BIJLAGE 1 - Water- en Rioolprogramma Laren 2024-2028

Water- en Rioleringsprogramma 2024-2028 Laren Invulling van de zorgplichten voor stedelijk afvalwater, afvloeiend hemelwater, grondwater en oppervlaktewater

Sweco Nederland B.V. Onderwerp Projectnummer Klant Auteur Gecontroleerd en vrijgegeven door Datum Document referentie

30129769 Water- en rioleringsprogramma Laren 51015373 Gemeente Laren Renske ter Horst, Carl Geuljans, Sven Suijkens Elwin Leusink 26-01-2024, gewijzigd 05-04-2024 Wrp Laren

2/68

Inhoudsopgave

Samenvatting ................................................................................... 5 1 Inleiding: een nieuw Water- en Rioleringsprogramma .......... 7 1.1 Doel van het Water- en Rioleringsprogramma............ 7 1.2 Zorgplichten................................................................. 8 1.3 Ontwikkelingen ............................................................ 8 1.4 Proces ......................................................................... 9 1.5 Leeswijzer ................................................................... 9 2

3

4

Evaluatie: wat hebben we gedaan? .................................... 10 2.1 Wat hebben we de afgelopen periode gedaan? ....... 10 2.2 Masterplan Laren Regenklaar ................................... 10 2.3 Welke lessen nemen we mee? ................................. 10 2.4 Wat was de ontwikkeling van de rioolheffing? .......... 11 Visie: wat willen we?............................................................ 13 3.1 Aansluiten op bestaande visies en beleid ................. 13 3.2 Stedelijk afvalwater ................................................... 13 3.3 Afvloeiend hemelwater .............................................. 14 3.4 Grondwater................................................................ 16 3.5 Oppervlaktewater ...................................................... 18 3.6 Duurzaamheid ........................................................... 19 3.7 Samenwerken ........................................................... 19 3.8 Water en bodem sturend........................................... 19 3.9 Relatie met Laren Regenklaar .................................. 20

5

Huidige situatie: wat hebben we? ........................................27 5.1 Stedelijk afvalwater en afvloeiend hemelwater .........27 5.2 Grondwater ................................................................28 5.3 Oppervlaktewater ......................................................30 5.4 Samenwerken............................................................30

6 Onderhoud, onderzoek en maatregelen: wat gaan we doen? 31 6.1 Stedelijk afvalwater en afvloeiend hemelwater .........31 6.2 Grondwater ................................................................33 6.3 Oppervlaktewater ......................................................33 7

Middelen: wat hebben we nodig? ........................................34 7.1 Personele capaciteit ..................................................34 7.2 Kosten........................................................................34 7.3 Kostendekking ...........................................................36 7.4 Rioolheffingsberekening ............................................37 7.5 Ontwikkelingen ..........................................................38

Bijlage 1 Evaluatie .........................................................................40 Bijlage 2 Overzichtskaarten riolering .............................................43 Bijlage 3 DoFeMaMe .....................................................................46 Bijlage 4 Uitgangspunten Kostendekkingsberekening...................50 Bijlage 5 Kostendekkingtabellen ....................................................53 Bijlage 6 Afkortingen ......................................................................67

Verantwoordelijkheden: wie doet wat? ................................ 23 4.1 Wat doet de gemeente? ............................................ 23 4.2 Wat verandert er onder de Omgevingswet? ............. 23 4.3 Wat verwachten wij van onze inwoners en bedrijven? ............................................................................ 24 4.4 Vergunningen en verordeningen ............................... 24

3/68

ALGEMEEN Sweco | Water- en Rioleringsprogramma 2024-2028 Laren Datum 05-04-2024

ALGEMEEN

4/68

Samenvatting Waarom een Wrp? (H1) Het Water- en Rioleringsprogramma (Wrp) hebben we op opgesteld voor de invulling van onze wettelijke zorgplichten voor stedelijk afvalwater, afvloeiend hemelwater en grondwater. Daarnaast gaan we in op de zorg voor het oppervlaktewater en de invloed van klimaatverandering op de waterketen en hoe we daarmee omgaan (klimaatadaptatie). Dit Wrp is de opvolger van het Gemeentelijk Rioleringsplan Laren. Dit programma beschrijft het beleid en de maatregelen voor de komende jaren en bevat de onderbouwing voor de rioolheffing. Wat ging er vooraf? (H2) We hebben de afgelopen ingezet op het klimaatadaptief maken van onze gemeente. Hiervoor is onder andere een klimaatstresstest opgesteld. Met het Masterplan Laren Regenklaar is Laren een stuk robuuster gemaakt tegen wateroverlast. Riolen zijn volgens de planning geïnspecteerd, gereinigd, en waar nodig vervangen of gerenoveerd. De afgelopen jaren zijn gemengde riolen afgekoppeld, zijn infiltratieriolen en infiltratieputten aangelegd in de openbare ruimte en op particulier terrein. Wat willen we bereiken? (H3) We sluiten aan op andere vastgestelde beleidsplannen en op de Contouren Omgevingsvisie. We willen goed blijven omgaan met water in onze gemeente door vuil water af te voeren en overtollig hemelwater zo goed mogelijk te verwerken.

We hebben hiervoor duidelijke kaders opgesteld van wat we wel en we niet accpeteren qua hinder, overlast en schade. Voor de verwerking van hemelwater volgen we de trits ’vasthouden-bergen-afvoeren’. We willen de de openbare ruimte zo klimaatadaptief mogelijk inrichten en hemelwater zoveel mogelijk lokaal infiltreren in de ondergrond.

Bij nieuwbouw zamelen we huishoudelijk- of bedrijfsafvalwater en afvloeiend hemelwater gescheiden in. Bij renovatie van de openbare ruimte wordt gekeken of afkoppelen mogelijk is. We willen oppervlaktewateren met voldoende waterbergende capacaciteit en een goede waterkwaliteit. Ook nemen we maatregelen tegen structurele grondwater over- en onderlast als dat doelmatig is. Hiervoor hebben we een beslisboom grondwatermaatregelen opgesteld. Daarnaast beheren we het bestaande rioolstelsel goed en zo duurzaam mogelijk. Wie doet wat? (H4) We werken samen de met de andere BEL-gemeenten en met Waterschap en Provincie. Ook zijn we actief in regionale samenwerkingsverbanden. We verwachten van onze inwoners en bedrijven dat ze het riool verstandig gebruiken en hemel- en grondwater zoveel mogelijk zelf verwerken. Wat is de huidige situatie? (H5) We beheren een groot areaal aan objecten om goed met onze waterstromen te kunnen omgaan. Dit zijn onder andere:    

86 km aan vrijvervalriolering 5 km aan pers- en drukleidingen 19 gemalen en drukunits 106 infiltratievoorzieningen (infiltratiekolken, -putten, -palen -bassins, en wadi’s)

Het rioleringsstelsel is over het algemeen in goede staat. Elk jaar worden de inspectieresultaten beoordeeld en eventuele herstelwerkzaamheden ingepland.

Sweco | Water- en Rioleringsprogramma 2024-2028 Laren Datum 05-04-2024

ALGEMEEN

5/68

Het functioneren van het systeem bij extreme regenval is in 2023 getoetst in het systeemoverzicht stedelijk water (SSW). Met deze studie is in kaart gebracht wat er gebeurt als een bui van 70 mm in 1 uur valt. Dat is nieuw landelijk beleid en hoger dan de eerder gestelde norm voor Laren Regenklaar.

kostendekkende heffing op lange termijn. Stijging naar een kostendekkende niveau is de komende jaren nodig met minimaal € 33 per jaar tot 2029.

Wat gaan we doen? (H6) We inspecteren en reinigen de water- en rioleringsobjecten regelmatig. Hiervoor combineren we vaste onderhoudsfrequenties met risicogestuurd beheer. We doen de komende jaren onderzoeken om het water- en rioleringssysteem te kunnen optimaliseren. Hiervoor gaan we onder andere overstorten meten en monitoren, een meetplan opstellen voor het grondwatermeetnet en meer inzetten op communicatie en bewonersparticipatie. De investeringen bestaan de komende jaren vooral uit geplande rioolrenovaties/vervangingen en klimaatadaptief herontwikkelen van de openbare ruimte. Ook pakken we meerdere wateroverlastknelpunten aan afkomstig uit het systeemoverzicht stedelijk water (SSW). Wat hebben we hiervoor nodig? (H7) Om de beschreven plannen uit te voeren is voldoende personele capaciteit nodig. De personele capaciteit in de binnendienst is te beperkt. In de binnendienst is het tekort ca. 1 fte. Uitbreiding van de capaciteit is nodig om de werkzaamheden volgens plan uit te kunnen voeren. Deze fte zal voor 1/3e taken voor Laren kunnen oppakken. Om alle kosten te dekken heffen we een rioolheffing. Met de kostendekkingsberekening hebben we voor de komende 70 jaar de kosten en benodigde inkomsten bepaald. Een gemiddeld huishouden betaalt in 2024 een vast tarief van € 278 per jaar.

Als we per 1-1-2024 een rioolheffing zouden heffen die over de gehele levenscyclus van de riolering van 70 jaar gelijk en kostendekkend is, zou die rioolheffing € 484 moeten bedragen voor een gemiddeld huishouden. De huidige rioolheffing is lager dan de berekende

Sweco | Water- en Rioleringsprogramma 2024-2028 Laren Datum 05-04-2024

ALGEMEEN

6/68

1

Inleiding: een nieuw Water- en Rioleringsprogramma

In dit Water- en Rioleringsprogramma (Wrp) beschrijven we hoe wij als gemeente omgaan met onze wettelijke zorgplichten voor stedelijk afvalwater, afvloeiend hemelwater en grondwater. Daarnaast gaan we in op de zorg voor het oppervlaktewater en de invloed van klimaatverandering op de waterketen en hoe we daarmee omgaan. Dit Wrp is de opvolger van het Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP) Laren.

1.1

Doel van het Water- en Rioleringsprogramma

Ons (afval)watersysteem beschermt de volksgezondheid en het milieu door het vuile water af te voeren naar de zuivering. Ook verwerkt het systeem hemelwater om wateroverlast zoveel mogelijk te voorkomen, maar ook om genoeg hemelwater vast te houden voor de functies die hiervan afhankelijk zijn. Ook willen we een zo natuurlijk mogelijk grondwaterniveau zonder grondwateroverlast of -onderlast. Het water- en rioolsysteem is daarom een belangrijk onderdeel van de leefomgeving, waarmee er een directe relatie ligt met andere vakgebieden in de bovengrondse en ondergrondse openbare ruimte. Goedwerkende voorzieningen, zoals riolering, zijn nodig om deze waterstromen in goede banen te leiden voor: -

het beschermen van de volksgezondheid; het beschermen van het milieu; het handhaven van de kwaliteit van de openbare ruimte.

Dit Wrp geeft aan hoe we deze doelen willen bereiken in Laren.

Figuur 1-1 Waterketen

Sweco | Water- en Rioleringsprogramma 2024-2028 Laren Datum 05-04-2024

ALGEMEEN

7/68

1.2

deze doelmatig zijn en niet tot de zorg van de (grondwater)beheerder of de provincie behoort.

Zorgplichten

In dit Wrp geven we aan hoe we onze wettelijke zorgplichten invullen: Stedelijk afvalwater

Afvloeiend hemelwater

Grondwater

Op grond van de Wet milieubeheer artikel 10.33 (per 1-12024 Omgevingswet artikel 2.16 lid 1a-3) is elke gemeente verantwoordelijk voor de inzameling en het transport van stedelijk afvalwater dat vrijkomt bij de in de gemeente gelegen percelen. Alle percelen binnen de bebouwde kom zijn daarom aangesloten op (vrijverval)riolering. Buiten de bebouwde kom zijn alle percelen aangesloten op vrijvervalriolering, mechanische riolering, IBA of een geoorloofd alternatief. Het waterschap heeft op grond van artikel 2.4 uit de Waterwet de verplichting om het afvalwater te zuiveren (of te laten zuiveren door een andere partij). Vanuit de Waterwet artikel 3.5 (per 1-1-2024 Omgevingswet artikel 2.16 lid 1-a1) zijn gemeenten verplicht om zorg te dragen voor een doelmatige inzameling en verwerking van afvloeiend hemelwater, maar alleen als degene die zich ervan wil ontdoen niet redelijkerwijs het water zelf kan verwerken op het eigen perceel, door het in de bodem of in het oppervlaktewater te brengen. In de Waterwet, artikel 3.6 (per 1-1-2024 Omgevingswet artikel 2.16 lid 1-a2), is bepaald dat de gemeente de zorg heeft om structureel nadelige gevolgen van de grondwaterstand voor de aan de grond gegeven bestemming zoveel mogelijk te voorkomen of te beperken. Dit doet de gemeente door maatregelen te treffen in het openbaar gemeentelijke gebied voor zover

Drinkwater

De gemeente draagt zorg voor een duurzame veiligstelling van de openbare drinkwatervoorziening (samen met Rijk, provincie en waterschap, Drinkwaterwet, artikel 2). Hierbij wordt rekening gehouden met het grondwaterbeschermingsgebied en drinkwaterwinningsgebied en de mogelijke restricties die hieruit voortkomen.

Ontwerpbesluit kwaliteit leefomgeving

Ook volgt uit het Ontwerpbesluit kwaliteit leefomgeving (artikel 3.16) dat de gemeente er zorg voor draagt dat een openbaar vuilwaterriool zo wordt ontworpen, gebouwd en onderhouden dat: 1. het zoveel mogelijk berekend is op de eigenschappen, samenstelling en hoeveelheid van het afvalwater, 2. lekkage zoveel mogelijk wordt voorkomen, en 3. het aantal overstortingen zo beperkt is als voor een doelmatig beheer van afvalwater mogelijk is.

1.3

Ontwikkelingen

Omgevingswet De nieuwe Omgevingswet is 1 januari 2024 in werking getreden. Onder de Omgevingswet vervalt de verplichting om een gemeentelijk rioleringsplan op te stellen. In de memorie van toelichting bij de omgevingswet is echter wel aangegeven dat het opstellen van een omgevingsprogramma voor riolering en water belangrijk is. Gemeenten zijn nog steeds verplicht om invulling te geven aan hun gemeentelijke watertaken en de financiën voor de rioolheffing te verantwoorden. Bij de opbouw van dit Wrp is rekening gehouden met de

Sweco | Water- en Rioleringsprogramma 2024-2028 Laren Datum 05-04-2024

ALGEMEEN

8/68

invoering van de Omgevingswet, door de nieuwe planstructuur terug te laten komen. Klimaatverandering en klimaatadaptatie Het klimaat verandert en hierdoor krijgen we te maken met veranderende weersomstandigheden. Bijvoorbeeld doordat we vaker te maken krijgen met extremen, zoals hevige neerslag, lange perioden van droogte en hittegolven. Ook in de BEL-gemeenten merken we de gevolgen van klimaatverandering: -

willen bereiken. In hoofdstuk 4 beschrijven we de verantwoordelijkheden van de partijen in de waterketen, en wat we van elkaar mogen verwachten. Vervolgens beschrijven we in het programma in hoofdstuk 5 de huidige situatie, in hoofdstuk 6 de onderzoeken en maatregelen die we de komende planperiode willen uitvoeren en ten slotte in hoofdstuk 7 de middelen die we daarvoor nodig hebben.

Het wordt natter: op 28 juli 2014 viel er in Laren 58 mm (waarvan 46 mm in één uur). Ook in 2016 en 2019 vielen er hevige buien die overlast en schade hebben veroorzaakt. En 2023 was het natste jaar ooit! Het wordt droger: de afgelopen jaren hebben we te maken met droge zomers, 2018 en 2020 staan zelfs in de top-10 van jaren met grootste neerslagtekorten sinds 1906. Het wordt warmer: de zomers van 2018 en 2022 staan in de top 3 van warmste zomers sinds 1901. Ook in 2019 was het erg warm, op 25 juli dat jaar werd 37,5 graden Celsius gemeten door het KNMI in De Bilt.

Het aanpassen van de leefomgeving - om te zorgen dat deze extreme weersomstandigheden zo min mogelijk schade en onveilige situaties veroorzaken - noemen we klimaatadaptatie. In dit Wrp beschrijven we hoe we vanuit de waterketen en de zorgplichten hieraan bijdragen.

1.4

Proces

Dit Wrp is opgesteld in samenwerking met ingenieurs- en adviesbureau Sweco, de gemeenten Blaricum, Eemnes en Laren, waterschappen Amstel, Gooi en Vecht en Vallei en Veluwe.

1.5

Leeswijzer

In Figuur 1-2 is de opbouw van het Wrp weergegeven. Eerst blikken we terug op de afgelopen periode. Daarna kijken we in de visie vooruit naar wat we

Figuur 1-2 Opbouw Wrp

Sweco | Water- en Rioleringsprogramma 2024-2028 Laren Datum 05-04-2024

ALGEMEEN

9/68

2

Evaluatie: wat hebben we gedaan?

2.1

Wat hebben we de afgelopen periode gedaan?

In het vorige gemeentelijk rioleringsplan zijn het beleid en de ambities voor de periode 2018-2022 omschreven. Hieruit zijn verschillende activiteiten, onderzoeken en maatregelen ontstaan. Belangrijk is het voorkomen van wateroverlast in onze gemeente. Om dit beter in beeld te krijgen is een stresstest opgesteld volgens landelijke richtlijnen, waarmee de risico’s van klimaatverandering inzichtelijk zijn gemaakt. Op basis hiervan zijn handelingsperspectieven opgesteld om schade te voorkomen. Binnen de planperiode is het Masterplan Laren Regenklaar opgesteld. Hierin is opgenomen hoe gewerkt wordt aan een klimaatbestendiger Laren. Vooral de lagere gedeeltes van Laren hebben te maken met wateroverlast. De strategie is om in de hoger gelegen gedeeltes water zoveel mogelijk te infiltreren en in de lagere gedeeltes bergingsmaatregelen te treffen. De afgelopen jaren zijn gemengde riolen afgekoppeld, zijn infiltratieriolen en infiltratieputten aangelegd in de openbare ruimte en op particulier terrein. Ook zijn zeven locaties in beeld gebracht waar extra berging van hemelwater plaats kan vinden (zie bijlage 3). Tot slot is er een onderzoek geweest naar het verbeteren van het waterstelsel rondom de Eemnesserweg en Gooiergracht. Belangrijk is het beheer. Hiervoor is het riool volgens planning geïnspecteerd en zijn te vervangen riolen in kaart gebracht.

Het onderhoud van kolken, zinkputten en verticale infiltratieputten is jaarlijks uitgevoerd. Een overzicht van de maatregelen en onderzoeken is opgenomen in bijlage 3. In totaal zijn 37 van de 42 geplande onderzoeksactiviteiten uitgevoerd. Daarnaast zijn er 7 aanvullende onderzoeken uitgevoerd die niet in het GRP stonden. Deze zijn ook opgenomen in bijlage 3. Ook zijn we lid van de stichting Steenbreek.

2.2

Masterplan Laren Regenklaar

Het masterplan is de projectie van een ruimtelijk programma van eisen gebaseerd op een gebiedsgerichte aanpak. Er is uitgegaan van de basis gebiedsgebonden maatregelen verwerken (V), beheersen (B) en beschermen (B), de VBB van Laren, aangevuld met het concept waterneutraal gebied. De maatregelen vormen de schakels in een samenhangende ketting van maatregelen om hinder, overlast en schade te voorkomen. Daardoor ontstaat een ruimtelijk programma van eisen met gebieden waarin een combinatie van maatregelen wordt voorgeschreven. Een particulier perceel of een wegvlak is steeds onderdeel van één gebied. Er wordt onderscheid gemaakt tussen maatregelen in de openbare ruimte en op particulier terrein.

2.3

Welke lessen nemen we mee?

We kijken terug op een periode waarin er uitdagingen waren op het gebied van personele capaciteit. Het verzamelen en beheer van de data in het gemeentelijk beheersysteem is op orde gebracht en heeft daar een belangrijke bijdrage in geleverd. Ook de samenwerking met de partners in de waterketen, zoals het waterschap, is goed verlopen. Verder is Laren Regenklaar een groot project en verloopt volgens plan. Het beschikbare budget voldeed aan de behoefte voor exploitatie en planactiviteiten. Dit was belangrijk om de infiltratievoorzieningen in het kader van Laren Regenklaar optimaal te laten functioneren. Met Laren Regenklaar zijn we op de goede weg, maar door nieuwe landelijke normen ontstaat er een extra opgave. Deze normen worden ook gehanteerd in Eemnes en Blaricum.

Sweco | Water- en Rioleringsprogramma 2024-2028 Laren Datum 05-04-2024

ALGEMEEN

10/68

2.4

Wat was de ontwikkeling van de rioolheffing?

In Figuur 2-1 is de ontwikkeling van de rioolheffing in Laren zichtbaar. De werkelijke rioolheffing komt voor 2018 - 2021 grotendeels overeen met de geplande rioolheffing van het GRP. De gele lijn geeft de rioolheffing uit het GRP 2018-2022 weer, wanneer deze was geïndexeerd volgens de cijfers van het CBS.

Figuur 2-2 Boring van verticale infiltratieputten

Figuur 2-1 Ontwikkeling van de rioolheffing

Sweco | Water- en Rioleringsprogramma 2024-2028 Laren Datum 05-04-2024

ALGEMEEN

11/68

VISIE Sweco | Water- en Rioleringsprogramma 2024-2028 Laren Datum 05-04-2024

VISIE

12/68

3

Visie: wat willen we?

Dit hoofdstuk beschrijft de visie voor de gemeentelijke watertaken. We sluiten aan op de strategische visie, het collegeprogramma en de (contouren van) Omgevingsvisie. Voor de waterstromen stedelijk afvalwater, afvloeiend hemelwater, grondwater en oppervlaktewater werken we de visie verder uit. Ook de onderwerpen duurzaamheid en samenwerken zijn belangrijk, daarom geven we hierover ook onze visie vanuit de waterketen.

3.1

Aansluiten op bestaande visies en beleid

In het coalitieprogramma 2022-2026 is de beleidsmatige koers uitgewerkt. Hierin wordt het belang van klimaatadaptatie om wateroverlast te voorkomen benadrukt. Als voorbereiding op de Omgevingsvisie is het document Contouren Omgevingsvisie opgesteld. Belangrijke speerpunten zijn het aanpassen van de leefomgeving op het veranderende klimaat, het behoud van groen in de openbare ruimte en op particulier terrein en het tegengaan van droogte. In de volgende paragrafen werken we het beleid voor water en riolering verder uit. Dit Wrp sluit ook aan op bestaande plannen. De plannen die een relatie hebben met het Wrp zijn:     

Wegenbeheerplan; Groenbeleidsplan; Masterplan regenklaar; Speelbeleidsplan; Beheerplan oeverbeschoeiing (vaststelling waarschijnlijk in 2024).

3.2

Stedelijk afvalwater

Stedelijk afvalwater is huishoudelijk afvalwater of een mengsel van huishoudelijk afvalwater met bedrijfsafvalwater, afvloeiend hemelwater, grondwater of ander afvalwater. Inzameling en transport We beschermen de volksgezondheid en zorgen voor een aantrekkelijke leefomgeving door stedelijk afvalwater in te zamelen en af te voeren. Met riolering brengen we het stedelijk afvalwater naar de RWZI Blaricum. In het stedelijk gebied zamelen we afvalwater in en voeren we dit af met vrijvervalriolering, in het buitengebied doen we dit met drukriolering. De riolering heeft een maximale capaciteit om afvalwater te bergen en af te voeren. Om te voorkomen dat bij een zwaardere regenbui huishoudelijk afvalwater niet meer kan worden afgevoerd en in panden of op straat terecht komt, zijn er riooloverstorten aangelegd. Hierdoor wordt het rioolwater in het oppervlaktewater geloosd als de capaciteit van het riool niet meer voldoende is. Dit geeft wel een slechtere oppervlaktewaterkwaliteit, daarom willen we dat zoveel mogelijk voorkomen. Nieuwbouw en renovatie van de openbare ruimte Bij nieuwbouw zamelen we huishoudelijk- of bedrijfsafvalwater en afvloeiend hemelwater gescheiden in.Bij renovatie van de openbare ruimte wordt gekeken of afkoppelen mogelijk is. Daarom moet dit gescheiden aan de perceelgrens worden aangeleverd.

Het huishoudelijk- en bedrijfsafvalwater zamelen we in en voeren we middels riolering af richting de RWZI of zuiveren we lokaal met een voorziening die voldoet aan de geldende eisen. Deze afweging maken we per situatie, hierbij houden we rekening met de kosten en lokale bodem- en waterkwaliteit.

Sweco | Water- en Rioleringsprogramma 2024-2028 Laren Datum 05-04-2024

VISIE

13/68

3.3

Afvloeiend hemelwater

Hemelwater is al het water dat uit de hemel valt, zoals regen, sneeuw en hagel. Het afvloeiende hemelwater is een relatief schone waterstroom. Vasthouden-bergen-afvoeren Voor de verwerking van hemelwater volgen we de trits ’vasthouden-bergenafvoeren’. Bij voorkeur houden we de druppel vast waar deze valt. Op goed doorlatende ondergrond, zoals zand, passen we infiltratievoorzieningen toe. Als infiltreren niet mogelijk is, of als infiltratievoorzieningen hun capaciteit hebben bereikt, bergen we het water, middels boven- en ondergrondse bergingen en in oppervlaktewater. Na het bergen van hemelwater voeren we het (vertraagd) af. Deze voorkeursvolgorde geldt zowel voor de openbare ruimte als voor de particuliere ruimte. Particulieren hebben zelf de verantwoordelijkheid om het hemelwater dat op hun eigen perceel valt te verwerken, mits dit redelijkerwijs gevraagd kan worden. In de bestaande bebouwde situatie zoeken we per locatie naar de beste oplossingen om hemelwater, ook in extreme situaties, te verwerken (zie tabel 5-1). Het is niet toegestaan om de hemelwaterafvoer aan te sluiten op de drukriolering. Daarom verwachten we dat buiten de bebouwde kom particulieren het hemelwater zelf verwerken dat op hun eigen perceel valt. Hier is voldoende ruimte om het water op eigen perceel te verwerken of af te voeren naar nabij oppervlaktewater.

Schoonhouden-scheiden-zuiveren Hemelwater is ’schoon’ water en houden we zoveel mogelijk schoon. We zamelen bij voorkeur hemelwater gescheiden van huishoudelijk of bedrijfsafvalwater in. Wanneer onze gemengde stelsels aan vervanging toe zijn, leggen we daar waar mogelijk een gescheiden rioolstelsel voor terug. Het hemelwater brengen we naar bergings- en infiltratievoorzieningen of oppervlaktewater. We voorkomen verontreiniging door zo min mogelijk uitlogende materialen toe te passen (zoals lood, koper en zink) en bij

afstroming van hemelwater van verontreinigde oppervlakken treffen we maatregelen, voordat we het water infiltreren of lozen in de bodem of op oppervlaktewater. Hiermee voorkomen we een negatief effect op de (grond)water- en bodemkwaliteit. Als dit niet haalbaar is voeren we het water af naar de RWZI, zodat het vervuilde water gezuiverd wordt voor het teruggebracht wordt in het milieu. Basisbeschermingsniveau en extreme situaties Door het jaar heen hebben we te maken met neerslag, van kleine buien tot extreme neerslaghoeveelheden. Die laatste komen door klimaatverandering steeds vaker voor. De gevolgen hiervan willen we zoveel mogelijk beperken. Daarom hebben we een stelsel van ondergrondse en bovengrondse voorzieningen, die zoveel mogelijk voorkomen dat neerslag tot hinder, overlast en schade leidt. Nieuw landelijk beleid vraagt om een grotere inspanning dan Laren Regenklaar, dit resulteert in een aanvullende opgave. Tabel 3-1 Hinder, wateroverlast en waterschade

Situatie Handelen hemelwater staat tijdelijk (tot 4 Dit accepteren we. uur) op straat, maar leidt niet tot gevaarlijke verkeerssituaties of het onbereikbaar zijn van voorzieningen. Wateroverlast water staat op straat beperkt Voorkomen tot een bui die 1 het gebruik van de openbare keer in de 100 jaar voorkomt ruimte. (70 mm in een uur). Waterschade belangrijke verkeersaders zijn Voorkomen tot een bui die 1 geblokkeerd en regenwater keer in de 100 jaar voorkomt stroomt vanuit de openbare (70 mm in een uur). ruimte gebouwen in. Hinder

Hinder accepteren we, we treffen geen maatregelen om dit te voorkomen. In geval van overlast bepalen we of het mogelijk is om structurele verbetermaatregelen te nemen. In geval van schade door neerslag doen we

Sweco | Water- en Rioleringsprogramma 2024-2028 Laren Datum 05-04-2024

VISIE

14/68

onderzoek naar de mogelijke oorzaken en zoeken we naar een kostenefficiënte manier om de schade te voorkomen of beperken. Tabel 3-2 Beleid hemelwater

Bestaande wijken

Laren Basisbeschermingsniveau: zo min mogelijk water op straat en geen overlast en schade bij een bui 08 (19,8 mm in een uur) uit de kennisbank stedelijk water. Dit is een bui die 1 x in de 2 jaar valt.

Beschermingsniveau in extreme situaties: streven naar geen schade bij een bui van 70 mm in één uur. Dit is een bui die 1 x in de 100 jaar valt. Reconstructie Basisbeschermingsniveau: geen overlast en schade bij een en nieuwbouw bui 09 (29,4 mm in een uur) uit de kennisbank riolering. Dit is een bui die 1 x in de 5 jaar valt. Beschermingsniveau in extreme situaties: een bui van 70 mm/uur leidt niet tot schade. Nieuwbouw

Op eigen perceel (hemelwaterverordening)

Voldoen aan landelijke maatlat voor groene en klimaatadaptieve bebouwde omgeving en het klimaatconvenant MRA. Bij uitbreiding van tenminste 15 m2, moet 60 mm/uur op eigen perceel worden vastgehouden.

We hebben als gemeente een inspanningsverplichting voor het verwerken van afvloeiend hemelwater. We streven het beschermingsniveau voor de gehele gemeente na, echter blijven sommige locaties ook na het treffen van maatregelen kwetsbaar. Voorbeelden van kwetsbare locaties zijn gebieden

die lager liggen dan hun omgeving, gebieden onderaan een helling of gebieden waar het oppervlaktewater een beperkte capaciteit heeft waardoor de riolering het water niet goed kan afvoeren. Daarnaast kan het altijd nog harder regenen, dan waar we ons op hebben voorbereid. Overlast en schade kunnen we dus nooit helemaal voorkomen. Verwerken-beheersen-beschermen Aansluitend bij de trits vasthouden-bergen-afvoeren, zetten we in op de voorkeursvolgorde verwerken-beheersen-beschermen voor het aanpakken van wateroverlast en -schade. Bij voorkeur verwerken we de druppel daar waar deze valt (op particulier terrein of in de openbare ruimte). Als dit mogelijk is bergen we het water met beheersmaatregelen om overlast en schade te voorkomen. Op locaties die kwetsbaar blijven voor overlast kunnen structurele of tijdelijke beschermingsmaatregelen worden getroffen. Nieuwbouw en renovatie van de openbare ruimte Nieuwbouw en renovatie van de openbare ruimte moeten aan de eisen van gemeente en waterschap voldoen om hemelwater zoveel mogelijk lokaal te verwerken. Nieuwbouwplannen worden onderworpen aan de watertoets, hierin wordt getoetst of voldoende maatregelen zijn getroffen om het hemelwater adequaat binnen het plangebied te verwerken. Het Rijk heeft in maart 2023 een nationale maatlat groene klimaatadaptieve gebouwde omgeving opgesteld.

Hierin zijn uitgangspunten opgenomen om te bouwen op een manier die past bij de veranderende klimaatomstandigheden. De MRA/provincie Utrecht heeft een convenant klimaatadaptief bouwen. In dit convenant zijn concretere eisen voor o.a. hemelwaterberging opgenomen. We willen dat alle nieuwbouw en renovatie van de openbare ruimte voldoen aan deze eisen. We geven deze eisen mee aan projectontwikkelaars door deze op te nemen in bestemmingsplannen, in een samenwerkingsovereenkomst met projectontwikkelaars of een andere anterieure overeenkomst.

Sweco | Water- en Rioleringsprogramma 2024-2028 Laren Datum 05-04-2024

VISIE

15/68

3.4

Grondwater

Grondwater is al het water dat zich in de bodem bevindt. Grondwater is een regionaal systeem. Het grondwater wordt met name gevoed door hemelwater en vanuit het oppervlaktewater. Bij langdurige droogte zakt het grondwater weg en in natte perioden stijgt het grondwater, er is dus altijd sprake van een bepaalde mate van fluctuatie in de grondwaterstand. In dit programma hebben we het over het ondiepe grondwater in stedelijk gebied. Grondwateroverlast en -onderlast Het grondwater is lokaal lastig te beïnvloeden en kan veel invloed hebben op de functies in een gebied. Particulieren zijn primair zelf verantwoordelijk voor het treffen van maatregelen tegen grondwateroverlast of -onderlast. Dit voor zover deze problemen niet aantoonbaar worden veroorzaakt door onrechtmatig handelen of nalaten van de buur (overheid of particulier). Als gemeente hebben we de zorgplicht om onder voorwaarden maatregelen te treffen tegen structurele grondwaterover- en onderlast. Dit definiëren we als volgt: -

-

We volgen de regionale ontwikkelingen over de grootschalige drinkwaterwinningen rondom onze gemeenten. Nieuwbouw en renovatie van de openbare ruimte Bij nieuwbouw is het belangrijk dat rekening gehouden wordt met grondwater. Laren ligt relatief hoog en kent lage grondwaterstanden. Om te voorkomen dat er grondwaterproblemen optreden moet bij nieuwbouw en herstructurering rekening gehouden worden met de grondwaterstanden en met de mogelijke veranderingen hierin door klimaatverandering. Dit wordt meegenomen in de watertoets waarvan de toetsing door het waterschap plaatsvindt.

Structureel o Regelmatig terugkerende of blijvende gebeurtenissen (geen incident). o Een grondwaterstand die minimaal 30 dagen aaneengesloten hoger is dan 70 cm onder de kruin van de weg. Nadelig o Significante belemmering van het normale gebruik van de bestemming zoals vastgelegd in het bestemmingsplan of omgevingsplan. o Chronische gezondheidsklachten. o Schade aan gebouwen of infrastructuur.

In Figuur 3-1 is een beslisboom opgenomen waarin het traject tot besluit of sprake is van structureel nadelige over- of onderlast is weergegeven.

Sweco | Water- en Rioleringsprogramma 2024-2028 Laren Datum 05-04-2024

VISIE

16/68

Figuur 3-1 Grondwatermeldingen beslisboom Sweco | Water- en Rioleringsprogramma 2024-2028 Laren Datum 05-04-2024

VISIE

17/68

3.5

Oppervlaktewater

Oppervlaktewater is al het water dat zichtbaar is in de leefomgeving. Oppervlaktewater speelt een belangrijke rol in het verwerken van hemelwater, maar heeft ook belangrijke natuur-, recreatie- en belevingswaarden. Capaciteit Oppervlaktewater is een belangrijk onderdeel van het hemelwaterstelsel. Daarom is het belangrijk dat oppervlaktewater voldoende bergings- en afvoercapaciteit heeft. Om het hemelwater te verwerken is een goed functionerend oppervlaktewatersysteem nodig. Waterkwaliteit Elk water heeft waterkwaliteitsdoelen die samen met het waterschap gehaald moeten worden. De verantwoordelijkheid voor de waterkwaliteit valt onder het beleid van het waterschap. Als gemeente is er een rol op het gebied van overstorten en het effect op de waterkwaliteit. We minimaliseren de negatieve invloed van riolering en andere vervuilingsbronnen op de waterkwaliteit. Voorbeelden hiervan zijn vervuiling van afstromend hemelwater, bladval en instroom van hondenpoep. Waar mogelijk voorkomen we vervuiling. Waar we dat niet kunnen voorkomen zorgen we voor extra onderhoud, zoals vaker watergangen opschonen rondom de plekken waar veel bladeren in het oppervlaktewater komen. Op locaties die zijn aangewezen als zwemwaterlocatie wordt de waterkwaliteit constant in de gaten gehouden door de waterbeheerder.

Laren heeft weinig oppervlaktewater en kent ook geen aangewezen KRWwaterlichamen, alle watergangen zijn overige wateren. We werken samen met het waterschap om de waterkwaliteit zo goed mogelijk te houden. Samen met het waterschap bepalen we wat er nodig is om oppervlaktewater van voldoende kwaliteit te realiseren. De kwaliteitseisen voor overige wateren is het voorkomen van achteruitgang van de waterkwaliteit ten opzichte van 2021. Negatieve gevolgen van slechte waterkwaliteit zoals stankoverlast,

vissterfte, problemen door kroos of blauwalg en visuele verontreinigingen moeten worden voorkomen. Om de waterkwaliteit waar mogelijk te verbeteren, maar in ieder geval niet te verslechteren, zetten we in op:  Afkoppelen: door af te koppelen komt minder hemelwater in het rioolstelsel en zijn er minder riooloverstortingen;  Behouden of toevoegen van bergingsleidingen en -kelders: dit zijn grote ondergrondse leidingen waar het rioolwater tijdelijk kan worden opgeslagen en vaste deeltjes kunnen bezinken;  Herstellen en voorkomen foutaansluitingen: door foute aansluitingen op te sporen voorkomen we onbedoelde lozingen van huishoudelijk afvalwater in het oppervlaktewater.  Waar nodig de duikercapaciteit aanpassen door diametervergroting voor een betere doorstroming wat ten goede komt aan de waterkwaliteit.  Meten en monitoren van overstorten: We meten de overstorthoeveelheden en overstortfrequenties om inzicht te krijgen in de eventuele vervuiling die optreedt. Waar nodig nemen we maatregelen om overstortingen te verminderen. De waterkwaliteit in de Gooiergracht wordt in normale omstandigheden vrijwel volledig bepaald door de kwaliteit van het effluent van de RWZI’s van Hilversum en Blaricum. Hier zal in de planperiode geen verandering in komen. Tijdens piekbuien kunnen de overstorten in werking treden met negatieve gevolgen voor de waterkwaliteit.

De afkoppelstrategie draagt dus bij aan een verbetering van de waterkwaliteit op deze momenten. De Gooiergracht wordt aangemerkt als primair water en het is ook wenselijk om emissies richting het Eemmeer te beperken. Hieronder valt bijvoorbeeld het beperken van de nutriënten-belasting op het Eemmeer.

Sweco | Water- en Rioleringsprogramma 2024-2028 Laren Datum 05-04-2024

VISIE

18/68

3.6

Duurzaamheid

Duurzaamheid is een breed begrip, we bedoelen ermee dat we in onze werkzaamheden tegemoetkomen aan de levensbehoeften van de huidige generatie zonder de toekomstige generatie tekort te doen. In Nederland kennen we 3 grote transities om een duurzamere samenleving tot stand te brengen: -

-

Energietransitie: omschakelen naar hernieuwbare energiebronnen en het terugdringen van de CO2 uitstoot. Aquathermie en/of riothermie worden onderzocht bij het effluent van de RWZI’s. De gemeente volgt deze ontwikkeling en speelt daar waar mogelijk en doelmatig op in. Klimaatadaptatie: aanpassen van de leefomgeving op het veranderende klimaat. Transitie naar een circulaire economie: omschakelen naar een circulaire economie door grondstofgebruik te verminderen, gebruik van hernieuwbare grondstoffen, levensduur verlengen en hergebruik van grondstoffen.

In de waterketen zijn we van deze transities het meest bezig met klimaatadaptatie. Ook aan de andere twee transities dragen we bij. Water (afvalwater, drinkwater en oppervlaktewater) kan een energiebron zijn, waar dit potentie heeft om een duurzame energievoorziening te realiseren werken we hieraan mee. Ook hebben we in onze werkzaamheden aandacht voor een duurzame omgang met materialen. Bijvoorbeeld door materialen te kiezen die lang mee gaan en na gebruik gerecycled of hergebruikt kunnen worden. De gemeente volgt deze ontwikkelingen en zet deze in als dit doelmatig is.

3.7

Samenwerken

Vanuit de gezamenlijke ambtelijke organisatie van de BEL-gemeenten worden werkzaamheden in Blaricum, Eemnes en Laren in samenhang opgepakt. Daarnaast werken we ook sectoraal samen in de waterketen met andere buurgemeenten en de waterschappen, en integraal met andere vakgebieden

in de gemeente. Binnen de waterketen zoeken we naar optimalisatie mogelijkheden. Samen met andere vakgebieden geven we vorm aan de leefomgeving. Dit doen we om:  



Kennis te vergroten: door samen na te denken en ideeën uit te wisselen vergroten we de denkkracht en nemen we elkaars sterke punten over. Kwaliteit te verhogen: door samen te werken krijgen we meer uniformiteit en vergelijkbaarheid, waardoor we zien waar de kwaliteit kan worden verhoogd. Kosten te besparen: door kennis te delen hoeven we niet alles zelf uit te zoeken en maken we beslissingen in samenhang met elkaar.

3.8

Water en bodem sturend

Eind 2022 is het landelijk beleid ‘water- en bodem sturend’ geïntroduceerd. Binnen dit beleid is omschreven dat nieuwe functies ergens pas een plek kunnen krijgen als het water- en bodemsysteem passen bij die functie. Hiervoor zijn structurerende keuzes en uitgangspunten geformuleerd. Ook binnen Laren moeten we hier invulling aan geven. Op dit moment is de concrete uitwerking van het beleid nog volop in ontwikkeling. Daarom volgen wij deze ontwikkelingen en houden hier rekening mee bij onze toekomstige plannen. De gemeente Laren ligt op de hoger gelegen zandgronden van het Gooi. Vanaf west naar oost is het hoogteverloop van circa 33 meter +NAP tot circa 3,5 meter +NAP. De gemeente kent een natuurlijke afwatering. Enerzijds door infiltratie in de hoge zandgronden, anderzijds door afwatering richting het oosten en zuiden door het hoogteverschil in het terrein. Van oudsher was Laren voornamelijk een agrarische gemeente. Dicht bij het dorp bevonden zich verschillende landbouwgronden. Op de heide rondom het dorp werden schapen gehouden. Aan het einde van de 19e eeuw kwam hier verandering in door de komst van forensen, wat zorgde voor een sterke afname van de landbouwgrond. Om aantasting van de heide te voorkomen is begin 20e eeuw een natuurreservaat gevormd ten zuidwesten van de dorpskern. Rond die

Sweco | Water- en Rioleringsprogramma 2024-2028 Laren Datum 05-04-2024

VISIE

19/68

periode werd ook gestart met de aanleg van een pompstation ten behoeve van drinkwaterwinning. De bebouwing in Laren wordt aan de randen van de gemeente gekenmerkt door een groen karakter. In de dorpskern is door de jaren heen meer verhard oppervlak aangelegd1 en zijn waterpartijen en sloten gedempt. Dit heeft o.a. geleid tot meer wateroverlast tijdens hevige regenbuien. Om onze gemeente voor te bereiden op klimaatverandering is het belangrijk om rekening te houden met het water- en bodemsysteem en dit sturend te laten zijn. Hiermee werken we aan een robuust systeem en leefomgeving en spelen in op hevigere regenbuien en periodes van droogte.

3.9

Relatie met Laren Regenklaar

Laren kampt met wateroverlast bij regenval. De buien in de zomers van 2014, 2016 en 2019 hebben laten zien dat Laren met z’n grote hoogteverschillen, weinig oppervlaktewater en een te klein (gemengd)rioolsysteem moeite heeft met het verwerken van regenwater. De gemeenteraad heeft gevraagd om een plan te maken zodat een ramp als die van 2014 niet nog een keer voorkomt. De bui van 2014 die de schade veroorzaakte is een (blok)bui van 46mm/uur. Daarom is de bui van 46mm het ijkpunt geworden voor het opstellen van het Masterplan Laren Regenklaar. Overal in Laren moet wat gebeuren om het probleem onder controle te krijgen Uitganspunten voor het Masterplan is dat het plan doelmatig en gebiedsgericht zijn. Uit een eerste verkenning naar mogelijkheden om Laren Regenklaar te maken bleek dat een integrale aanpak nodig is. De problemen van Laren zijn niet op te lossen met enkele ingrepen op bijvoorbeeld pijnpunten, bassins of problematische rioolstrengen. Een andere optie, het gehele rioolstelsel moderniseren, resulteert in een onbetaalbaar project met veel kapitaalvernietiging omdat het huidige riool nog niet aan het einde van de levensduur is. Daarbij komt nog de overlast van werkzaamheden in alle straten. Daarnaast bereik je met een nieuw riool vaak alleen de openbare 1

ruimte. Er is dan weinig controle over particuliere percelen en kwetsbare objecten die daarop staan, maar ook niet over weilanden of bosgebieden die afstromen op de straten. Het riool is niet dé oplossing voor klimaatadaptatie en slechts een schakel in de ketting. Het Masterplan schrijft een pakket aan maatregelen voor met het huidige rioolsysteem als uitgangspunt. Wat doelmatig en gebiedsbericht is, is het afkoppelen van hoge delen van Laren. Woningen en straten creëren een overdruk in het riool in lage delen. Door alle regenpijpen en kolken van het riool in hoge delen van Laren los te koppelen, wordt dit riool in deze gebieden alleen nog voor vuil water gebruikt. We leggen een decentraal regenwatersysteem aan in de hoge delen van Laren. Dit zijn maatregelen om het regenwater lokaal veilig in de bodem te brengen. Dit doen we aan de hand van de bestaande kolken, deze koppelen we af van het riool en brengen we naar een verticale boring waarbij regenwater infiltreert in de bodem. Zo zorgen we voor ruimte in het riool in lage delen, wat hard nodig is bij extreme buien. De norm verandert De 46mm bui was in 2014 een zeldzame aangelegenheid. Klimaatadaptatie stond in 2014 bij veel gemeentes nog niet hoog op de agenda. Laren is door zijn hoogteverschil één van de eerste gemeentes die structureel problemen ondervindt. Dit gebeurde ook de jaren daarna.

In 2014 was het vooruitstrevend om als ijkpunt voor maatregelen met 60mm/uur te rekenen en was 46mm/uur heel redelijk. Vandaag de dag is 60mm/uur de norm en stijgt deze landelijk naar 70mm/uur. In het Masterplan rekenen we met 46mm/uur. Daarnaast zorgen we voor aanvullende bassins en veiligheidsmaatregelen om op enkele cruciale gebieden 60mm/uur te halen. Deze schaal- of diametervergroting is in de uitvoering niet veel duurder. In het Masterplan definiëren we de termen ‘hinder, overlast en schade’ om er voor te zorgen dat we niet 46mm/uur of 60mm/uur gaan verwerken in de

Monumenten Inventarisatie Project Noord-Holland, Provincie Noord-Holland, 1991-1992

Sweco | Water- en Rioleringsprogramma 2024-2028 Laren Datum 05-04-2024

VISIE

20/68

bodem. Dit is duur en niet doelmatig. Bij een dergelijke extreme bui die maar eens in de 25 tot 50 jaar voorkomt moeten we accepteren dat er plassen ontstaan. Ook is het normaal als er water op straat staat, maar dan wel veilig tussen stoepbanden. Er mag geen schade ontstaan bij naastgelegen bebouwing. Als de nieuwe landelijke norm naar 70mm/uur gaat, betekent dit een ten opzichte van de huidige norm van 46mm/uur een stijging van 24mm/uur. Wel extreem, maar niet heel zeldzaam. Soms hanteren we in het Masterplan een maatgevende bui van 60mm/uur, er moet dan rekening gehouden worden met een stijging van 10mm/uur tot de nieuwe landelijke norm van 70mm/uur. Een nieuw nulpunt De maatregelen van Laren Regenklaar maken dat er geen schade optreedt bij een bui van 46mm/uur. Op veel plekken is het dan droog of er staat op een veilige manier water op straat, in riolen of in bassins. Bij een bui van 70mm/uur komt daar 24mm/uur bij op. Dit betekent dat er een groep woningen is waar de kans op schade groter wordt. Deze plekken zijn bekend vanuit het Masterplan, maar ook de SSW-berekeningen van SWECO uit 2023 geven deze (zelfde) kwetsbare gebieden weer. Zonder de maatregelen van Laren Regenklaar was de schade niet te overzien in deze gebieden, nu is er door het verhogen van de landelijke norm een verhoogd risico.

beheersen van regenwater in lage gebieden, kan er nu meer focus komen op het riool. We zijn weer enkele jaren verder. De normen verschuiven en extreme buien komen vaker voor. Dit rechtvaardigt het openbreken van bepaalde straten en het aanleggen van een gescheiden stelsel op een eerder moment dan op basis van de restlevensduur van het riool. Zo kunnen plannen ontwikkeld worden om een ruggengraat van hemelwaterriolen te maken die kwetsbare gebieden meer kans geven om water te lozen. In de straten waar zo’n gescheiden stelsel komt, kunnen bovendien voorzijdes van panden worden afgekoppeld. Dit vergroot de doelmatigheid nog verder. Het is iets wat in de tijd van Laren Regenklaar zelden technisch kon doordat er maar weinig straten een gescheiden stelsel hadden. Een combinatie van de twee aanpakken zorgt ervoor dat zelfs de meest kwetsbare gebieden beschermd kunnen worden bij een bui van 70mm/uur. De aanpak (en kosten) blijven doelmatig en het aantal panden met kans op schade wordt zo beperkt mogelijk. De accenten van de mogelijkheden liggen door verandering van tijd en normering nu op nieuwe plekken. Er kunnen nieuwe en extra schakels aan de ketting toegevoegd worden.

Keuze maken in wat je gaat aanpakken Als we de norm van 46mm/uur hanteren hebben we in Laren in principe geen schade bij buien van 2014. Wanneer de normering omhoog gaat naar 70mm/uur, is er een groter aantal kwetsbare panden. Om aan de 70mm/uur te voldoen, kunnen er beschermingsmaatregelen genomen worden bij deze panden. Dit zijn vaak relatief dure, onhandige en moeilijk inpasbare maatregelen op percelen die vaak ook onderhoud vereisen. Dit neemt niet weg dat hier collectief en buurtgericht projecten voor opgezet kunnen worden. Een andere optie is sleutelen aan het basissysteem. Voor lage gebieden is het riool het systeem voor de basisverwerking van het regenwater. Waar Laren Regenklaar zich richt op het afkoppelen van hoge gebieden en het

Sweco | Water- en Rioleringsprogramma 2024-2028 Laren Datum 05-04-2024

VISIE

21/68

PLAN Sweco | Water- en Rioleringsprogramma 2024-2028 Laren Datum: 05-04-2024

PLAN

22/68

4

Verantwoordelijkheden: wie doet wat?

Dit hoofdstuk beschrijft de regels en verantwoordelijkheden voor de gemeente, andere overheden en voor particulieren.

4.1

Wat doet de gemeente?

Als gemeente zijn we verantwoordelijk voor een goede invulling van onze gemeentelijke watertaken. Omdat riolering niet op zichzelf staat, stemmen we ons beleid af met andere overheden. Zoals in de Omgevingswet is aangegeven, zijn dat in ieder geval de beheerder van de zuiveringen waarop we het door ons ingezamelde (afval)water lozen voor onze gemeente is dat Waterschap Amstel en Gooi & Vecht.

4.2

Wat verandert er onder de Omgevingswet?

De zorgplichten voor stedelijk afvalwater, hemelwater en grondwater zijn gelijk gebleven na inwerkingtreding van de Omgevingswet (1 januari 2024). Wel zijn de Wet milieubeheer en de Waterwet vervallen, en komen de zorgplichten terug in de Omgevingswet artikel 2.16. De regels voor lozingen uit de AMvB’s (Blah, Blbi, Activiteitenbesluit) zijn na inwerkingtreding van de Omgevingswet voornamelijk teruggekomen in Besluit Activiteiten Leefomgeving (Bal). De regels die niet in Bal zijn opgenomen, komen van rechtswege met de bruidsschat mee in het omgevingsplan. Over deze regels moet voor 2032 worden besloten tot handhaving, aanpassing of verwijdering. Dit leidt tot meer decentrale afwegingsruimte en minder vergunningsplichten. Afstemming tussen verschillende disciplines binnen de gemeente wordt met de komst van de Omgevingswet alleen maar belangrijker. We gaan integraler 2

https://klimaatadaptatienederland.nl/ /handreiking-waterbeheer-onder-de-omgevingswet_1.pdf

werken en participatie en afstemming worden steeds belangrijker. Zo moeten bewoners meer betrokken worden bij plannen in hun eigen leefomgeving. Ook moeten omgevingsprogramma’s 6 weken voor vaststelling ter inzage worden gelegd om reacties van bewoners te verzamelen. Onder de Omgevingswet vervalt ook de verplichting om een gemeentelijk rioleringsplan op te stellen. In de memorie van toelichting bij de omgevingswet is echter aangegeven dat het opstellen van een omgevingsprogramma voor riolering en water wel belangrijk is. Gemeenten zijn nog steeds verplicht om invulling te geven aan hun gemeentelijke watertaken en de financiën voor de rioolheffing te verantwoorden. Daarvoor dient dit Water en Rioleringsprogramma (Wrp). Handreiking stedelijk waterbeheer2 Het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat heeft in 2021 een handreiking gepubliceerd om overheden te ondersteunen met de gewijzigde regels onder de Omgevingswet. De handreiking richt zich vooral op gemeenten, regionale uitvoerings-/omgevingsdiensten en waterschappen die gezamenlijk decentraal invulling willen geven aan het stedelijke waterbeheer. Basisadvies Bruidsschat3 De Omgevingsdiensten in regio Utrecht hebben in 2021 een aanvullende handreiking gepubliceerd over de tijdelijke regels in de bruidsschat. Gemeenten kunnen deze gebruiken ter ondersteuning van de overbruggingsperiode tot 2032.

Met de inwerkingtreding van de Omgevingswet vervalt een aantal regels op rijksniveau. Deze regels verhuizen naar het tijdelijk deel van het omgevingsplan van de gemeente. Dit heet ook wel de 'bruidsschat'.

3

Rapportage project Basisadvies Bruidsschat Omgevingswet (17-11) def.pdf (vng.nl)

Sweco | Water- en Rioleringsprogramma 2024-2028 Laren Datum: 05-04-2024

PLAN

23/68

4.3

Wat verwachten wij van onze inwoners en bedrijven?

Wij kunnen als gemeente veel regelen en sturen in het functioneren van de riolering, maar kunnen niet alles zelf uitvoeren. Onze inwoners en bedrijven hebben ook een belangrijke invloed op het functioneren. Wij willen dat onze inwoners helpen bij het goed laten functioneren van de riolering. Daarom spreken we ook in dit Wrp een aantal verwachtingen uit. Wij verwachten:   

 

Dat inwoners en bedrijven het (druk)riool verstandig gebruiken (o.a. geen doekjes, verfresten of vet door het riool spoelen); Dat rioolaansluitingen zorgvuldig worden aangelegd en onderhouden (o.a. aansluiten op het juiste riool, voldoende diep); Dat inwoners en bedrijven hemelwater van dak en het eigen perceel zelf opvangen en bergen en verwerken als dat redelijkerwijs mogelijk is en niet lozen op drukriolering (eisen opgenomen in hemelwaterverordening); Dat hinder (water-op-straat) vaker, binnen marges, wordt geaccepteerd; Dat inwoners en bedrijven bij grondwateroverlast controleren of hun woning of bedrijf voldoende waterdicht is. In het Bouwbesluit 2012 is opgenomen dat een kelder waterdicht moet zijn als dit een verblijfsruimte is. In een kruipruimte mag (tijdelijk) water staan.

4.4

Vergunningen en verordeningen

In Laren zijn de volgende verordeningen van toepassing:   

In de verordening rioolheffing leggen we jaarlijks de hoogte van de rioolheffing vast. In de verordening op de afvoer van hemelwater Laren stelt regels voor het mogen lozen van afvloeiend hemelwater4. In de aansluitverordening riolering Laren zijn de regels omtrent aansluiten op de riolering opgenomen

Vergunningverlening van omgevingsvergunningen vindt plaats door de Omgevingsdienst Flevoland en Gooi en Vechtstreek (OFGV). Zij verzorgen ook toezicht en handhaving bij lozingen van afvalwater.

We streven altijd naar lokale maatwerkoplossingen voor optredende problemen.

4

Om de verordening over te laten gaan in het Omgevingsplan dient deze aangepast te worden volgens de Handreiking verordening afvoer hemel- en grondwater en Omgevingsplan.

Sweco | Water- en Rioleringsprogramma 2024-2028 Laren Datum: 05-04-2024

PLAN

24/68

Figuur 4-1 Overzicht wettelijke verantwoordelijkheden per overheidsinstelling of voor de burger

Sweco | Water- en Rioleringsprogramma 2024-2028 Laren Datum: 05-04-2024

PLAN

25/68

PROGRAMMA Sweco | Water- en Rioleringsprogramma 2024-2028 Laren Datum 05-04-2024

PROGRAMMA

26/68

5

Huidige situatie: wat hebben we?

We beheren verschillende objecten om op een goede manier met de verschillende waterstromen om te gaan. We beschrijven per waterstroom de objecten die we beheren, de staat van deze objecten en het functioneren van het systeem.

5.1

Stedelijk afvalwater en afvloeiend hemelwater

5.1.1

Objecten

Figuur 5-1 geeft de opbouw van het vrijvervalstelsel weer. De kaart in bijlage 1 toont de verschillende type riolering en waar deze liggen.

We hebben diverse objecten in beheer. In Tabel 5-1 is een overzicht van de objecten weergegeven. Tabel 5-1 Objecten stedelijk afvalwater en hemelwater

Object Vrijvervalriolen - Gemengde riolen - Vuilwaterriolen - Hemelwaterriolen - Infiltratieriolen Gemalen Pers- en drukleidingen Drukunits Bergbezinkbassins (BBB’s) Infiltratievoorzieningen (infiltratiekolken, putten, -palen -bassins, en wadi’s)

Aantal Eenheid 86 km 59 km 13 km 5 km 9 km 8 stuks 4,6 km 11 stuks 1 stuks 106 stuks

Figuur 5-1 Vrijvervalriool per aanlegperiode

Sweco | Water- en Rioleringsprogramma 2024-2028 Laren Datum 05-04-2024

PROGRAMMA

27/68

5.1.2

Staat van de objecten

5.2

Grondwater

Het rioleringsstelsel is over het algemeen in goede staat. Elk jaar worden de inspectieresultaten beoordeeld en eventuele herstelwerkzaamheden ingepland.

5.2.1

Objecten

De kolken, zinkputten, verticale infiltratieputten zijn jaarlijks onderhouden. De gemalen en drukunits zijn jaarlijks geïnspecteerd en waar nodig heeft correctief onderhoud plaatsgevonden.

Tabel 5-2 Objecten grondwater

5.1.3

Functioneren van het systeem

De objecten in beheer voor grondwater zijn weergegeven in Tabel 5-2.

Object Grondwaterpeilbuizen

Aantal 14

Eenheid stuks

In Figuur 5-2 is de indicatieve hoogte van de grondwaterstand weergegeven.

Hydraulisch functioneren Het hydraulische functioneren van het systeem is in 2023 getoetst in het systeemoverzicht stedelijk water (SSW). Met deze studie is in kaart gebracht wat er gebeurt als een bui van 70 mm in 1 uur valt. Deze hoeveelheid water veroorzaakt wateroverlast en schade. Vervolgens zijn maatregelen doorgerekend om deze overlast en schade te voorkomen. Deze normen zijn zwaarder dan uit is gegaan bij Laren Regenklaar. Ook in Eemnes en Blaricum is uitgegaan van deze normen., Met Laren Regenklaar zijn goede dingen gedaan, maar deze normen vragen om een extra inspanning. Milieutechnisch functioneren Er is geen meetnet dat het aantal overstortingen meet. Uit de modelstudie komt naar voren dat regelmatig overstortingen plaatsvinden. Naar de vervuilingsgraad van het transportriool wordt onderzoek verricht. Klachten en meldingen Klachten en meldingen worden volgens de procedure van de BEL afgehandeld en behandeld. Het meldingensysteem is nog niet optimaal ingericht, waardoor archivering niet structureel plaatsvindt.

Figuur 5-2 Indicatieve grondwaterstand (onder maaiveld) op basis van grondwatertools en AHN3

Sweco | Water- en Rioleringsprogramma 2024-2028 Laren Datum 05-04-2024

PROGRAMMA

28/68

5.2.2

Staat van de objecten

Er zijn nieuwe peilbuizen aangeschaft voor het grondwatermeetnet in 2016. Het grondwatermeetnet en grondwatermodel is eenvoudig in te zien voor onze medewerkers.

5.2.3

Functioneren van het systeem

Het systeem functioneert over het algemeen goed. Er wordt op 3 locaties drinkwater gewonnen nabij onze gemeentegrenzen (zie Figuur 5-3). We hebben contact met drinkwaterbedrijf Vitens over de gevolgen van deze winningen op de grondwaterstromen in ons grondgebied. PWN, Vitens en Waternet onderzoeken of een systeem van wateraanvoer en infiltratie van oppervlaktewater in ‘t Gooi potentie heeft voor een gezond en toekomstbestendig (drink)watersysteem, inclusief drinkwatervoorziening. Dit is opgenomen in project WAAG (Water Aanvoer Aanvulling ‘Gooi). We houden ons de aan de regels voor beschermingsgebieden van drinkwater zoals die vastgesteld zijn in de Omgevingsverordening van provincie NoordHolland.

Figuur 5-3 Locaties drinkwaterwinningen rondom de BEL-gemeenten

Sweco | Water- en Rioleringsprogramma 2024-2028 Laren Datum 05-04-2024

PROGRAMMA

29/68

5.3

Oppervlaktewater

5.3.1

Objecten

Binnen dit ambtelijk en bestuurlijk samenwerkingsverband delen we informatie en kennis en belichten we onderwerpen die spelen op de korte termijn en denken we na over de waterketen van de toekomst.

De objecten in beheer voor oppervlaktewater zijn weergegeven in Tabel 5-3. Tabel 5-3 Objecten oppervlaktewater

Object Aantal Eenheid Watergangen 0,04 km Duikers 0,06 km Het beheer van oevervoorzieningen (zoals beschoeiingen) wordt vanuit andere plannen geregeld. In dit Wrp laten we dit daarom buiten beschouwing.

5.3.2

Staat van de objecten

De watergangen en duikers zijn over het algemeen in goede staat.

5.3.3

Functioneren van het systeem

De watergangen en de duikers functioneren over het algemeen goed.

5.4

Figuur 5-4 Wadi aan de Torenlaan

Samenwerken

Water en riolering ligt in de openbare ruimte en raakt daarom aan veel vakgebieden. We werken samen met andere vakdisciplines zoals groen, wegen, verkeer, ruimtelijke ontwikkeling en energie. Samen geven we vorm aan de leefomgeving. Laren werkt bestuurlijk samen met BOWA (Bestuurlijk Overleg Water AGVgebied). Dit is een samenwerkingsverband tussen Waterschap Amstel, Gooi en Vecht, 16 gemeenten en 3 drinkwaterbedrijven. Ambtelijk werkt Laren samen met ISARIZ (Inter gemeentelijke Samenwerking RIoleringsZorg).

Sweco | Water- en Rioleringsprogramma 2024-2028 Laren Datum 05-04-2024

PROGRAMMA

30/68

6

Onderhoud, onderzoek en maatregelen: wat gaan we doen?

6.1

Stedelijk afvalwater en afvloeiend hemelwater

Onderhoud We inspecteren en reinigen de water- en rioleringsobjecten regelmatig. Tabel 6-1 geeft een overzicht van de onderhoudsfrequenties per object. Tabel 6-1 Onderhoud objecten stedelijk afvalwater en hemelwater

Object Vrijvervalriolen Kolken Gemalen Persleidingen Drukunits Drukriolen Straatvegen* Verticale infiltratievoorzieningen Horizontale infiltratievoorzieningen

Reinigen risicogestuurd 2x per jaar 1x per jaar bij calamiteit 1x per jaar bij calamiteit 6-7 x per jaar centrum 1x per 2 weken 1x per jaar

Inspecteren risicogestuurd 2x per jaar 1x per jaar bij calamiteit 1x per jaar bij calamiteit n.v.t

1x per 2 jaar

n.v.t.

n.v.t.

*we vegen de straten voor twee doeleinden: 1) voor een schoon straatbeeld, 2) om te voorkomen dat vuil de afstroming van water richting de kolken hindert en het vuil mee stroomt de kolk in. Daarom dragen we vanuit water en riolering bij aan het vegen van de straten.

Risicogestuurd beheer Risicogestuurd beheer is een beheermethode waarbij de activiteiten worden bepaald door een afweging tussen prestaties, risico’s en kosten. Onder prestaties verstaan we de kwaliteitseisen waar de vrijvervalriolen aan moeten voldoen (deze zijn beschreven in de DoFeMaMe in bijlage 3). Risico’s worden bepaald door de kans op falen en het effect dat het falen van een object heeft op de omgeving. Bijvoorbeeld, een verstopping in het stelsel heeft een groter effect in een verzamelriool waar het afvalwater vanuit de hele gemeente samenkomt dan in een kleiner riool in een woonstraat. Door de risico’s en de prestaties van de vrijvervalriolen af te wegen bepalen we waar onderhoudsactiviteiten en maatregelen nodig zijn. Zo werken we tegen de laagst mogelijke kosten.