III-A3 college - raadsinformatiebrief sociaal economische impact corona BEL-gemeenten (1)

Informatiebrief Van Aan

College Raad

Datum

Openbaar April 2021

Sociaal-economische impact coronacrisis in de BEL-gemeenten Inleiding De coronacrisis heeft een hele grote impact op het leven in Nederland. De financiële, economische en sociaal-maatschappelijke gevolgen zijn enorm. Door de overheid zijn er forse steun- en herstelpakketten in het leven geroepen om de werkenden en ondernemers zoveel mogelijk (financieel) tegemoet te komen. De coronacrisis heeft geleid tot een economische crisis, waarbij de toekomst voor diverse ondernemers en inwoners soms onzeker is geworden. In deze raadsinformatiebrief willen wij u op de hoogte brengen van de landelijke gevolgen en de gevolgen in en voor de BEL-gemeenten en wat we hier op korte en langere termijn tegenover kunnen stellen. We gaan hierbij in op de bestaande herstel- en steunpakketten die lopen en liepen, het beeld uit de dorpen als het gaat om de impact op lokale economie en op de samenleving (sociaalmaatschappelijk). De cijfers en toelichting daarop vindt u in de bijlage. Herstel- en steunpakketten Er zijn veel financiële regelingen door het kabinet in het leven geroepen om de eerste financiële klappen voor ondernemers op te vangen. Zonder naar volledigheid te streven zijn er de volgende regelingen: TOZO, NOW3, TVL, MKB-kredieten, KKC, COL, TOA, TASO, NL leert door, TVS, TONK. De omvang en daarmee het herstel dat deze regelingen bieden verschilt.

Ook lokaal is er soms uitstel van betaling geweest om financiële impact in 2020 te beperken. De regelingen komen en kwamen tegemoet in diverse (on)kosten, zoals woonlasten, loonkosten van ondernemers. Tegelijkertijd zijn aan de diverse regelingen verschillende voorwaarden verbonden (geweest). Op hoofdlijnen kunnen we stellen dat het voor veel ondernemers heeft geholpen, maar in veel gevallen zeker niet alle kosten heeft gedekt. Verschillende typen ondernemers, waaronder ZZP-ers, in verschillende branches zijn verschillend geraakt door de coronacrisis. De regelgeving omtrent de lockdown, financiële reserves van de ondernemer en mogelijkheden tot het aanpassen van het type dienst of product is daarbij bepalend of en hoe ondernemers verder kunnen gaan. Beeld economische impact in de BEL In de afgelopen periode is op verschillende manieren gecommuniceerd met de verschillende branches, onder andere via de website, plaatselijke krant, besturen van de diverse winkeliers- en ondernemersverenigingen, bezoeken van bestuurders en ambtenaren aan de ondernemers, mailwisselingen en telefonische contacten. Wat hierbij iedere keer weer opviel was dat de ondernemers het heel positief ervaarden als de gemeente van zich liet horen. Erkenning van de veelal lastige positie van de ondernemer is van betekenis voor de ondernemers.

Dit is ook een belangrijk vertrekpunt voor verdere lokale besluitvorming met als doel om de (onvermijdelijke) kwetsbaarheid van de ondernemer te beperken.

1

Horeca In de afgelopen periode is er vanuit de BEL-organisatie persoonlijk contact opgenomen met de horecaondernemers in de BEL met de vraag hoe het met ze gaat, of ze het volhouden en waar ze eventueel tegenaan lopen. Veel horecaondernemers benutten de mogelijkheid om te laten afhalen/bezorgen. Maar het verschil met de eerste sluiting van de horeca is groot; er doen nu meer horecazaken mee, dus de spoeling is dunner. Gevolg is dat bijna elk restaurant wel een deel van het personeel heeft moeten laten gaan het afgelopen jaar. Voor cafés is het moeilijker om inkomsten te kunnen genereren door bezorging/afhaal. Hierop zijn cafés niet/nauwelijks ingesteld. Op een paar uitzonderingen na hebben horecaondernemers afspraken kunnen maken met de verhuurders van de panden over huurvermindering. In juni 2020 (de eerste heropening van de horeca) hebben horecaondernemers de mogelijkheid gekregen om terrassen uit te breiden, indien mogelijk en onder voorwaarden. Bij heropening van de terrassen kan dat op dezelfde voorwaarden als vorig jaar. Zodra de maatregelen van de Rijksoverheid dit toelaten, gaan we hier dan ook in overleg over. De ondernemers die aangeven goed door te kunnen werken zijn vooral de snackbars en de horeca waar altijd al veel afgehaald en/of bezorgd werd. Eerstgenoemde geven aan echt wel op goed niveau te zijn blijven draaien.

Het grootse gedeelte van de ondernemers geeft aan het zwaar te hebben om zich (nog langer) staande te houden of zegt het (voor nu) wel vol te houden. Deze aantallen gaan ongeveer gelijk op. Hier spelen de eerdergenoemde persoonlijke omstandigheden een rol, maar ook het type ondernemer. Retail In Laren is er relatief veel retail, een sector die ook lange tijd fysiek gesloten moest zijn in de lockdown. De retail is vanaf 2021 wat optimistischer dan in 2020. Uiteraard zijn er veel bedrijven die het heel moeilijk hebben, maar met toereikende steunpakketten én een snelle heropening van de winkels zijn de stakeholders ervan overtuigd het vol te houden. De steunpakketten en snelle heropening zijn wel noodzakelijke voorwaarden. De vooruitzichten op volledige heropening van de retail zijn nog niet gunstig (bron: kabinetsbesluit van 23 maart 2021). Voor de retail is het de verwachting dat de ‘oude situatie’ waarschijnlijk niet terug zal keren. De verschillende processen die in gang zijn gezet door de pandemie gaan zich sneller en heftiger manifesteren. Digitalisering en online verkoop zijn in versneld tempo toegenomen. Consumenten gaan meer online kopen. Het gaat van funshoppen naar runshoppen. Daarnaast heeft thuiswerken ook impact op retail. Contactberoepen (zoals kappers, yoga, pedicures, trimsalon) De meeste ondernemers lopen tegen de beperking van de TOZO-regeling aan.

Als hun partner een inkomen heeft, wordt geen tegemoetkoming verstrekt in het kader van de TOZO. Zeker voor de contactberoepen aan huis is er dan ook geen tegemoetkoming vanuit andere regelingen, zoals de TVL of de NOW. In de afgelopen paar weken zijn gesprekken geweest met ondernemers. Hoewel van de meeste ondernemers niet direct cijfers beschikbaar zijn, komt uit gesprekken een zorgelijk tot ernstig beeld naar voren. Men kan soms nog net de huur betalen en de reserves raken onderhand uitgeput. Zelfs ondernemers die hun spaargeld voor pensioen nu gebruiken om de vaste lasten te kunnen betalen. Gelukkig kunnen de meeste contactberoepen weer werken sinds 3 maart.

2

Sport De sport is te verdelen in twee groepen. De georganiseerde sport en de ongeorganiseerde sport. Onder de georganiseerde sport vallen de sportverenigingen, zwembaden, fitnessorganisaties. De ongeorganiseerde sport vindt plaats in de openbare ruimte en dat is vrij voor iedereen binnen de gestelde richtlijnen. De sportverenigingen zijn weer onder te verdelen in de buiten- en binnensporten. Van de situatie in Laren is het volgende bekend, maar het beeld voor Blaricum en Eemnes is vergelijkbaar. De buitensporten zoals hockey, voetbal en tennis hebben de corona-periode redelijk doorstaan, althans als het gaat om jeugd. De tennissport heeft nog steeds de grootste voordelen gekend, zowel jeugd als volwassenen konden grotendeels blijven sporten binnen gestelde richtlijnen. Enorme groei in leden onder de tennisvereniging heeft plaatsgevonden. Zij zijn financieel krachtig. De grootste klap is voor de binnensporten. Zij hebben maar beperkt in 2020 kunnen sporten. Besturen hebben de grootst mogelijke moeite om het contact met hun leden te behouden. Veel jeugdleden zijn aan het afhaken en er zijn al diverse contributies opgezegd. Over het algemeen zijn leden wel trouw gebleven en hebben de meeste verenigingen in de lucht gehouden. Financiële tegenslagen zijn voornamelijk minder inkomsten uit toernooien en kantine.

Regelingen worden wel aangevraagd maar sluiten niet altijd aan bij de peilperiodes van de overheid (denk aan de clubs die in juni, juli, augustus geen inkomsten hebben i.v.m. vakanties). Niet alle clubs hebben personeel in dienst dus geen NOW-regelingen. De gemeenten hebben compensaties geregeld voor de binnensportaccommodatiehuren, anders zouden verenigingen allang het bijltje erbij neer gegooid hebben. De fitnessorganisaties zijn ook heel kwetsbaar en hebben waar het kon gebruik gemaakt van de mogelijkheid om op eigen terrein tenten neer te zetten die open zijn zodat er minimaal 2 en nu maximaal 4 personen mogen trainen. De financiële druk op deze ondernemers is enorm. Lokale steun Op basis van de pluriformiteit in het ondernemersbestand hebben Blaricum en Eemnes gekozen voor een maatwerkaanpak, waarbij per situatie wordt gekozen wat onder de omstandigheden aan steun kan worden geboden aan de ondernemer. In Laren is gekozen voor een Coronafonds. Gemeente Laren heeft aan tien organisaties en negen ondernemers in het dorp die getroffen zijn door de coronacrisis in totaal voor € 753.000 aan coronasteun toegekend. De gemeenteraad heeft een Coronafonds ingesteld van maximaal 1 miljoen euro. Met bijdragen uit het fonds worden organisaties en ondernemers geholpen om overeind te blijven, zodat zij na de crisis weer zo veel mogelijk van betekenis kunnen zijn.

De ondersteuning kent twee overwegingen. Maatschappelijke organisaties hebben aanvragen gedaan voor exploitatietekorten die voor ernstige problemen in de continuïteit kunnen zorgen. Ondernemers die de gemeente huur, pacht of precario betalen hebben tot maximaal de helft van het bedrag tegemoetkoming gekregen, met een plafond van € 5.000. Een andere, indirecte vorm van steun is uitstel van betaling. Door de coronacrisis hebben verschillende ondernemers en instellingen uitstel van betaling aangevraagd. Dit uitstel kan betrekking hebben op belastingen en op de opgelegde huur van de gemeenten. In de bijlage is per gemeente het uitstel van betaling aangegeven (peildatum 3-3-2021). Beeld sociaal-maatschappelijke impact in de BEL Steeds meer wordt duidelijk dat veel mensen een verhoogd risico hebben om schulden te krijgen, kampen met mentale problemen zoals depressiviteit of burn-out, en lichamelijke gezondheidsklachten. Daarbij maken veel mensen zich zorgen over de toekomst. Er is een toename van sociaal-psychologische druk bij de ondernemers. Zij hebben met name behoefte aan een luisterend oor, naast (uiteraard) een financiële inhaalslag. In de gesprekken met de

3

verschillende ondernemers in de BEL komt dat naar voren. Ook een persoonlijke boodschap of betrokkenheid vanuit het gemeentebestuur wordt op prijs gesteld. Armoede Wij proberen burgers met beginnende schulden in een zo vroeg mogelijk stadium in beeld te krijgen door vroegsignalering van schulden. Woningcorporaties, zorgverzekeraars en nutsleveranciers verstrekken informatie over burgers met beginnende betalingsachterstanden. Wij acteren zo snel mogelijk op deze signalen door contact te leggen met deze burgers. Hiermee proberen wij schulden te voorkomen. Daarnaast richten wij ons samen met partners als Schuldhulpmaatjes, Voedselbank, Humanitas, Ondernemersklankbord, MKB doorgaan, Noodhulp Eemnes, woningcorporaties, de budgetcoach en het interventieteam HBEL op de preventie van schulden. Dit doen wij door intensief samen te werken, de hulpverlening laagdrempelig te maken en de toegang te verbreden. Zo gaat de Voedselbank ruimhartig om met burgers die door de corona tijdelijk minder te besteden hebben en is de dienstverlening van Ondernemersklankbord nu voorlopig gratis. Daarbij zetten ondernemers zich in bij de eerste signalen van schulden. Het voorkomen van schulden en het investeren in een sterk preventief voorveld zijn belangrijke speerpunten voor de komende periode.

GGD: Onderzoek naar impact gezondheid Er komt een onderzoek naar de impact van de coronacrisis op onze burgers. Dit onderzoek vindt plaats onder een brede doelgroep door de GGD Gooi en Vechtstreek en Midden Nederland. De resultaten zijn later dit jaar bekend. Verder heeft de GGD GV in de Gezondheidsmonitor van 2020 ook al een aantal vragen opgenomen over de impact van corona op diverse onderwerpen. Het rapport van de Gezondheidsmonitor 2020 is in ontwikkeling. De resultaten worden nu verwerkt in een rapport. Zodra de genoemde rapporten beschikbaar zijn, stellen we deze ter beschikking. Jeugd Uit informatie verkregen van het centrum voor Jeugd en Gezin (JGT) Eemnes blijkt dat de wachtlijst/wachttijd die er voor inzet vanuit het JGT was, is toegenomen. De toename van de aantallen verwijzingen vanuit het JGT is niet groot, wel wordt een toename van het gebruik van zorg gezien en daarmee stijging van de kosten. De ontwikkeling als het gaat om jeugdhulp voor Blaricum en Laren is vergelijkbaar. Psychische problemen Het aantal mensen dat met psychische problemen kampt is groot, waarbij opgemerkt dat maar 30% van de mensen -op dit moment- kan worden geholpen middels professionele hulp. We houden dit nauwlettend in de gaten en zetten in op toegankelijkheid van jeugdhulp, sociaal wijkteam en Maatschappelijke Zaken (HBEL). Voor excessen wordt het interventieteam van de HBEL ingezet.

Perspectief Het kabinet heeft -behalve een paar kleine aanpassingen- geen versoepelingen tot eind april 2021 in het vooruitzicht gesteld. De terrassen gaan nog niet open, de avondklok blijft voorlopig ook nog. Verder is er een wetsvoorstel in consultatie om testbewijzen in te zetten voor toegang tot sport- en jeugdactiviteiten, culturele instellingen, evenementen, restaurants en overige horeca. Wij richten ons op het optimaal faciliteren van de vaccinaties. Dat doen we door lokaal het Huis van Eemnes beschikbaar te stellen voor vaccinaties. Ook in Laren en Blaricum stellen we ruimten ter beschikking als die behoefte bestaat, in overleg met GGD en huisartsenposten. Zoals aangekondigd dat voor de zomer een groot deel van de bevolking is gevaccineerd, zal dit een positieve bijdrage leveren aan de mogelijkheden voor contact en herstel van isolatie. Met de geldende beperkingen zijn de mogelijkheden voor het lokaal aanpassen van de regels zeer beperkt. Tegelijkertijd hebben we in zowel onze organisatie als onze partnerorganisaties veel

4

kwaliteiten en potentie om de coronacrisis goed door en uit te komen. Versa en de HBEL zetten optimaal in om de heersende psychische klachten onder jongeren en volwassen inwoners het hoofd te bieden. Om meer perspectief te bieden voor de jeugd wordt in samenwerking met de buurtsportcoaches, Versa en de KNRM Blaricum gewerkt aan een nieuwe editie van “Jeugd aan Zet”. Er wordt hiervoor een plan ingediend door de gemeenten om subsidie die hiervoor beschikbaar is te benutten. Hiermee bieden we voor de jongeren in de BEL-gemeenten een afwisselend en uitnodigend programma met kunstzinnige vorming, sportiviteit en maatschappelijke betrokkenheid. Het aantal faillissementen is op dit moment bijzonder laag. Wel zal het aantal de komende jaren gaan toenemen, mochten de regelingen wegvallen. Overigens is dat ook te verwachten ondanks de regelingen. Het meedenken in de (mogelijke) transformatie van retail en andere sectoren op lokaal en regionaal niveau is wenselijk om veerkrachtig te zijn na deze crisis en bij een eventuele volgende crisis. De korte lijnen met onze ondernemers(verenigingen) bieden hiervoor een belangrijke basis. In Blaricum is besloten een coronacrisisherstelplatform op te richten om samen met alle geledingen uit de Blaricumse samenleving te gaan werken aan herstel na de coronacrisis.

In Laren werken we met ondernemers aan maatregelen in een Centrumplan, zodat wanneer de beperkingen minder worden de winkels maximaal kunnen profiteren van de mogelijkheden en het centrum er goed bij ligt. Een positieve ontwikkeling is dat het kabinet (meer) luistert naar de signalen uit de maatschappij, waardoor de regelingen én geldstromen sneller bij de ondernemers/mensen terechtkomen. Een voorbeeld is de verhoging van de TVL, die na druk vanuit de Horecabranche sneller wordt uitgekeerd. Bijlagen: 1. Economische ontwikkelingen landelijk m.b.t. retail en horeca; 2. Steunmaatregelen; 3. Overzicht ‘Uitstel van betalingen in de BEL-gemeenten’; 4. Cijfers sociaal domein.

5