BIJLAGE 5 - Begroting 2025

Kenmerk 24-12043-1.01.51

Het Goois Natuurreservaat wordt gesteund door de Nationale Postcode Loterij

COLOFON Uitgave: Stichting Goois Natuurreservaat Nieuwe Meentweg 2 1217 DZ Hilversum Postbus 1001 1200 BA Hilversum www.gnr.nl kvk nummer: 41223080 RSIN/fiscaal nummer: 001939270

Inhoudsopgave 2

1.

Inleiding

2.

Uitgangspunten voor de begroting 2025 2.1 Inhoudelijke uitgangen 2.2 Financiële uitgangspunten

3.

Begroting 2025 3.1

Begroting 2025 op basis van inhoudelijke programma’s

3.2

Begroting 2025 op basis van staat van baten en lasten

4.

Risicoparagraaf 2025

5.

Ontwikkeling participantenbijdragen

6.

BTW-compensatie

Bijlage 1: Projectenprogramma GNR 2024-2027

3

1. Inleiding De voorliggende conceptbegroting is als volgt opgebouwd. Eerst is er aandacht voor de uitgangspunten voor de begroting 2025. Er zijn zowel inhoudelijk als financiële uitgangspunten. Na de uitgangspunten volgt de begroting zelf, in hoofdstuk 3. Deze kent als het ware, twee gezichten. Eén via de inhoud op basis van de inhoudelijke programma’s (paragraaf 3.1) . En daarnaast de begroting op basis van de staat van baten en lasten, een meer financiële insteek (paragraaf 3.2). Bij de begroting hoort een risicoparagraaf die is opgenomen in hoofdstuk 4. Hoofdstuk 5 biedt inzicht op de meerjaren-ontwikkeling van de participantenbijdrage. In hoofdstuk 6 wordt een beeld gegeven van het financieel beheer in de vorm van een recapitulatie van de programma’s, de geprognotiseerde balans, het weerstandvermogen en informatie over de BTW-compensatie.

2. Uitgangspunten voor de begroting 2025 2.1

Inhoudelijke uitgangspunten voor 2025

Er zijn binnen GNR diverse beleidsdocumenten die richtinggevend zijn voor het handelen van de stichting. De belangrijkste zijn de beheervisie 2020 en het Beleidsplan. In 2023 is een nieuw beleidsplan voor de periode 20242027 opgesteld. Deze is in de bestuursvergadering van 14 december 2023 vastgesteld en in februari 2024 aan de gemeenteraden van de participanten gezonden. De raden kunnen gebruikmaken van de mogelijkheid een zienswijze in te dienen waarna het bestuur de binnengekomen reacties beoordeeld en naar behoefte het beleidsplan nog bijstelt. De inhoudsrelevante zaken uit het nieuwe beleidsplan zijn in deze begroting meegenomen en verwerkt. Enkele belangrijke inhoudelijke speerpunten zijn: 1.

Grondverwerving De natuur en het milieu staan onder grote druk en er is ondanks alle positieve maatregelen nog steeds sprake van vormen van versnippering. Het verwerven (en in aanvulling daarop het inrichten en beheren) van natuurgebieden kan bij dragen aan robuustheid en onderling verbondenheid van natuurgebieden van het Goois Natuurreservaat. Grondverwerving is dan ook een belangrijke activiteit. In het beleidsplan is opgenomen dat gestreefd wordt naar een meer doelgerichte en offensieve aanpak van grondverwerving.

2.

Opkomen voor de natuur De regio Gooi en Vechtstreek blijft een druk bevolkt gebied waar allerlei ruimtelijke ontwikkelingen plaatsvinden. We blijven het overheidsbeleid beïnvloeden en opkomen voor de natuur bij ruimtelijke ontwikkelingen (belangenbehartiging) om de kansen voor de natuur, het landschap en de eraan verbonden recreatieve en erfgoedbelangen te beschermen. Dat doen we primair vanuit het gezichtspunt van het natuurgebied Goois Natuurreservaat.

3.

Natuurverbindingen. Het Gooi kent de hoogste dichtheid van natuurverbindingen in Nederland. Dat is ook noodzakelijk, want in de loop der tijd zijn de natuurgebieden in het Gooi sterk versnipperd. In 2023 is de Groene Schakel gereedgekomen en geopend. Deze ecologische corridor verbindt het Gooi met de Utrechtse Heuvelrug. Ontsnippering en het verbinden van natuurgebieden blijft de komende jaren de nodige aandacht vragen. Bijvoorbeeld: Er ontbreekt nog 1 grote verbinding tussen de Westerheide en de Zuiderheide en optimalisering van bestaande verbindingen en aanleg van kleine fauna voorzieningen zijn nodig.

4.

Biodiversiteit-soortenrijkdom

4

Versterking van de biodiversiteit is en blijft - in lijn met onze beheervisie, beleidsplan en de beheerplannen - een hoofdthema. De milieueffecten op lucht, water en bodem, klimaatverandering en recreatie leiden tot druk en achteruitgang van de biodiversiteit. Bescherming van de natuur en versterking van de biodiversiteit door doelgericht beheer is noodzakelijk. In 2024 is een notitie over biodiversiteit en natuurkwaliteit in het Goois Natuurreservaat opgesteld.

5.

Recreatie; in balans met de natuur De ligging van het Goois Natuurreservaat in de directe omgeving van de verschillende stedelijke gebieden in en om het Gooi brengt vanzelfsprekend met zich mee dat de natuurgebieden volop worden gebruikt door de inwoners van de regio om te wandelen, te fietsen, te sporten en paard te rijden. Dat levert de nodige drukte op in de natuurgebieden waarvan het de vraag is of de natuur dit nog kan dragen. Dit speelt naastveel andere drukfactoren op de natuur, zoals stikstofbelasting, verdroging, versnippering en klimaatveranderingen. De komende jaren streven wij naar een verbetering van de balans tussen natuur en recreatie.

6.

Draagvlak en steun GNR blijft zich inzetten voor het voortzetten en versterken van educatie, fondsenwerving, naamsbekendheid, en het draagvlak onder de inwoners van het Gooi en de bereidheid van inwoners om GNR langdurig te steunen (ambassadeurschap; zo koesteren we samen ons groene thuis).

7.

Projecten Het Goois Natuurreservaat zal ook de komende jaren weer een aantal projecten realiseren of opstarten dankzij de beschikbare middelen beschikbaar gesteld via de Stichting Steun Goois Natuurreservaat van onder andere de Nationale Postcode Loterij, de Provincie Noord-Holland, het Prins Bernhardfonds en particuliere giften. De Nationale Postcode Loterij is al sinds 1997 een belangrijke partner van het Goois Natuurreservaat. De giften van de Postcode Loterij gebruiken wij voor projecten die een meerwaarde opleveren voor de natuur en haar bezoekers. Daarnaast maken de giften van de Postcode Loterij het mogelijk om onze vrijwilligers- en educatieactiviteiten en de informatievoorziening (zoals infoborden, website, brochures) op peil te houden.

8.

Duurzaamheid We gaan verder met inzetten op duurzaamheid. Daarvoor heeft het GNR de Sustainable Development Goals van de Verenigde Naties (SDG’s) omarmd die waar mogelijk wordt vertaald naar onze werkwijze en bedrijfsvoering. In het kader van de duurzaamheidsopgave en de werkruimte die nodig is voor de werkorganisatie werken wij de komende jaren aan een toekomstbestendige huisvesting van GNR.

2.2 Financiële uitgangspunten voor 2025 We streven naar een stabiele ontwikkeling in de meerjarenbegroting, echter als gevolg van mondiale ontwikkelingen zijn met name de loon- en prijsontwikkeling nog aan stevige fluctuaties onderhevig. Hetgeen ook de nodige gevolgen heeft voor het financieel perspectief van het GNR. Voor de begroting 2025 en verder van het GNR wordt uitgegaan van bestaand beleid. De financiële consequenties van nieuw beleid worden hetzij door een herschikking van binnen de geraamde uitgaven, dan wel door het verwerven van structureel nieuwe/hogere inkomsten (buiten de participantenbijdragen om) gedekt. Het projectenprogramma wordt periodiek geactualiseerd. Voor nieuwe projecten zoekt het GNR eerst financiële dekking voordat gestart gaat worden. Loon- en prijsontwikkeling. Op het personeel van de stichting is de CAO voor de provincies van toepassing. Op dit moment (voorjaar 2024) lopen de onderhandeling nog voor een nieuwe CAO voor de periode 1/1/2024 tot en met 31/12/2025. De uitkomsten hiervan zijn nog niet bekend, wel dient rekening gehouden te worden met een forse stijging.

5

Voor de loon- en prijsstijging in de begroting wordt rekening gehouden met de percentages, zoals in de laatst gepubliceerde Macro Economische Verkenningen voor de betreffende jaren (publicatie kerngegevens collectieve sector), zoals die ook zijn opgenomen in de Septembercirculaire voor de uitkeringen uit het gemeentefonds. De Septembercirculaire 2023 wordt gebruikt voor de percentages voor de begroting 2025. In deze circulaire wordt voor 2025 de loonmutatie geraamd op 5,4% (prijs overheidsconsumptie, beloning werknemers) en de prijsmutatie op 1,6 % stijging (prijs netto materiële overheidsconsumptie). Voor 2025 houdt dit een stijging in van de loongevoelige component in de participantenbijdrage van € 136.320 en een prijsgevoelige component van € 15.920. De totale toename voor 2025 komt daarmee op totaal € 152.240. De totaal berekende participantenbijdrage 2025 komt daarmee op € 3.671.590. Ten opzichte van 2024 een stijging van ruim 4,3%.

3. Begroting 2025 In paragraaf 3.1 is de begroting weergegeven op basis van de inhoud; door middel van een indeling naar programma’s. Het betreft de programma’s • • • •

Natuur en recreatie Projecten Communicatie, draagvlak, educatie, voorlichting en vrijwilligers Belangenbehartiging, beleid en participanten.

Dit biedt goed zicht op de vele facetten van de inhoud van ons werk. In paragraaf 3.2 is dezelfde begroting in een andere opzet weergegeven namelijk door middel van de staat van baten en lasten. Dit biedt snel overzicht en inzicht in de financiële situatie van GNR.

3.1

Begroting 2025 op basis van de inhoudelijke programma’s

Hieronder is de programma-indeling gebruikt zoals die de afgelopen jaren is toegepast. 3.1.1 Natuurbeheer en recreatie Subsidiestelsel Natuur en Landschapsbeheer De stichting komt in aanmerking voor provinciale natuurbeheersubsidie in het kader van het Subsidiestelsel Natuur en Landschapsbeheer (SNL). Er zijn twee beschikkingen. De belangrijkste is de beschikking van de provincie Noord-Holland die betrekking heeft op nagenoeg alle natuurgebieden. Vanaf 2023 is een nieuwe beschikkingsperiode voor de gebieden in Noord-Holland ingegaan, die loopt tot en met 2028. De totale SNL-vergoeding is verhoogd voor deze beschikingsperiode. Er is een hoger percentage van de kosten dat wordt vergoed, van 75% naar 84% en er is door gebruik te maken van ons beheersysteem een gedetailleerdere aanvraag gedaan, waardoor specifieke kosten die er al waren nu zijn meegenomen in de beschikking. Beheerplannen Voor het beheer van de natuurterreinen is een beheerplan noodzakelijk. In 2020 is een nieuwe beheervisie vastgesteld; in lijn daarmee is het beheerplan 2020-2032 opgesteld. Het beheerplan wordt vervolgens uitgewerkt tot (jaarlijkse) activiteitenplanningen voor het dagelijks beheer van de verschillende terreinen. In de jaarlijkse activiteiten worden de reguliere activiteiten opgenomen maar ook specifieke activiteiten die moeten leiden tot verdere natuurontwikkeling of terreinverbeteringen.

Hierbij horen naast natuur- ook de cultuurhistorische en recreatieve maatregelen. Daarbij staat voorop dat we de voor het Gooi kenmerkende natuur-, cultuurhistorische- en landschapswaarden op een zorgvuldige en deskundige manier beheren. Door het gebruik van het beheer registratie systeem (BRS) dat onderdeel uitmaakt van de beheerplannen, wordt steeds inzichtelijker wat de reguliere en vervangingskosten zijn voor beheer gerelateerde zaken. De vervangingskosten worden meegenomen in het jaarlijks beheer.

6

Natuurbeheer Het beheer van de bossen, heidevelden, graslanden, akkers (engen) e.d. vindt plaats volgens de uitgangspunten zoals vastgesteld in onze beheervisie, beleidsplan en beheerplannen en sluit aan bij de voorwaarden van de subsidiebeschikking SNL. Dit betekent, een beheer gericht op instandhouding van het natuurtype en (zo mogelijk verhoging van) de natuurkwaliteit. In ons beheer wordt actief gewerkt aan versterking van natuurlijkheid en biodiversiteit door het bevorderen van variatie, kleinschaligheid, structuur en diversiteit. De verscheidenheid en overgangen van natuurtypen geeft een verhoogde soortenrijkdom. Daarnaast zijn we ons bewust van invloeden van buitenaf, zoals stikstofdepositie, klimaatverandering, droogte en beschikbaarheid van water van goede kwaliteit. Waar mogelijk wordt hier in ons beheer op ingespeeld. Het beheer wordt gepland, vastgelegd en gemonitord met behulp van het GNRbeheerregistratiesysteem (BRS). Deze opgeslagen gegevens vormen ook de basis voor de jaarrapportage voor de SNL. Belangrijk hierbij is de monitoring van de flora en fauna en bijbehorende natuurontwikkeling.

In de komende jaren wordt nog gerichter en meer planmatig de flora en fauna gemonitord, zodat we beter zicht hebben op de ‘stand van de natuur’ in het Goois Natuurreservaat en de ontwikkelingen ervan en nóg gerichter maatregelen kunnen nemen om de soortenrijkdom in het Goois Natuurreservaat te behouden en verder te verbeteren. Hierbij houden we rekening met de impact van klimaatverandering en de milieukwaliteit die onder druk staat. Dit doen we door naast de jaarlijkse monitoring voor SNL ook beter gebruik te maken van monitoring door vrijwilligers van de diverse soortengroepen. Bijzondere soortenmonitoring is al opgenomen in het BRS. Hiermee kunnen de resultaten van de monitoring betrokken worden bij de jaarlijkse beheerplannen. Er blijft aandacht voor aanleg en optimalisering van natuurverbindingen. Bij de reeds aangelegde natuurbruggen Hoorneboeg en Laarderhoogt gaat het GNR in het belang van de fauna de aanliggende natuurgebieden de komende jaren geleidelijk en kleinschalig herinrichten. Recreatie De natuurterreinen van de stichting zijn grotendeels en op allerlei manieren voor het publiek opengesteld. Vele honderdduizenden bezoekers wandelen, fietsen, rijden paard, laten de hond uit en sporten in het Goois Natuurreservaat. Ook zijn er diverse wandeltochten en sportevenementen. Er zijn toegankelijkheidsbepalingen van kracht om de recreatie te reguleren.

Het recreatiebeheer richt zich op instandhouding van het omvangrijke pakket aan de recreatieve voorzieningen en mogelijkheden zoals zitbanken, klaphekken in begrazingsraster, picknicksets, wandelroutemarkeringen etc. Er is op diverse locaties en tijdstippen sprake van grote recreatieve drukte en er zijn zorgen over de impact op de natuur. Het streven is de balans tussen natuur en recreatie te verbeteren onder andere door een herziene zonering toe te passen. De recreatiemonitor die in 2023 is opgezet gaat ons meer informatie geven over het recreatief gebruik (kwantitatief en kwalitatief). In aanvulling daarop wordt in 2024-2025 een onderzoek naar de draagkracht van de Gooise natuur voor recreatie uitgevoerd. Beiden zijn ingrediënten voor een uit te werken recreatieve zonering waarvan verwacht wordt dat die in 2025 zijn beslag krijgt. Stakeholders, inwoners en gemeenten zullen betrokken worden om voldoende draagvlak te verkrijgen voor het realiseren van een gewijzigde recreatiezonering. Veiligheid De veiligheid voor mens en dier is belangrijk. Wij zetten in op het in stand houden van duidelijke en veilige wandel-, fiets- en ruiterroutes. Als er onveilige situaties in onze terreinen worden gesignaleerd, ondernemen wij actie.

De inrichting en het beheer van de schaapskooi en begrazingsbeheer gebeurt met aandacht voor dierenwelzijn en veiligheid naar mensen (werknemers en bezoekers), bijvoorbeeld ten aanzien van risico’s op zoönoses (van dier op mens overdraagbare ziekten). We onderhouden actief contact met veiligheidsorganisaties (politie, brandweer en ambulancedienst) en nemen zo nodig maatregelen. Grondverwerving In potentie zijn alle terreinen in het Gooi met natuurschoon (met waarden van natuur en landschap, al dan niet gecombineerd met recreatie en cultuurhistorie) voor de stichting

7

aankoopwaardig. Per situatie wordt bekeken of verwerving wenselijk en mogelijk is. Naast een meer actieve grondverwervingsstrategie is het ook zinvol om kleine incourante stukjes grond met een andere functie dan natuur en zonder natuurwaarde en of aansluiting op andere natuur, af te stoten. Het GNR heeft niet alleen gronden, maar ook opstallen/gebouwen. Er is een visie op het gebouwenbeheer ontwikkeld waarin is opgenomen welke gebouwen van belang zijn om te behouden en in stand te houden. Gastheerschap Afgelopen jaren is gebruik gemaakt van extra financiële middelen voor versterking van gastheerschap, toezicht en handhaving. Voor 2025 worden voorstellen gedaan aan het bestuur om deze extra capaciteit te bestendigen.

8

Financiën

9

3.1.2 Projecten Projectenprogramma Het projectenprogramma biedt inzicht in de geplande projecten en draagt bij aan een projectmatige aanpak en een betere sturing op realisatie van projecten. Projecten die in 2025 (en de daaropvolgende jaren) in uitvoering zijn: Nieuwbouw groepsverblijf ’t Laer; Vernieuwen of in sommige gevallen opheffen van parkeer- en dagrecreatieterreinen; Vernieuwen toegangs- en welkomstbebording; Uitvoeren optimalisatie natuurverbinding Hoorneboeg (incl. deelgebied Hilversums Wasmeer); Uitvoeren optimalisatie natuurverbinding Laarderhoogt; Uitbreiden van het rustgebied bij en optimaliseren van de toelopen van de Natuurbrug Laarderhoogt (anticiperend op de aanleg van de nieuwe woonwijk Buurtschap Crailo); Begeleiden van de uitvoering inrichting en overdracht gronden Plan Huydecopersweg; Realiseren van het uitvoeringsplan van het Programma Natuur, fase 1; dat wil zeggen o onderzoek naar verzuring van bodem van bossen en heide en eventueel toepassen van steenmeel als bodemherstelmaatregel en o bestrijding Japanse Duizendknoop Participeren in het provinciale project om te komen tot een definitief ontwerp voor natuurbrug N525/Westerheide Opstellen en uitvoeren van een visie en ontwikkelplan voor de oude schaapskooi in Laren Een voorstel voor een toekomstbestendige huisvesting van de werkorganisatie van GNR al dan niet in combinatie met de Infoschuur.

De in 2022 goedgekeurde projecten van Programma Natuur (maatregelen in verband met de hoge stikstofbelasting in onze natuurgebieden) waarvoor subsidie is toegekend, zijn in 2025 in de uitvoeringsfase. Voor een deel van deze projecten zullen in 2025 inventarisaties en/of planuitwerkingen worden opgesteld. Op basis daarvan worden keuzes gemaakt voor de uitvoeringsfase. Dat zorgt ervoor dat de financiële raming en planning van deze projecten een onzekerheidsmarge kent. In het najaar van 2024 actualiseren wij het projectenprogramma op basis van de dan beschikbare informatie. De cijfers die hieruit voortvloeien verwerken wij in de 1e begrotingswijziging voor 2025 en de begrotingen van 2026 en verder.

10

.

Financiën

11

3.1.3 Communicatie, draagvlak, educatie, voorlichting en vrijwilligers Mensen vinden de natuur vaak vanzelfsprekend. Maar dat is het absoluut niet! Het is echt bijzonder dat we in zo’n sterk verstedelijkt gebied nog zoveel natuurwaarde hebben. Het is daarom belangrijk dat wij als organisatie laten zien wat er nodig is om de Gooise natuur en landschap te behouden. Dit draagt bij aan draagvlak/begrip voor ons werk als natuurbeschermingsorganisatie. Een toename in zichtbaarheid is hiervoor noodzakelijk. In 2025 wordt de profilerings- en fondsenwervingsstrategie van GNR met bijbehorend uitvoeringsprogramma voortgezet om de zichtbaarheid van en het draagvlak voor het Goois Natuurreservaat te vergroten en (nieuwe) inkomsten te verkrijgen. We richten ons op kansrijke activiteiten zoals een extra campagne om nieuwe donateurs te werven, specifieke aanvragen bij goededoelenfondsen, werven van bedrijfsbeschermers en nalatenschappenwerving en maken actief gebruik van het netwerk van (grote) giftgevers dat we de afgelopen jaren hebben opgebouwd. We hebben in 2024 het voornemen uit het beleidsplan om het ambassadeurschap van inwoners te definiëren en verder vorm te geven, uitgewerkt en implementeren in 2025 de gekozen aanpak. Vanaf 2022 is de educatievisie met een looptijd van 3 jaar tot uitvoering gebracht.

Het GNR wil bereiken dat alle jeugd in het Gooi tussen 4 en 18 jaar via een educatieprogramma topervaringen beleeft in de natuurgebieden van het Goois Natuurreservaat. Daarnaast wil het GNR ook voor inwoners/volwassen bezoekers aan de gebieden een aantal specifieke activiteiten aanbieden, met name in aansluiting op actuele ontwikkelingen. Met deze ervaringen en activiteiten willen wij bereiken dat deze doelgroepen het verhaal van de Gooise natuur leren kennen, een band opbouwen met de natuur in hun eigen omgeving, respect en zorgzaamheid ontwikkelen en het belang inzien van natuurbescherming. Vanaf 2025 zijn de projectmiddelen hiervoor uitgeput en zijn de benodigde middelen voor continuering binnen de begroting 2025 gealloceerd. Naast educatieve programma’s zijn ook educatieve faciliteiten van belang. De nieuwbouw van het Groepsverblijf ’t Laer is in de uitvoeringsfase. Deze accommodatie verhuren wij aan scholen die een groepsruimte zoeken voor natuurbeleving, natuureducatie of veldonderzoek. Ook biedt het gebouw onderdak aan groepen die kleinschalig natuurbeheer verrichten. Momenteel is het oude groepsverblijf gesloten in verband met de nieuwbouw. In de loop van 2025 verwachten wij het nieuwe groepsverblijf op te leveren zodat het weer beschikbaar is voor verhuur.

We gaan in 2025 investeren in de educatieve functie en uitstraling van schaapskooi Blaricum als belangrijk ontmoetingspunt voor bezoekers. Ook zijn er dan plannen uitgewerkt om de oude schaapskooi bij Laren als informatie- en educatieruimte in te richten. We werken al jaren samen met een aantal natuur-, educatie- en erfgoedpartners in de regio. Gezamenlijk wordt de Infoschuur geëxploiteerd; de kosten/opbrengsten worden gedeeld. Deze samenwerking wordt waardevol gevonden en voorgezet. Bij het Goois Natuurreservaat zijn zo’n 350 vrijwilligers actief. Er zijn vrijwilligers die het leuk vinden om op een vaste ochtend of middag in de week met zaag en schop aan de slag te gaan. Ook zijn er vrijwilligers die presentaties, excursies en voorlichting geven over en in de natuur en er zijn vrijwilligers die flora en fauna inventariseren. Het streven is het vrijwilligersbestand op een gelijk niveau te houden. Daarnaast zetten we een nieuw vrijwilligers promotieteam op, betrekken we de vrijwilligers bij de doelstellingen en het werk van GNR en zetten in op het verder professionaliseren van de werkzaamheden door middel van uitwisseling van ervaringen en training. Ook zorgen we ervoor dat de faciliteiten voor vrijwilligers op orde zijn zoals gereedschap en kleding, en plekken waar vrijwilligers kunnen verzamelen en spullen kunnen opbergen.

12

Financiën

3.1.4 Belangenbehartiging, beleid en participanten Belangenbehartiging Er zijn veel maatschappelijke en ruimtelijke ontwikkelingen die de natuur en het landschap binnen en buiten het Goois Natuurreservaat direct of indirect raken. Het kan hierbij gaan om planprocedures, gebiedsprocessen en projecten die door overheden en andere partijen zijn gestart. Daarbij wordt regelmatig gevraagd om een actieve inbreng van GNR. Indien er raakvlakken zijn met ons werk, gaan we hierop in. De insteek die wordt gekozen gaat altijd uit van het behouden en of versterken van de natuur-, de landschappelijke-, recreatieve en cultuurhistorische waarden van het Goois Natuurreservaat vanuit het motto “Koester ons groene thuis”. We doen dit met een duidelijke en zoveel mogelijk positieve en constructieve boodschap. Als de boodschap zich ervoor leent, dragen we deze boodschap uit zodat burgers en stakeholders zien hoe we ons opstellen ten opzichte van ontwikkelingen. Dit draagt bij aan naamsbekendheid, zichtbaarheid, bewustwording en steun voor ons werk. Hieronder staan een aantal projecten en processen waaraan GNR de komende jaren een bijdrage aan zal leveren:

13

Natuurverbindingen Provincie Noord-Holland werkt gestaag door aan de planvorming voor de aanleg van de laatste grote natuurverbinding, de Westerheidebrug over de N525, die de Westerheide en de Zuiderheide met elkaar zal verbinden. GNR is hierbij nauw betrokken. De inspanningen zijn gericht om te komen tot een definitief ontwerp in 2025. Daarnaast zet het GNR zich de komende jaren in om meer kleinere faunaverbindingen, zoals dassentunnels en amfibieëngoten, in de lokale wegen te realiseren of te optimaliseren. Hiertoe wordt in 2025 een ontsnipperingsplan opgesteld. Water als basisvoorwaarde voor natuur Alhoewel het Gooi een overwegend droog gebied is, speelt water een belangrijke rol in het Goois Natuurreservaat. Denk hierbij aan vennen, plassen, zanderijvaarten, poelen, natte heide en natte graslanden. Er zijn veel planten en diersoorten gebonden aan water. Water is dus essentieel uit een oogpunt van biodiversiteit. Er zijn de nodige zorgen over de waterbeschikbaarheid in de toekomst, ook voor de natuur. GNR participeert in diverse onderzoeken rondom water zoals Ecohydrologisch onderzoek naar kwel Gooi en Vechtstreek, Wateraanvoer en aanvulling Gooi (WAAG) en Toekomstbestendige Heuvelrug, Gooi en Vechtstreek. Komende jaren worden vervolgonderzoeken uitgevoerd.

Voor de GNR-inbreng ligt telkens de focus op het watersysteem van de gehele Gooi en Vechtstreek en de beschikbaarheid van voldoende (kwel)water van de goede kwaliteit voor de natuurgebieden in Gooi en Vechtstreek. We brengen door middel van een deskundigenonderzoek in 2026-2027 de ecosysteemdiensten die het Goois Natuurreservaat vervult in beeld. Ook de financiële waarde van die ecosysteemdiensten worden in kaart gebracht. Ruimtelijke ontwikkelingen GNR is betrokken bij de diverse ruimtelijke plannen, processen en ontwikkelingen voor het buurtschap Crailo, Driftweg Naarden, Hocrasterrein Bussum (Bussum Zuidwest Walden), voormalig Tergooiziekenhuis Blaricum (Craibosch), Trappenberg Huizen, Naarderbos en Arenapark. Per situatie wordt bekeken in welke mate de natuur-, landschappelijke-, recreatieve en cultuurhistorische waarden in geding zijn en of er zich kansen voordoen voor verbeteringen. Als dat het geval is, worden de gezichtspunten en inzichten naar voren gebracht en in de media uitgedragen. Programma Natuur, fase 2 (2025-2030) Er zijn voorstellen ingediend voor Programma Natuur, fase 2; natuurherstel binnen natuurgebieden. Het betreft een vervolg op fase 1 namelijk bodemherstelmaatregelen en bestrijding van invasieve soorten. Mogelijk dat er zich ook mogelijkheden voordoen voor (eco)hydrologische verbeteringen van natuurgebieden zoals Zanderij Cruysbergen en Gijzenveen.

Gebiedsprocessen landelijk gebied Op basis van het Nationaal Programma Landelijk Gebied respectievelijk het Provinciaal Programma Landelijk Gebied zullen gebiedsprocessen worden gestart. Voor GNR is het gebiedsproces Gooi en Vechtstreek relevant. Het moet zicht gaan bieden op oplossingen van vraagstukken op het vlak van stikstof, water, klimaat, bosuitbreiding, recreatie e.d. Naar verwachting zal GNR ook in 2025 deelnemen aan deze gebiedsprocessen. Netwerken GNR werkt in een netwerk met andere partners waaronder die van de gezamenlijke terreinbeherende organisatie in Noord-Holland (TBO-NH) en belangenorganisaties zoals de Vrienden van 't Gooi. Er vindt voortdurend afstemming plaats over ontwikkelingen, (overheids-)plannen en projecten op het provinciale en regionale niveau. Het TBO-NH organiseert jaarlijks een Nieuwjaar- en netwerkbijeenkomst voor bestuur en politiek waar GNR vertegenwoordigd is. Provinciale Dialoogdag vrijwilligers in de natuur Voor alle vrijwilligers die actief zijn in het natuur- en landschapsbeheer in Noord-Holland vindt jaarlijks een ontmoetingsbijeenkomst plaats. Er zijn diverse thema’s en workshops waaraan vrijwilligers kunnen deelnemen. GNR neemt hieraan actief deel.

14

Nationale Postcode Loterij en Stichting Steun Goois Natuurreservaat De directeur-rentmeester is statutair lid van het (dagelijks) bestuur van de Stichting Steun Goois Natuurreservaat. Zij is verantwoordelijk voor het inbrengen van het beleid van de Stichting Goois Natuurreservaat en het programmeren en aanvragen van doelgiften voor de uitvoering van projecten. De controller van het Goois Natuurreservaat is tevens controller van de Stichting Steun Goois Natuurreservaat. De belangrijkste bron van inkomsten van Stichting Steun Goois Natuurreservaat was tot en met 2024 de bijdrage van de NPL. Bij de evaluatie in 2021 is door de NPL aangegeven dat zij vaststelt dat GNR geen landelijk bereik heeft en potentieel meer eigen inkomsten door fondsenwerving zou kunnen krijgen. GNR dient - wil GNR het NPL-partnerschap behouden - de samenwerking op te zoeken op nationale schaal en het verkrijgen van fondsen op een hoger niveau te brengen. Bij de evaluatie in 2024 wordt door de NPL bekeken of GNR opnieuw voor het partnerschap in aanmerking kan komen en zo ja, via welke weg. GNR heeft afgelopen jaren de fondsenwerving met succes geïntensiveerd en het initiatief genomen voor aansluiting bij LandschappenNL. Deze acties van GNR zijn in de evaluatie in 2024 betrokken; begin 2025 zal duidelijk zijn of GNR blijvend via LandschappenNL in aanmerking komt voor een financiële bijdrage van de NPL.

Hieruit vloeit ook voort dat in 2025 duidelijk wordt hoe GNR zich gaat verhouden tot Stichting Steun Goois Natuurreservaat. Bestuur en de participantenbijdragen De aansluiting bij LandschappenNL biedt GNR naast een mogelijke bestendiging van de NPL-bijdrage verschillende voordelen zoals lobby namens GNR op rijksniveau, professionele thematische uitwisseling met collega’s en deelname aan gezamenlijke campagnes. De stichting heeft eigen inkomsten uit pachten, huren, vergunningen, incidentele houtverkopen, vergoedingen voor werken voor derden, subsidies, giften van de Stichting Steun Goois Natuurreservaat en de Nationale Postcode Loterij, schenkingen en de verkoop van producten als fiets- en wandelboekjes. Daarnaast wordt het werk van het Goois Natuurreservaat mogelijk gemaakt door de bijdragen van de participanten aan de begroting van de stichting. De bijdragen van de participanten vormen, samen met de subsidie op basis van de Subsidieregeling Natuur en Landschapsbeheer (welke verantwoord is onder Natuurbeheer en Recreatie), de belangrijkste financiële basis voor het dagelijks beheer van de natuurterreinen. Eind 2023 heeft de financiële afhandeling van de uittreding van gemeente Amsterdam en de Provincie Noord-Holland plaatsgevonden. De resterende uittreedsom is naar rato van de inwoneraantallen over de participanten verdeeld.

Daarnaast is een nieuwe samenwerkingsovereenkomst ondertekend door de deelnemende gemeenten en Stichting Goois Natuurreservaat. Hiermee zijn de gevolgen van de uittreding definitief afgehandeld. We zetten ons in voor blijvende open contactlijnen met de gemeenten, de gemeenteraden en met de raadsleden. Dat kan zijn bij de behandeling van de begroting, jaarverslag en jaarrekening in de raadscommissies maar ook tussentijds naar gelang het onderwerp en de aanleiding. We organiseren ten minste één keer per jaar een bijeenkomst voor raadsleden om de contacten te onderhouden en hen de gelegenheid te bieden iets meer te weten te komen over de praktijk van het beheer van natuur en landschap in het Gooi. Rechtspositie De Stichting Goois Natuurreservaat volgt de rechtspositie van de provincie Noord-Holland, de CAO Provinciale sector. In dat kader wordt opgemerkt dat er geen medewerkers zijn die in 2025 een inkomen genieten die boven de wettelijke norm ligt, zoals opgenomen in artikel 2.3 lid 1 van de Wet Normering Topinkomens (semi) publieke sector. Een actuele versie van de CAO is te vinden op de site van het Inter Provinciaal Overleg (IPO), www.ipo.nl/publicaties.

15

Financiën

16

3.1.5 Recapitulatie programma’s 2025 Hieronder volgt een verkort overzicht van de uitgaven en inkomsten per programma en de eventueel geraamde reserve mutaties. Het totaal sluit weer aan bij het totaal van de staat van baten en lasten ingedeeld naar kostensoorten.

Uitgaven 2025 per programma (exclusief reservemutaties)

Inkomsten 2025 per programma (exclusief reservemutaties)

17

3.1.6.

Meerjarenramingen (inclusief projectenprogramma) 2025 tot en met 2028

Hieronder wordt per programma het meerjarenperspectief geschetst. De ramingen zijn ten opzichte van het begrotingsjaar in constante prijzen opgenomen. Het GNR verwerkt in het meerjarenperspectief geen nieuw beleid. Uitgangspunt is dat nieuwe initiatieven binnen het bestaande budgettaire kader worden uitgevoerd. De jaarlijkse mutaties als gevolg van loon- en prijsstijgingen worden telkens verwerkt in het 1e jaar van de meerjarenramingen.

18

3.1.7

Begroting van baten en lasten DAEB en niet-DAEB activiteiten

Behalve de indeling naar programma’s en naar kosten en opbrengstsoorten kan de begroting van het GNR ook ingedeeld worden naar activiteiten Diensten van Algemeen Economisch Belang (DAEB) en Niet DAEB activiteiten. Het onderscheid wordt gemaakt om te voorkomen dat de participantenbijdrage als ongeoorloofde staatsteun worden aangemerkt. De Niet-DAEB activiteiten mogen namelijk niet worden gesubsidieerd. Uit onderstaande staat is af te lezen dat de Niet-DAEB activiteiten inkomsten genereren om de DAEB mede mogelijk te maken. bedragen in € 1 DAEB lasten

niet-DAEB baten

lasten

Totalen

baten

lasten

baten

Natuurbeheer en recreatie (inclusief vastgoed) Projecten Communicatie, educatie, voorlichting en vrijwilligers Belangenbehartiging, beleid en participanten

€ 2.838.330 € 1.080.970 € 2.185.510 € 2.117.260 € 588.925 € 247.490 € 1.845.170 € 3.700.820

Totalen

€ 7.457.935 € 7.146.540 € 235.230 € 546.625 € 7.693.165 € 7.693.165

€ 203.560 € 502.145 € 3.041.890 € - € - € 2.185.510 € 31.670 € 44.480 € 620.595 € - € - € 1.845.170

€ 1.583.115 € 2.117.260 € 291.970 € 3.700.820

3.2 Begroting naar baten en lasten en geprognotiseerde balans 2025 3.2.1

Begroting 2025 op basis van baten en lasten

De begroting van het GNR wordt gepresenteerd naar twee inzichten de zogenaamde functionele indeling en de categoriale indeling. De inhoudelijke programma’s geven de functionele indeling weer. De staat van baten en lasten geeft de indeling weer naar kostensoorten en opbrengsten. De jaarrekening van het GNR wordt opgesteld conform de richtlijn C1 van de Raad voor de Jaarverslaggeving, die een staat van baten en lasten vereist.

Lasten: Personeel Lonen en salarissen Overige personeelskosten Inhuur (Uitzendkracht/Detachering)

B2024 gewijzigd

Staat van baten en lasten naar kosten- en opbrengstsoorten B2025 Baten:

€ 3.131.490 € 148.160 € 82.140

€ 3.361.790 Bedrijfsvoering Huisvesting Automatisering Kantoorkosten Afschrijvingen

€ € € €

Eigen inkomsten Huren en pachten Beheervergoedingen van derden Overige eigen inkomsten Fondsenwerving Rente opbrengsten

€ 3.168.270 € 148.160 € 22.920

122.750 125.470 73.330 182.715

€ € € €

131.290 125.470 71.130 185.635

B2025

€ 451.875 € 26.060 € 72.490 € 129.020 € € 664.465

Subsidies en bijdragen derden Subsidie Natuur en Landschap Subsidie Steunstichting GNR

€ 1.072.270 € 8.700 € 118.900

€ 679.445 € 1.072.270 € 8.700 € 118.900

€ 1.199.870

€ 1.199.870

Bijzondere baten

€ 650.000

€

€ 1.932.990

Projecten

€ 2.198.915

€ 2.094.260

€ 17.090 € 7.693.165

Aanwending reserves

€ 413.900 € 5.127.150

€ 48.000 € 4.021.575

Participantenbijdrage

€ 3.519.350

€ 3.671.590

Totale baten

€ 8.646.500

€ 7.693.165

504.265

€

513.525

Bestuur en algemene organisatiekosten

€

121.090

€

125.630

Beheerlasten

€ 1.901.390

€ 1.764.580

Projecten (excl. personeel)

€ 2.091.145

Toevoegingen reserves

€ 666.820 € 8.646.500

€ 8.646.500

€ 431.375 € 25.280 € 78.790 € 129.020 € -

€ 3.339.350

€

Totale lasten

B2024 gewijzigd

€ 7.693.165

19

-

3.2.2

Geprognotiseerde balans 2025

3.2.3

Financiële kengetalen 2025

De netto schuldquote geeft het niveau van de schuldenlast en opzichte van de eigen middelen weer. Als de schuld lager is dan het totaal van de jaarlijkse baten wordt dit voldoende geacht (kleiner dan 100%), wanneer het totaal van de schuld meer dan 30% boven de jaarlijkse baten uitkomt (groter dan 130%), dan is dit onvoldoende. Een negatieve ratio voldoet daarmee ruim aan de norm.

20

De solvabiliteitsratio, ook wel de verhouding van eigen vermogen ten opzichte van het balanstotaal, geeft aan in hoeverre een organisatie in staat is om aan zijn financiële verplichtingen te kunnen voldoen. Een ratio van hoger dan 50% wordt in de regel als voldoende beschouwd. Het kengetal structurele exploitatieruimte geeft aan hoe groot de structurele vrije ruimte in de begroting is om tegenvallers op te vangen. Een ratio groter dan 0,6% is acceptabel. De stichting voldoet niet aan deze norm. Om niet onnodig beslag op middelen te leggen is er in het verleden voor gekozen geen post onvoorzien in de begroting op te nemen. In het verleden was daarvoor de argumentatie dat een dergelijke post onmiddellijk een toename van de participantenbijdrage tot gevolg zou hebben.

4.

Risicoparagraaf 2025 Personeel De stichting is qua rechtsvorm een particuliere stichting. De rechtspositie van het personeel is gebaseerd op de rechtspositie van de provincie. Dit houdt in dat de stichting in het kader van de sociale zekerheid aangemerkt wordt als een zogenaamde ‘eigenrisicodrager’ en dat het personeel voor de pensioenvoorziening is ondergebracht bij de APG-groep (voorheen ABP). Het eigen risicodragerschap brengt, zoals het woord al aangeeft, de nodige risico’s met zich mee. Bij ontslag of beëindiging van een dienstverband van een personeelslid, ook als gevolg van het van rechtswege ophouden van het dienstverband (aanstelling voor bepaalde tijd), houdt dit in dat de WWuitkeringslasten ten laste komen van de stichting. In de CAO ingaande 1 juli 2017 is afgesproken dat afhankelijk van het arbeidsverleden en de leeftijd van de betrokkene, deze uitkering maximaal 36 maanden kan duren. Ter afdekking van deze risico’s is in 2016 hiervoor een voorziening ingesteld, ultimo 2022 is een bedrag van ruim € 192.000 beschikbaar en lopen er geen verplichtingen tot WW-betaling. De stichting is ook eigen risicodrager voor (langdurig) ziekteverzuim. Uit eerder onderzoek is gebleken dat het niet rendabel is om hiervoor een verzekering af te sluiten. Voor vervanging wegens (langdurige) ziekte is binnen de exploitatie geen bedrag opgenomen.

Gelet op de grootte van de organisatie kan dit vooral gevolgen hebben voor de dagelijkse bedrijfsvoering. Bij een aantal (langdurige) ziektegevallen tegelijkertijd bestaat het risico dat werkzaamheden niet meer uitgevoerd worden en toezicht en handhaving in de terreinen noodgedwongen zullen moeten worden verminderd, dan wel moeten worden uitbesteed. Projecten De projectuitvoering kent een aantal risico’s, te weten: 1.

De eigen bijdrage voor de uitvoering van de projecten en een deel van de werkzaamheden van het projectenbureau verkrijgt de stichting Goois Natuurreservaat onder meer via de stichting Steun Goois Natuurreservaat. Deze stichting krijgt haar inkomsten uit begunstigersbijdragen, nalatenschappen en een jaarlijkse bijdrage van de Nationale Postcode Loterij (NPL). Vooral de laatste bijdrage is een substantieel bedrag. In 2021 heeft een evaluatie van de bijdrage aan GNR plaatsgevonden. Over de uitkomst is GNR begin 2022 geïnformeerd. De strekking is dat er een bijdrage van € 900.000 per jaar met een looptijd van 2022 t/m 2024 wordt verstrekt. Er zijn een aantal aandachtspunten geformuleerd waaraan in de tussen liggende periode moet worden gewerkt om ook na 2024 in aanmerking te komen voor een bijdrage vanuit de NPL. Wanneer het Goois Natuurreservaat niet meer als beneficiant van de NPL wordt aangemerkt en de participanten geen vervangende financiële middelen beschikbaar stellen, zullen de ambities voor het realiseren van projecten in overeenstemming met de dan beschikbare middelen moeten worden bijgesteld.

21

2.

Veel van deze projecten kennen behalve de eigen bijdrage ook subsidies en bijdragen van derden. Deze zijn gebaseerd op vooraf ingediende kostenramingen. Eventuele overschrijdingen bij de uitvoering zijn veelal niet verrekenbaar en komen voor risico en rekening van de stichting Goois Natuurreservaat. Voor de afdekking van dit risico wordt een bedrag in de bestemmingsreserve Natuurbeheer aangehouden.

Subsidie Natuur- en Landschapsbeheer Medio 2023 hebben wij de subsidiebeschikking ontvangen van de Provincie Noord-Holland met betrekking tot de vaststelling van de SNL-subsidie voor de periode 2023-2028. Ten opzichte van de gewijzigde beschikking over de periode 2017-2022 is de jaarlijkse subsidie fors verhoogd. De hogere subsidie voornamelijk veroorzaakt doordat bij de nieuwe aanvraag van subsidie de natuurbeheer- en landschapsbeheertypen (waarop het subsidiebedrag is gebaseerd) beter gespecificeerd zijn, als gevolg van ons in gebruik genomen Beheer Registratie Systeem en hogere subsidiebedragen (i.v.m. prijsindexatie) per type. Op het onderdeel landschapsbeheer ontvangen we jaarlijks meer, maar ook de jaarlijkse bijdragen voor natuurbeheer, openstelling en toezicht, voorzieningen en begrazing zijn verhoogd. Hier tegenover staan ook verplichtingen om op grond van de ingediende aanvraag het hogere kwaliteitsniveau van onderhoud te garanderen. Zo ontvangen we bijvoorbeeld fors hogere subsidie voor het beheer van lanen. Om aan de kwaliteitseisen hiervan te voldoen zijn ook de geraamde budgetten voor onderhoud verhoogd. De meer gespecificeerde beheerregistratie vraagt ook een specifieker beheer waarbij meer detail en variatie wordt toegepast. Dit is in lijn met onze beheervisie en beheerplan, maar leidt ook tot verhoogde beheerkosten.

Het openstellingsdeel wordt ingezet om, conform het beleidsplan om de incidentele dekking van de de tijdelijke formatie-uitbreiding boswachters structureel te maken. Het GNR is gecertificeerd door de Stichting Certificering SNL op grond van een Kwaliteitshandboek gebaseerd op de certificeringsvereisten. Hierdoor ontvangen we de SNL-bijdrage lumpsum en hoeven we niet gespecificeerd te verantwoorden. We worden hierop periodiek geaudit ten aanzien van onze processen, producten en systemen. Daarnaast draagt de door ons uitgevoerde SNL-monitoring bij aan het inzichtelijk maken van de behaalde natuurdoelen. Bij verlies van het certificaat is er risico van terugbetaling en intense verantwoording. BTW Compensatiefonds Jaarlijks wordt er door het GNR een opstelling gemaakt waarin de ‘door te schuiven BTW’ aan de participanten is opgenomen. Bij het opstellen van dit overzicht wordt rekening gehouden met de aard van de BTW en de mogelijkheid om deze BTW via het BTW-compensatiefonds te verwerken bij de participanten. De huidige transparantiemethode is opgenomen in paragraaf 3.2 van het besluit van de Staatsecretaris van Financiën van 24 december 2020, nr. 2020-249875, Stcrt. 2020, nr. 62965. Dit houdt in dat een deel van de door de Stichting Goois Natuurreservaat betaalde omzetbelasting momenteel verrekend wordt door de participanten van het Goois Natuurreservaat.

Hoewel er op dit moment geen signalen/aanwijzingen zijn dat het huidige rijksbeleid op korte termijn gewijzigd gaat worden, is er altijd de mogelijkheid dat als gevolg van gewijzigde inzichten op rijksniveau, de BTW in de toekomst niet meer kan worden doorgeschoven. Hoewel deze onzekerheid niet direct een risico voor de stichting inhoudt, betreft dit wel een mogelijk risico voor de participanten en daarmee toch een indirect risico voor de stichting.

5.

Ontwikkeling participantenbijdragen De Gooise gemeenten Blaricum, Gooise Meren, Hilversum, Huizen en Laren, Amsterdam en provincie Noord-Holland werkten sinds 1932 in de Stichting Goois Natuurreservaat samen in het belang van duurzame instandhouding van het natuurgebied Goois Natuurreservaat. Sinds 1 januari 2021 nemen de gemeente Amsterdam en de provincie Noord-Holland geen deel meer in de stichting.

22

De afhandeling van deze uittreding is eind 2023 definitief afgerond. De uittreedsom is naar rato van de inwoneraantallen over de participanten verdeeld en er is een nieuwe samenwerkingsovereenkomst tot stand gekomen en ondertekend door de deelnemende gemeenten en Stichting Goois Natuurreservaat waarin de berekeningsbasis is opgenomen voor de participantenbijdrage.

Verdeling participantenbijdrage 2025 De berekende participantenbijdrage voor het 2025 wordt als volgt verdeeld:

Ontwikkeling participantenbijdrage 2025 ten opzichte van 2024

23

Toelichting ontwikkeling participantenbijdrage per individuele participant De totale participantenbijdrage stijgt met gemiddeld met 4,3% (ten opzichte van de berekende bijdrage 2024), echter per individuele participant variëren de percentages van -/- 1,4% (Laren) tot + 5,4% (Hilversum). Deze verschillen worden veroorzaakt door het feit dat de totaal berekende participantenbijdrage wordt verdeeld volgens de inwoneraantallen per deelnemende participant. Twee participanten krimpen in inwoneraantallen (Huizen en Laren) en twee participanten groeien in inwoneraantallen (Blaricum en Hilversum). Deze verschillen komen ook tot uitdrukking in de verschillende stijgingspercentages per participant.

24

6.

BTW-compensatie 2025 De stichting wordt in het kader van de BTW-compensatie als samenwerkingsverband gezien dat met betrekking tot de omzetbelasting de transparantieregeling mag toepassen. Dit houdt in dat de door de Stichting Goois Natuurreservaat betaalde omzetbelasting verrekend kan worden door de participanten van het Goois Natuurreservaat. Ter indicatie is in onderstaande tabellen een schatting opgenomen van de omzetbelasting in 2025.

25

Bijlage 1

26