III-A1 college - raadsinformatiebrief sociaal economische impact coronacrisis in de BEL-gemeenten

INFORMATIENOTA RAAD LAREN

Van

Gemeente Laren - College van B&W en/of burgemeester

Aan

Gemeente Laren - Gemeenteraad

Openbaar

Ja

Datum

September 2021

Sociaal-economische impact coronacrisis in de BEL-gemeenten Inleiding In deze raadsinformatiebrief willen wij u als vervolg op onze brief van april 2021 op de hoogte brengen van de landelijke gevolgen en de gevolgen in en voor de BEL-gemeenten van de coronacrisis en wat we hier op korte en langere termijn tegenover kunnen stellen. De informatie in de brief betreft de situatie van eind september 2021. We zien dit najaar dat er weer wat ontwikkelingen zijn naar aanleiding van het stijgende aantal besmettingen in Nederland. Voor actuele informatie verwijzen we naar de informatie van de Rijksoverheid. We gaan hieronder in op de bestaande herstel- en steunpakketten die lopen en liepen, het beeld uit de dorpen als het gaat om de impact op lokale economie en op de samenleving (sociaal-maatschappelijk). De cijfers en toelichting daarop vindt u in de bijlagen. Herstel- en steunpakketten Ondanks positieve vooruitzichten op economisch herstel na corona zijn er nog veel onzekerheden. De Rijksoverheid heeft alle coronasteunmaatregelen verlengd tot 1 oktober 2021. Vanuit de TOZO (Tijdelijke Overbruggingsregeling Zelfstandig Ondernemers) kunnen zelfstandigen een beroep doen op twee voorzieningen: inkomensondersteuning en een lening voor bedrijfskapitaal (noodkrediet). In bijlage 2 is een overzicht te vinden van de uitbetaalde TOZO uitkeringen in de regio opgenomen.

De TONK regeling (Tijdelijke Ondersteuning Noodzakelijke Kosten) is verlengd tot 1 oktober 2021. In bijlage 2 valt meer te lezen over de lokale invulling van de regeling.

Pagina 1 van 8

De NOW3 regeling (Tijdelijke Noodmaatregel Overbrugging Werkgelegenheid) loopt nog door tot 30 september 2021. De TVL (Tegemoetkoming Vaste Lasten) regeling is ook in het 3e kwartaal van 2021 opengesteld voor ondernemingen. De aanvraagperiode voor de TVS-regeling (tegemoetkoming voor de kwijtgescholden huur aan amateur-sportorganisaties) en de TASO-regeling (tegemoetkoming amateursportorganisaties Covid-19) liep nog door tot en met 19 september 2021. De COL-regeling is gesloten, het is niet meer mogelijk om een aanvraag in te dienen voor een Corona-OverbruggingsLening. De TOA-kredietregeling (herstructureringskrediet) staat nog open voor ondernemers die een doorstart willen maken met hun bedrijf. Het derde tijdvak van de subsidieregeling NL leert door, opende op 1 september 2021 en sloot op 8 september 2021. Ook de lokale regeling waarbij uitstel van betaling is geweest om de financiële impact van de coronacrisis te beperken, loopt door. In bijlage 3 is per gemeente een overzicht van het uitstel van betaling opgenomen (peildatum 17-8-2021). Beeld economische impact in de BEL De Nederlandse economie draait -tegen de aanvankelijke verwachtingen in- prima. Het CPB gaf onlangs aan dat het aantal banen het aantal werkzoekenden overtreft. De verhouding is 106 staat tot 100. De economische groei voor dit jaar en volgend jaar is geraamd op 3%.

Ook in de Gooi en Vechtstreek stijgt de druk op de arbeidsmarkt. De werkgelegenheid is in de Gooi en Vechtstreek met 2 % gestegen in het afgelopen jaar. Een extrapolatie naar de situatie in de BEL-gemeenten is aannemelijk.

Faillissementen in Blaricum, Eemnes en Laren Uit het faillissementenregister blijkt over het eerste half jaar van 2021 dat het aantal faillissementen in de BEL-gemeenten relatief laag is, te weten: Laren: vier; Blaricum: geen en Eemnes: een. Natuurlijk heeft dat mede te maken met de steunpakketten die door de Rijksoverheid in het leven zijn geroepen, waardoor veel ondernemingen het hebben kunnen uitzingen. Daarbij moet wel de aantekening worden gemaakt dat ook in de BEL-gemeenten veel (kleine) ondernemingen het heel moeilijk hebben gehad in het afgelopen jaar. Om maar eens het verschil tussen bedrijven die het niet goed is vergaan in de afgelopen periode én die het wel goed is vergaan te illustreren, is de opmerking van de eigenaar van een bloemenwinkel die zei: “Ik heb nog nooit zo goed verkocht.” De verwachting is wel dat als de regelingen worden beëindigd, de faillissementen zullen toenemen. Daarnaast zijn er ook ondernemers geweest die uit eigen beweging hun bedrijf hebben gestaakt.

Pagina 2 van 8

Stand van zaken horeca In de afgelopen periode is met name bij de horeca gevraagd hoe het met de ondernemers gaat, en hoe zij naar de toekomst kijken. Met een aantal horecaondernemers is persoonlijk contact opgenomen en ze geven aan (uiteraard) blij te zijn dat ze weer kunnen draaien en dat er ook veel aanloop is van gasten. Tot op heden is er geen enkel horecabedrijf in de BEL-gemeenten geweest die de deuren heeft moeten sluiten in de afgelopen corona-periode. Wel is er een groot probleem ten aanzien van werving en het in dienst houden van personeel. In de afgelopen lockdown heeft veel horecapersoneel een baan elders gezocht. Landelijk gaat het om ca. 25 %. In de BEL-gemeenten is dat percentage ca. 15 %. Een behoorlijk aantal is via de GGD gaan werken op de priklocaties. De horecaondernemers zien dit proces met lede ogen aan. De komende periode zal het heel moeilijk worden om goede krachten te vinden. Er worden op dit moment voornamelijk jongeren voor de bediening aangenomen zonder ervaring en dat drukt op het service – en kwaliteitsniveau van de horeca. Sommige ondernemers kunnen in verband met de krapte aan personeel niet de volledige bedrijfsvoering uitoefenen. De horeca zal ook bij zichzelf te rade moeten gaan om medewerkers weer voor zich te winnen (werken aan aanzien en beloning). Opvallend is ook dat de bezorgdiensten nog volop gaande zijn.

Veel mensen hebben de door de horeca ingezette mogelijkheid om af te halen/te bezorgen, goed benut. Al met al komt er een redelijk optimistisch beeld naar voren. Keerzijde is wel dat heel wat ondernemers soms fors hebben ingeteerd op hun reserves (onder meer opgebouwde pensioenrechten). Zoals eerder gezegd is het de (kern)vraag hoe de ondernemers ervoor staan als de tegemoetkomingen stoppen.

Evenementen Ten aanzien van de evenementen was de situatie niet gunstig. Tot 20 september jl. mochten er geen meerdaagse evenementen worden gehouden. Wel eendaagse evenementen in de buitenlucht. Tot 20 september konden er in de horeca ook geen evenementen worden gehouden (geen entertainment, geen live optredens en alleen achtergrondmuziek) en golden de coronaregels onverminderd. De regelingen voor ondernemers voor tegemoetkoming in de kosten zijn verlengd.

Vragen van ondernemers In de afgelopen maanden zien we ook een tendens dat ondernemers minder contact opnemen met vragen over de diverse regelingen. Dat heeft er enerzijds mee te maken dat men de weg in het oerwoud van steunpakketten beter weet te vinden, anderzijds is er kennelijk ook sprake van ‘berusting’ in de situatie dan wel dat ondernemers weer aan de slag zijn met hun onderneming. Wel is aan de ondernemers te merken dat de Pagina 3 van 8

gesprekken/contacten met de gemeentelijke organisatie/collegebesturen ook een positief effect hebben gehad.

Economisch herstel Hoewel de economie zich boven verwachting herstelt van de coronacrisis, is in juli toch weer gebleken dat het coronavirus op kan laaien waardoor het perspectief voor o.a. de retail toch weer minder was dan verwacht voor deze zomer. Op dit moment gaat het in de retail weer redelijk goed. Het RIVM heeft wel aangegeven dat komende herfst -mede gelet op het stagneren van de daling van het aantal positieve covid-19 besmettingen- wel weer een ‘kantelpunt’ kan zijn. De verwachtingen voor de komende periode in de horeca en retail zijn redelijk positief, zeker ten opzichte van vorig jaar. Hierbij moet wel worden aangetekend dat de steunmaatregelen waar ondernemers gebruik van kunnen maken hierbij een belangrijke factor zijn én blijven.

Sport Zowel de georganiseerde sport (sportverenigingen, zwembaden en fitnessorganisaties) als de ongeorganiseerde sport (sporten in de openbare ruimte) zijn geraakt door corona. De situatie bij de verenigingen is in Laren, Blaricum en Eemnes gelijk. Verenigingen hebben moeite gehad om in contact te blijven met de leden tijdens de lange periode van geen sport. Doordat tennis één van de sporten is die lange tijd wel beoefend kon worden terwijl dit voor andere sporten niet gold, zien we bij de tennisverenigingen een ledengroei. De andere sporten, en met name de binnensporten, zien juist een ledendaling doordat de sport lang niet beoefend kon worden. Verenigingen hebben de tijd van sluiting gebruikt om zaken binnen de vereniging weer op orde te krijgen en plannen te maken voor het nieuwe seizoen. Veel verenigingen hebben het seizoen wat verlengd, waardoor er iets langer is doorgesport dan normaal in de zomer gebruikelijk is. Over het algemeen zijn leden wel trouw gebleven aan de verenigingen. Verenigingen hebben waar mogelijk gebruik gemaakt van de regelingen vanuit het Rijk. Financiële tegenslagen zijn voornamelijk minder inkomsten uit toernooien en kantine-inkomsten. De fitnessorganisaties zijn zeer kwetsbaar en hebben waar het kon gebruik gemaakt van de mogelijkheid om op eigen terrein tenten neer te zetten. Zo kon er, zij het in kleine aantallen, toch gesport worden.

De financiële druk op deze ondernemers is enorm.

Lokale steun Op basis van de pluriformiteit in het ondernemersbestand hebben Blaricum en Eemnes gekozen voor een maatwerkaanpak, waarbij per situatie wordt gekozen wat onder de omstandigheden aan steun kan worden geboden aan de ondernemer. De gemeente Laren

Pagina 4 van 8

heeft met het Coronafonds tien organisaties en negen ondernemers in het dorp die getroffen zijn door de coronacrisis, financieel ondersteund. Een andere, indirecte vorm van steun is uitstel van betaling. Door de coronacrisis hebben verschillende ondernemers en instellingen uitstel van betaling aangevraagd. Dit uitstel kan betrekking hebben op belastingen en op de opgelegde huur van de gemeenten. In bijlage 3 is per gemeente het uitstel van betaling aangegeven (peildatum 17-8-2021).

Beeld sociaal-maatschappelijke impact in de BEL

Armoede De steunmaatregelen van de overheid doen vooralsnog waarvoor zij beoogd zijn. Op dit moment zien wij nog geen toename in het aantal faillissementen en ook neemt het aantal hulpvragen bij de schuldhulpverlening niet toe. Landelijk is eenzelfde trend te zien. Echter is het ook wetenschappelijk bewezen dat financiële problematiek zich pas na gemiddeld vijf jaar laat zien. Burgers wachten gemiddeld vijf jaar voordat zij hulp vragen. Veelal wordt tot die tijd geschoven met potjes om de vaste lasten zo lang mogelijk door te betalen. Uit schaamte blijft armoede vaak lange tijd onzichtbaar. Wij kunnen daarom nog niet goed meten of én in hoeverre de Covid-maatregelen bijdragen aan de stijging van armoede.

GGD: Uitkomsten Gezondheidsmonitor 2020 Uit de uitkomsten van de Gezondheidsmonitor 2020 van de GGD blijkt dat er een duidelijke impact is van de coronacrisis op de gezondheid. Mensen en dan met name jongvolwassenen voelden meer stress, eenzaamheid, angst en depressie en er was meer contact met de psycholoog en GGZ. Ook zijn mensen minder gaan bewegen. Het onderzoek heeft plaatsgevonden onder een brede doelgroep door de GGD Gooi en Vechtstreek en Midden-Nederland en is te raadplegen via de link: http://www.ggdgv.nl/GM2020.

Jeugd In de bestuursrapportage 2020 sociaal domein wordt voor Blaricum en Laren wat betreft jeugd begeleiding het volgende beeld geschetst. Jeugd begeleiding is een vorm van ondersteuning gericht op de jeugdige en/of het gezin. Het doel van jeugd begeleiding is het volwaardig kunnen participeren in de samenleving. In 2020 was er een stijging van het aantal voorzieningen en de zorgzwaarte te zien. Het afgelopen jaar zijn er meer hulpvragen binnengekomen voor begeleiding op school. Kinderen hebben meer moeite om mee te komen en hebben ondersteuning nodig op het gebied van gedrag en houding. Gedacht wordt dat de oorzaak hiervan ligt bij de coronamaatregelen waarmee scholen te maken hebben. Door het tijdelijk sluiten van scholen en het gedeeltelijk openen van scholen is de structuur voor veel kinderen niet aanwezig geweest waardoor zij meer ondersteuning nodig hebben.

Pagina 5 van 8

In Eemnes is het totaal aantal jeugdigen dat gebruik maakt van een jeugdhulpvoorziening in 2020 ten opzichte van 2019 gestegen (+17). Een vermoedelijk effect van Corona is de stijging van ambulante behandeling Jeugd als gevolg van toename van psychische problematiek en de stijging van meer logeren jeugd om ouders te ontlasten die bijvoorbeeld toenemende zorg hadden voor hun kinderen die minder naar school gingen. Het Jeugd- en Gezinsteam kreeg niet direct te maken met een toename van het aantal meldingen door jeugdigen of hun ouders vanwege de coronacrisis. De gemiddelde werkdruk van het Jeugd- en Gezinsteam is wel gestegen doordat de zwaarte van de problematiek bij gezinnen is toegenomen en er wachtlijsten bij jeugdhulpaanbieders zijn ontstaan. Op diverse momenten in het jaar hebben de consulenten hun werkwijze aan moeten passen aan de op dat moment geldende covid-maatregelen. Onder andere met het verzorgen van webinars voor ouders is op een aangepaste wijze vormgegeven aan de preventietaak van het Jeugd- en Gezinsteam.

Cijfers sociaal domein In juli/augustus 2021 is de bestuursrapportage 2020 sociaal domein naar de gemeenteraden gestuurd. De rapportage geeft een uitgebreide inhoudelijke duiding van de ontwikkelingen binnen het sociaal domein. In de bijlage bij de vorige raadsinformatiebrief waren cijfers sociaal domein, opgenomen. Voor deze cijfers verwijzen we nu naar de bestuursrapportage 2020 sociaal domein.

Gevolgen coronacrisis voor buurthuizen/dorpsaccommodaties en de verengingen We hebben navraag gedaan bij de buurthuizen/dorpsaccommodaties en verenigingen welk beeld zichtbaar is wat betreft hun leden/cursisten en vrijwilligers door deze coronacrisis. De buurthuizen/dorpsaccommodaties draaien deels op vrijwilligers. Wat betreft het verloop van vrijwilligers verschillen de ervaringen van de buurthuizen enigszins. Een aantal buurthuizen geven aan dat er inderdaad wat minder vrijwilligers zijn. Zo werd het ene buurthuis geconfronteerd met een aantal vrijwilligers die tijdens deze coronacrisis opzegden en gaf een ander buurthuis aan dat met name de senioren onder de vrijwilligers erg voorzichtig zijn geworden. Daarbij werd ook aangegeven dat het werven van vrijwilligers voor de coronacrisis al lastig was, maar dat het nu nog moeilijker lijkt te worden. Bij een ander buurthuis zag men dat vrijwilligers gedurende de periode van (gedeeltelijke) lockdown angstig waren om te komen, maar dat ze nu ze veelal gevaccineerd zijn weer durven te komen. Nu het buurthuis weer open is, worden ze actief benaderd door vrijwilligers die zich graag weer in willen zetten. Het gevolg van het wegblijven van vrijwilligers is dat de buurthuizen een deel van de diensten op moeten vullen door betaalde krachten.

Maar minder vrijwilligers betekent ook dat er minder activiteiten draaiend gehouden kunnen worden. Een aantal buurthuizen hebben aangegeven te maken te hebben met meerdere grote huurders die hebben opgezegd dan wel verenigingen die voor aankomend seizoen minder uren afnemen doordat ze minder leden of deelnemers hebben. Dit heeft gevolgen Pagina 6 van 8

voor de huur- en barinkomsten van deze buurthuizen. Wat ook wordt aangegeven door een van de buurthuizen is dat een aantal activiteiten komend seizoen niet meer van start gaat doordat deelnemers afhaken dan wel dat de docenten vinden dat het onverantwoord is om de lessen te geven. Daarnaast gaf een van de buurthuizen aan dat een aantal activiteiten nog niet of in aangepaste vorm is opgestart, waardoor er niet goed kan worden aangegeven of het aantal deelnemers/leden is gedaald. Het beeld dat we krijgen van verenigingen is dat de vrijwilligers in de meeste gevallen gebleven zijn. Van meerdere verenigingen krijgen we signalen dat ze nu minder leden of cursisten hebben dan voor de coronacrisis.

Perspectief Nadat op 26 juni 2021 bijna alle maatregelen werden ingetrokken, is het aantal besmettingen in Nederland sneller gestegen dan voorzien. Het hoge aantal besmettingen vond plaats op onder andere locaties waar grote groepen mensen feesten en uitgaan. Het kabinet heeft vervolgens besloten om extra maatregelen voor de zomer (tot 20 september) te nemen voor de horeca, discotheken, nachtclubs en evenementen. De gemeenten richten zich op het optimaal faciliteren van en communiceren over de vaccinaties. Dat doen de gemeenten door lokaal het Huis van Eemnes beschikbaar te stellen voor vaccinaties. Vanaf 19 juli 2021 kan iedereen van 12 jaar en ouder op de maandagmiddag tussen 14.00 uur en 17.00 uur ook zonder afspraak gevaccineerd worden in het Huis van Eemnes. Ook in Laren en Blaricum worden ruimten beschikbaar gesteld als die behoefte bestaat, een en ander in overleg met GGD en huisartsenposten. Inmiddels is een groot deel van de bevolking gevaccineerd. Tot en met zondag 15 augustus 2021 zijn in Nederland naar schatting 22,3 miljoen vaccinaties toegediend. Daarvan zijn ruim 12,4 miljoen eerste vaccinaties en ruim 9,9 miljoen tweede vaccinaties. Naar schatting heeft bijna 75% van alle 18-plussers inmiddels een volledige vaccinatie ontvangen. Dit zal een positieve bijdrage leveren aan de mogelijkheden voor contact en herstel van isolatie.

Perspectief voor de jeugd De leefwereld van jongeren is drastisch veranderd sinds de Coronacrisis. Er ligt daardoor een grote opdracht bij gemeenten om jongeren in coronatijd te ondersteunen en (communicatie)activiteiten aan te bieden die aansluiten op hun motivatie én die perspectief bieden. Om dit te organiseren hebben de BEL- gemeenten meegedaan aan het programma Maatschappelijke Diensttijd (MDT) van ZonMw. In samenwerking met Versa Welzijn, Sportief en Gezond BEL en Koninklijke Nederlandse Redding Maatschappij Blaricum (KNRM) is er een mooi aanbod gecreëerd waarbij jongeren een ontdekkingsreis konden maken naar de beste versie van henzelf. Een kans voor de BEL-jongeren om met

Pagina 7 van 8

creativiteit en sportiviteit hun talenten te ontdekken, van betekenis te zijn, nieuwe mensen te ontmoeten en keuzes te maken voor de toekomst. De gemeenten Eemnes en Laren hebben ieder twee verschillende programma’s voltooid. “Creatief in Beweging” dat zich heeft geuit in twee succesvolle graffitiprojecten, waarbij jongeren workshops kregen van professionals om hun creatieve vaardigheden te vergroten en hun eigen visie hierop tot stand te brengen. Met deze opgedane kennis konden ze een locatie rondom het Huis van Eemnes en het jongerencentrum in Laren opknappen, welke voorheen een doorn in het oog waren, volgens de buurtbewoners. Het andere programma “Sport en Leisure” bood de jongeren de gelegenheid aan om activiteiten te gaan verzorgen en zorg te dragen voor de saamhorigheid en sportiviteit rondom het Huis van Eemnes. Hierbij werd de jongeren een opleidingstraject aangeboden dat werd ondersteund door de buurtsportcoaches. De gemeente Blaricum bood “Sociaal in de buurt jong en oud” en “Junior Lifeguards” aan. Het jong en oud programma gaf jongeren de mogelijkheid om beter in contact te komen met de ouderen uit de buurt. Voorheen was er namelijk sprake van een kloof tussen jong en oud, doordat zij elkaars leefwereld niet altijd begrepen. Met dit project zijn beide groepen succesvol in hun kracht gezet en hebben zij samen de sociale cohesie versterkt.

Door middel van Junior Lifeguards hebben de jongeren in samenwerking met de KNRM en de lokale brandweer kennis gemaakt met vrijwilligerswerk. Door deze twee aansprekende partijen te gebruiken hebben we laten zien dat de veiligheid op land en water binnen onze gemeenten voor een groot deel in handen ligt van vrijwilligers en dat jongeren door middel van de training hier ook in de toekomst een bijdrage aan kunnen leveren.

Herstelplatform Blaricum Donderdagavond 24 juni jl. vond de eerste bijeenkomst plaats van het Herstelplatform in Blaricum. Dit Herstelplatform is opgericht om samen naar de corona-impact in de Blaricumse samenleving te kijken, en te kijken hoe de gemeenschap de komende tijd weer een doorstart kan gaan maken. Het Herstelplatform bestaat uit een brede groep van vertegenwoordigers uit alle geledingen van de gemeente. In september vindt de tweede bijeenkomst plaats. Meer informatie is te vinden op www.blaricum.nl/verdernacorona.

Bijlagen 1. Monitor Detailhandel NH 2020-2021 2. Steunmaatregelen 3. Uitstel van betaling 4. Cijfers sociaal domein

Pagina 8 van 8