BIJLAGE - Kadernota 2025

Gemeente

Laren

KADERNOTA 2025

Kadernota Gemeente Laren | 1

Inhoud –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

1. Inleiding 1.1 Voorwoord

3

1.2 Leeswijzer

4

1.3 Samenvatting ontwikkelingen voor 2025 en verder

4

2. Financiële kaders voor de begroting 2025

6

3. Ontwikkelingen 2025 – 2028

7

3.1 Financieel startpunt - begroting 2024 en autonome ontwikkelingen

7

3.2 Toelichting autonome (lokale) ontwikkelingen

7

4. Financieel meerjarenperspectief 2025 – 2028

2

3

Gemeente Laren

13

1. Inleiding –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

1.1 Voorwoord

Voor u ligt de kadernota 2025-2028. Deze nota geeft een momentopname van de financiële positie van de gemeente en geeft kaders voor het opstellen van de begroting voor het komende jaar. Het financiële beeld wordt overschaduwd door de verwachte daling van de inkomsten van het Rijk. Het gaat daarbij om het zogenaamde ravijnjaar, waarin de Algemene Uitkering uit het gemeentefonds fors daalt. Tegelijkertijd wil het college de gemeente op koers houden. De afgelopen jaren zijn de reserves fors gestegen, zodat wij incidentele tegenvallers kunnen opvangen. We moeten investeren in het behoud van onze voorzieningen. De gemeente staat er goed voor, maar de komende jaren vraagt het onderhoud van onze schoolgebouwen een flinke investering. We doen dit in een tijd met relatief hoge inflatie, waardoor de kosten snel stijgen. Lonen, bouwkosten en andere uitgaven stijgen door. Voor de komende jaren is er dus een uitdaging. In deze kadernota schetsen we de hoofdlijnen. Voor 2025 verwacht het college, op basis van deze kadernota, nog een sluitende begroting aan de raad voor te kunnen leggen. Voor de jaren daarna verwachten we, in de aanloop naar de kadernota 2026, wel steviger ingrepen te moeten doen. Uiteraard zetten we voorlopig ook in op de lobby, via onder andere de VNG, om het ravijnjaar af te wenden.

Wij volgen met deze kadernota ook het advies van de VNG om de tekorten zo goed mogelijk zichtbaar te maken. Daarbij houden wij continu voor ogen dat Laren een bijzonder dorp is met veel actieve bewoners en geweldige voorzieningen. Dat is het Laren waar we ons voor blijven inzetten en waar een koersvaste en financieel stabiele gemeente noodzakelijk voor is.

Kadernota Gemeente Laren | 3

1.2 Leeswijzer

Deze kadernota 2025 neemt u stapsgewijs mee in de (financiële) ontwikkelingen van de gemeente. In paragraaf 1.3 vatten we de belangrijkste ontwikkelingen samen. Daarna komen in hoofdstuk 2 de financiële kaders welke worden gehanteerd voor het opstellen van de begroting 2025 en de meerjarenbegroting 2026 2028. Vervolgens wordt in hoofdstuk 3 inzicht gegeven in de verschillende ontwikkelingen die leiden tot wijzigingen in het financiële beeld. Hierbij worden ook de kleinere mutaties toegelicht. In hoofdstuk 4 wordt inzicht in het verwachte begrotingssaldo 2025 – 2028 gegeven: het zogeheten financieel meerjarenperspectief.

1.3 Samenvatting ontwikkelingen voor 2025 en verder

Voor de komende jaren zijn er drie belangrijke ontwikkelingen, die van invloed zijn op deze kadernota. Die komen in deze paragraaf achtereenvolgens voorbij: (1) dalende algemene uitkering, (2) loon- en prijsstijgingen en (3) nieuwe ontwikkelingen. Tot slot staan we stil bij de onzekerheden die nog in deze kadernota zitten. Algemene uitkering gemeentefonds De afgelopen jaren is er doorlopend door gemeenten en het Rijk gesproken over de kosten die gemeenten maken voor de uitvoering van hun taken. Daarbij speelden onder andere de kosten voor de (jeugd)zorg, de zogenaamde ‘opschalingskorting’ en de herverdeling van het gemeentefonds een rol. Effectief komt het er echter op neer dat de inkomsten van gemeenten, ook van Laren, fors dalen. Het gemeentefonds is de grootste inkomstenbron van de gemeente en daalt vanaf 2026 met ongeveer anderhalf miljoen euro per jaar. In de grafiek hieronder is het verloop weergegeven. € 18.000 € 17.500 € 17.000 € 16.500 € 16.000 € 15.500 € 15.000 2023

2024

2025

2026

2027

2028

Figuur 1 Verloop algemene uitkering 2023-2028 (stand decembercirculaire 2023, bedragen x1.000) Tegelijkertijd zien we dat er in de algemene uitkering en de berekening daarvan grote fluctuaties zitten. De september- en decembercirculaires van 2023 hebben voor Laren (netto) een positief effect gehad, waardoor het financiële beeld vanuit het Rijk ten opzichte van de begroting fors verbetert. Desalniettemin blijft bovenstaande daling van inkomsten de onderliggende trend, waar we als gemeente rekening mee moeten houden. De dalende inkomsten van het Rijk zijn in deze Kadernota verwerkt.

4

Gemeente Laren

Loon- en prijsstijgingen Stijgende kosten spelen voor alle gemeentelijke taken een rol. De lonen van onze medewerkers bij de gemeente, in de BEL-organisatie en bij de andere gemeenschappelijke regelingen stijgen met de landelijke Cao-afspraken mee. Voor 2025 betekent dit alleen al een kostenstijging van ruim een half miljoen euro per jaar. Voor Laren wordt dit deels gecompenseerd door de nieuwe afspraken over de verdeelsleutel voor de BEL. Dit scheelt de komende jaren € 240.000 per jaar. Ook zorgaanbieders en subsidieontvangers rekenen hun stijgende personeelslasten door. In de bouw zien we ook forse kostenstijgingen, die met name het onderhoud van wegen duurder zullen maken. Voor zover bekend of in te schatten zijn deze prijsstijgingen in deze Kadernota verwerkt. Nieuwe ontwikkelingen Naast bovenstaande ‘autonome’ ontwikkelingen is er ook een aantal investeringen opgenomen in deze kadernota die het gevolg zijn van lokale keuzes en prioriteiten. De belangrijkste daarvan zijn: - De kosten voor het Integraal Huisvestingsprogramma (IHP) onderwijs. Vooruitlopend op definitieve besluitvorming hierover in de gemeenteraad vinden we het onverstandig om deze verwachte kosten niet mee te nemen.

Dit leidt – op basis van voorlopige aannames - tot een oplopende kostenpost voor de verwachte uitvoeringskosten en investeringen, maar wordt voor een beperkt deel gecompenseerd door de dekking die al in eerder in de kadernota was opgenomen. Netto betekent dit voor deze Kadernota in 2025 ongeveer €100.000 extra lasten, oplopend tot ca. €600.000,- in 2028. - Voor 2025 hebben we een eenmalige extra post voor het beheer van de openbare ruimte van €125.000 opgenomen. Dit zijn de extra kosten die we verwachten op basis van ervaringen sinds het beëindigen van het contract met de vorige groenbeheerder. In 2024 maken we keuzes over het beheer van de openbare ruimte, waarna we meerjarig kunnen inschatten welke kosten hiermee gemoeid zijn. - Daarnaast is een aantal kleinere posten opgenomen, die grotendeels voortkomen uit bestaand beleid of keuzes. Dit gaat bijvoorbeeld om de inzet voor cultuureducatie, het opstellen van omgevingsplannen ter uitvoering van de omgevingswet, het doorzetten van het collegeprogramma met extra investering in inwonersbetrokkenheid en de hogere kosten van de accountant.

Ook deze posten zijn allemaal in het financieel beeld van deze kadernota verwerkt. Onzekerheden en verwachte ontwikkelingen De Kadernota is een momentopname van de financiële vooruitzichten van de gemeente. We verwachten nog de doorwerking van de meicirculaire en de uitkomsten van het landelijk coalitieakkoord. Die kunnen zowel op financiën als op taken invloed hebben op de gemeente. In BEL-verband heeft het bestuur besloten alleen de autonome kostenstijgingen (CAO en inflatie) in de BELkadernota te verwerken, maar tegelijkertijd weten we dat er daar ook nog aanvullende investeringen nodig zijn, met name om de financiële taken op orde te krijgen. We verwachten dat hier in de begroting of in een begrotingswijziging nog een extra investering nodig zal zijn. De opvang van vluchtelingen is nog steeds een belangrijk maar ook onzeker thema. De gemeente heeft een reserve opgebouwd, maar krijgt ook nieuwe taken van het Rijk, bijvoorbeeld door de zogenaamde ‘Spreidingswet’. De Impact van kostenstijgingen bij gemeenschappelijke regelingen is nog niet volledig in beeld. In deze Kadernota zijn, zoals gebruikelijk, de wijzigingen meegenomen, die ook al bij de raad voor zienswijze zijn ingediend. Later dit jaar wordt de nieuwe verkeersvisie aan de gemeenteraad voorgelegd, ook daar kunnen nog nieuwe kosten uit voorkomen, die op dit moment niet in te schatten zijn.

Ook komt in de loop van 2024 een nieuwe onderhoudsplanning voor de wegen, inclusief herberekeningen. Deze zullen meegenomen worden in de begroting of in de Kadernota 2026, afhankelijk van wanneer de effecten bekend zijn. Er heeft een inspectie plaatsgevonden, waarbij alle civiele kunstwerken zijn geïnspecteerd en beoordeeld. Bij het vaststellen van het beheerplan zullen de kosten duidelijk worden. Het rioleringsplan (WRP) wordt in mei 2024 door de raad behandeld, de kosten daarvan zullen wel in de begroting landen, maar gedekt worden uit de kostendekkende rioolheffing, waardoor het geen effect heeft op het saldo van de gemeentebegroting.

Kadernota Gemeente Laren | 5

2. Financiële kaders voor de begroting 2025 –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

Mede op basis van de begrotingscirculaire van de provincie, de circulaires van het Rijk en de uitgangspunten van Laren komen wij tot de volgende uitgangspunten voor het opstellen van de Begroting 2025 en meerjarenbegroting 2026 – 2028:

Nr

Onderwerp

Financieel kader

2

Loonontwikkeling

Ambtelijke organisatie: - Stijging 4,25% vanaf januari 2024 (CAO) - Stijging 1,75% vanaf oktober 2024 (CAO) - Stijging 5% vanaf 31 maart 2025 (prognose)

1

Algemene uitkering

Meicirculaire 2024 *Vooruitlopend op deze circulaire gaan we in de kadernota 2024 uit van 5% compensatie CAO 2023, mede o.b.v. bod VNG van 4% welke onder vraag bonden ligt.

College van B&W en Raad - Stijging 1,25% vanaf januari 2024 (CAO) - Stijging 3,75% over 2024 (prognose) - Stijging 5% over 2025 (prognose)

6

3

Prijsontwikkeling

Prijsindex conform de VRU systematiek - 3%

4

Algemene loon- en prijsontwikkeling

Meerjarenraming op basis van constante prijzen:dit betekent dat de baten e n lasten alleen voor het eerste jaar begrotingsjaar worden geïndexeerd.

5

Onroerende Zaakbelasting

Stijging op basis van prijsontwikkeling (3) en areaaluitbreiding

6

Afvalstoffenheffing, Rioolheffing en bouwleges

100% Kostendekkend

7

Leges publiekszaken

Prijsontwikkeling rekening houdend met landelijk vastgestelde maxima.

8

Overige belastingen en heffingen

Stijging op basis van prijsontwikkeling (3)

9

Huren

Stijging op basis van prijsontwikkeling (3)

10

Subsidies

Stijging op basis van prijsontwikkeling (3)

11

Rente

 mslagrente: te berekenen op basis van begroting 2025 paragraaf FinanO ciering

12

Begrotingssaldo

Jaarschijf 2025 structureel sluitend , 2026 t/m 2028 marginaal ook

13

Verbonden partijen

Programmabegroting 2025 GR-en

Gemeente Laren

3. Ontwikkelingen 2025 – 2028 –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

3.1 Financieel startpunt - begroting 2024 en autonome ontwikkelingen De begroting 2024, die door de gemeenteraad is vastgesteld, is het startpunt voor deze kadernota. Alle hieronder beschreven ontwikkelingen beschrijven een (financiële) afwijking van die basislijn.

Verwerking 1e begrotingswijziging BEL 2024

In de 1e begrotingswijziging van de BEL Combinatie zijn de verwachte autonome ontwikkelingen meegenomen: de CAO stijging voor 2024 (voor zover nog niet verwerkt), de verwachte CAO stijging voor 2025 en de prijsstijging voor 2025 (3%).

Financiële ontwikkelingen gemeente

Als autonome ontwikkeling is voor de gemeente de loonstijging meegenomen. Voor de ambtenaren is uitgegaan van de vastgestelde CAO 2024 en een prognose van 5% stijging per 31 maart 2025. Voor de raads- en collegeleden is uitgegaan van een prognose van 5% over 2024 en 5% over 2025.

Verwerking september- en decembercirculaire 2023 In de begroting 2024 is de meicirculaire 2024 verwerkt. Inmiddels is de september- en decembercirculaire gepubliceerd door het Rijk. Deze circulaires uit 2023, zijn na de het opstellen van de begroting verschenen en worden nu in de Kadernota verwerkt. Zij geven een positief effect op het begrotingssaldo in 2025 van € 265.000 oplopend naar minimaal € 600.000 in 2028.

Reeds genomen raadsbesluiten na vaststelling begroting 2024

Aanpassing verdeelsleutel

De verdeelsleutel voor de verdeling van de kosten van de BEL Combinatie over de drie gemeenten wordt vanaf 2025 aangepast. Door ontwikkelingen op het gebied van o.a. inwoners, algemene uitkering en groei bebouwd gebied worden de lasten iets anders verdeeld. Dit heeft tot gevolg dat Blaricum meer gaat betalen, voor Laren geldt het tegenovergestelde. De prognose is nu dat met ingang van 2028 dit voor Blaricum en daarmee ook Laren weer minder wordt door een stijging van inwoners in Eemnes. Dit betekent voor de komende jaren een voordeel van €240.000 per jaar.

Compensatie loonontwikkeling Rijk

De loonontwikkeling van het principeakkoord zal naar verwachting voor een deel worden gecompenseerd in de meicirculaire 2024. De hoogte hiervan is echter niet bekend. Er wordt uitgegaan van het volgende uitgangspunt voor de compensatie van de loonontwikkeling in het gemeentefonds: de loonstijgingen voor 2024 en 2025 worden voor 50% gecompenseerd. De daadwerkelijke compensatie zal duidelijk worden bij de meicirculaire 2024 waarover separaat informatie gegeven zal worden.

3.2 Toelichting autonome (lokale) ontwikkelingen

Elke kadernota bevat het meest actuele inzicht van inkomsten en (vooral) uitgaven van de gemeente. In deze paragraaf beschrijven we de ontwikkelingen die in deze kadernota zijn meegenomen. Daarbij hanteren we de nieuwe programma-indeling, die de gemeenteraad in april heeft vastgesteld.

Na het vaststellen van de begroting 2024 zijn er een aantal raadsbesluiten geweest waarin budgetten worden toegekend ten laste van het begrotingsresultaat. Voor de besluiten tot en met maart werkt alleen het aanpassen in het slarishuis van de griffie structureel door ten laste van het resultaat.

Kadernota Gemeente Laren | 7

3.2.1 Programma 1: Besturen en diensten verlenen in een veilig Laren Nieuwe Accountantskosten

De accountantscontrole is opnieuw aanbesteed. Gezien de prijsontwikkeling van de afgelopen jaren en de toename in de verantwoording resulteert dit in hogere lasten. De accountantscontrole is een wettelijke verplichting. De kosten nemen met ingang van 2025 toe met € 27.000 per jaar.

Begrotingen gemeenschappelijke regelingen

Op basis van de programmabegroting 2025 van de GR Veiligheidsregio G&V passen we de gemeentelijke begroting aan. De stijging is totaal € 155.946 ten opzichte van onze begroting 2024. De totale gemeentelijke bijdrage is €1.120.221 voor brandweerzorg en € 60.863 voor bevolkingszorg. Hiernaast is er een zeer kleine toename participantenbijdrage Stichting Goois Natuur Reservaat (GNR) gemeld ter hoogte van € 3.000. Recent is de kadernota 2025 BEL Combinatie in het BEL-Bestuur besproken, deze wordt eind mei in een begroting verwerkt en aan de raden voor zienswijze toegezonden. Vanuit de BEL Kadernota 2025 zijn alleen de loonontwikkelingen en prijsstijgingen in deze kadernota opgenomen. Ook recent is door de GR Regio G&V haar begroting 2025 en de daarbij behorende meerjarenraming 2026- 2028 voor zienswijze aangeboden aan de deelnemende Gooise gemeenten. Vanuit de begroting blijkt dat de lasten vanuit de GR structureel blijven toenemen, ook door loon- en prijsontwikkelingen, maar ook autonome effecten zoals stijgende prijzen van brandstoffen, verzekeringskosten etc. Een aanzienlijk deel van de toename van lasten in 2025 van € 166.449 komen voort uit het onderdeel Gewestelijke afvalstoffendienst (GAD) namelijk € 127.889. Deze zullen via de kostendekkende afvalstoffenheffing bij de inwoners in rekening gebracht worden.

Investeringsbudget coalitieakkoord In 2024 staat de laatste jaarschijf vanuit een incidenteel gevraagd budget inzake middelen om nieuwe initiatieven en ontwikkelingen (mede samengevat in het collegeproject “Ons Laren”) ter hoogte van € 100.000, begroot. De kosten behorende bij nieuwe initiatieven zullen wellicht nog doorlopen de komende jaren, vandaar dat is gekozen dit budget structureel te gaan begroten.

8

Gemeente Laren

Formatieplaats bestuurssecretariaat Laren

Binnen het bestuurssecretariaat Laren worden de werkzaamheden reeds gelangere tijd door een vaste medewerker en een ingehuurde kracht uitgevoerd, waarbij kosten telkens incidenteel werden gedekt. In 2024 wordt geheel in vaste invulling voorzien, waardoor wel een structurele last moet worden begroot € 60.000.

3.2.2 Programma 2: Buitenruimte onderhouden in Laren Onderhoud groen, kostenstijging

Het IBOR contract is begin 2024 opnieuw, in losse onderdelen, aanbesteed voor een tussenperiode totdat definitieve keuzes voor het beheer zijn gemaakt. Op dit moment ontvangen we de eerste inschrijvingen. Mede door de forse prijsstijgingen van de afgelopen jaren zijn de huidige budgetten onvoldoende. Voor 2025 wordt de kostenstijging op € 125.000,- ingeschat. Voor 2026 en verder zullen de kosten afhankelijk zijn van de nieuwe aanbesteding die per 01-01-2026 ingaat. Vanaf 2026 zijn er derhalve geen extra lasten meegenomen.

Uitvoering projecten Beleidsplan Groenbeheer

De gemeenteraad heeft in 2023 het Groenplan vastgesteld. In het plan is een aantal projecten benoemd. Voor zeven daarvan is een uitvoeringsplan opgesteld, inclusief kostenraming.Op basis van inschatting investeringsvolumes en afschrijftermijnen (10 jaar) en betreffen de volgende investeringen: 2025 € 50.000; 2026 € 75.000; 2027 € 25.000; 2028 € 25.000, waarvan kapitaallasten cumulatief in exploitatie meegenomen moeten worden. Vanaf 2026 € 5.000; 2027 € 12.000,= 2028 € 15.000,=.

Herplantplicht bomen

Gemeenten hebben de plicht om hun bomen regelmatig te controleren, om de openbare ruimte veilig te houden (zorgplicht). Uit de controle kan naar voren komen dat een boom gesnoeid moet worden of eventueel gekapt vanwege ziekte of ouderdom. Vanuit de herplantplicht moeten deze bomen worden vervangen. De investeringen betreffen 30 bomen per jaar á € 1.350,- per boom voor kap en herplant. Voor 2025 tot en met 2027 staan al budgetten in het investeringsplan. Voor 2028 wordt € 41.000,- aangevraagd.

3.2.3 Programma 3: Duurzaam en prettig wonen in Laren Opstellen omgevingsplannen

Op grond van de Omgevingswet moet de gemeente een nieuw omgevingsplan vaststellen voor het hele grondgebied. De vaststelling gaat in fases per deelgebied, dus niet voor het hele grondgebied in een keer. Per deelgebied (bebouwde kom, buitengebied, etc.) is ca. 1 tot 1 ½ jaar nodig. Verplichting op grond van de Omgevingswet. De gemeente heeft tot 2032 de tijd om een omgevingsplan te hebben voor het hele grondgebied. De kosten bedragen € 40.000,- per jaar.

3.2.4 Programma 4: Sporten, ontwikkelen en leren in Laren Herontwikkeling en verduurzaming schoolgebouwen

Het college heeft met de raad het concept IHP onderwijs gedeeld, waar voor circa 33,5 miljoen aan investeringen in zitten. Besluitvorming hierover heeft nog niet plaats gevonden, maar het beeld is zodanig concreet dat het verstandig is de gehele investering alvast in deze Kadernota op te nemen. Na definitieve besluitvorming en tijdens de uitvoering zal de hoogte van dit bedrag ongetwijfeld nog wijzigen, bijvoorbeeld door incidentele opbrengsten (woningbouw of subsidies) of door verschuiving in de tijd van investeringen. In deze Kadernota zit een oplopende reeks aan investeringslasten (van €178.000 in 2025 tot €542.000 in 2028) en budget (€75.000 per jaar) voor personele inzet voor de projectleiding. Daar staat tegenover dat de reeds geraamde last van €150.000 per jaar kan wegvallen.

Opstellen geluidsbelastingkaart

Het Rijk heeft instructieregels opgesteld om te zorgen dat het Rijk, provincies en gemeenten binnen een agglomeratie (stedelijk gebied) iedere 5 jaar een geluidbelastingkaart vaststellen. Op basis van de offerte van de vorige geluidsbelastingkaart, komen we dan uit op een bedrag van €10.000,- aan kosten. Hieronder valt het data verzamelen, data controleren en verbeteren, geluidmodellen maken en doorrekenen, geluidbelastingkaart maken en een rapportage maken. Dit is een incidentele uitgave die start in 2026 en doorloopt tot in 2027.

Kadernota Gemeente Laren | 9

3.2.5 Programma 5: Meedoen in Laren Inclusie sport

In het beleidsplan sociaal domein krijgt inclusie een belangrijke plek. We streven naar een samenleving waarin iedereen erbij hoort en gelijke kansen heeft om deel te nemen aan alle aspecten van het leven. Inclusie betekent dat we ons inzetten voor een samenleving waarin diversiteit wordt gewaardeerd en waarin iedereen, ongeacht achtergrond, mogelijkheden of beperkingen, volledig kan participeren. Om dit te verankeren is een beleidsplan en een uitvoeringsagenda nodig. Dit kost incidenteel € 15.000,-. De middelen worden ingezet voor een projectleider voor het uitwerken van een beleidsplan en de uitvoering in 2025 van de activiteiten en ontwikkelingen. Daarbij worden ook ontwikkelingen als ‘dementievriendelijke gemeente’ bij het inclusiebeleid betrokken. In het budget Openbare Gezondheidszorg is financiële ruimte, die gebruikt kan worden als dekking hiervoor, waardoor deze nieuwe activiteit niet leidt tot een extra claim in deze Kadernota.

Opgave vergrijzing

Er ligt een vraagstuk om de steeds grotere groep ouderen die zelfstandig blijft wonen daarbij te ondersteunen op het gebied van de zorg. In de HBEL-visie hebben we uitgesproken dat we meer gaan inzetten op het versterken van de sociale basis, met als doel het gebruik van duurdere zorg te doen afnemen. Het is een onontkoombare en onvoorziene ontwikkeling vanwege de dubbele vergrijzing die vraagt om een integraal beleid, een multidisciplinaire aanpak over alle beleidsterreinen heen (zorg, wonen, welzijn, ruimtelijke inrichting, bestaanszekerheid, digitalisering) en een hervorming van de sociale basis. Het Rijk schrijft voor dat iedere gemeente een visie op de sociale basis moet hebben. De te beschrijven aanpak bestaat uit het ‘opvullen van hiaten’ in zorg en ondersteuning door gebrek aan menskracht en mogelijk ook middelen. Hiervoor is incidenteel in 2025 circa € 30.000,= per gemeente nodig voor beleidsontwikkeling, campagnes, innovatieve ondersteuningsarrangementen, implementatie technologische mogelijkheden zoals AI en vormen van lokale, regionale en bovenregionale doorbraakcoalities

10

Gemeente Laren

Structureel vervolg inzet Nationaal Programma Onderwijs

Vanuit de Rijksuitkering NPO worden vanaf 2022 verschillende interventies bekostigd. De NPO-middelen mogen worden ingezet tot en met schooljaar 2024-2025. Hierna stopt dit. Tussentijds zijn de ingezette interventies geëvalueerd. Voor succesvolle interventies stellen we voor structureel middelen te begroten, zodat acties op de langere termijn (na schooljaar 2024-2025) kunnen worden voortgezet. Het betreffen structurele kosten vanaf 2025. Inmiddels is duidelijk dat in ieder geval het project muziekonderwijs en tijgergym succesvol zijn. De kosten hiervoor bedragen in totaal € 30.000,- per jaar.

Voorleesexpress

In regionaal verband voert de bibliotheek het project Voorleesexpress uit. Via de Voorleesexpress bevorderen we taalontwikkeling en leesplezier bij kinderen met een taalachterstand. Hiermee zetten we in op het voorkomen van laaggeletterdheid en op gelijke onderwijskansen. Als we niet doorgaan met de Voorleesexpress is het maatschappelijk effect dat we een instrument verliezen om onderwijsachterstanden te verminderen, met als gevolg dat deze minder worden verkleind. Vanuit de gemeente Laren wordt dit bekostigd vanuit het Nationaal Programma Onderwijs. Na 2024 zijn deze middelen op. De bibliotheek heeft nu aan alle betrokken Rijksmiddelen een subsidieaanvraag gedaan voor structurele voortzetting vanaf 2025. In de loop van 2024 vindt de evaluatie plaats; als het project succesvol blijkt is het wenselijk dat het (in regionaal verband) wordt vervolgd. Daarom worden de benodigde middelen via de kadernota 2025 aangevraagd. De kosten bedragen structureel € 10.976,- per jaar.

Meldingsplatform discriminatie

Discriminatie, op welke grond dan ook, is verboden. Iedere inwoner heeft het recht om discriminatie te kunnen melden. Elke gemeente moet een antidiscriminatievoorziening (ADV) hebben, waar inwoners meldingen kunnen doen en die bijdragen aan het lokaal tegengaan van discriminatie. Laren is aangesloten bij het meldpunt Discriminatie.nl Gooi en Vechtstreek. Het kabinet wil een sterkere aanpak en inwoners stimuleren om meldingen te doen. Het ministerie is met de VNG in gesprek over de rol en verantwoordelijkheid van zowel de ADV als de gemeente en wil de ADV’s versterken. Het samenbrengen tot één landelijke organisatie begin 2024 is daarin de eerste stap geweest. De volgende stap is dat de gemeenten met de meicirculaire 2024 een aanvullende bijdrage per inwoner ontvangen in het gemeentefonds. Dit in aanloop naar de komende opdracht aan de

gemeenten om de ADV’s te versterken in de aanpak tegen discriminatie. Het bedrag dat Discriminatie.nl GV jaarlijks aanvraagt ligt sinds 2024 hoger dan het huidige bedrag in de begroting (€ 5.500,-). Daarnaast stijgt de gevraagde bijdrage voornamelijk door gestegen loonkosten. Om hierop aan te kunnen sluiten, en vooruitlopend op de ontwikkelingen vanuit het Rijk, willen we vanaf 2025 de begroting structureel laten aansluiten op de middelen die de gemeente vanuit het Rijk ontvangt. Voor Laren is dat circa € 11.500,-. Daarom vragen we structureel € 6.000 extra voor de komende jaren.

Door deel te nemen aan het BIT vergroten wij onze slagkracht en kunnen we gebruikmaken van de expertise van de regio en de ketenpartners.

Digitale Veiligheid

In de zorg stijgen de kosten 2023 is de CAO Welzijnswerk 2023 – 2025 overeengekomen. Er is een stapsgewijze verhoging van de salarissen van 15 % overeengekomen. In 2025 heeft de welzijnsorganisatie daarnaast te maken met het beschikbaar komen van de uitloopschalen. Het college stelt, gezamenlijk met Blaricum en Eemnes, voor om taakstellend vast te houden aan de algemene indexatie van subsidies van 3%. De kosten daarvan bedragen € 11.000,-.

Digitale veiligheid is een van de prioritaire thema’s vanuit het Integraal Veiligheidsplan. Criminaliteit verschuift zich van de ‘traditionele’ criminaliteit richting digitale criminaliteit. Ouderen en jongeren zijn veelal de doelgroepen waarop digitale criminaliteit zich richt. Om deze doelgroepen te informeren en weerbaar te maken is het noodzakelijk dat er budget hiervoor beschikbaar wordt gesteld. Het budget moet beschikbaar gesteld worden voor voorlichting en voorlichtingsmaterialen en kan gebruikt worden om preventieve acties uit te voeren. Het gaat hierbij om een incidentele bijdrage van € 5.000,- in de jaren 2025 met eventuele voortzetting in 2026.

Bestuurlijk Interventie Team (BIT)

De gemeenten uit de regio Gooi en Vecht hebben hun uitvoeringskracht gebundeld door de inzet van het Bestuurlijk Interventie Team (hierna BIT). Hierbij trekken de gemeenten van de regio Gooi en Vecht (hierna G&V) samen op tegen ondermijning. Binnen het BIT voeren de gemeenten uit G&V controles uit waarbij de gemeente gezamenlijk met diverse ketenpartners controles uitvoeren in het kader van ondermijnende criminaliteit. Mede door het BIT zijn er in de gemeente in de afgelopen jaren diverse controles uitgevoerd op diverse prioritaire thema’s vanuit het Ondermijningsbeeld en de regionale veiligheidsstrategie. Deze controles hebben ons meer zicht gegeven en hebben ons in staat gesteld om op te treden tegen ondermijnende criminaliteit. In de afgelopen jaren is het BIT (gedeeltelijk) gesubsidieerd door de provincie. Nu deze subsidie wegvalt komen de kosten ten laste van de gemeente.

Om de deelname in de toekomst verder te realiseren moeten wij € 5.000 beschikbaar stellen. Deze beschikbare gelden zijn incidenteel en zullen in de jaren 2026 en 2027 beschikbaar gesteld moeten worden om deelname aan het BIT voort te kunnen zetten, hiervoor dient t.z.t. wel dekking gevonden te worden.

Versa Welzijn, stijging subsidie

Uitvoering woonvisie

In juni 2023 is de Woonvisie Laren 2023-2027 vastgesteld. Doelstelling is om het tekort aan betaalbare woningen in te lopen en in te zetten op doorstroming binnen de lokale woningmarkt zodat jonge startende Laarders in Laren kunnen (blijven) wonen en kwetsbare aandachtsgroepen ook kunnen huisvesten. Om de doelen uit de Woonvisie te realiseren zijn maatregelen en acties nodig die staan beschreven in het Uitvoeringsprogramma zoals: - Onderzoek naar Kavelsplitsing (2025) - Splitsingsbeleid panden (2025) - Mogelijkheden meer-generatiewoningen (mantelzorg) en inventarisatie leegstand ruimten boven winkels en/of transformatie kantoren/bedrijven (2025) De ontwikkelingen dragen bij aan het huisvesten van diverse doel- en aandachtsgroepen, benutten van de bestaande voorraad en het vergroten van de woningvoorraad.

Kadernota Gemeente Laren | 11

Voor de uitvoering van acties zijn externe onderzoeksbureaus nodig die de uitwerking van het gewenste beleid/onderzoek op te pakken naast de ambtelijke inzet en begeleiding van het project. Dit leidt tot een extra kostenpost van €40.000 incidenteel in 2025.

Onderzoek doorfietsroutes dorpskern Laren

De provincie Noord-Holland heeft een aantal doorfietsroutes onderzocht. Voor de doorfietsroutes wordt een plan gemaakt waar het gemeentebestuur nog over gaat besluiten. Om dit voor te kunnen leggen zijn er onderzoeken en ramingen nodig en participatie. Daarom is het wenselijk om een voorbereidingskrediet beschikbaar te stellen om dit op te kunnen pakken. De doorfietsroute past als maatregel in de doelen die het college heeft om binnen de verkeersvisie 2035 te komen tot een autoluwer centrum. Bij autoluw past ook dat er meer ruimte komt voor de fietsers en dat fietsen gestimuleerd wordt. Vanuit de provincie is er subsidie mogelijk, wat kan oplopen tot 70 tot zelfs 90 procent van de kosten. Op dit moment wordt gewerkt aan de regionale aanpak van de verschillende tracés van de doorfietsroute. Deze worden vertaald in een uitvoeringsprogramma inclusief globale kostenraming. Op dit moment is er nog geen inschatting te geven van de kosten voor de uitvoering. Vanaf 2025 is er € 25.000 budget nodig om voorbereiding en onderzoek op te kunnen pakken en de doorfietsroute uit te werken tot een voorstel.

12

Gemeente Laren

Onderhoud en beheer Verlegde weg over Anna’s Hoeve

Sinds 1992 voert de gemeente Hilversum het onderhoud van de Verlegde weg over Anna’s Hoeve. Betreffend wegvak is in eigendom en valt op het grondgebied van de gemeente Laren. Tot nu heeft de gemeente Hilversum nog geen kosten in rekening gebracht. Dit gaat met ingang van 2024 wel gebeuren. Hiervoor wordt rekening gehouden met € 26.000 per jaar.

3.2.6 Programma 6: De algemene inkomsten en uitgaven van Laren In dit programma zijn geen nieuwe ontwikkelingen voorzien.

4. Financieel meerjarenperspectief 2025 – 2028 –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

Op basis van de begroting 2024 en de geschetste ontwikkelingen in het voorgaande hoofdstuk ziet het verwachte begrotingssaldo voor de begroting 2025 en de meerjarenraming 2026 – 2028 er financieel als volgt uit. Deze tabel vat dus zowel de reeds elders vastgelegde ontwikkelingen uit paragraaf 3.1 als de nieuwe ontwikkelingen en keuzes uit paragraaf 3.2 samen.

Omschrijving

2025

2026

2027

Saldo begroting 2024 -879 332 580 Autonome ontwikkelingen: -135 -103 -425 Lokale ontwikkelingen 644 690 707 Gemeenschappeljke regelingen 197 207 214 Bijdrage BEL PM PM PM Totaal autonome ontwikkelingen 706 794 496 Verwacht saldo begroting 2025 -173 1.126 1.076 Waarvan incidenteel -667 -346 304 Structureel begrotingssaldo na ingediende ontwikkelingen -840 780 1.380

Bedragen x € 1.000

2028 580 -422 831 211 PM 620 1.200 -60 1.140

- = Voordeel + = Nadeel

Dit betekent dat de gemeente Laren op dit moment WEL voldoet aan het uitgangspunt van een sluitende meerjarenbegroting. De eerste jaarschijf, zijnde 2025 is immers structureel sluitend. Tevens kan geconcludeerd worden dat meerjarig, bij uitblijvende compensatie / toename van de Algemene Uitkering vanuit het gemeentefonds er vanaf 2026, het zogenoemde “Ravijnjaar” bijsturing noodzakelijk zal zijn.

Kadernota Gemeente Laren | 13

14

Gemeente Laren

Kadernota Gemeente Laren | 15

Gemeente

Laren