Document · PDF

Bijlage 6 - Vooronderzoek explosieven AF S-6365 en S-6210 Hilversum

Commissie Ruimte en Infrastructuur 4 februari 2026, gemeente larenBij agendapunt: Vaststellen bestemmingsplan ‘Verleggen W-500-01’ voor het verplaatsen van een buis voor gastransport/hogedruk aardgasleiding Weg over Anna’s Hoeve Laren13.199 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Afzender: WSP Nederland B.V. Orionweg 28 8938 AH Leeuwarden

N.V. Nederlandse Gasunie T.a.v. de heer H.W. Denneboom Postbus 19 9700 MA GRONINGEN

Leeuwarden, 29 maart 2023 Uw kenmerk: I.014413.01 Ons kenmerk: SOL022574NGE Status: Definitief Onderwerp: Vooronderzoek ontplofbare oorlogsresten afsluiterschema’s S-6365 en S-6210 te Hilversum

Geachte heer Denneboom, Hierbij ontvangt u het vooronderzoek naar ontplofbare oorlogsresten ter hoogte van afsluiterschema’s S-6365 en S-6210 te Hilversum. Indien u hierover nog vragen en/of opmerkingen heeft, kunt u contact opnemen met ondergetekende (tel. 06 - 22 915 110 of via mail Anita.Heddes@WSP.com).

Met vriendelijke groet, WSP Nederland B.V.

Mevrouw ing. A.J.M. Heddes Projectmanager

Bijlage(n) - Vooronderzoek ontplofbare oorlogsresten afsluiterschema’s S-6365 en S-6210 te Hilversum WSP Nederland B.V. Orionweg 28 8938 AH Leeuwarden tel. +31 (0)88 910 20 00 Iban NL06 ABNA 0440 3394 21 kvk 20045963 btw NL0065.66.832.B.01 wsp.com

AVG Explosieven Opsporing NL

Hilversum S-6210 S-6365 Vooronderzoek ontplofbare oorlogsresten conflictperiode

OPDRACHTGEVER ONS PROJECTNR. UW PROJECTNR. VERSIE DATUM

: WSP Nederland B.V. : 143000154 : SOL022574 : 02D : 29-3-2023

AVG Bouwstoffen

AVG Explosieven Opsporing Nederland Veerweg 10, 5171 PW Kaatsheuvel Postbus 160, 6590 AD Gennep T +31 416 700220

AVG Explosieven Opsporing

eo@avg.eu www.avg.eu KvK 12029421

AVG Infra

AVG Transport

BTW-id: NL801449455B01 Betaalrekening: NL24RABO0353306797 G-rekening: NL46RABO0991487540

Distributielijst ◼ ◼

WSP Nederland B.V. AVG Explosieven Opsporing Nederland

Dit document is bestemd voor de opdrachtgever. Opdrachtgever

WSP Nederland B.V.

Rapport

143000154

Naam

Hilversum S-6210 S-6365

Versie

VO-02D, opgesteld conform het CS-VROO d.d. februari 2021

Datum

29-3-2023

Vrijgegeven door:

Menno Abee (manager)

Paraaf:

Vrijgegeven door:

Jeffry van den Bout (coördinator / senior deskundige OOO)

Paraaf:

Opgesteld door:

Richard Simons MA (historicus)

Paraaf:

Afbeelding voorblad. Luchtfoto van een deel van het onderzoeksgebied. Er zijn schuilloopgraven rond een militair hospitaal waar te nemen. Bron: Kadaster, sortienummer 4-2371, fotonummer 3023 d.d. 19-04-1945. Rechten voorbehouden. De in deze rapportage aanwezige informatie, waaronder de tekst en het kaartmateriaal, is eigendom van AVG. Het is de opdrachtgever toegestaan deze rapportage als één geheel aan derden kenbaar te maken, met het doel waarvoor het is vervaardigd. De verstrekking van afbeeldingen uit de rapportage, of de separaat meegestuurde digitale bijlagen die hiertoe behoren, is zonder toestemming van de auteur niet toegestaan in verband met mogelijke (beeld)rechten.

143000154-VO-02D

Hilversum S6210 S06365

INHOUD 1

INLEIDING ............................................................................................... 6 1.1

Aanleiding ................................................................................................ 6

1.2

Probleemstelling ........................................................................................ 6

1.3

Doelstelling .............................................................................................. 6

1.4

Onderzoeksgebied ..................................................................................... 6

1.5

Onderzoeksmethode .................................................................................. 7

1.5.1

Algemeen .............................................................................................. 7

1.5.2

Inventarisatie bronnenmateriaal ..............................................................10

1.5.3

Beoordeling bronnenmateriaal ................................................................12

1.5.4

Verantwoording ....................................................................................12

1.5.5

Personele deskundigheid ........................................................................12

1.5.6

Leeswijzer ............................................................................................14

INVENTARISATIE BRONNENMATERIAAL ......................................................15 2.1

Eerder uitgevoerde onderzoeken ................................................................15

2.1.1

Rapportages AVG ..................................................................................15

2.1.2

Derden ................................................................................................15

2.2

Literatuur ................................................................................................16

2.2.1

Meidagen 1940 .....................................................................................16

2.2.1.1 Beknopt algemeen historisch kader .........................................................16 2.2.1.2 Het onderzoeksgebied in de meidagen van 1940 .......................................16 2.2.2

Luchtoorlog 1940-1945 ..........................................................................17

2.2.3

Bezettingsperiode ..................................................................................19

2.2.4

Bevrijdingsperiode .................................................................................19

2.2.4.1 Het onderzoeksgebied in 1945 ................................................................19 2.2.5

Munitieruimingen ..................................................................................20

2.3

Collectie kaarten Topografische Dienst Kadaster ...........................................20

2.3.1

Geallieerde stafkaarten ..........................................................................20

2.3.2

Defence Overprints ................................................................................21

2.3.3

Historische kaarten ................................................................................21

2.3.4

Duitse stafkaart ....................................................................................21

2.4

Gemeentearchieven Laren en Baarn ...........................................................23

2.5

Nieuwsberichten .......................................................................................26

143000154-VO-02D

Hilversum S6210 S06365

2.5.1

AVG bedrijfsarchief, internet en Koninklijke Bibliotheek ..............................26

2.6

Explosieven Opruimingsdienst Defensie .......................................................26

2.6.1

Collectie ruimrapporten ..........................................................................26

2.6.2

Collectie mijnenkaarten ..........................................................................27

2.7

Nederlands Instituut voor Militaire Historie ..................................................29

2.7.1

Collectie Duitse verdedigingswerken ........................................................29

2.7.2

Beeldbank NIMH ...................................................................................30

2.8

Provinciaal archief / Militair Gezag ..............................................................30

2.8.1

Militair Gezag ........................................................................................30

2.8.1.1 Militair Gezag Noord-Holland...................................................................30 2.8.1.2 Militair Gezag Utrecht ............................................................................32 2.9

Nationaal archief ......................................................................................32

2.9.1

Inspectie Bescherming Bevolking tegen Luchtaanvallen ..............................32

2.9.2

Korps Hulpverleningsdienst ....................................................................33

2.9.3

Bunkerarchief .......................................................................................33

2.10 Semi-Statisch Informatiebeheer .................................................................34 2.10.1 Archief Mijn- en Munitie Opruimings Dienst en de Mijn Opruimings Dienst ....34 2.11 Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie ...........................................34 2.11.1 Collectie Departement van Justitie ...........................................................34 2.11.2 Collectie Generalkommissariat für das Sicherheitswesen ............................35 2.11.3 Beeldbank Tweede Wereldoorlog .............................................................35 2.12 The National Archives Londen ....................................................................35 2.12.1 Daily Logs ............................................................................................36 2.13 The National Archives and Records Administration ........................................36 2.13.1 Kriegstagebücher ..................................................................................36 2.14 Bundesarchiv-Militärarchiv Freiburg ............................................................37 2.15 Imperial War Museums .............................................................................37 2.16 Library and Archives Canada......................................................................37 2.16.1 Collectie Defence Overprints en Overlays

.................................................37 2.17 Luchtfoto’s ..............................................................................................39 2.17.1 Geraadpleegde luchtfoto’s ......................................................................39 2.17.2 Veranderingen na-conflictperiode ............................................................43

143000154-VO-02D

Hilversum S6210 S06365

CHRONOLOGIE RELEVANTE GEBEURTENISSEN ............................................45 3.1

Gebeurtenissentabel en gebeurtenissenkaart ...............................................45 BEOORDELING BRONNENMATERIAAL ..........................................................48

4.1

Indicaties voor explosieven in het onderzoeksgebied ....................................48

4.2

Leemten in kennis bronnenmateriaal ..........................................................48

4.3

Soort, verschijningsvorm en aantallen ........................................................49

4.4

Horizontale en verticale begrenzing verdacht gebied .....................................49

4.5

Bodembelastingkaart ................................................................................49

CONCLUSIE EN AANBEVELINGEN ...............................................................51 5.1

Conclusie ................................................................................................51

5.2

Advies vervolgtraject ................................................................................51

BIJLAGEN ................................................................................................52 6.1

Bronnenlijst .............................................................................................52

6.1.1

Archieven en overige instanties ...............................................................52

6.1.2

Literatuur .............................................................................................52

6.1.3

Websites ..............................................................................................53

6.1.4

Overig .................................................................................................53

6.2

Certificaat vooronderzoek en risicoanalyse ..................................................54

6.3

Motivatie luchtfotobestelling ......................................................................55

6.4

Afkortingenlijst ........................................................................................57

6.5

Wijze benadering archiefbronnen ...............................................................58

143000154-VO-02D

Hilversum S6210 S06365

INLEIDING

1.1

Aanleiding

AVG Explosieven Opsporing Nederland (hierna: AVG) heeft in opdracht van WSP Nederland B.V. een vooronderzoek naar de aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten uitgevoerd ter plaatse van de projectlocatie Hilversum S6210 S06365 (zie de kaarten op pagina 8 met de situatie tijdens de Tweede Wereldoorlog en op pagina 9 met de huidige situatie). Hier worden in de toekomst diverse civieltechnische bodemingrepen uitgevoerd. De Nederlandse Gasunie is voornemens om afsluiterschema S-6365 te verwijderen en afsluiterschema S-6210 te vervangen. De vloeistofvanger van de S-6210 en mogelijk ook het schema zelf komt op een nieuw locatie.

1.2

Probleemstelling

Er kunnen ontplofbare oorlogsresten in het onderzoeksgebied zijn achtergebleven door gevechtshandelingen of dumpingen. Er ontstaat bij het spontaan aantreffen en beroeren van ontplofbare oorlogsresten uit de Tweede Wereldoorlog mogelijk een verhoogd veiligheidsrisico. Ongecontroleerde detonaties kunnen bij de uitvoering van werkzaamheden in het ergste geval leiden tot dodelijk letsel en zware schade aan materieel en omgeving. Spontane vondsten van ontplofbare oorlogsresten kunnen resulteren in meerwerkkosten door stagnatie van de uitvoeringswerkzaamheden.

1.3

Doelstelling

Het doel van het vooronderzoek is om aan de hand van een breed scala aan historisch feitenmateriaal een zo genuanceerd mogelijk beeld met betrekking tot het onderzoeksgebied in de Tweede Wereldoorlog te verkrijgen. Aan de hand van deze gegevens wordt een antwoord gegeven op de vraag of en zo ja in welke delen van het onderzoeksgebied er sprake is van een verhoogd risico op het aantreffen van ontplofbare oorlogsresten. Er wordt daarnaast ingegaan op de te verwachten soort(en) ontplofbare oorlogsresten, de verschijningsvorm en de mogelijke hoeveelheid. Het onderzoek resulteert in een horizontale en verticale afbakening van het verdachte gebied door middel van GIS kaartmateriaal en het advies om de werkzaamheden onder reguliere omstandigheden uit te voeren, of om vervolgstappen te zetten in de vorm van bijvoorbeeld een (projectgebonden) risicoanalyse of direct een Opsporingswerkzaamheden ontplofbare oorlogsresten.

1.4

Onderzoeksgebied

Het onderzoeksgebied bevindt zich langs de A27 in de gemeenten Laren en Baarn ter hoogte van Hilversum. In deze rapportage worden feiten omschreven van oorlogshandelingen die in en nabij het onderzoeksgebied hebben plaatsgevonden. Er wordt bij het bepalen van de relevantie onderscheid gemaakt in de volgende opties:

143000154-VO-02D

Hilversum S6210 S06365

◼ ◼

Het feit wordt niet in de rapportage opgenomen wanneer de locatie van de gevechtshandeling verder dan ca. 200 meter van het onderzoeksgebied af ligt. Binnen deze rapportages worden alle noemenswaardige feiten binnen een straal van ca. 200 meter rondom het onderzoeksgebied opgenomen, waarbij één van de volgende relevanties wordt benoemd: ◼ Het feit krijgt de relevantie “nee” wanneer deze buiten het onderzoeksgebied ligt en op voorhand al kan worden bepaald dat deze geen invloed heeft op het onderzoeksgebied. Het feit wordt niet opgenomen in de gebeurtenissentabel in deze rapportage en krijgt geen nummer op de gebeurtenissenkaart in de bijlage. ◼ Het feit krijgt de relevantie “mogelijk” wanneer het een melding betreft die buiten het onderzoeksgebied ligt en mogelijk van invloed is op het onderzoeksgebied, of wanneer de melding een groter gebied betreft dan binnen het onderzoeksgebied ligt. Het feit wordt opgenomen in de gebeurtenissentabel, wordt wel of niet afgebakend, en krijgt een nummer op de gebeurtenissenkaart, mits het feit binnen de contouren van de kaart valt. ◼ Het feit krijgt de relevantie “ja” wanneer met zekerheid kan worden bepaald dat deze binnen het onderzoeksgebied ligt en een afbakening invloed heeft op het onderzoeksgebied.

Het feit wordt opgenomen in de gebeurtenissentabel, de afbakening wordt gemotiveerd en het feit wordt van een nummer op de gebeurtenissenkaart voorzien.

Het onderzoeksgebied ligt in de volgende gemeenten: Huidige gemeenten

Gemeenten tijdens de Tweede Wereldoorlog

Laren

Baarn

1.5 1.5.1

Onderzoeksmethode Algemeen

Bij het vooronderzoek worden literatuur en historische bronnen verzameld en gestructureerd geordend. Het eindresultaat is een rapportage met een bijbehorende bodembelastingkaart. Het vooronderzoek dient conform het Certificatieschema Vooronderzoek en Risicoanalyse te worden uitgevoerd. Het vooronderzoek heeft tot doel om te beoordelen of er in het onderzoeksgebied sprake is van concrete aanwijzingen van de aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten, en indien deze concrete aanwijzingen er zijn, om het verdachte gebied af te bakenen. Dit komt samen in de gebeurtenissentabel in hoofdstuk 3. Het vooronderzoek bestaat uit zowel het inventariseren als beoordelen (analyseren) van bronnenmateriaal. Eindresultaat is een rapportage en een bijbehorende bodembelastingkaart ontplofbare oorlogsresten. Dit vooronderzoek heeft betrekking op de periode 1940-1945 (conflictperiode).

143000154-VO-02D

Hilversum S6210 S06365

SITUATIE W.O.II

Esri Nederland; Kadaster; Gemeentekaart (t/m 1:768.000), TK200 (t/m 1:192.000), TOP50 (t/m 1:48.000), TOP25 (t/m 1:6.000)

LEGENDA Onderzoeksgebied

100

200

300 Meter

ACTUELE SITUATIE

Esri Nederland, Community Map Contributors

LEGENDA Onderzoeksgebied

100

200

300 Meter

1.5.2

Inventarisatie bronnenmateriaal

Het bronnenonderzoek vindt plaats op basis van een inventarisatie van: ◼ ◼

Gebeurtenissen die hebben geleid tot de mogelijke aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten (indicaties) Gebeurtenissen die hebben geleid tot de verwijdering van ontplofbare oorlogsresten (contra-indicaties)

Medewerkers van AVG hebben (in het verleden) ten bate van dit vooronderzoek diverse archieven bezocht. Er was in alle gevallen sprake van fysiek archiefbezoek, tenzij het archief reeds gedigitaliseerd was, zoals ingeval de toegang 575 van het NIMH en de via de website van Delpher te raadplegen krantencollectie van het Nationaal Archief. Wij hebben de volgende archieven en collecties wel/niet geraadpleegd: Verplichte bronnen Bron

Korte omschrijving

Geraadpleegd

Hoofdstuk

Literatuur

O.a. De luchtverdediging in de meidagen 1940 en de groene serie

2.2

Gemeentearchieven Laren en Baarn

Vermeldingen gevechtshandelingen

2.4

Noord-Hollands archief en Utrechts archief

Vermeldingen gevechtshandelingen

2.8

Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie (Amsterdam)

Toegangen 216k en 077

2.11

Nationaal Archief (’s-Gravenhage)

Inspectie Bescherming Bevolking tegen luchtaanvallen (toegang 2.04.53.15), Korps Hulpverleningsdienst (toegang 2.04.110), Bureau Registratie Verdedigingswerken van het Ministerie van Defensie: zgn. “Bunkerarchief”(toegang 2.13.167)

2.9

Semi-Statisch Informatiebeheer (Rijswijk)

Mijn- en Munitie Opruimingsdienst

2.10

Explosieven Opruimings Dienst Defensie

Geruimde explosieven (mora’s/wo’s), mijnenkaarten

2.6

Luchtfotocollectie Bibliotheek Universiteit Wageningen

Luchtfoto’s Tweede Wereldoorlog

2.17

Luchtfotocollectie Topografische Dienst (Kadaster)

Luchtfoto’s Tweede Wereldoorlog

2.17

Luchtfotocollectie National Collection of Aerial Photography (NCAP, Edinburgh)

Luchtfoto’s Tweede Wereldoorlog

2.17

Koninklijke Bibliotheek / Delpher

Oude krantenberichten betreffende ontplofbare oorlogsresten

2.5

Nederlands Instituut voor Militaire Historie (’s-Gravenhage)

Toegang 575

2.7

The National Archives (Londen)

Gegevens aangaande luchtaanvallen door Royal Air Force

2.12

143000154-VO-02D

Hilversum S6210 S06365

Bron

Korte omschrijving

Bundesarchiv-Militärarchiv (Freiburg)

Gegevens Luftwaffenführungsstab

Geraadpleegd

Hoofdstuk

2.14

Geraadpleegd

Hoofdstuk

Aanvullende bronnen Bron

Korte omschrijving

Nederlands Instituut voor Militaire Historie (’s-Gravenhage)

Toegang 4091

Nee

The National Archives (Londen)

Gegevens aangaande artilleriebeschietingen2

Nee

The National Archives and Records Administration (Washington)

Kriegstagebuch Admiral in den Niederlanden. 1-31 december 1944, Kriegstagebuch Marinebefehlshaber Niederlande. 19401941

2.13

Getuigenverklaringen

Getuigenverslagen uit de eerste hand3

Nee

Kadaster Zwolle

Collectie Stafkaarten Topografische Dienst Kadaster te Zwolle / naoorlogs kaartmateriaal

2.3

Niet in het Certificatieschema Vooronderzoek en Risicoanalyse benoemde bronnen Bron

Korte omschrijving

Geraadpleegd

Hoofdstuk

Bedrijfsarchief AVG

Gegevens uit binnen- en buitenlandse archieven

2.1, 2.5

Bedrijfsdatabase AVG

O.a. oude webartikelen

2.1, 2.5

In het verleden uitgevoerde (voor)onder-zoeken

(Voor)onderzoeken

2.1

Luchtfotocollectie Luftbilddatenbank

Luchtfoto’s Tweede Wereldoorlog

2.17

Imperial War Museums

Beeldmateriaal Tweede Wereldoorlog

2.15

Library and Archives Canada

Defence Overprints / Overlays

2.16

Centre Historique des Archives à Vincennes

Franse gevechtsverslagen

Nee

The Polish Institute and Sikorski Museum

Poolse gevechtsverslagen

Nee

Er zijn in de geraadpleegde verplichte bronnen geen aanwijzingen aangetroffen waaruit blijkt dat er gevechtshandelingen in of nabij het onderzoeksgebied hebben plaatsgevonden in de meidagen van 1940. Derhalve is toegang 409 van het NIMH niet geraadpleegd. 2 Er zijn in de geraadpleegde verplichte bronnen geen aanwijzingen aangetroffen waaruit blijkt dat er geallieerde beschietingen met geschutmunitie en/of grondgevechten in of nabij het onderzoeksgebied hebben plaatsgevonden. Derhalve zijn er geen gegevens aangaande grondgevechten en/of artilleriebeschietingen bij The National Archives in Londen geraadpleegd. 3 AVG beschikt niet over adresgegevens van relevante getuigen. 1

143000154-VO-02D

Hilversum S6210 S06365

Bron

Korte omschrijving

Geraadpleegd

Hoofdstuk

Heemkundekringen / historische kringen

Plaatselijke archieven

Nee

Locatiedeskundige

Expert op het gebied van lokale historie

Nee

1.5.3

Beoordeling bronnenmateriaal

In deze fase van het vooronderzoek worden de indicaties en contra-indicaties uit het bronnenonderzoek beoordeeld. Op basis van deze gegevens wordt gemotiveerd vastgesteld of er sprake is van een op ontplofbare oorlogsresten verdacht gebied. Indien er sprake is van een verdacht gebied, dan wordt tevens bepaald: de (sub)soort, de mogelijke aantallen en de verschijningsvorm van de vermoedelijk aanwezige ontplofbare oorlogsresten, alsmede de horizontale en verticale afbakening van het verdachte gebied. Bij de beoordeling van het bronnenmateriaal is gebruikgemaakt van het geografisch informatie systeem (GIS). De indicaties en contra-indicaties zijn vertaald naar een locatie in het RD-coördinatenstelsel en verwerkt in GIS. De GIS dataset wordt mede gebruikt om te beoordelen of het onderzoeksgebied, of delen daarvan, verdacht is op de mogelijke aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten.

1.5.4

Verantwoording

Het vooronderzoek is tot stand gekomen dankzij de volgende personen: ◼ ◼ ◼ ◼ ◼

Dhr. R. Simons MA (historicus): opstellen van het vooronderzoek, luchtfotoanalyse en het GIS-kaartmateriaal Dhr. G. den Braven MA (historicus): verificatie luchtfotoanalyse Dhr. M.A. Abee (manager): interne beoordeling opzet en inhoud rapportage Dhr. Dr. W. van den Brandhof (historicus/afdelingshoofd vooronderzoeken): interne beoordeling inhoud rapportage Dhr. J. van den Bout (coördinator / senior deskundige OOO): interne beoordeling inhoud rapportage

1.5.5

Personele deskundigheid

Het opstellen van het vooronderzoek vereist een multidisciplinaire aanpak. Hierbij is personeel (of zijn derden) betrokken die deskundige zijn op het gebied van meerdere expertises. Bij het vooronderzoek dienen meerdere deskundigen betrokken te zijn, die tenminste beschikken over de volgende expertises: deskundigheid op het gebied van het opstellen van een historisch vooronderzoek, deskundigheid op het gebied van ontplofbare oorlogsresten, deskundigheid op het gebied van de civiele techniek, deskundigheid op het gebied van luchtfoto-interpretatie en deskundigheid op het gebied van geografische informatiesystemen (GIS). In de hierop volgende tabel staat weergegeven wie er bij dit vooronderzoek betrokken zijn en op welk gebied zij deskundige zijn.

143000154-VO-02D

Hilversum S6210 S06365

Naam

Historisch onderzoek

Deskundigheid ontplofbare oorlogsresten

Civiele techniek

Luchtfotointerpretatie

Geografische Informatiesystemen

Menno Abee Jeffry van den Bout

Wouter van den Brandhof

Gijs den Braven

Richard Simons

143000154-VO-02D

Hilversum S6210 S06365

1.5.6

Leeswijzer

Hoofdstuk 2 bevat de resultaten van het literatuur- en archiefonderzoek. In hoofdstuk 3 zijn de relevante indicaties en contra-indicaties chronologisch in een lijst van gebeurtenissen geordend en middels een kaart weergegeven. In dit hoofdstuk is tevens bepaald of de lijst met gebeurtenissen voldoende indicaties bevat voor de mogelijke aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten ter plaatse van het onderzoeksgebied. Hoofdstuk 4 is het resultaat van de beoordeling van het verzamelde bronnenmateriaal. Hierin is tevens de bijbehorende bodembelastingkaart opgenomen. Conclusies en aanbevelingen komen aan de orde in hoofdstuk 5.

143000154-VO-02D

Hilversum S6210 S06365

INVENTARISATIE BRONNENMATERIAAL

2.1

Eerder uitgevoerde onderzoeken

2.1.1

Rapportages AVG

Medewerkers van AVG hebben in het verleden geen vooronderzoeken op het grondgebied van de gemeenten Laren en Baarn uitgevoerd. Er zijn geen rapportages aangetroffen die relevant zijn voor het onderzoeksgebied.

2.1.2

Derden

Er is in het AVG bedrijfsarchief door civiele explosieven opruimingsbedrijven in de gemeenten Baarn en Laren een uitgevoerd vooronderzoek aanwezig. Het betreft de volgende relevante rapportage: ◼

T&A Survey, Historisch Vooronderzoek Explosieven “HOV ’t Gooi” te Hilversum d.d. 16-8-2016. Projectnummer GPR6092.1

Dit vooronderzoek is geanalyseerd. De aangetroffen relevante vermeldingen zijn in deze rapportage verwerkt. Tevens zijn de volgende bronnen geraadpleegd: ◼ ◼ ◼ ◼ ◼ ◼

De VEO bommenkaart De gemeenten Baarn en Laren Provincie Utrecht Provincie Noord Holland ProRail Rijkswaterstaat

ProRail heeft de rapportage vooronderzoek van T&A geleverd, Rijkswaterstaat heeft aangegeven dat ProRail dat onderzoek reeds in bezit had. Verder heeft AVG geen aanvullende informatie ontvangen van de overige bovenstaande instanties. Het waterschap is niet geraadpleegd, omdat er geen relevante infrastructuur in de buurt van het onderzoeksgebied ligt.

143000154-VO-02D

Hilversum S6210 S06365

2.2

Literatuur

2.2.1

Meidagen 1940

2.2.1.1 Beknopt algemeen historisch kader Het Zesde en het Achttiende Duitse leger vielen op 10 mei 1940 Nederland binnen in kader van het door Hitler bevolen Fall Gelb. Het Zesde Leger trok door het zuidelijk deel van Nederland richting het Albertkanaal. De hoofdaanval van het Achttiende Leger was gericht op de Moerdijkbruggen die door Duitse parachutisten waren veroverd. De Moerdijkbruggen waren de toegangspoort naar Vesting Holland waar het Nederlandse opperbevel, koningin Wilhelmina en de regering zetelden. Nederland was van groot belang voor de Luftwaffe (de Duitse luchtmacht). De vliegvelden zouden worden gebruikt voor de strijd tegen Groot-Brittannië en tegelijkertijd kon het Ruhrgebied alleen afdoende worden beschermd tegen vijandelijke luchtaanvallen wanneer er Nederlands grondgebied aan het Derde Rijk was toegevoegd. 2.2.1.2 Het onderzoeksgebied in de meidagen van 1940 In de hierop volgende tabellen staan de onderzoeksresultaten m.b.t. de meidagen van 1940. Datum

Gebeurtenis (bron: H. Amersfoort / P.H. Kamphuis (red.), Mei 1940. De strijd op Nederlands grondgebied)

Relevant

Mei 1940

Geen relevante gegevens met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.

Datum

Gebeurtenis (bron: V.E. Nierstrasz, De operatiën van het veldleger en het Oostfront van de Vesting Holland, mei 1940)

Relevant

11 mei 1940

1-15 R.A. (twee Btn. 15 hw. 1.15), kreeg op 11 Mei slechts een schietopdracht van C.-L.K.A., luidende: "Neutraliseer onmiddellijk vijandelijke artillerie (171, 95-441, 50), 400 m ten oosten van Anna's Hoeve. Beschikbaar 120 bg." Voordat het vuur geopend werd, ontving de Afd.C. het bevel "vuur staken".

Nee

Datum

Gebeurtenis (bron: F.J. Molenaar, De luchtverdediging in de meidagen 1940. Deel 1 en deel 2)

Relevant

Mei 1940

Geen relevante gegevens met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.

143000154-VO-02D

Hilversum S6210 S06365

Motivatie

Er is geen OO-indicatie.

Motivatie --

2.2.2

Luchtoorlog 1940-1945

In de hierop volgende tabellen staan vermeldingen die betrekking hebben op de luchtoorlog in de periode 1940-1945. Datum

Gebeurtenis (bron: T. Eversteijn Bombardementen en verongelukte vliegtuigen in de periode 10 mei 1940 – 5 mei 1945)4

4 november 1944

Bombardement op Hilversum. Getroffen werd de spoorlijn naar Amersfoort.

Nee

Datum

Gebeurtenis (bron: P. Grimm, Verloren luchtruim. De geallieerde luchtoperaties boven Nederland in mei 1940)

Relevant

1940-1945

Er zijn geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.

Datum

Gebeurtenis (bron: E.H. Brongers, de gebroken vleugel van de Duitse adelaar)

Relevant

1940-1945

Er zijn geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.

Datum

Gebeurtenis (bron: G.J. Zwanenburg, En nooit was het stil…Deel 1& 2)

Relevant

4/5 mei 1943

Eén Stirling rapporteert boven Hilversum een Me te hebben neergeschoten. (Deel II p. 510)

Nee

Deze vermelding is te globaal om te kunnen bepalen of het onderzoeksgebied werd getroffen.

20 maart 1945

Typhoons vernielden een hoofdkwartier in Hilversum. (Deel II p. 591)

Nee

Het Duitse hoofdkwartier lag buiten de begrenzing van het onderzoeksgebied.

Datum

Gebeurtenis (bron: M. Middlebrook en C. Everitt, Bomber Command War Diaries)

Relevant

1940-1945

Er zijn geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.

Datum

Gebeurtenis (bron: J. Foreman, The Fighter Command War Diaries)

Relevant

1940-1945

Er zijn geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.

Relevant

Motivatie Deze vermelding is te globaal om te kunnen bepalen of het onderzoeksgebied werd getroffen.

Motivatie

Motivatie --

Motivatie

Motivatie --

AVG weet uit ervaring dat niet alle vermeldingen van T. Eversteijn betrouwbaar zijn. Derhalve moet deze bron altijd in combinatie met andere bronnen (ter verificatie van de genoemde gebeurtenissen) worden gebruikt. 4

143000154-VO-02D

Hilversum S6210 S06365

Datum

Gebeurtenis (bron: C. Huurman, Het spoorwegbedrijf in oorlogstijd)

Relevant

1940-1945

Er zijn geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.

Datum

Gebeurtenis (bron: SGLO crashregister, webeditie)

Relevant

1940-1945

Er zijn geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.

Datum

Gebeurtenis (bron: H. Koopman, Vergeltungswaffen in Nederland)

Relevant

1940-1945

Er zijn geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.

Datum

Gebeurtenis (bron: www.vergeltungswaffen.nl)

1940-1945

Er zijn geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.

Datum

Gebeurtenis (bron: H.A.R. Hovenkamp, 'Sporen van de Luftwaffe in het Raadhuis', Eigen Perk 2)

Relevant

1940-1945

Er zijn geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.

Datum

Gebeurtenis (bron: J. Bremmers / M. Machielse / H. Sakkers, De commandobunker van Hilversum: Hoofdkwartier van de Atlantikwall in Nederland)

Relevant

1940-1945

Er zijn geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.

Datum

Gebeurtenis (bron: E. van Mensch (red.), Hilversum in de Tweede Wereldoorlog: Een bundeling van verschenen artikelen)

Relevant

1940-1945

Er zijn geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.

143000154-VO-02D

Hilversum S6210 S06365

Relevant

Motivatie --

Motivatie

2.2.3

Bezettingsperiode

In de hierop volgende tabellen staan vermeldingen die betrekking hebben op de bezettingsperiode in Hilversum tussen 1940 en 1945. Datum

Gebeurtenis (Bron: N.B., 'Onderduikers in het raadhuis: Veiligheid in het hol van de leeuw', Eigen Perk 2)

Relevant

1940-1945

Er zijn geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.

Datum

Gebeurtenis (bron: K. Abrahamse / B. van der Schuyt, 'Spionage in Hilversum, de Groep Albrecht 19431945', Eigen Perk 2)

Relevant

1940-1945

Er zijn geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.

Datum

Gebeurtenis (bron: Werkgroep 'Beschrijving Hilversums Verzet' / Werkgroep 'Herdenking mei 19401945', Hilversum - onderdrukking en verzet 19401945)

Relevant

1940-1945

Er zijn geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.

2.2.4

Motivatie --

Motivatie

Bevrijdingsperiode

2.2.4.1 Het onderzoeksgebied in 1945 Het onderzoeksgebied werd pas na de Duitse capitulatie in mei 1945 bevrijd. Er hebben hier derhalve in het laatste oorlogsjaar geen grondgevechten plaatsgevonden. In de hierop volgende tabellen staan vermeldingen over de periode rond de bevrijding. Datum

Gebeurtenis (bron: C. Klep en B. Schoenmaker, De bevrijding van Nederland 1944-1945. Oorlog op de flank)

Relevant

1944-1945

Er zijn geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.

Datum

Gebeurtenis (bron: J. Bremmers / M. Machielse / H. Sakkers, De commandobunker van Hilversum: Hoofdkwartier van de Atlantikwall in Nederland)

Relevant

1945

Er zijn geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.

143000154-VO-02D

Hilversum S6210 S06365

Motivatie

Datum

Gebeurtenis (bron: E. van Mensch (red.), Hilversum in de Tweede Wereldoorlog: Een bundeling van verschenen artikelen)

Relevant

1945

Er zijn geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.

2.2.5

Motivatie

Munitieruimingen

De onderzoeksresultaten betreffende literatuur inzake munitieruimingen zijn als volgt: Datum

Gebeurtenis (bron: A. Meijers, Achtung Minen – Danger Mines. Het ruimen van landmijnen in Nederland 1940-1947)

Relevant

1940-1947

Er zijn geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.

Datum

Gebeurtenis (bron: J. van Woensel, Vrij van explosieven. De geschiedenis van het EOCKL en zijn voorgangers 1944-2004)

Relevant

1944-2004

Er zijn geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.

Datum

Gebeurtenis (bron: S.L. Veenstra, In de schaduw van de glorie: overzicht van vliegtuigbergingen in Nederland)

Relevant

1960-1977

Er zijn geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.

2.3

Motivatie

Collectie kaarten Topografische Dienst Kadaster

Bij het Kadaster te Zwolle is gezocht naar relevante geallieerde stafkaarten, alsmede Defence Overprints en historische topografische kaarten.

2.3.1

Geallieerde stafkaarten

Het onderzoeksgebied staat op de stafkaart Hilversum sheet 368 (First Edition of 1944) die is opgemaakt volgens het Nord de Guerre coördinatenstelsel. Deze stafkaart heeft een schaal van 1:25.000 en geeft het onderzoeksgebied in de Tweede Wereldoorlog aan binnen de kaartvierkanten Z.2705 en Z.2805. Stafkaarten worden tevens gebruikt om de locaties van geallieerde luchtaanvallen te achterhalen (zie hoofdstuk 2.13). Op pagina 22 is de stafkaart weergegeven met de hierbij behorende nummering van de kaartvierkanten.

143000154-VO-02D

Hilversum S6210 S06365

2.3.2

Defence Overprints

Het Kadaster te Zwolle beschikt over een collectie zgn. Defence Overprints. Dit zijn geallieerde stafkaarten waarop, op basis van o.a. geanalyseerde luchtfoto’s uit de Tweede Wereldoorlog, Duitse militaire objecten werden ingetekend. Er is bij het Kadaster te Zwolle geen relevante Defence Overprint van het onderzoeksgebied gevonden.

2.3.3

Historische kaarten

Historische kaarten zijn bij het Kadaster geraadpleegd via de website van www.topotijdreis.nl.

2.3.4

Duitse stafkaart

Er is in het AVG bedrijfsarchief een relevante Duitse stafkaart aanwezig: ◼

Topografische Karte der Niederlande 1:50.000, Truppenkarte 32 West., Amersfoort, 2de uitgave april 1943.

Deze stafkaart is vergelijkbaar met het exemplaar uit de collectie geallieerde stafkaarten en wordt hier derhalve niet afgebeeld.

143000154-VO-02D

Hilversum S6210 S06365

GEALLIEERDE STAFKAARTEN MET NORD DE GUERRE KAARTVIERKANT RASTER

Z3006 Z2606

Z2706

Z2906

Z2806

Z3005

Z2605

Z2905

Z2805

Z2705

Z2804 Z2604

Z2904

Z2704

US Map Service, Kadaster

LEGENDA Onderzoeksgebied

Stafkaart: 368 Hilversum

100 200

400

600 Meter

2.4

Gemeentearchieven Laren en Baarn

Het onderzoeksgebied lag in de Tweede Wereldoorlog in de gemeenten Laren en Baarn. Er is in de gemeentearchieven gezocht naar de volgende stukken: ◼ ◼ ◼

De luchtbeschermingsdienst Aangetroffen/geruimde ontplofbare oorlogsresten Oorlogsschaderapporten

Naar de volgende informatie is gezocht, indien het vooronderzoek conflictperiode daar aanleiding toe gaf: ◼ ◼ ◼ ◼

Ruimingen van verdedigingswerken Politie- en brand(schade)rapporten Vliegvelden (als in de nabijheid van het onderzoeksgebied een vliegveld aanwezig was) De naoorlogse omnummering van woningen: indien er sprake is van meldingen van oorlogshandelingen bij adressen waarvan de specifieke locatie niet bekend is.

Bij het Gooi en Vecht Historisch Archief zijn de volgende inventarisnummers geraadpleegd: Toegang SAGV098.1. Inventaris van het archief van het gemeentebestuur en secretarie Laren. 1925-1989.

Periode

23 - Verzekeren van de gemeente-eigendommen tegen oorlogsschade bij Molestrisico voor

1942-1943

Gemeenten te Amsterdam 28 - Verkrijging van financiële vergoedingen voor aan gemeente-eigendommen toegebrachte oorlogsschade ten gevolge van de op 27 september 1943 boven Laren uitgeworpen bommen

1943-1946

345, 2264, 2266 – Invoering van huisnummering en de vernummering van huisnummers

1930-1990

548 - Onderhoud van militaire graven en aanwijzing van een contactpersoon tussen de

1941-1972

Oorlogsgravenstichting en de gemeente 951 - Registratie van schade ten gevolge van de Duitse bezetting

1945-1947

958 - Publicaties en circulaires met betrekking tot het leven in Laren en omgeving tijdens de Tweede Wereldoorlog

1970-1975

994 - Verlenen van medewerking aan de vorderingen van de Gooische School, Montessorischool, school met de bijbel en de rooms-katholieke school door de Duitse weermacht en het verkrijgen van vergoeding van het Ministerie van Wederopbouw en Volkshuisvesting ingevolge de Oorlogsschaderegelingen

1942-1955

996 - Registratiekaarten voor schadeloosstelling voor in gebruik genomen onroerend goed tijdens de oorlog

1941-1943

1004 - Beschikbaar stellen van geld en goederen ten behoeve van de door de oorlog geteisterde gemeente Rotterdam

1940-1941

1005 - Lijst van personen die gedurende de oorlogsjaren 1940-1945 door het vuurpeloton, mishandeling in concentratiekampen zijn omgekomen

1940-1947

1007 - Schaderegelingen en vergoedingen voor burgerslachtoffers van oorlogsgeweld

1941-1951

1008 - Declaraties betreffende gedane uitgaven aan en/of ten behoeve van oorlogsslachtoffers

1950-1964

1012 - Verstrekking van vergoedingen voor oorlogsschade aan gebouwen van particulieren

1952-1960

1032 - Veiligstelling van archieven en kunstwerken bij oorlogsgevaar

1939-1944

143000154-VO-02D

Hilversum S6210 S06365

Toegang SAGV098.1. Inventaris van het archief van het gemeentebestuur en secretarie Laren. 1925-1989. 1036 - Oprichting en onthulling van een monument ter nagedachtenis van de in de Tweede Wereldoorlog omgekomen inwoners van de gemeente, met o.a. notulen van het Comité Stichting Monument Gevallenen en een overzicht van in concentratiekampen overleden inwoners

Periode

1946-1950

1123 - Vereniging De Gooische School voor het herstel van de schade aan De Gooische School [schade door militairen in oorlogstijd]

1946-1948

1128 - Aan het rooms-katholieke Kerkbestuur van de parochie van de H. Joannes de Doper voor het herstel van de schade aan de roomskatholieke Meisjesschool aan de Kerklaan [schade door militairen in oorlogstijd]

1947-1955

1225 - Uitreiking van onderscheidingen oorlogsherinneringskruis met gesp voor bijzondere krijgsverrichtingen Nederland Mei 1940

1947-1953

1239 - Verlening van financiële steun voor hervestiging van een kampeerbedrijf na invordering van het oude perceel door de Duitse weermacht

1945-1951

1991 - Aan het rooms-katholieke Kerkbestuur van de parochie van de H. Joannes de Doper voor het herstel van de schade aan de roomskatholieke Jongensschool aan de Eemnesserweg [schade door militairen in oorlogstijd]

1947-1955

1992 - Aan het Bestuur van de School met de Bijbel voor het herstel van de schade aan de School met de Bijbel aan de Kerklaan 27 [schade door militairen in oorlogstijd]

1947-1955

2722 - Publicatie van de Gemeentelijke Luchtbeschermingsdienst van Laren N.H. kennisgevende aan de bevolking de ervaringen die zijn opgedaan bij de luchtaanvallen van den laatsten tijd op ons land, nopen ons het volgende onder de aandacht te brengen

Geen datum

2655-2674 – aanvulling op perceelsgewijze kadastrale legger

1934-1984

2675 - Alfabetische lijst van persoonsnamen op de perceelsgewijze kadastrale legger

1961

2677-2701 – perceelsgewijze kadastrale legger

1876-1970

2710-2702 - Register houdende verwijzing van de artikelen in de perceelsgewijze legger naar de nummers op de kadastrale kaarten gemeente Laren

1924-1981

3002 - Kadasteroverzicht van wijzigingen in percelen in Laren, sectie A en B

Geen datum

Toegang 0480 Gemeentebestuur Baarn, 1814-1950

Periode

1337 - Stukken betreffende de melding van oorlogsschade aan de woning op de oude begraafplaats, Acacialaan 2

1943, 1944

1403 - Stukken betreffende de vergoeding van oorlogsschade aan diverse gemeentelijke eigendommen door de rijksoverheid

1942-1944, 19461957

1404 - Stukken betreffende de vergoeding van oorlogsschade aan straten, wegen en beplanting door de rijksoverheid

1946-1955

1405-1406 - Stukken betreffende de vordering door de Duitse bezetter en vergoeding van geleden oorlogsschade aan schoolgebouwen door de rijksoverheid

1942-1955

1689 - Circulaires betreffende herstel en wederopbouw na de oorlogsdagen

1940, 1940

1690 - Stukken betreffende puinruimen en grondegalisatie na WO II

1945-1947

1707 - Stukken betreffende het handhaven van de openbare orde tijdens WO II, vooral gericht aan de hoofden van scholen

1940-1945

1709 - Stukken betreffende inlevering, teruggave en in bezit hebben van wapens en munitie 1721 - Stukken betreffende verstrekte gegevens van oorlogsslachtoffers, 1945-1948

143000154-VO-02D

Hilversum S6210 S06365

1939, 1940, 1945, 1946 1955

Toegang 0480 Gemeentebestuur Baarn, 1814-1950

Periode

1734 - Stukken betreffende het bewaken van opslagplaatsen van de Duitse Wehrmacht en declaratie van de kosten

1941-1949

1771 - Stukken betreffende de organisatie van de vrijwillige brandweer 1836 - Staat van de onderhoudstoestand van de Eembrug en Slaagsebrug, opgemaakt op verzoek van het militair gezag, met bijbehorende stukken

1930-1933, 1935, 1946, 1949, 1950 1945

1910 - Stukken betreffende de organisatie van de luchtbeschermingsdienst

1938-1940

1912 - Stukken betreffende het opruimen van explosieven in de bossen van Lage Vuursche, met correspondentie inzake verrekening van de kosten

1945-1952

1967 t/m 1970 - Stukken betreffende de afhandeling van geleden oorlogsschade

1945-1960

1971 - Stukken betreffende de vergoeding van de schade ontstaan als gevolg van de evacuatie in de meidagen van 1940 naar Laren

1940, 1941

2027 - Stukken betreffende de vergoeding van de kosten van herstellingen van oorlogsschade

1947-1949

2029 - Stukken betreffende de vergoeding van de kosten van herstellingen van oorlogsschade

1947-1949

2053 - Weekrapporten opgemaakt op verzoek van de militaire commissaris van Oost Utrecht, 1945 jun. aug.

1945

2057 t/m 2061 - Stukken betreffende de vordering van diverse attributen ten behoeve van het Nederlandse leger en stukken betreffende vergoeding dan wel teruggave van goederen

1939-1941

2078 - Nasleep, 1940 mei 16 – 1941

1940-1941

398 - Schade geleden door de gemeente als gevolg van oorlog en bezetting; declaraties ten laste van Min. v. Financiën wegens kosten graven dekkingsgaten en autoschuilplaatsen tbv Duitse weermacht en ruimen vliegtuigbom nabij Roerdompstraat

1951-1958

1866 - Opgave aan de Centrale Directie van de Wederopbouw van aanwezige noodverblijven

1955

2583 - Duitse bunker in tuin van Lt. Generaal van Heutzlaan (kad. Baarn, B-4827)

1954

0488 Gemeentebestuur Baarn, 1985-2005

Periode

587 - Stukken betreffende het opsporen en ruimen van explosieven uit de Tweede Wereldoorlog

1985-1990

De Luchtbeschermingsdienst was tijdens de Tweede Wereldoorlog onder andere verantwoordelijk voor het geven van luchtalarm bij bombardementen, het controleren van verduisteringsmaatregelen en het opnemen van schade na uitgevoerde bombardementen en vliegtuigbeschietingen. Er zijn in het gemeentearchief documenten van de Luchtbeschermingsdienst aanwezig. In de geraadpleegde inventarisnummers zijn geen relevante feiten met betrekking tot het onderzoeksgebied gevonden.

143000154-VO-02D

Hilversum S6210 S06365

2.5 2.5.1

Nieuwsberichten AVG bedrijfsarchief, internet en Koninklijke Bibliotheek

De collectie ontplofbare oorlogsresten gerelateerde nieuwsberichten in het AVG bedrijfsarchief, alsmede het internet en de oude krantencollectie van de Koninklijke Bibliotheek te ’s-Gravenhage, zijn geraadpleegd. Er zijn berichten gevonden die betrekking hebben op het onderzoeksgebied. De onderzoeksresultaten zijn in de hierop volgende tabel samengevat: Datum

Gebeurtenis (bron: Delpher)

30 januari 1944

Vliegtuig Bf 109G neergestort in de omgeving van Hilversum. (bron: https://nos.nl/artikel/2102513-1085-vermisteoorlogsvliegers-mogelijk-nog-in-nederlandse-bodem)

Nee

Deze vermelding is te globaal om te kunnen bepalen of het onderzoeksgebied werd getroffen.

10 oktober 1955

Nog steeds stuit men op oorlogstuig: De 35-jarige landbouwer H. van T. is Vrijdag aan de dood ontsnapt toen hij op de Zandheuvelweg in Baarn aan het “sloten” was. Bij het inslaan van zijn zeis ontplofte n.l. een stuk oorlogstuig, dat daar tegen het einde van de oorlog in grote hoeveelheden door de Duitsers was neergeworpen. Vermoedelijk betreft het hier een landmijn die bij aanraking tot ontploffing is gekomen. De man bekwam slechts enige onbeduidende wonden aan het gelaat. (bron: Winschoter courant d.d. 10-101955)

Mogelijk

De Zandheuvelweg loopt door het onderzoeksgebied.

5 november 1970

Kist Duitse mortiergranaten aangetroffen tijdens graafwerkzaamheden aan de Zandheuvelweg. “op bijna dezelfde plaats al eens bij het graven een granaat ontploft. De Duitsers hebben hier kort voor het einde van de oorlog een aantal kisten met munitie weggegooid.” (bron: Het Parool d.d. 5-11-1970)

Mogelijk

De Zandheuvelweg loopt door het onderzoeksgebied.

2.6 2.6.1

Relevant

Motivatie

Explosieven Opruimingsdienst Defensie Collectie ruimrapporten

De Explosieven Opruimingsdienst Defensie (EODD) houdt sinds 1970 meldingen van aangetroffen ontplofbare oorlogsresten bij. Deze meldingen zijn tot 1992 als melding opdracht en ruim rapport (MORA) en na 1992 als uitvoeringsopdracht (UO) gearchiveerd. AVG heeft het overzicht van relevante MORA’s en UO’s van Baarn en Laren opgevraagd. Er zijn in dit overzicht meldingen van het onderzoeksgebied geregistreerd. Op basis van de locatiebeschrijvingen zijn de ruimrapporten geselecteerd en opgevraagd. Deze documentatie is bestudeerd. De onderzoeksresultaten zijn in de volgende tabel weergegeven en worden gebruikt ten behoeve van de bepaling van de aan te treffen munitiesoorten. De vermeldingen zijn niet van belang voor het bepalen van een afbakening en zijn derhalve niet opgenomen in de gebeurtenissentabel in hoofdstuk 3. In dit geval is de laatste vermelding wel opgenomen in de gebeurtenissentabel.

143000154-VO-02D

Hilversum S6210 S06365

MORA / UO

Locatie

Vondst

Relevant

Motivatie

19762984

Zandheuvelweg, Baarn

3 pantservuisten.

Mogelijk

De Zandheuvelweg loopt door het onderzoeksgebied.

19763502

Zandheuvelweg, Baarn

Verschillende geschutgranaten ongeveer 20 cm lang en 3 cm doorsnee. Vermoedelijk 5 stuks geweergranaten (Duits).

Mogelijk

De Zandheuvelweg loopt door het onderzoeksgebied.

20170916

Zandheuvelweg / Dr. Albert Schweitzerweg, Baarn

Rookgranaat 2 inch mortier (verschoten).

De intersectie van de Zandheuvelweg en Dr. Albert Schweitzerweg is in het onderzoeksgebied.

2.6.2

Collectie mijnenkaarten

De collectie mijnenveldkaarten van de EODD is in kader van dit vooronderzoek geraadpleegd. Dit geldt ook voor de collectie mijnenveld leg- en ruimrapporten. Er lagen geen gedocumenteerde mijnenvelden in het onderzoeksgebied. Er waren in het onderzoeksgebied geen op landmijnen verdachte gebieden aanwezig.

143000154-VO-02D

Hilversum S6210 S06365

EODD ARCHIEF

19763502 M 19762984

20170916

Esri Nederland, Community Map Contributors

LEGENDA Onderzoeksgebied

Inzet van de EODD

100

200

300

400 Meter

2.7

Nederlands Instituut voor Militaire Historie

Het Nederlands Instituut voor Militaire Historie (NIMH) in Den Haag beheert collecties over de geschiedenis van de Nederlandse krijgsmacht in binnen- en buitenland vanaf de Tachtigjarige Oorlog tot heden. In dit archief is een groot aantal collecties met betrekking tot de Koninklijke Luchtmacht, Landmacht en Marine ondergebracht. 5

2.7.1

Collectie Duitse verdedigingswerken

De collectie ‘Duitse verdedigingswerken en inundaties van Nederlands grondgebied in de oorlog / rapporten van militaire aard vanuit bezet Nederland aan Bureau Inlichtingen Londen’, ook wel bekend als de 575-serie, is opgebouwd uit inlichtingenrapporten, plattegronden en verordeningen van zowel de Duitse bezettingsmacht als van het verzet / Bureau Inlichtingen te Londen. Deze zes meter lange collectie bestaat onder andere uit inlichtingen van de illegaliteit, kaarten van inundaties, gegevens betreffende Duitse mijnenvelden, Britse en Duitse kaarten, telegrammen en Duitse voorschriften. De volgende inventarisnummers zijn geraadpleegd: Collectie ‘Duitse verdedigingswerken en inundaties van Nederlands grondgebied in de oorlog / rapporten van militaire aard vanuit bezet Nederland aan Bureau Inlichtingen Londen’. Toegang 575

Inventarisnummer

Datum: 15-04-1945; Schaal/code/blz.: E/2762/45; Omschrijving: Berichten betreffende inundaties en sluizen in Wijk bij Duurstede, Amsterdam, Utrecht, Nederhorst den Berg, Eemnes, Barendrecht, Grebbelinie, Baarn, Noordwijk, Brummen en Eindhoven

143

199 Vlag, Locatie van mogelijke luchtlandingsterreinen bij Emmikhuizen, Huizen, Baarn, Hamersveld en ten zuidoosten van Amersfoort (bij Scherpenzeel), 30-08-1944

212

232 Vlag, Locatie van munitie- en projectielenopslag tussen Hilversum en Baarn (ten noorden van Drakenstein) waarbij aangegeven slagbomen en een uitkijktoren, 13-10-1944

220

Datum: 07-01-1945; Schaal/code/blz.: E/1528/45; Omschrijving: Sterkte, verplaatsing en legering Duitse troepen in Amsterdam, Baarn, Scheveningen, Rotterdam, Meppel en Hilversum tussen december 1944 en januari 1945

305

Datum: januari-februari 1944; Schaal/code/blz.: GB/5851/44; Omschrijving:. Vestingen te Arnhem en Baarn en garnizoen te Gouda (met schets).

386

Datum: 13-10-1944; Schaal/code/blz.: E/58/44; Omschrijving: Plattegrond munitieopslag tussen Hilversum en Baarn (Vlag 232)

450

Datum: december 1944; Schaal/code/blz.: E/847/44; Omschrijving: Berichten betreffende V1 activiteiten in Hellendoorn en Laren (groep Albrecht)

454

Datum: 25-01-1944; Schaal/code/blz.: GB/5771/44; Omschrijving: Adressenlijst van Duitse commandanten en bureaus in Bilthoven, Utrecht en Baarn

477

Datum: 22-10-1944; Schaal/code/blz.: GB/7891/44; Omschrijving: Personeelslijst op alfabetische volgorde van officieren en ambtenaren verbonden aan de Staf in Hilversum en Baarn, met adressen

478

Datum: augustus 1944; Schaal/code/blz.: GB/8192/44; Omschrijving: Inlichtingen betreffende troepen in Blaricum, Huizen en Laren, van het Bureau inlichtingen der Nederlandsche regering te Maastricht

507

Bij het NIMH is de collectie 492 ondergebracht. Het raadplegen van deze collectie is reeds geborgd, doordat AVG standaard de zgn. Groene Serie inziet. 5

143000154-VO-02D

Hilversum S6210 S06365

Collectie ‘Duitse verdedigingswerken en inundaties van Nederlands grondgebied in de oorlog / rapporten van militaire aard vanuit bezet Nederland aan Bureau Inlichtingen Londen’. Toegang 575

Inventarisnummer

Datum: augustus 1944; Schaal/code/blz.: GB/8193/44; Omschrijving: Inlichtingen betreffende troepen in Laren en een munitiedepot op Raboes, van het Bureau inlichtingen der Nederlandsche regering te Maastricht

507

Het onderzoeksresultaat is in de hierop volgende tabel samengevat: Datum

Gebeurtenis (bron: NIMH, toegang 575)

13-10-1944

Kaart van munitieopslag tussen Hilversum en Baarn (inventarisnr. 220)

2.7.2

Relevant Nee

Motivatie De munitieopslag bevindt zich buiten de begrenzing van het onderzoeksgebied.

Beeldbank NIMH

De beeldbank van het NIMH bevat een groeiende collectie foto’s en andere afbeeldingen uit de collectie van het NIMH, onder andere van de meidagen van 1940. Er is hier gezocht op plaatsnaam. Er zijn geen relevante afbeeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.

2.8

Provinciaal archief / Militair Gezag

2.8.1

Militair Gezag

Het Militair Gezag was verantwoordelijk voor het dagelijks bestuur van de bevrijde delen van Nederland. In dit archief zijn doorgaans per provincie gegevens over in gemeenten aanwezige ontplofbare oorlogsresten ondergebracht. Er is in het provinciaal archief gezocht naar de volgende stukken: ◼ ◼ ◼

De luchtbeschermingsdienst Aangetroffen/geruimde ontplofbare oorlogsresten Oorlogsschaderapporten

2.8.1.1 Militair Gezag Noord-Holland Het archief van het Militair Gezag van de provincie Noord-Holland bevindt zich bij het Noord-Hollands Archief te Haarlem. De volgende inventarisnummers zijn geraadpleegd: Toegang 18. Provinciaal bestuur van Noord Holland

Datum

4927 Stukken betreffende de afrekening met aannemers van provinciale werken wegens door hen geleden schade door oorlogsgevaar en oorlog

1941

7038 Ingekomen stukken van de Rijksinspectie voor de bescherming van de bevolking tegen luchtaanvallen, houdende de maandoverzichten van de ongevallen ten gevolge van het gebruik van luchtstrijdkrachten voor Nederland in het algemeen en Noord-Holland in het bijzonder

1940-1941

7299 Stukken betreffende de medewerking aan de nationale collecte voor de door de oorlog getroffen gebieden, alsmede stukken betreffende de opgave door de Noord-Hollandse gemeenten van de opbrengst van deze inzameling en van de geleden oorlogsschade

1940

7300 Ingekomen opgaven van geleden oorlogsschade door Noord-Hollandse burgemeesters aan de secretaris van de Commissie oorlogsschade te 's-Gravenhage

1940

143000154-VO-02D

Hilversum S6210 S06365

Toegang 18. Provinciaal bestuur van Noord Holland

Datum

7304 Stukken betreffende de instelling door de secretaris-generaal van Binnenlandse Zaken van zogenaamde "vliegveldcommissies" tot registratie van de schade ten gevolge van de vordering door de Duitse weermacht van gronden, bedrijfsgebouwen en woningen voor de aanleg en/of uitbreiding van vliegvelden

1941-1942

Toegang 245. Archief van de Provinciaal Militaire Commissaris van Noord-Holland. Noord-Hollands Archief Haarlem.

Datum

Doos 14, map 108. Bruggen en mijnenopruiming – algemene correspondentie

1945

Doos 19, map 149. Algemene correspondentie. Mijnen in de kuststrook – gelegde en geruimde – opgaven

1945

Toegang 245. A.M.C. Noord-Holland. Noord-Hollands Archief Haarlem.

Datum

Doos 28, map 200. Opgaven van en correspondentie over springladingen, mijnen en munitie

1945

1317 Sitnitekaart Noordzekanaal (versperringen) en werktekening MS ‘Cornelis’

Onbekend

Toegang 245. D.M.C. Amsterdam. Noord-Hollands Archief Haarlem.

Datum

Doos 73, map 94B. Rapporten van het Bureau Inlichtingen benevens fotokopieën van verdedigingsstellingen gezonden naar Engeland, september ’44 – Febr. ‘45

1945

Toegang 245. D.M.C. Haarlem. Noord-Hollands Archief Haarlem.

Datum

Doos 96, map 91. Rapport en correspondentie inzake beschadigingen aan watergemalen en waterkeringen

Onbekend

Doos 96 map 96. Opgave van en correspondentie inzake ruiming van mijnenvelden en versperringen

Onbekend

Toegang 245. D.M.C. Hoorn. Noord-Hollands Archief Haarlem.

Datum

1064 Rapport betreffende het doorsteken van de Wieringermeerdijk d.d. 20 april 1945

1945

1072 Circulaires en correspondentie betreffende graven gesneuvelde geallieerde militairen, 1945

1945

Doos 140, map 41. Mijnen – opgaven van mijnenvelden, bommen enz., correspondentie inzake de opruiming van mijnen enz, en het vrijgeven van wegen en terreinen na de opruiming

Onbekend

Doos 142, map 73. Enkele gegevens betreffende doorsteken Wieringermeerdijk, correspondentie inzake onderhoud van asfaltwegen

Onbekend

Toegang 245. D.M.C. Zaandam. Noord-Hollands Archief Haarlem.

Datum

Doos 148, map 4. Correspondentie betreffende graven van geallieerde militairen

Onbekend

Doos 150, map 39. Circulaires en ingekomen brief mijnenvelden

Onbekend

Toegang 245. D.M.C. Alkmaar. Noord-Hollands Archief Haarlem.

Doos/map

Geen relevante gegevens aangetroffen

143000154-VO-02D

Hilversum S6210 S06365

Toegang 245. D.M.C. Den Helder. Noord-Hollands Archief Haarlem.

Doos/map

Doos 112, map 1. Ingekomen correspondentie betr. o.a. mijnenvelden

Onbekend

Doos 112, map 112. Beschrijving in voorbereiding

Onbekend

Er zijn in de geraadpleegde inventarisnummers geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen. 2.8.1.2 Militair Gezag Utrecht Het archief van het Militair Gezag van de provincie Utrecht bevindt zich bij het Utrechts Archief te Utrecht. De volgende inventarisnummers zijn geraadpleegd: Toegang 1136. Militair Gezag in de provincie Utrecht. Utrechts archief Utrecht.

Periode

205 – Ingekomen brieven van de Utrechtse gemeentebesturen waarin opgegeven wordt waar en wanneer militaire vliegtuigen zijn neergestort en wat er met de bemanningen is gebeurd. Merendeels afschriften

1945

207 – Correspondentie over het melden van de ligplaatsen van landmijnen en andere onontplofte projectielen

1945

Toegang 1202. Utrechts archief Utrecht.

Periode

235, 236, 237, 640 – Meldingen van burgemeesters in de provincie van in de gemeente plaatsgevonden luchtaanvallen en andere gebeurtenissen welk direct verband houden met de oorlogshandelingen

1940 - 1943

Er zijn in de geraadpleegde inventarisnummers geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.

2.9 2.9.1

Nationaal archief Inspectie Bescherming Bevolking tegen Luchtaanvallen

In het archief van de Inspectie Bescherming Bevolking tegen Luchtaanvallen, periode 1937-1946, zijn meldingen en processen-verbaal van gemeenten over geallieerde luchtactiviteiten opgenomen. Het betreft gegevens betreffende de luchtoorlog. De in dit archief aanwezige bronnen bevatten informatie over onder andere bombardementen, noodafworpen en vliegtuigbeschietingen. De navolgende inventarisnummers zijn geraadpleegd: Toegang 2.04.53.15. Archief van het Ministerie van Binnenlandse Zaken: Inspectie Bescherming Bevolking tegen Luchtaanvallen, 1937-1946. Nationaal Archief ’s-Gravenhage.

Inventarisnummer

Meldingen en processen-verbaal ontvangen van gemeenten over geallieerde Luchtactiviteiten. Provincie Utrecht

Meldingen en processen-verbaal ontvangen van gemeenten over geallieerde Luchtactiviteiten. Provincie Noord-Holland

Er zijn in de geraadpleegde inventarisnummers geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.

143000154-VO-02D

Hilversum S6210 S06365

2.9.2

Korps Hulpverleningsdienst

De Hulpverleningsdienst is de voorganger van de Explosieven Opruimingsdienst Defensie. In het archief van de Hulpverleningsdienst zijn onder andere krantenknipsels betreffende geruimde ontplofbare oorlogsresten ondergebracht. De navolgende inventarisnummers zijn geraadpleegd: 2.04.110. Archief van het Korps Hulpverleningsdienst, 1945-1974. Nationaal Archief ’s-Gravenhage.

Inventarisnummer

Registers met krantenknipsels inzake explosieven. 1945-1959

20 t/m 22

Tijdschrift voor het personeel van de Hulpverleningsdienst. 1947

Verzameling krantenknipsels inzake de Hulpverleningsdienst. 1947-1970

Er zijn in de geraadpleegde inventarisnummers geen relevante vermeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.

2.9.3

Bunkerarchief

Het archief van de 2e Geniecommandement Bureau Registratie Verdedigingswerken (het zogenaamde Bunkerarchief) bestaat voor het overgrote deel uit kaarten en tekeningen: blok- en overzichtskaarten en registratie-, situatie- en calquetekeningen van de afzonderlijke bunkers, stellingen en Wälzkörpersperre die in gebruik waren voor en tijdens de Tweede Wereldoorlog. Het archief bevat tevens Duits materiaal uit de periode 1938-1942 betreffende de Atlantikwall, waarvan enkele kaarten voorzien zijn van aantekeningen van verbindingen, alsmede kaarten van de verdedigingslinies vervaardigd door het verzet. Tevens zijn er overzichten bewaard gebleven van strategische objecten als vliegvelden, en een serie topografische kaarten afkomstig van de US Army. Daarnaast bevat het archief organisatorische stukken van het Bureau Registratie van Verdedigingswerken, met onder meer de geheime en vertrouwelijke agenda's en ingekomen stukken en correspondentie met het Ministerie van Defensie.6 Binnen dit archief worden blok- en overzichtskaarten geraadpleegd om te onderzoeken of er sprake was van Duitse militaire infrastructuur binnen het onderzoeksgebied. Als hieruit blijkt dat er verdedigingswerken aanwezig waren dan worden de betreffende situatietekeningen bestudeerd. De navolgende inventarisnummers zijn geraadpleegd: Toegang 2.13.167.

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/16568953/1