III-A17 college - raadsinformatiebrief in stand houden historische graven

INFORMATIENOTA RAAD LAREN

Van

het college van b&w

Aan

Gemeente Laren - Gemeenteraad

Portefeuillehouder

A.H.M. Stam (Laren)

Datum

14 februari 2022

Onderwerp In stand houden historische graven Portefeuillehouder A.H.M. Stam (Laren) Openbaar Ja Kennisnemen van Op grond van art.25 lid 1 van de ‘Beheersverordening gemeentelijke begraafplaats Laren’ uit 2014 (verder beheersverordening) houdt het college een lijst bij ‘van graven die van historische betekenis zijn of waarvan de grafbedekking een opvallende kwaliteit heeft’. In 1991 heeft het college een eerste lijst historische graven opgesteld. In 2018 heeft de Historische Kring Laren (verder: HKL) deze lijst, op verzoek van de gemeente, naar nieuwe inzichten tegen het licht gehouden en een voorstel gedaan tot het actualiseren van de lijst. Het college heeft besloten dit voorstel te volgen en de geactualiseerde lijst vast te stellen, conform art. 25 lid 1 van de beheersverordening. Aanleiding (inleiding) Een begraafplaats bevat historisch waardevolle elementen. De grafbedekkingen (monumenten) verbeelden voor een deel de sociaal-maatschappelijke ontwikkeling binnen een gemeente. De cultuurhistorie die op een begraafplaats verscholen ligt kan gezien worden als een deel van het collectief geheugen. Naast bekende en de beroemde

Pagina 1 van 4

inwoners van de gemeente kunnen ook grafmonumenten van onbekende inwoners iets zeggen over een bepaalde periode in de ontwikkeling van de omgeving. Op de gemeentelijke begraafplaats is daarom gekeken naar de cultuurhistorische waarden die vastliggen in de aanleg van grafstenen en de verhalen van personen die er begraven liggen. In november 1991 is er voor het eerst een rapport verschenen ‘Inventarisatie Historische Graven Algemene Begraafplaats Laren’ van de hand van de Larense gemeenteambtenaar Van Alten. Deze is in 1991 door het college vastgesteld. Deze graven mogen niet worden geruimd zonder instemming vooraf door de gemeenteraad (art. 25 lid 3 van de beheersverordening, zie bijlage 3). In 2018 heeft HKL een voorstel gedaan tot het actualiseren van deze eerdere lijst. Dit keer op basis van de onderstaande criteria. 1. Een graf kan, conform art.

25 van de beheersverordening, benoemd worden als ‘van historische betekenis’ wanneer: a) De overledene meer dan 40 jaar geleden is bijgezet, en b) De overledene 40 jaar na zijn/haar overlijden nog (inter)nationale bekendheid geniet en diens werk of naam in positieve zin voortleeft, of c) Er naar overledene een straat is vernoemd, of d) Het een kunstenaar uit Laren of directe omgeving betreft die in de zogeheten “gouden tijd” van de Larense geschiedenis bekend is geworden en van wie werk in bezit is van musea en/of van wie werk nog via belangrijke veilingen verhandeld wordt. De “gouden tijd” omvat de periode vanaf circa 1880 tot de eerste decennia van de 20e eeuw: in die periode ontwikkelde Laren zich tot een belangrijk kunstenaarsdorp met grote landelijke uitstraling. 2. Een graf kan, conform art. 25 van de beheersverordening, benoemd worden als ‘grafbedekking met opvallende kwaliteit’ wanneer: a) De grafbedekking minimaal 40 jaar oud is, en b) De grafbedekking een bepaalde periode in de (sociaal)maatschappelijke, (cultuur)historische of architectonische ontwikkeling van de regio vertegenwoordigt, en c) Een dergelijke vertegenwoordiging verder op de Larense begraafplaats niet (meer) voorkomt of zeer zeldzaam is in Nederland.

Op grond van art.25 lid 1 van de beheersverordening dient het college een lijst bij te houden ‘van graven die van historische betekenis zijn of waarvan de grafbedekking een opvallende kwaliteit heeft’. Met deze lijst legt de gemeente vast welke graven zij als historisch waardevol beschouwt. Op grond van art.25 lid 3 beslist de gemeenteraad over het ruimen van graven en het verwijderen van grafbedekkingen die op de in het eerste lid bedoelde lijst staan.

Pagina 2 van 4

De bepalingen uit art.25 zijn één-op-één overgenomen uit de modelverordening van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (verder: VNG). Uit navraag bij de VNG blijkt dat het college op grond van art.25 lid 1 de bevoegdheid heeft om zowel graven toe te voegen aan de lijst als om graven van de lijst af te voeren. Zij dient dit uiteraard wel te doen op basis van een adequate motivering, bijvoorbeeld op basis van een advies van een deskundige commissie. Kernboodschap Het college heeft besloten het voorstel van de Historische Kring Laren over te nemen en de geactualiseerde lijst van 34 historische graven (bijlage 1) vast te stellen conform art. 25 lid 1 van de ‘Beheersverordening gemeentelijke begraafplaats Laren’ uit 2014. Consequenties De geactualiseerde lijst historische graven is tot stand gekomen op basis van de hierboven genoemde uitgangspunten. De graven op de lijst hebben daarmee een duidelijke kwalitatieve en te onderbouwen historische waarde. Op de in 1991 vastgestelde lijst staan ook graven van personen en grafbedekkingen die op basis van de uitgevoerde actualisatie geen duidelijke historische waarde blijken te hebben. Deze zijn hiermee van de lijst verwijderd. De graven die niet langer meer op de geactualiseerde lijst voorkomen, kunnen op het moment dat de grafrechten zijn verlopen, conform de beheersverordening worden geruimd.

Het verwijderen van de bovengrondse grafbedekking van graven scheelt in onderhoud. Indien nodig kan er ook ondergronds geruimd worden en komt deze ruimte beschikbaar voor nieuwe graven. Communicatie In samenwerking met de HKL wordt een plan opgesteld over de (interactieve) informatie verstrekking van de historische graven. Het graf van Jonkheer Van Nispen tot Sevenaer op de R.K.-begraafplaats zal hierbij worden betrokken. Het college heeft in 2018 het onderhoud en de grafrechten van dit graf op zich genomen, vanwege de historische waarde van dit graf voor de gemeenschap van Laren. In het Larens Journaal wordt aangegeven dat de gemeente de lijst heeft geactualiseerd en dat deze is in te zien. Vervolg De gemeente gaat met de HKL in gesprek over het kenbaar maken van de historische graven.

Pagina 3 van 4

Uit onze contacten met de VNG komt naar voren dat zij bij een volgende actualisatie van de ‘modelbeheersverordening begraafplaatsen’ naar verwachting artikel 25 lid 1 en lid 3 gaat verduidelijken en/of aanpassen, zodat voor een ieder duidelijker is dat het college op grond hiervan bevoegd is tot het toevoegen van graven aan de lijst historische graven en tot het afvoeren van graven van deze lijst. Zodra wij een geactualiseerde modelverordening ontvangen wordt bekeken of en hoe wij voorgestelde wijzigingen voor zullen leggen aan de raad. Indien de gemeenteraad hier verder met ons over wil spreken, is het college gaarne tot nadere toelichting bereid. Bijlagen 1. Lijst Historische graven Algemene Begraafplaats Laren 2018, opgesteld door HKL. 2. Lijst van graven die niet meer op de lijst Historische graven Algemene Begraafplaats Laren zijn opgenomen.

Pagina 4 van 4