B23 00835 BIJLAGE 2 - uitvoeringsprogramma

Uitvoeringsprogramma klimaat & duurzaamheid 2023-2024 bij het Koersdocument duurzaamheid Laren 2023-2027

Colofon In opdracht van Gemeente Laren Contactpersoon: Klaas-Jan Mauritz, adviseur duurzaamheid bij BEL-combinatie K.Mauritz@Belcombinatie.nl

Opgesteld door SME Jurgen Broeders en Carolien Hoogland broeders@sme.nl / hoogland@sme.nl 030-6358900 Laren/Utrecht, april 2023 Dit rapport is opgesteld door SME in opdracht van de gemeente Laren. Niets uit deze uitgave mag op welke wijze dan ook worden gebruikt zonder voorafgaande toestemming van deze partijen.

Uitvoeringsprogramma duurzaamheid gemeente Laren, 2023-2024

2

1. Inleiding Uitvoeringsprogramma bij Koersdocument duurzaamheid Dit Uitvoeringsprogramma beschrijft de concrete acties die de gemeente de komende jaren neemt om toe te werken naar ambities en doelstellingen uit het Koersdocument 2023 – 2027. Rollen Zoals omschreven in het Koersdocument neemt de gemeente per thema verschillende rollen op zich. In de tabellen is opgenomen welke rol de gemeente inneemt per actie. Daarbij is gebruik gemaakt van de volgende cijferaanduidingen: 1.

Facilitator

2.

Regierol

3.

Samenwerker

4.

Eigenaarschap

5.

Voortgangsbewaking

Stadia van beleid In de planning is aangegeven in welk stadium het beleid zich per jaar bevindt: Voorbereiding (agendavorming/beleidsontwikkeling) Bestuurlijke besluitvorming Implementatie/uitvoering Evaluatie Samenwerkingsagenda energietransitie BEL-gemeenten De gemeenten Laren, Blaricum en Eemnes staan in grote lijnen voor eenzelfde opgave in de energietransitie. Door samen te werken op verschillende deelgebieden van de energietransitie kan sneller en efficiënter resultaat geboekt worden. De gemeenten hoeven dan niet ieder voor zich het wiel uit te vinden. Daarom slaan de drie gemeenten de handen ineen en werken waar dat voordelen oplevert samen aan de hand van een samenwerkingsagenda energietransitie. De maatregelen die we samen met de andere BEL-gemeenten oppakken in het kader van de samenwerkingsagenda zijn hieronder gemarkeerd met een *. Budget Bij budgetten zal vooralsnog worden aangegeven uit welke voorziening de projecten worden gefinancierd. 1.

Klimaatgelden van het Rijk: CDOKE

2.

Subsidies: NIP, Energiebesparing Provincie en Energiearmoede

3.

Aanvullend: Gemeentebudget

2. Uitvoeringsprogramma duurzaamheid 2023-2024 2.1. Algemeen Nr.

Omschrijving van de maatregel/interventie Faciliteren samenwerking met betrokken inwoners Betrokken bewoners vinden we in de jongerenraad, het inwonerspanel, bij de Energiecoöperaties, onder de Klimaatburgemeesters en bij de buurtpreventieverenigingen. De gemeente zoekt deze verenigingen actief op en raadpleegt ze over plannen en strategische vragen rondom duurzaamheid. Eerstvolgende stap: - inrichten van thematafels Natuur- en duurzaamheidseducatie op scholen Uitgevoerd door NME het Spookbos.

Monitoring programma duurzaamheid Jaarlijks stellen we een voortgangsrapportage duurzaamheid op om het programma duurzaamheid te evalueren. Drie onderdelen: - Voortgang duurzame ontwikkeling in Blaricum aan de hand van indicatoren; - Voortgang per project uit het uitvoeringsprogramma en toelichting behaalde resultaten; - Reflectie op de resultaten en indien nodig bijsturing van het programma. Borging van duurzame ontwikkeling in Omgevingsvisie en Omgevingsplan

Betrokkenen

MO; Het Spookbos

Indicator + bron Beschrijvend: kwaliteit van het contact; wordt er samengewerkt?

Aantal scholen dat aanhaakt. Indien gewenst accreditatie door Eco-schools.

Rol

start loopt

2023

2024

budget CDOKE

1.

loopt

CDOKE

2023

CDOKE

2023

CDOKE

1.

Duurzaamheid

2 en 5

2

In 2023 wordt de Omgevingsvisie opgesteld. Alle vier de thema’s in het programma duurzaamheid krijgen daarin een plek. *

Communicatie en voorlichting duurzaamheid

Communicatie

2023

CDOKE

Extern: energiecoöperatie, energieloket

2.2. Energie Nr. Omschrijving van de maatregel/interventie Ambitie: Klimaatneutraal en aardgasvrij in 2050 Energiebesparing Woningen * Ondersteuning eigenaar/bewoners bij verduurzaming woningen Bewustwording, bieden van onafhankelijke informatie en (proces-) ondersteuning. Hiervoor zoeken we de samenwerking met andere BEL-gemeenten, de energiecoöperaties, en het Energiedienstenbedrijf (EDB). De focus is hierbij op vooroorlogse woningen en jaren 60 /70. *

Opstellen en uitvoeren isolatie-aanpak koopwoningen - 2023: stellen Plan van Aanpak om isolatie van koopwoningen te versnellen. Voor de uitvoering benutten we de gelden uit het Nationaal Isolatieprogramma (NIP) en het Energiebesparingsprogramma woningen Noord-Holland. - Vervolgens uitvoering van het Plan van Aanpak.

Uitvoeringsprogramma duurzaamheid gemeente Laren, 2023-2024

Betrokkenen

Indicator + bron

Intern: duurzaamheid Extern: Energiecoöperatie, EDB, energieloket

Intern: duurzaamheid Extern: Energiecoöperatie, EDB, Duurzaam Bouwloket

Rol

start

3

loopt

2

2023

2023

2024

budget

CDOKE

Aantal genomen maatregelen; labelstappen; energieverbruik woningen Aantal genomen maatregelen; Verbetering energielabels;

5

Subsidie NIP

*

Voortzetten aanpak Energiearmoede - Uitbreiden doelgroep Klimaatroute (energiehulp/armoede) in 2023

MO; duurzaamheid

Aantal ondersteunde huishoudens

2

loopt

Subsidie Energiearmoede

*

Versterken lokale initiatieven in BEL-gemeenten: samenwerking met Energiedienstenbedrijf (EDB); en energiecoöperatie - 2023: We maken (in regionaal verband) prestatieafspraken met de lokale energiecoöperatie. - Ondersteuning bij professionalisering van de coöperatie - Optimalisering ketensamenwerking en bundeling energiediensten - Elk kwartaal voeren de in regionaal verband ambtelijk overleg met de energiecoöperaties en het EDB.

Intern: duurzaamheid

Beschrijvend: kwaliteit van de samenwerking.

1 en 3

2023

CDOKE

Actualiseren van prestatieafspraken over verduurzaming corporatiewoningen Actualiseren van de prestatieafspraken met Het Gooi en Omstreken (G&O) Zie: https://www.wonenbijgeno.nl/samenwerking

Wonen Extern: Het Gooi en Omstreken, Huurdersorganisatie HGO

ja/nee

2

Onderzoeken mogelijkheden gemeentelijke verduurzamingsregeling We gaan onderzoeken welke regelingen, zoals financiering via de Gemeentelijke Verduurzamingsregeling, wij kunnen aanbieden aan inwoners die besluiten om een investering te doen in de isolatie van en energieopwekking met hun woning. Publieke dienstverlening * Verduurzaming gemeentelijk vastgoed- en maatschappelijk vastgoed De duurzaamheidsprestaties van het gemeentelijk vastgoed zijn in beeld. In 2020 zijn de prestaties en kansen voor het vastgoed van Blaricum (en van de andere BEL-gemeenten en de BEL Combinatie)

Uitvoeringsprogramma duurzaamheid gemeente Laren, 2023-2024

Extern: Energiecoöperatie, EDB, Duurzaam Bouwloket

Gegevens verduurzaming of labelstappen via woningcorporatie

duurzaamheid

Vastgoed

CDOKE

Energieverbruik gemeentelijke organisatie

6

2

2023

CDOKE

4

loopt

CDOKE

in beeld gebracht. De kansen voor verduurzaming zetten we om naar acties (eenmalig of opname in MJOP). 2023: organiseren van een startbijeenkomst met de vastgoedbeheerder en bestuurders. Monitoring energieverbruik Energiescans op locatie Gemeentelijk vastgoed: Opstellen BuCa’s voor het Brandweeren politiepost. Maatschappelijk vastgoed: Zwembad de Biezem, Klaas Bouthal, Gymzaal (Standelkruid) Sectoraanpak Scholen - Activeren van scholen om duurzaamheidsmaatregelen te nemen. - We maken vaart in het overleg met de scholen en geven input voor een volwaardig Integraal Huisvestingsplan (IHP) Sectoraanpak Sport - Sportaccommodaties: - Energiescans uitgevoerd voor LED lampen - Zonnepanelen t Laer

Commerciële dienstverlening * Stimuleren en handhaven energiebesparing bedrijven - Handhaven op activiteitenbesluit en de label-C verplichting voor kantoren.

Uitvoeringsprogramma duurzaamheid gemeente Laren, 2023-2024

IHP: opname maatregelen voor verduurzaming.

Duurzaamheid

1 en 3

CDOKE

3

Extern: Tennisvereniging LLTC, Hockeyvereniging LMHC, Tennis- en voetbalvereniging SV Laren ’99, Tennisvereniging ’t Laer. Duurzaamheid Extern: Omgevingsdienst regio G&V

Energieverbruik en CO2-uitstoot comm. dienstverlening

7

3

loopt

Subsidie Energiebesparin g bedrijven

-

Voor bedrijventerreinen werken we in 2023 een plan uit hoe en in welke volgorde zij energie kunnen besparen en op welke termijn zij van het aardgas afgaan. - Stimulering ism Omgevingsdienst regio G&V Verduurzaming energiebronnen * Uitvoering TVW: Opstellen van wijkuitvoeringsplannen Op basis van de vastgestelde Transitievisie Warmte. Start vanaf 2026 *

Deelnemen aan RES-regio De RES wordt elke 2 jaar geactualiseerd, rekening houdend met nieuwe inzichten en innovatieve ontwikkelingen. Laren draagt bij aan de ontwikkeling van de RES 2.0.

*

Uitvoering RES: verkennen mogelijkheden zon langs infrastructuur Verkenning van mogelijkheden voor zonopwek langs de A1.

*

Uitvoering TVW: Onderzoeken van potentie Goyergracht als warmtebron voor Laren en Blaricum

*

Uitvoering RES: aanpak zon boven parkeerplaatsen Samenwerking binnen de BEL Combinatie voor realisatie van zonnecarports. Volgende stap: - We voeren een marktconsultatie uit om de mogelijkheden in beeld te krijgen.

*

Uitvoering RES: Project Zon op Grote Daken I.s.m. regio en energiecoöperaties.

nvt

2

2026

Gemeentebudget

Ja/nee

2

loopt

CDOKE

Duurzaamheid

Ja/nee

2

loopt

Gemeente

Extern: Rijkswaterstaat Duurzaamheid

Ja/nee

2

2023

CDOKE

Aantal zonnecarports dat gerealiseerd wordt; Hoeveelheid opgewekte zonne-energie Aantal daken dat gerealiseerd wordt.

2

2023

Gemeente

2

loopt

Gemeente

Extern: Waternet Duurzaamheid

Duurzaamheid Extern: energiecooperaties

Uitvoeringsprogramma duurzaamheid gemeente Laren, 2023-2024

8

Gemeentelijke panden benutten voor zonne-energie We benutten mogelijkheden om gemeentelijke panden en terreinen geschikt te maken voor zonne-energie en werken mee aan postcoderoosprojecten om inwoners het eigenaarschap over hun energieopwekking te geven. In deze bestuursperiode streven we ernaar tenminste één project te realiseren om daarvan te leren voor nieuwe projecten. Aansluiten bij programmalijn duurzaamheid regio Gooi en Vechtstreek Nieuw programmalijn wordt opgezet voor 2023-2027 Eigen energie duurzaam inkopen Infrastructuur Tegengaan netcongestie Afstemming met Alliander om netcongestie te voorkomen.

Duurzaamheid

Duurzaamheid Extern: Alliander

Hoeveelheid opgewekte zonne-energie Aantal gemeentelijke panden dat toegerust wordt met PV.

4

CDOKE

Ja/nee

2

2023

Monitoring ruimte op net door netbeheerder; Plannen voor verzwaren van het net van de netbeheerder.

2

loopt

Indicator + bron

Rol

start

2.3. Groen en klimaatbestendig Nr. Omschrijving van de maatregel/interventie Ambitie: Behouden en versterken van het groene karakter van Laren

Betrokkenen

2023

Klimaatbestendig Laren is in 2025 bestand om buien tot 46 mm per uur op te kunnen vangen zonder grootschalige schade, voor nieuwbouw 60 mm per uur Uitvoeren Masterplan Regenklaar loopt

Uitvoeringsprogramma duurzaamheid gemeente Laren, 2023-2024

9

2024

budget

Het door de raad vastgestelde masterplan Laren Regenklaar voeren we uit, maar de meest ingrijpende keuzes maken we samen met de samenleving en de gemeenteraad. Dat betekent dat we het uitgewerkte plan voor waterberging onder de Brink aan onze inwoners en ondernemers voorleggen. Bij reconstructies klimaatadaptatieve maatregelen integraal meenemen

Nieuw Water- en rioleringsplan opstellen In 2023 wordt een nieuw plan opgesteld in de geest van de Omgevingswet. Inwoners stimuleren hun tuin te vergroenen We vragen bewoners ook zelf mee te helpen aan klimaatbestendig maken van laren. Daarvoor stimuleren we bijvoorbeeld het verwijderen van tegels en andere verharding in tuinen, o.a. door deelname aan Operatie Steenbreek. We besteden hier aandacht aan in publiekscommunicatie rond Regenklaar en als onderdeel van de informatie over duurzaamheidsmaatregelen.

Vergunningen, handhaving & juridische zaken RO

(‘waterdiepte bij hevige bui’ & ‘tekort oppervlaktewater’)

loopt 3.

Ja/nee

2023 3. loopt

stresstest klimaatadaptatie Extern: Steenbreek

Faciliteren / inventarisatie regenwateropvang door inwoners MO i.s.m. Team Regentonnenactie Duurzaamheid Groen en biodiversiteit Bevorderen van groen en biodiversiteit in openbare ruimte en op privaat terrein Opstellen en uitvoeren nieuw Groenbeleidsplan - 2023: afronding nieuw Groenbeleidsplan met aandacht voor biodiversiteit. Extern: inwoners, - Als onderdeel van het plan gaan we met bewoners in gesprek natuurom kleinschalige verbeteringen van de biodiversiteit te organisaties bespreken. - Aanpak van de Goyergracht wordt hier onderdeel van.

Uitvoeringsprogramma duurzaamheid gemeente Laren, 2023-2024

stresstest klimaatadaptatie

(‘stedelijk hitte eiland effect’ & ‘tekort oppervlaktewater’)

stresstest klimaatadaptatie

1.

Ja/nee

3

10

2023

Evaluatie kapbeleid Bomenkapbeleid evalueren en aanscherpen. Met name beprijzen van kapvergunningen per boom en het handhaven bij kapvergunningen en herplantplicht. Goois Natuurreservaat Actieve deelname in het Goois Natuurreservaat (GNR) We nemen een actieve rol binnen het Goois Natuurreservaat op ons om zowel het bestuur en de financiën als de natuur en recreatie goed te borgen. We beschermen de natuur en tegelijk verbeteren we de recreatieve toegankelijkheid.

Ja/nee

2023

Evaluatie van deelname

loopt

Extern: GNR

2.4. Circulaire economie Nr. Omschrijving van de maatregel/interventie Betrokkenen Ambitie: Laren is in 2050 circulair binnen een duurzame Gooi en Vechtstreek Huishoudelijk afval Kwaliteit afvalstromen verbeteren aan de hand van het GADuitvoeringsplan Op basis van de ‘Grondstoffenvisie Regio Gooi en Vechtstreek’. Gooi en Vechtstreek

Aansluiten bij ontwikkelingen (koppelkansen) in Gooi- en Vechtstreek, zoals1: o Het bevorderen van hergebruik van materialen in samenwerking met de gemeentelijke diensten openbare ruimte (zoals een gezamenlijke (digitale) materialen- en groen marktplaats).

1

Gooi en Vechtstreek; Communicatie

Indicator + bron

gegevens van GAD over hoeveelheid en kwaliteit van de verschillende afvalstromen Idem

Bron: Uitvoeringsplan GAD, pag. 11.

Uitvoeringsprogramma duurzaamheid gemeente Laren, 2023-2024

11

Rol

start

2023

2024

budget

loopt

CDOKE

loopt

CDOKE

2.

2

o

o

Werkgelegenheidsprojecten (in samenwerking met het sociaal domein) en lokale initiatieven gericht op reparatie van ingeleverde elektrische apparaten en kleding, kringloopactiviteiten en het ‘oogsten’, bewerken en hergebruiken van hoogwaardige materiaalstromen zoals hout en textiel (katoen, wol). ‘Textiel op afspraak’ – informatie over deze nieuwe optie2.

Gemeentelijke organisatie Aanstellen kwartiermaker Circulaire Economie (intern) Aanstellen van een kwartiermaker die het thema circulariteit binnen de gemeentelijke organisatie/BEL Combinatie verder vorm geeft: - deelname aan de samenwerkingsagenda Gooi- en Vechtstreek en ondersteuning circulaire initiatieven - aanjagen circulair inkopen en aanbesteden, incl. vervolg monitoring - Hergebruik van gemeentelijke reststromen Circulariteit vast onderdeel maken van inkoop- en aanbestedingsbeleid - Volgende stap: overleg met afd. Inkoop over verankering in beleid en werkwijzen. 2

Monitoring opzetten voor circulair inkopen Zie bijvoorbeeld de leidraad ‘Circulair inkopen’ van Platform CB23 en uitvoeren nulmeting.

Ondersteunen circulaire initiatieven Ondersteunen initiatieven uit het bedrijfsleven via de samenwerkingsagenda Gooi- en Vechtstreek

2

Teamleider; Inkoop; HR

ja/nee

Inkoop

op basis van gegevens van de gemeentelijke organisatie. Nulmeting.

Inkoop

Gooi en Vechtstreek

CDOKE

2024

CDOKE

2024

CDOKE

loopt

CDOKE

3./4.

3./4.

3./4.

Deelname in regionale samenwerking.

Bron: Uitvoeringsplan GAD, pag. 11.

Uitvoeringsprogramma duurzaamheid gemeente Laren, 2023-2024

2023

12

1.

De toekomst van de circulaire economie ligt in Gooi en Vechtstreek in het ontwikkelen en faciliteren van circulaire initiatieven en het daaraan verbinden van lokale werkgelegenheid en circulaire bedrijvigheid. Gedacht kan worden aan het terugdringen en voorkomen van afval, het stimuleren van kringloopbedrijvigheid en de deeleconomie, slimme retourlogisitiek en het verduurzamen van bouw- en materiaalketens in de regio. Ondersteuning bewonersinitiatieven rond circulariteit en afval Denk aan: - Lokale repaircafé’s opzoeken en ondersteunen - Clean-ups Bevorderen producentenverantwoordelijkheid Samen met regiogemeenten zetten we in op uitbreiding van de verantwoordelijkheid van het bedrijfsleven voor milieuverantwoorde verwijdering van consumptiegoederen en verpakkingen en het dragen van de kosten daarvoor.

Ambtenaar heeft hiervoor urenbudget.

MO; Wijkcoördinatore n; Team duurzaamheid

Belronde met initiatieven over gevoelde steun en steun-behoefte.

CDOKE 1. 1

loopt

Rol

start

2.5. Duurzame mobiliteit Nr. Omschrijving van de maatregel/interventie Ambitie: Klimaatneutraal verkeer en vervoer in 2050 Faciliteren laadinfrastructuur Ontwikkeling laadvisie De ambities en strategie van de gemeente voor een toereikend laadnetwerk voor elektrische voertuigen worden momenteel vastgelegd in een laadvisie. Faciliteren van voldoende publieke laadpunten in Laren De gemeente faciliteert de plaatsing van openbare laadpunten. Oplaadpalen worden door MRA-Elektrisch geplaatst op verzoek van

Uitvoeringsprogramma duurzaamheid gemeente Laren, 2023-2024

Betrokkenen

Indicator + bron

Ja/nee Openbare Ruimte

Openbare Ruimte

2023 2.

Aantal publieke laadpunten

13

loopt 1.

2023

2024

budget

(toekomstige) eigenaren van elektrische auto’s die geen mogelijkheid hebben om op eigen terrein een oplaadpunt te realiseren. Alternatieven voor automobiliteit Opstellen verkeersvisie

Terugdringen zwaar verkeer We gaan de hoeveelheid zwaar verkeer terugdringen en gaan in overleg met ondernemers de beste werkwijze daarvoor zoeken. Daarbij wegen we, naast verkeersveiligheid, de milieueffecten van de verschillende keuzes nadrukkelijk mee. Fietsen aantrekkelijker maken In samenwerking met Provincie Noord-Holland realiseren van ‘doorfietsroutes’ Wegen in het dorp fietser- en voetgangersvriendelijk maken; ruimte voor fietsers en voetgangers We verkennen, eventueel via het inwonerspanel en met de jongerenraad, welke (kleine) ingrepen mogelijk zijn om fietsen aantrekkelijker te maken Regionaal samenwerken aan betrouwbaar OV-netwerk Ondersteuning voor inzet van de ‘Singer Expres’ waarbij wordt gekeken of kleinschalig Openbaar vervoer mogelijk is of een pendelbus kan worden ingezet om parkeren op afstand te realiseren Maximaal profiteren van de HOV-buslijn tussen Hilversum en Huizen Faciliteren van autodelen Bij de ontwikkeling van Crailo is een lagere parkeernorm gehanteerd waarbij de tweede auto wordt vervangen door deel automobiliteit.

3

Ja/nee

1

2023

Verplaatsingen naar vervoerswijze; Score fietsstad3

2

loopt

procesmonitoring

2

loopt

Procesmonitoring, aantal deelauto’s

1

procesmonitoring

Beide indicatoren via site Waarstaatjegemeente.nl van de VNG.

Uitvoeringsprogramma duurzaamheid gemeente Laren, 2023-2024

2

14

Aansluiten bij plannen voor Gooische ‘hub’ voor transport door ondernemers (bij de bus-terminal).

Gemeentelijke organisatie Verduurzamen gemeentelijk wagenpark Bij vervanging kopen we voertuigen voor het gemeentelijk wagenpark duurzaam in. Duurzaam inkopen doelgroepenvervoer Duurzame inkoop doelgroepenvervoer: zo veel mogelijk emissieloos in 2025, uiterlijk in 2030 zonder emissies

Uitvoeringsprogramma duurzaamheid gemeente Laren, 2023-2024

Gooi en Vechtstreek; Ondernemersvereniging

Bedrijfsondersteu ning; Inkoop

procesmonitoring

op basis van gegevens gemeentelijke organisatie. Ja/nee

MO; Inkoop

15

1

loopt 3./ 4. 3./ 4.