BIJLAGE 1 - Kadernota 2026

Kadernota 2026

Datum: juni 2025

Inhoud 1.

Inleiding ...........................................................................................................................................3

2.

Financiële samenvatting ..................................................................................................................5

3.

Financiële kaders voor de begroting 2026 ......................................................................................7

4.

Ontwikkelingen 2026 – 2029 ...........................................................................................................8

Ingediende ontwikkelingen kadernota 2026 Laren

pag. 2

1. Inleiding Voorwoord Voor u ligt de Kadernota 2026 van de gemeente Laren. Met deze nota zetten wij een belangrijke stap richting de totstandkoming van de programmabegroting voor het komende jaar. De Kadernota vervult een tweeledig doel: zij biedt enerzijds een kaderstellend financieel fundament voor de begroting 2026 en anderzijds verschaft zij inzicht in onze financiële positie in aanloop naar wat het ‘ravijnjaar’ 2026 wordt genoemd. Wij staan aan de vooravond van een periode waarin onze financiële ruimte onder druk komt te staan. Deze Kadernota laat op transparante wijze zien wat de financiële stand van zaken is, juist als we géén aanvullende bezuinigingsmaatregelen of inkomstenverhogingen treffen. Daarmee biedt deze nota een realistisch beeld van de financiële opgave waarvoor wij als gemeente staan. Het is van belang te benadrukken dat deze Kadernota geen besluiten bevat over concrete budgetten voor nieuwe beleidswensen. Beleidsvoorstellen worden pas bij de integrale afweging in de begroting aan u voorgelegd, mede gezien het feit dat er momenteel geen structureel sluitend meerjarenperspectief kan worden gepresenteerd. Dit vraagt om zorgvuldige keuzes en een gezamenlijke verantwoordelijkheid. Het financieel meerjarenperspectief dat in deze nota is opgenomen, is opgesteld op basis van de meest actuele informatie die op het moment van schrijven beschikbaar was.

Tegelijkertijd realiseren wij ons dat er tussen nu en het opstellen van de begroting nog relevante ontwikkelingen kunnen plaatsvinden, zoals de uitkomsten van de meicirculaire. Deze zal meer duidelijkheid geven over de mate waarin het besluit van het kabinet om 400 miljoen euro vrij te maken de negatieve effecten van de aangekondigde kortingen op het gemeentefonds kan dempen. Alle teams hebben in het kader van het plan van aanpak voor deze Kadernota bijgedragen aan het in beeld brengen van ontwikkelingen voor de periode 2026–2029. De teams hebben dit gedaan met de volgende onderdelen: 1. Beleidswensen Hierbij gaat het om nieuwe beleidswensen voor de gemeente. 2. Onontkoombare ontwikkelingen Hierbij gaat het om niet-beïnvloedbare ontwikkelingen die voldoen aan het “ 2 x O criterium” : Onontkoombaar en Onvoorzien. 3. Ontwikkelingen gemeenschappelijke regelingen Hierbij gaat het om de financiële effecten van de ingediende kadernota 2026 van de gemeenschappelijke regelingen. 4. Ontwikkelingen investeringen Hierbij gaat het om de toevoeging van de opgenomen investeringsplanning in de begroting 2026.

Ingediende ontwikkelingen kadernota 2026 Laren

pag. 3

Leeswijzer Deze kadernota 2026 neemt u stapsgewijs mee in de (financiële) ontwikkelingen van de gemeente. We beginnen in hoofdstuk 2 met de financiële samenvatting van de kadernota 2026. Vervolgens wordt deze financiële samenvatting meer in detail toegelicht. In hoofdstuk 3 wordt gestart met de financiële kaders voor de begroting 2026. Vervolgens worden alle ontwikkelingen nader toegelicht.

Ingediende ontwikkelingen kadernota 2026 Laren

pag. 4

2. Financiële samenvatting Op basis van de vastgestelde begroting 2025 heeft de provincie Noord-Holland vastgesteld dat de gemeente Laren onder repressief toezicht valt. De beginstand van waaruit de kadernota 2026 wordt opgesteld is het saldo van de (meerjaren)begroting 2025 – 2028. Autonome ontwikkelingen zijn verwerkt op basis van de financiële kaders. Dit levert het volgende overzicht op: Bedra gen x € 1.000

Omschrijving

2026

2027

2028

2029

Geactualiseerd saldo begroting 2025 Waarvan incidenteel effect in begroting 2025 Structureel saldo begroting 2025

934 -160 774

486 94 580

289 84 373

289 84 373

Incidentele autonome ontwikkelingen

-

-

-

-

Structureel saldo kadernota 2026

774

580

373

373

- = Voordeel + = Na deel

Rekening houdend met alle ontwikkelingen, komt het volgende overzicht tot stand:

Ingediende ontwikkelingen kadernota 2026 Laren

pag. 5

Rekening houdend met alle ontwikkelingen laat het begrotingssaldo een structureel tekort in 2026 van € 1.663.000 zien welke afloopt naar een tekort van € 1.063.000 in 2029. Met deze tekorten voldoet de gemeente Laren op dit moment NIET aan het uitgangspunt van een sluitende begroting.

Ingediende ontwikkelingen kadernota 2026 Laren

pag. 6

3. Financiële kaders voor de begroting 2026 Mede op basis van de begrotingscirculaire van de provincie, de circulaires van het Rijk en de uitgangspunten van Laren komen wij tot de volgende uitgangspunten voor het opstellen van de begroting 2026 en meerjarenbegroting 2027 – 2029:

Nr Onderwerp 1 Algemene uitkering

2

3 4 4 6 7 8 10 11 12 13 14

Loonontwikkeling

Prijsontwikkeling Algemene loon- en prijsontwikkeling meerjarig Onroerende Zaakbelasting Afvalstoffenheffing, Rioolheffing en bouwleges Leges publiekszaken Overige belastingen en heffingen Huren Subsidies Rente Begrotingssaldo Verbonden partijen

Financieel kader Meicirculaire 2025

*Vooruitlopend op deze circulaire gaan we in de kadernota 2026 uit van 50% compensatie voor de loonontwikkeling in 2025 en 2026 voor BEL én gemeenten. **De in de meicirculaire besproken mogelijke rol van de subsidiecoördinator zullen we bespreken bij de begrotingsbesprekingen.

Ambtelijke organisatie: (gelijk aan BEL Combinatie: Bod is 5,6% over 2 jaar, waarvan 3,1% in 2025, 1,2% in 2026 en 1,3% per 2027. De verwachting is dat de uiteindelijke verhoging hoger is dan het bod. Daarom hanteren we een hoger percentage in 2025. Vanaf 2027 hanteren we een nullijn.) - Verhoging CAO 2025: 3,5% - Verhoging CAO 2026: 1,2% - 2027 en verder: nullijn College van B&W en Raad (CAO Rijk) - Stijging 5,0% vanaf 1 januari 2025 - 2026 en verder: nullijn 3% Meerjarenraming op basis van constante prijzen: dit betekent dat de baten en lasten alleen voor het eerste begrotingsjaar (2026) worden geïndexeerd. Stijging op basis van prijsontwikkeling (3) en areaaluitbreiding 100% Kostendekkend Prijsontwikkeling (3), rekening houdend met landelijk vastgestelde maxima. Stijging op basis van prijsontwikkeling (3) Stijging op basis van prijsontwikkeling (3) Stijging op basis van prijsontwikkeling (3) Omslagrente Jaarschijf 2026 structureel in evenwicht Programmabegroting 2026 GR-en, geen nieuw beleid, tariefstijging op basis van prijsontwikkeling (3)

Ingediende ontwikkelingen kadernota 2026 Laren

pag. 7

4. Ontwikkelingen 2026 – 2029 De volgende ontwikkelingen zijn aangeleverd:

Tabel 1: Overzicht ontwikkelingen *Mutaties voor 2025 worden meegenomen bij de Zomernota 2025 *bedragen x €1000

1. Toelichting autonome ontwikkelingen Autonome ontwikkelingen BEL Combinatie Dit betreffen de kostenstijgingen bij de BEL Combinatie, die wordt veroorzaakt door inflatie en CAOstijging. Voor de inflatie (6,7%) is rekening gehouden met een correctie over eerdere jaren aangezien de daadwerkelijke inflatie hoger lag dan de inflatie waar in de begroting rekening mee was gehouden.

Financiële kaders begroting 2025 – loonontwikkeling gemeente Net als voor de BEL Combinatie, wordt de loonstijging voor de gemeente Laren meegenomen bij de autonome ontwikkelingen. De CAO Rijk (raads- en collegeleden) is vastgesteld tot en met 31 december 2025. De CAO Gemeenten (gemeenteambtenaren) is vastgesteld tot en met 31 maart

Ingediende ontwikkelingen kadernota 2026 Laren

pag. 8

2025 en hier is bij het opstellen van dit stuk nog geen duidelijkheid over. Voor 2026 is een geschatte CAO-stijging meegenomen in de autonome ontwikkelingen.

Genomen besluiten na vaststelling begroting 2025 In de raadsbehandeling van 26 februari is ingestemd met de meerjarige begrotingswijziging met betrekking tot de september- en decembercirculaire 2024. In dezelfde raadsvergadering is ingestemd met werkzaamheden bij de Gooische School in het kader van het IHP Onderwijs. Daarnaast is onderdeel hiervan de 3e en 4e begrotingswijziging BEL, waarover uw raad op 16 april 2025 de mogelijkheid heeft gehad om een zienswijze in te sturen. Dit gaat over € 313.000 aan hogere kosten in 2026 en € 176.000 aan hogere kosten vanaf 2027.

Verwachte compensatie loonontwikkeling Rijk bij meicirculaire In de meicirculaire worden de gemeente doorgaans door het Rijk gecompenseerd voor loon- en prijsstijging. Vooruitlopende op de voorjaarsnota en de meicirculaire wordt een stelpost opgenomen waarbij wordt uitgegaan van 50% van de loonontwikkeling.

2. Toelichting lokale ontwikkelingen Programma 1: Besturen en diensten verlenen in een veilig Laren -

A1: PGA X

Door extra inzet op de portefeuilles Jeugd en Zorg en Veiligheid is de noodzaak voor een nieuw registratiesysteem ontstaan waarbinnen casuïstiek kan worden opgepakt en beter geschakeld kan worden met onze ketenpartners om op die wijze de aanpak te bevorderen. Het systeem zorgt ervoor dat we casuïstiek (AVG proof) kunnen documenteren en geeft ons, door middel van de informatieuitwisseling met (keten)partners de mogelijkheid om op Zorg en veiligheid, Jeugd en Ondermijning aan de voorkant van de keten kunnen komen en beter kunnen inspelen op de actualiteit. De kosten van dit systeem bedragen circa € 6.000 structureel.

-

B1: Reserve gemiste productie BEL niet meerjarig als dekking voor formatie OOV inzetten

Bij de begroting 2025 is de formatie van OOV met 1 FTE per gemeente uitgebreid. Om dit te bekostigen werd een beroep gedaan op de reserve ‘gemiste productie BEL’. Dit zijn echter incidentele middelen om structurele lasten mee te dekken. Om de formatie-uitbreiding te waarborgen dienen er structurele middelen beschikbaar te zijn en is daarom voorgesteld deze kosten mee te nemen via deelnemersbijdrage BEL met ingang van 2026. Hierin zijn de structurele kosten van jaarlijks €103.000 (Laren) opgenomen. Zie verhoging deelnemersbijdrage BEL combinatie (D4)

Ingediende ontwikkelingen kadernota 2026 Laren

pag. 9

De incidentele middelen uit de reserve ‘gemiste productie BEL’ blijven beschikbaar voor niet uitgevoerde werkzaamheden door de acute opvang van Oekraïners, wat het initiële doel is van de reserve.

-

B2: Reisdocumentenpiek

Door het wijzigen van de geldigheidstermijn van reisdocumenten is er een piek in de aanvragen in de periode 2024 – 2028. In de begroting 2025 is er rekening gehouden met deze meerjarige piek. In 2026 is er een top in deze piek. We verwachten in 2026 boven op deze piek € 13.677 meer lasten te hebben voor de inkoop van de reisdocumenten en € 23.830 meer aan leges te ontvangen voor de reisdocumenten. In de begroting wordt voor het jaar 2029 rekening gehouden met de baten en lasten van voor de piek, oftewel met € 82.000 minder lasten en € 154.000 minder baten dan tijdens de piek. -

D1: GR Veiligheidsregio

De kosten van de Veiligheidsregio Gooi en Vechtstreek zijn verhoogd ten opzichte van de begroting 2025. We volgen de ontwerpbegroting 2026 van de verbonden partijen in onze eigen begroting. Dit betekent een toename van de kosten van circa €3.000.

Programma 2: Buitenruimte onderhouden in Laren -

B3: Beheer en onderhoud bosplantsoenen

De bomen in bosplantsoenen staan niet als boom geregistreerd maar er is wel boomveiligheidscontrole nodig, om zo aan de wettelijke aansprakelijkheid te voldoen. Daarvoor hebben we inzicht nodig in de onderhoudsstaat van de bomen in bosplantsoenen. Op basis daarvan wordt een raming gemaakt van het in te halen achterstallig onderhoud en de meerkosten voor het structureel onderhoud. De inventarisatie, waaruit de kosten zullen volgen, wordt op dit moment uitgevoerd.

-

B4: Groenbeleidsplan Laren 2023-2025

In het Groenbeleidsplan Laren zijn nog uit te voeren projecten opgenomen. Diverse projecten uit het groenbeleidsplan betreft het uitwerken van onderhoudsplannen en worden niet geactiveerd. In de begroting 2026 – 2029 zal de raad geïnformeerd worden welke projecten dit precies betreft en welke exploitatiekosten hierdoor nog verwacht worden. -

B5: IBOR

De huidige bestekken voor het onderhoud aan de openbare ruimte lopen 31 december 2025 af. Conform het projectplan ‘Integraal onderhoud openbaar groen 2026’ is de aanbesteding voor een nieuw contract in gang gezet. Er wordt rekening gehouden met hogere kosten voor het IBOR van € 125.000 met een indexatie van 5% vanaf 2026.

Ingediende ontwikkelingen kadernota 2026 Laren

pag. 10

-

B6: GNR

Gemeente Amsterdam en Provincie Noord-Holland zijn uit het samenwerkingsverband GNR gestapt, waardoor de bijdrage van de andere participanten aanzienlijk is gestegen. De huidige begroting voor de jaarlijkse bijdrage aan GNR is daardoor binnen enkele jaren niet meer toereikend. Daar tegenover staat dat we een uittreedsom hebben ontvangen die in de bestemmingsreserve GNR staat. Hier willen we jaarlijks een bedrag onttrekken om een gedeelte van de kostenstijging te kunnen dekken. In 2023 is er een besluit genomen over een ingroeimodel waarmee de reguliere bijdrage aan het GNR jaarlijks wordt verhoogd.

-

C1: Renovatie Speelplekken (investering)

Bij de begroting 2026 – 2029 wordt een jaarschijf aan de investeringsplanning toegevoegd. Vanuit het door de raad vastgestelde uitvoeringsplan bij het Speelbeleidsplan 2020 wordt er in 2029 € 95.000 geïnvesteerd aan speeltoestellen.

-

C2: Groenbeleidsplan Laren 2023-2025 (investeringen)

In de begroting 2026 – 2029 zal de raad verder geïnformeerd worden en een actualisatie ontvangen van de investeringen groenbeleidsplan Laren en de daar bijhorende kapitaallasten (zie B4).

-

C3: Herplant bomen (investering)

Bij de begroting 2026 – 2029 wordt een jaarschijf aan de investeringsplanning toegevoegd. Jaarlijks worden investeringen in de openbare ruimte gedaan voor de kap en herplant van bomen als gevolg van ziekte of ouderdom. De investering die in de jaarschijf 2029 op te nemen is bedraagt € 41.000 conform jaarschijf 2028. -

C4: Diverse investeringen WRP jaarschijf 2029 (investering)

Bij de begroting 2026 – 2029 wordt een jaarschijf aan de investeringsplanning toegevoegd. De investeringen aan riolering in jaarschijf 2029 worden gebaseerd op de het Water- en Rioleringsprogramma 2024 – 2028. De jaarlijkse vervangingsinvesteringen à € 66.000 voor gemalen en à € 24.000 voor persleidingen worden in 2029 ook uitgevoerd.

Programma 3: Duurzaam en prettig wonen in Laren Er zijn geen ontwikkelingen binnen programma 3, duurzaam en prettig wonen in Laren.

Programma 4: Sporten, ontwikkelen en leren in Laren -

A2: Versterking bibliotheekwerk

Ingediende ontwikkelingen kadernota 2026 Laren

pag. 11

In 2026 ontvangt de gemeente een decentralisatie-uitkering vanuit het Rijk ter waarde van € 100.000, dit in het kader van de zogenoemde zorgplichtwet. Deze uitkering is bedoeld om invulling te geven aan de nieuwe wettelijke taak die het kabinet aan gemeenten toekent: het realiseren en in stand houden van een volwaardige bibliotheekvoorziening. Met deze zorgplicht wil het kabinet waarborgen dat in elke gemeente een bibliotheek van voldoende kwaliteit beschikbaar is. Voor kleinere gemeenten, zoals Laren, wordt bij de toekenning van deze middelen een ondergrens gehanteerd, waardoor ook zij een minimale uitkering van €100.000 ontvangen. Om het bibliotheekwerk in Laren op sterkte te houden, is een bijdrage van € 67.000 toereikend. Deze extra middelen zijn vanuit de overheid niet expliciet geoormerkt voor versterking van het bibliotheekwerk, maar vanuit het ministerie van OCW het nadrukkelijke verzoek ze wel voor dit doeleinde te gebruiken. Gemeente Laren is momenteel samen met de regionale gemeentelijke samenwerkingspartners en partner Bibliotheek Gooi+ bezig met een bestedingsvoorstel voor deze gelden. -

B7: Bijdrage de Biezem

De normale exploitatiekosten van Zwembad de Biezem zoals vastgelegd in de raamovereenkomst met jaarlijkse indexering worden gedragen door de 3 BEL gemeenten. Het jaarlijkse exploitatietekort van gemiddeld € 91.000 is geheel voor rekening van de Gemeente Laren. Gemeente Laren heeft een aandeel van 3/6 in de kostenverdeling zoals benoemd in de raamwerkovereenkomst. Voor 2026 dient de begroting aangepast te worden. Het gaat hierbij alleen om een begrotingscorrecte ten aanzien van de indexering en niet om een extra bijdrage buiten de vastgelegde afspraken. Het gaat totaal om ongeveer € 51.000. De extra bijdragen van gemeente Blaricum en Eemnes aan gemeente Laren worden ook meegenomen in hun Kadernota 2026.

-

B8: Regionale aanpak suïcidepreventie inkomsten gemeentefonds en kosten

De Wet integrale suïcidepreventie is in het voorjaar van 2024 aangenomen en zal per 1 juli 2025 in werking treden. Hiermee wordt de gemeentelijke verplichting tot een integraal beleid op suïcidepreventie in de wet openbare gezondheidszorg vastgelegd. Begin 2025 is ambtelijk en bestuurlijk de wens uitgesproken om dit onderwerp regionaal op te pakken. Gemeente Hilversum is een landelijke koploper op dit gebied. Samen met de GGD zal Hilversum kartrekker zijn. De financiële bijdrage die Laren hieraan levert bedraagt € 6.000. Middels de meicirculaire 2025 wordt hier een tegemoetkoming voor verwacht vanuit het Rijk.

-

B9: Onderwijshuisvesting, project binnenklimaat Montessorischool

Het project binnenklimaat bij de Montessorischool, (gefinancierd door Suvis en de gemeente) is afgerond. De geraamde kosten van € 135.000 zullen vrijvallen voor 2026.

-

B10: 1e inrichting OLP en meubilair (Binckhorst St. Jan en Laar & Berg)

Sinds 1997 zijn gemeenten verantwoordelijk voor de huisvesting van het primair onderwijs. Elk jaar wordt een concreet OHP (Onderwijs Huisvesting Plan) door het college vastgesteld. Daarin staan de huisvestingsvoorzieningen die het komende jaar in uitvoering worden gebracht. Voor 2026 hebben Ingediende ontwikkelingen kadernota 2026 Laren

pag. 12

wij twee voorstellen betreffende het OHP ontvangen, welke wij op grond van de verordening moeten bekostigen. In het kader van het OHP 2026 heeft het schoolbestuur (AT-scholen) een aanvraag gedaan voor 1e inrichting met meubilair en onderwijsleerpakket bij de Binckhorst St. Jan. Reden is de groei van het aantal leerlingen op de school. Het aantal leerlingen is een maatstaf in het gemeentefonds en deze ontwikkeling in het aantal leerlingen zal leiden tot een stijging van de uitkering in het gemeentefonds die niet gealloceerd is. De totale kosten hiervoor bedragen circa €17.184 voor 2026. In het kader van het OHP 2026 heeft het schoolbestuur (AT-scholen) een aanvraag gedaan voor 1e inrichting met meubilair en onderwijsleerpakket bij Laar & Berg. Reden is de groei van het aantal leerlingen op de school. De totale kosten hiervoor bedragen circa €106.424 voor 2026.

-

B11: Volwassenenfonds

Meer volwassenen hebben gebruik gemaakt van deze regeling waardoor kosten met € 5.000 zijn gestegen.

Programma 5: Meedoen in Laren -

D3: GR HBEL

De Jeugdzorg wordt uitgevoerd door de HBEL. Naar aanleiding van de jaarrekening 2024 (incl. 3% indexatie), zien wij ten opzichte van de begroting 2026 een voordeel op Jeugd van €124.000.

Programma 6: De algemene inkomsten en uitgaven van Laren -

D4: Verhoging deelnemersbijdrage GR BEL Combinatie

De verhoging van de deelnemersbijdrage wordt voornamelijk veroorzaakt door inflatie en CAOstijging. Deze ontwikkelingen zijn onontkoombaar vanwege externe en structurele kostenstijgingen. De CAO-verhogingen personeel werken direct door in de loonkosten en moeten verplicht worden doorgevoerd. Daarnaast zorgen inflatie en marktomstandigheden voor stijgende uitgaven aan bedrijfsvoeringskosten. Deze kosten moeten worden opgevangen om de continuïteit van de BEL Combinatie te waarborgen. Tot slot worden de structurele lasten voor 3 fte OOV meegenomen in de deelnemersbijdrage per gemeente vanaf het jaar 2026. Voor 2026 stijgt de bijdrage met € 479.000 en vanaf 2027 met € 476.000.

Meerdere programma’s: -

D2: GR Regio Gooi en Vechtstreek

De begroting van Regio Gooi en Vechtstreek wordt ieder jaar geactualiseerd conform de in de gemeenschappelijke regeling opgenomen uitgangspunten, zoals volumegroei, loon- en prijsindexatie.

Ingediende ontwikkelingen kadernota 2026 Laren

pag. 13

Wij volgen de ontwerpbegroting van de verbonden partijen voor onze eigen begroting. Het effect hiervan op het financieel meerjarenperspectief van de gemeente Laren is € 156.000. De Regio Gooi en Vechtstreek voert diverse taken uit zoals zorg- en veiligheid, afvalinzameling, leerlingenvervoer, economische ontwikkeling en openbare gezondheidszorg (GGD). De kostenstijgingen zijn verspreid over de programma’s 1, 2, 3, en 5. De kostenstijging op afvalinzameling heeft geen effect op het financieel meerjarenperspectief aangezien de afvalstoffenheffing ook stijgt conform uit het uitgangspunt van 100% kostendekkendheid. De bijdrage aan de Regio Gooi en Vechtstreek stijgt met circa € 202.000, maar het effect op het financieel meerjarenperspectief is € 156.000.

Ingediende ontwikkelingen kadernota 2026 Laren

pag. 14