Document · PDF

20230426RVSb23 00322 Opheffing GR GVE Gooiergracht BIJLAGE eindrapport

Gemeenteraad 26 april 2023, gemeente larenBij agendapunt: Opheffing GR GVE18.674 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 3

Eindrapportage Integrale aanpak Gooiergracht Watersysteem, oevers, wegen en Integrale visie

Sweco Nederland B.V. Onderwerp Projectnummer Klant Datum Auteur Document referentie

Handelsregister 30129769 Integrale Aanpak Gooiergracht 51009528-001 BEL-combinatie/ Waterschap AGV 07-12-2022 Jan Kollen Rebecca Geurts https://swecogroup.sharepoint.com/sites/gr_integraleaanpakgooiergracht/shared documents/general/eindrapportage2/2a. concept eindrapportage integrale aanpak gooiergracht kl, bijlage 1 bij oplegnotitie.docx

2/56

Inhoudsopgave

Samenvatting ............................................................................................................................ 5 1.

Inleiding ......................................................................................................................... 8 1.1 Opdracht .............................................................................................................. 8 1.2 Achtergrond ......................................................................................................... 9 1.3 Totstandkoming ................................................................................................... 9 1.4 Resultaten ......................................................................................................... 10 1.5 Leeswijzer ......................................................................................................... 10

Situatieschets .............................................................................................................. 11 2.1 Onderdelen van de Gooiergracht ...................................................................... 11 2.2 Bij vraagstuk betrokken partijen ........................................................................ 13 2.3 Achtergrond/historie .......................................................................................... 13

Analyse en wens Gooiergracht ................................................................................... 15 3.1 Ruimtelijke beschrijving ..................................................................................... 15 3.2 Samenhang met watersysteem......................................................................... 18 3.3 Watersysteem ................................................................................................... 19 3.3.1 Waterkwantiteit .................................................................................... 19 3.3.2 Waterkwaliteit en ecologie ................................................................... 21 3.3.3 Biodiversiteit ......................................................................................... 23 3.3.4 Klimaatadaptatie .................................................................................. 23 3.4 Oeverbeheer ..................................................................................................... 24 3.5 Wegen ............................................................................................................... 25 3.5.1 Algemeen ............................................................................................. 25 3.5.2 Functioneren van onverharde weg op hoofdlijnen...............................

25 3.5.3 Beheer en onderhoud op hoofdlijnen .................................................. 25 3.6 Samenvatting opgaven ..................................................................................... 26 3.6.1 Watersysteem ...................................................................................... 26 3.6.2 Oeverbeheer ........................................................................................ 26 3.6.3 Wegen .................................................................................................. 27

Integrale visie .............................................................................................................. 28 4.1 Opbouw van visie .............................................................................................. 28 4.2 Uitwerking visie ................................................................................................. 29 4.3 Meerwaarde en aansluiting op de omgeving .................................................... 30 4.4 Kansen en ambitie voor de lange termijn .......................................................... 34

Uitvoeringsprogramma ................................................................................................ 36

Bijlage 1 – Overzicht kunstwerken en percelen .................................................................... 39 Sweco | Eindrapportage Integrale aanpak Gooiergracht Projectnummer sweco.projectId Datum 07-12-2022

Versie

Document referentie https://swecogroup.sharepoint.com/sites/gr_integraleaanpakgooiergracht/shared documents/general/eindrapportage2/2a. concept eindrapportage integrale aanpak gooiergracht kl, bijlage 1 bij oplegnotitie.docx

3/56

Bijlage 2a – Gooiergracht als ‘sprengbeek’ ........................................................................... 40 Bijlage 2b – Gooiergracht achteroever .................................................................................. 45 Bijlage 3 – Ruimtelijke analyse .............................................................................................. 55 Bijlage 4 – Gooiergracht door de tijd ..................................................................................... 56

Sweco | Eindrapportage Integrale aanpak Gooiergracht Projectnummer sweco.projectId Datum 07-12-2022

Versie

4/56

Samenvatting De Gooiergracht is een watergang op de grens van twee provincies, twee waterschappen en drie gemeenten. Dit heeft een historische oorsprong. Ooit is de Gooiergracht als scheidingssloot aangelegd tussen de eind Middeleeuwen nog strijdende graaf van Holland en het Sticht (huidige provincie Utrecht). Sindsdien heeft de ‘kleine’ watergang een bewogen geschiedenis meegemaakt, deze is een keer mee verplaatst met de verplaatsende grens. Vorige eeuw was die bewogen geschiedenis nog niet afgelopen. Tot midden vorige eeuw werd de Gooiergracht gebruikt als afvoersloot voor het afvalwater van de dorpen op de heuvelrug. In 1960 hebben de gemeenteraden van Laren en Blaricum gezamenlijk een gemeenschappelijke regeling opgericht voor het verbeteren en onderhouden van de Gooiergracht en het oprichten een rioolwaterzuiveringsinrichting (RWZI) te Blaricum. Tegelijkertijd bouwde gemeente Hilversum ook een RWZI. Door het te lozen afvalwater eerst te zuiveren, kwam er minder vuil water in de Gooiergracht. In 1970 werd de Wet Verontreiniging Oppervlaktewater vastgesteld. In de zeventiger jaren werd het Zuiveringschap Amstel- en Gooiland (ZAG) opgericht. Beide RWZI’s zijn overgedragen aan het ZAG. De effluentsloot c.q. Gooiergracht bleef in eigendom van de gemeenschappelijke regeling.

Er werd wel afgesproken dat het ZAG de watergang in onderhoud nam (met gedeeltelijke verrekening van de kosten met de GR GVE). Het ZAG is in 1996 opgegaan in waterschap Amstel, Gooi en Vecht). De stringente regelgeving zorgde voor een betere kwaliteit van het gezuiverde afvalwater. Nu zijn we in de twintiger jaren van de 21e eeuw. De Gooiergracht is nog steeds een unieke watergang die een waardevolle bijdrage levert aan de belevingswaarde van de omgeving. Het naast de watergang gelegen zandpad (Goyergracht Noord) vormt met de gracht een onlosmakelijke eenheid. In 2021 hebben alle betrokken partijen (gemeenten Blaricum, Laren en Eemnes, Gemeenschappelijke Regeling Gooiergracht en Vijzelgemaal Eemmeer en Waterschap AGV) een inventarisatie uitgevoerd met adviesbureau Sweco. Zij hebben toen geconstateerd dat de Gooiergracht een dusdanige functie in het watersysteem vervult dat deze als primaire watergang moet worden gezien. Zij hebben ook geconstateerd dat er behoefte is aan het gezamenlijk verbeteren van de watergang en haar oevers. Het voortbestaan van de GR GVE houdt echter onduidelijkheden in stand over de verdeling van taken en verantwoordelijkheden; de betrokken partijen wensen deze daarom op te heffen. De betrokken partijen hebben deze ambities op 26 januari 2022 vastgelegd in een gezamenlijke Intentieverklaring. De intentieverklaring is nu uitgevoerd.

Voorliggend document ‘Eindrapportage Integrale aanpak Gooiergracht’ beschrijft de gewenste integrale aanpak van de Gooiergracht en haar directe omgeving. Eerst zijn de opgaven verkend. Deze zijn vertaald naar bouwstenen voor een visie en bijbehorende maatregelen. Voor het effectueren van de opgaven en bijbehorende visies en maatregelen is een samenwerkingsovereenkomst opgesteld. Daarin staan de afspraken voor het gezamenlijk

Sweco | Eindrapportage Integrale aanpak Gooiergracht Projectnummer 51009528 Datum 7-12-2022

Versie Definitief

5/56

realiseren van de opgaven voor de Gooiergracht in relatie tot de landschappelijke mogelijkheden: wie doet wat, wanneer en hoe doen we dat samen. De opgaven zijn: •

• •

•

Watersysteem: Sanering van bodem van gehele Gooiergracht Extra waterberging nodig om aan de norm te voldoen (en piekbuien te kunnen afvoeren). Het langs de oevers en inundatiegebieden profiteren van de weer op gang gebrachte schone kwelstroom. Een systeem ontwerpen en ontwikkelen die toekomstige weersextremen, die gepaard gaan met klimaatverandering, kan opvangen en verwerken. Oeverbeheer: Het creëren van een robuuste, veilige en beheerbare oever. Wegen: Het tegengaan van stofontwikkeling door opwaaiend zand. Het oeverbeheer en het wegbeheer afstemmen zodat beiden hiervan profiteren: een eenduidig wegprofiel en een stabiele oever. Omgeving: Ontwikkelen van een eenduidig profiel passend bij de huidige kenmerken binnen deelgebied waarin het ligt. Eenheid creëren en benadrukken binnen de Gooiergracht.

Ter invulling van de opgaven is de in figuur 1 weergegeven visie ontwikkeld.

Visieontwikkeling water systeem

Optie waterberging binnen afslagen A27

- Achteroeverprincipe ; water vanEemmeer hier in laten lopen (tussen Meentdijk en Lage Kade van De Kampen) bij peilschommelingen (ecologische winst systeem Eemmeer, onder meer paaiplaatsen en -water land overgangen (TBES Markermeergebied , zie ook proeftuin Koopmanspolder) - Waterberging bij piekbuien (tussen Meentdijk en Lage van De Kampen)

Mogelijk bron = geborgen water uit gebiedje ‘Groeve Oostermeent’ > vertraagd afvoeren

Meentdijk

Incidentele bron = Overstort Bl aricum > piekbuien

Lage kade

Huidig gemaal herbeschouwen

Verdwijnen RWZI Blaricum > waterberging piekbuien Kwel ecologi sch benutten in waterberging

Gestuwde gracht Waterberging voor opvang piekbuien, benutten kwel, westzijde Gooiergracht

Incidentele bron = Overstort Laren > piekbuien Geen grotere afvoer kwelwater, behouden stuwend effect Gooiergracht

Open maken afvoer en evt.ecologiserene ffluentwater.

Bron: RWZI Hilversum: > Kwaliteit effluentwater omhoog

Figuur 1 Visie op de ontwikkeling van het watersysteem

Op basis van een recent uitgevoerde watersysteem studie is gebleken dat extra waterberging langs de Gooiergracht nodig is en dat de stuwen een belemmering vormen voor een voldoende vlotte afvoer van het water bij extreme neerslag gebeurtenissen. De landschapsvisie biedt een kader voor het inpassen van de noodzakelijke maatregelen (sanering, aanpassen stuwen, aanleg waterberging, stabiliseren van de oevers). De Sweco | Eindrapportage Integrale aanpak Gooiergracht Projectnummer 51009528 Datum 7-12-2022

Versie Definitief

6/56

ruimtelijke analyses die de basis vormen voor het identificeren van geschikte maatregelen voor de inpassing en de beeldkwaliteit zijn opgenomen in het document ‘Ruimtelijke analyse Gooiergracht’ (bijlage 3). De rapportages zijn in nauwe samenwerking tussen gemeenten en waterschap opgesteld. Gezamenlijk is de landschappelijke visie ontwikkeld en is de intentieverklaring zodanig uitgewerkt dat effectuering van de overdracht nu mogelijk is. Andere belanghebbende partijen zijn geïnformeerd over onze werkzaamheden en hebben we aangegeven dat we eerst inzicht willen hebben in wettelijke opgaven en inzicht in de landschappelijke mogelijkheden. Nu deze bekend zijn kunnen en moeten de andere belanghebbenden betrokken worden bij de volgende stappen.

Sweco | Eindrapportage Integrale aanpak Gooiergracht Projectnummer 51009528 Datum 7-12-2022

Versie Definitief

7/56

1. Inleiding 1.1 Opdracht De Gooiergracht wacht al lang op een integrale aanpak. Hierbij gaat het onder andere om het wegwerken van achterstallig onderhoud, het schoner maken van de waterbodem door kwaliteitsbaggeren, het vereenvoudigen van de onduidelijke en complexe eigendoms- en beheersituatie en het verbeteren van de fysieke leefomgeving. Door Sweco is in 2020 het rapport ‘Inventarisatie Gooiergracht’ opgeleverd. Deze inventarisatie heeft als basis gediend voor de ‘Intentieverklaring integrale aanpak Gooiergracht’ die op 26 januari 2022 is ondertekend door alle betrokken partijen (gemeenten Blaricum, Laren en Eemnes, Gemeenschappelijke Regeling Gooiergracht en Vijzelgemaal Eemmeer en Waterschap AGV). Zie tekstbox 1 voor de opgestelde doelen in de intentieverklaring.

Opgestelde doelen in ‘Intentieverklaring integrale aanpak Gooiergracht’: 1) een gezamenlijk proces voor de integrale ontwikkeling van de Gooiergracht en de inpassing in de directe omgeving, waarbij de gemeenten en het waterschap samenwerken als één overheid, in samenspraak met betrokken partijen; 2) een Gooiergracht die bijdraagt aan een klimaatbestendig en veerkrachtig watersysteem in het oostelijke deel van het Gooi; 3) het uitvoeren van kwaliteitsbaggeren (saneren) van de Gooiergracht; 4) het helder en eenduidig beleggen van de taken en verantwoordelijkheden voor het beheer en onderhoud, in overeenstemming met de huidige inzichten in wet- en regelgeving en ter vervanging van verouderde afspraken; 5) het toekennen van de status primaire watergang aan de Gooiergracht; 6) het overdragen van eigendommen vanuit de Gemeenschappelijke Regeling Gooiergracht en Vijzelgemaal Eemmeer (GR GVE), passend bij de taken en verantwoordelijkheden; 7) het opheffen van de Gemeenschappelijke Regeling Gooiergracht en Vijzelgemaal Eemmeer (GR GVE); Tekstbox 1: Opgestelde doelen intentieverklaring

Als vervolg hierop is aan Sweco gevraagd om hier uitwerking aan te geven met drie beoogde resultaten: 1. Een door partijen gedragen visie en uitvoeringsprogramma voor de gewenste inrichting en landschappelijke inpassing van: de watergang Gooiergracht, de diverse inliggende kunstwerken en de oevers. 2. Het helder beleggen van taken en verantwoordelijkheden, in overeenstemming met de huidige inzichten in wet- en regelgeving.

Sweco | Eindrapportage Integrale aanpak Gooiergracht Projectnummer 51009528 Datum 7-12-2022

Versie Definitief

8/56

3. De overdracht van eigendommen vanuit de GR GVE naar de diverse betrokken partijen.

1.2 Achtergrond De Gooiergracht ligt in een grensgebied van twee waterschappen, twee provincies en drie gemeenten en heeft een lange historie. Door de bijzondere historie en een aantal juridische en bestuurlijke wijzigingen sinds 1960 was er bij de direct betrokken gemeenten Blaricum, Eemnes en Laren (BEL-gemeenten) en Waterschap Amstel, Gooi en Vecht (WS AGV) geen gedeeld beeld over taken en verantwoordelijkheden rond de Gooiergracht. De diverse onduidelijkheden leidden tot de huidige situatie met achterstallig onderhoud aan kunstwerken en beschoeiingen het niet goed genoeg functioneren van de gracht (o.a. problemen met waterafvoer bij hevige regen). Er kunnen tevens onveilige situaties en overlast ontstaan (bijv. door afkalvende zijkanten weg en mogelijk vuil water in de polder De Kampen). De BEL-gemeenten en waterschap AGV trekken in veel projecten al samen op met goede resultaten. De Gooiergracht was nog een vraagstuk in deze samenwerking. Daarom is er de wens om dit nu gezamenlijk op te pakken en op te lossen. Rond de Gooiergracht is nog een extra bestuurslaag aan de orde: de Gemeenschappelijke regeling Rioolwaterzuiveringsinstallatie Gooiergracht en Vijzelgemaal Eemmeer (GR GVE). In het bestuur van de GR GVE hebben de gemeenten Laren en Blaricum zitting.

De gemeenten Blaricum, Laren en Eemnes en Waterschap Amstel, Gooi en Vecht (WS AGV) hebben daarom de handen ineengeslagen om de Gooiergracht gezamenlijk integraal aan te gaan pakken en de huidige complexe situatie te vereenvoudigen tot een heldere verdeling van eigendommen, taken en verantwoordelijkheden rond de Gooiergracht. Het opheffen van de Gemeenschappelijke Regeling is een noodzakelijke randvoorwaarde, omdat het voortbestaan van deze extra bestuurslaag de taakverdeling tussen partijen onnodig compliceert en vertroebelt. Het opstellen van een gezamenlijke aanpak en het ontwarren van de hierboven beschreven bestuurlijke en inhoudelijke complexiteit doorloopt drie stappen: 1) Arrangeren: inventarisatie en analyse van de scope, de partijen en de afspraken; 2) Combineren: onderzoeken en afwegen van opties en besluitvorming; 3) Effectueren: uitkomsten vastleggen en besluiten opvolgen. Het door Sweco opgestelde rapport ‘Inventarisatie Gooiergracht’ (2020) bevat de uitkomsten van stap 1. In de ‘Intentieverklaring integrale aanpak Gooiergracht’ hebben de partijen hun gezamenlijke doelstellingen voor stap 2, ‘combineren’, vastgelegd en een voorzet gemaakt voor stap 3, ‘effectueren’.

1.3 Totstandkoming De documenten zijn opgesteld door een werkgroep bestaande uit vertegenwoordigers van de BEL-gemeenten, het waterschap en adviseurs van Sweco. Voor specifieke onderdelen zoals het toekomstig watersysteem en het gewenste wegbeheer zijn specialisten van gemeente en waterschap geraadpleegd. De werkgroep rapporteert aan

Sweco | Eindrapportage Integrale aanpak Gooiergracht Projectnummer 51009528 Datum 7-12-2022

Versie Definitief

9/56

het bestuur (geldt zowel voor gemeenten als waterschap). Het bestuur beslist uiteindelijk over de te nemen vervolgstappen. Verder zijn er tot nu toe nog geen derden bij betrokken, alleen procesmatig geïnformeerd over dit project. Ze hebben (nog) geen actieve inbreng gehad. Dat is voor de volgende fase wel nodig.

1.4 Resultaten Deze eindrapportage en de bijbehorende bijlagen zijn het resultaat van het doorlopen proces in stap 2 en deels van stap 3. Het betreft de uitwerking van het eerste beoogde resultaat: “een door partijen gedragen visie en uitvoeringsprogramma voor de gewenste inrichting en landschappelijke inpassing van: de watergang Gooiergracht, de diverse inliggende kunstwerken en de oevers.” De tweede en derde beoogde resultaten, zoals deze in paragraaf 1.1 uiteen zijn gezet, zijn uitgewerkt in de Oplegnotitie (zie Oplegnotitie, 2022)

1.5 Leeswijzer In hoofdstuk 2 wordt een schets gegeven van de onderdelen, de betrokken partijen en de historie van de Gooiergracht. In hoofdstuk 3 komt het watersysteem, het oeverbeheer en het beheer en onderhoud van de wegen aan bod. In hoofdstuk 4 wordt een ruimtelijke beschrijving gegeven waarna dit samenkomt met de eerdere analyses uit hoofdstuk 3 tot een integrale visie. Tot slot wordt in hoofdstuk 5 het uitvoeringsprogramma neergezet.

Sweco | Eindrapportage Integrale aanpak Gooiergracht Projectnummer 51009528 Datum 7-12-2022

Versie Definitief

10/56

2. Situatieschets

Figuur 2 Overzicht Gooiergracht

2.1 Onderdelen van de Gooiergracht Voor het ontwarren van de bestuurlijke onderdelen is het belangrijk om ‘de Gooiergracht’ nader uit te splitsen in verschillende onderdelen en als deel van het grotere watersysteem. Daarnaast dienen taken en verantwoordelijkheden als eigenaar en beheerder te worden onderscheiden en is ook de juridische status van de watergang bepalend. De gracht bestaat uit verschillende onderdelen (zie figuur 2, zie bijlage 1 voor een uitvergrote kaart): 1) 2) 3) 4) 5) 6)

water; waterbodem; kunstwerken: stuwen, bruggen, duikers, vijzelgemaal; oevers, met en zonder beschoeiing; de effluentleiding vanuit de RWZI Hilversum; weg langs de gracht (Goyergracht Noord);

Sweco | Eindrapportage Integrale aanpak Gooiergracht Projectnummer 51009528 Datum 7-12-2022

Versie Definitief

11/56

7) de bergingsvijver in Laren; 8) directe aansluitingen uit HWA-stelsel Laren op de effluentleiding Hilversum. De gracht is ook onderdeel van een watersysteem: • • •

Afvoer van effluent vanuit RWZI Blaricum en RWZI Hilversum naar het Eemmeer. Functie voor afvoer van afvloeiend hemelwater bij (hevige) regenval en van overtollig grondwater. Incidenteel afvoer van overstortwater uit het bergbezinkbassin.

Ook is het maken van onderscheid tussen de eigenaar en beheerder van belang: • •

Juridisch eigendom (kadastraal eigenaar). Verantwoordelijkheid voor beheer en onderhoud op basis van de Keur en Handboek Onderhoud Oppervlaktewater1

De functies van de Gooiergracht zijn de volgende: •

• •

•

De structurele lozingen van effluent van twee RWZI’s op de gracht, waarbij het effluent de laatste decennia/jaren steeds schoner is geworden. Naar verwachting wordt over enkele jaren de RWZI Blaricum verwijderd (en gecombineerd met de RWZI in Huizen). De incidentele afvoer van overtollig hemelwater uit Laren en het oude dorp van Blaricum. De structurele afvoer van grondwater. Dit is van oudsher (sinds het graven van de ’gracht’) het geval. Als gevolg van toegenomen verhard oppervlak door bebouwing én klimaatverandering (hevigere piekbuien) is de hemelwaterafvoer functie mettertijd toegenomen. Door afkoppelen van verharde oppervlakken neemt deze nu weer af; Een nevenfunctie is het incidenteel lozen van riooloverstortwater uit Laren en Blaricum, waarbij de hoeveelheid en vuilvracht de laatste decennia/jaren minder is geworden (als gevolg van afkoppelen van woningen en openbaar gebied en de aanleg van een bergbezinkvoorziening).

De huidige status van de Gooiergracht is terug te vinden in de Keur van het Waterschap en in de gemeenschappelijke regeling: • • •

De status van de watergang is: oppervlaktewaterlichaam. De Gooiergracht is momenteel een secundaire watergang en geen primaire watergang (niet opgenomen in de legger van het waterschap). Op dit moment wordt de Gooiergracht formeel nog beheerd door de op te heffen gemeenschappelijke regeling: “Rioolwaterzuiveringsinrichting Gooiergracht en Vijzelgemaal Eemmeer” (GR GVE), waarbij zij het onderhoud (deels) heeft overgedragen aan het Zuiveringschap Amstel- en Gooiland (ZAG). Het ZAG is in 1996 opgegaan in waterschap Amstel, Gooi en Vecht. Dit zorgt thans voor een complexe en niet eenduidige beheersituatie, waar gemakkelijk misverstanden door ontstaan.

In de genoemde ‘Intentieverklaring Gooiergracht’ uit 2021 is afgesproken om de Gooiergracht de status primaire watergang te geven. Ook is afgesproken om de eigendommen die formeel nog bij de GR GVE zijn belegd over te dragen aan de 1 BOWA (2018) Handboek onderhoud Oppervlaktewater Sweco | Eindrapportage Integrale aanpak Gooiergracht Projectnummer 51009528 Datum 7-12-2022

Versie Definitief

12/56

gemeenten en het waterschap. De verantwoordelijkheden voor beheer en onderhoud worden daarmee helderder verdeeld over de gemeenten en het waterschap, in overeenstemming met de daarvoor geldende regelingen.

2.2 Bij vraagstuk betrokken partijen Voor het inventariseren van de betrokken partijen zijn we uitgegaan van de huidige situatie van eigendom en verantwoordelijkheid voor beheer en onderhoud: • • •

Waterschap Amstel, Gooi- en Vecht (WS AGV). Waternet is de uitvoeringsorganisatie van WS AGV. Gemeenten Blaricum, Laren en Eemnes. De BEL Combinatie is de uitvoeringsorganisatie van deze drie gemeenten. Gemeenschappelijke regeling Rioolwaterzuiveringsinrichting Gooiergracht en Vijzelgemaal Eemmeer.

Overige belanghebbende partijen zijn hieronder vermeld. Deze groep is echter nog niet actief betrokken geweest, zij zijn alleen procesmatig geïnformeerd over dit project. • • • • • • • •

Waterschap Vallei en Veluwe (WS V&V). Rijkswaterstaat Goois Natuur Reservaat. Provincie Noord-Holland. Staatsbosbeheer. Natuurmonumenten. Drinkwaterbedrijven PWN, Waternet en Vitens. Diverse particuliere eigenaren van grond langs de Gooiergracht.

2.3 Achtergrond/historie De Gooiergracht is een bijzondere watergang met een rijke geschiedenis. De gracht is in het begin van de 14 eeuw aangelegd als grens tussen Het Gooi, onder het beheer van de Graven van Holland, en Het Sticht van Utrecht, grondgebied dat viel onder de bisschop van Utrecht. De ligging en oriëntatie van de Gooiergracht kom voort uit de beslissing in de 14e eeuw om een fysieke grens tussen Holland en Utrecht te maken. Ten noorden van Eemnes werd een ‘Leeuwenpaal’ geslagen, om het verloop van de lijn naar het zuiden, richting Utrecht en naar het westen, richting de toenmalige Zuiderzee, vast te leggen. Van daaruit ontwikkelt zich een geschiedenis van ontginning van het gebied, waar de Gooiergracht niet alleen de grens is maar ook als transport- en handelsroute van turf wordt ingezet en later als afvoer van de vloeivelden op de heuvelrug werd gebruikt. Eerst als open riool en in de huidige situatie alleen voor effluentwater dat voorgezuiverd is in rioolwaterzuiveringen. In het document ‘Gooiergracht, snoer van drie grote verhalen en reeks historiën (2018, Schokland & Water) is hier een uitgebreide beschrijving van gegeven (zie bijlage 4).

Er zijn naast de Gooiergracht met watergang en pad nog diverse zichtbare en onzichtbare elementen aanwezig rondom de Gooiergracht die getuigen van de verschillende perioden en functies in het verleden, zoals de Leeuwenpalen, dijklichamen, waterlopen, het Bosje van Six en de overstort van de RWZI van Blaricum.

Sweco | Eindrapportage Integrale aanpak Gooiergracht Projectnummer 51009528 Datum 7-12-2022

Versie Definitief

13/56

De recente geschiedenis van de Gooiergracht is erg rijk als het gaat om de wisseling van eigenaren en beheerorganisaties. De huidige opgave staat wat dat betreft in een lange traditie. In 1960 hebben de gemeenteraden van Laren en Blaricum gezamenlijk een gemeenschappelijke regeling opgericht voor het verbeteren en onderhouden van de Gooiergracht en het oprichten een rioolwaterzuiveringsinrichting (RWZI) te Blaricum. Tegelijkertijd bouwde gemeente Hilversum ook een RWZI. Door het te lozen afvalwater eerst te zuiveren, kwam er minder vuil water in de Gooiergracht. In 1970 werd de Wet Verontreiniging Oppervlaktewater vastgesteld. In de zeventiger jaren werd het Zuiveringschap Amstel- en Gooiland (ZAG) opgericht. Beide RWZI’s zijn overgedragen aan het ZAG. De effluentsloot c.q. Gooiergracht bleef in eigendom van de gemeenschappelijke regeling. Er werd wel afgesproken dat het ZAG de watergang in onderhoud nam (met gedeeltelijke verrekening van de kosten met de GR GVE). Het ZAG is in 1996 opgegaan in waterschap Amstel, Gooi en Vecht). De stringente regelgeving zorgde voor een betere kwaliteit van het gezuiverde afvalwater.

In alle opzichten is het een historisch waardevolle watergang die veel inzicht kan geven in staatskundige geschiedenis, ontwikkelingsgeschiedenis van het landschap en ook in de verbetering die heeft plaatsgevonden van de sanitatie en riolering van de alsmaar groeiende dorpen en steden.

Sweco | Eindrapportage Integrale aanpak Gooiergracht Projectnummer 51009528 Datum 7-12-2022

Versie Definitief

14/56

3. Analyse en wens Gooiergracht 3.1 Ruimtelijke beschrijving De huidige verschijningsvorm van de Gooiergracht is het resultaat van de historische en ruimtelijke ontwikkeling. Zo is het huidige profiel van de watergang ergens in de jaren ’60 van de vorige eeuw tot stand gekomen nadat een verbreding en verdieping nodig was als gevolg van het aansluiten van de RWZI in Hilversum op de Gooiergracht en de fors toegenomen bebouwing in Laren en Blaricum. Het verloop is rond 1970 gewijzigd door de aanleg van de A27. Toen is het oorspronkelijke tracé doorsneden en een nieuwe verbinding gelegd door het knooppunt bij de afslag richting Huizen. De oude watergang is verdwenen en de ligging is nauwelijks meer herkenbaar behalve aan de Leeuwenpaal die er nog steeds staat, in een berm bij de afslag naar de A27. Ook de omgeving van de Gooiergracht is sterk veranderd. Ooit lag de grenslijn door een vrij open gebied in de overgang van de stuwwal van het Gooi naar de Polder Eemnes. Nu zijn de dorpen van de helling af naar de Gooiergracht toegegroeid en is er sprake van een coulisselandschap met open en gesloten delen aan de westzijde. Aan de oostzijde is de A27 gekomen met een dichte opgaande beplanting waardoor het zicht op het open polderlandschap en het Eemmeer in de verte verdwenen is. De afsnijding heeft de verdichting langs het pad aangezwengeld.

De zone tussen de snelweg en de Gooiergracht was onbestemd in karakter en heeft zich als restzone gevuld, met allerlei functies zoals bedrijven, woningen en maneges. Het deel van de Gooiergracht ten oosten van de A27 ligt nog wel in de openheid van de polder en buitenlanden. De ruimtelijke transformatie is hier beperkt gebleven. De Gooiergracht is ruimtelijk in 3 delen te onderscheiden (zie figuur 6) •

De Gooiergracht, overkluisd en bestaande uit een pad, gelegen op de stuwwal van de Utrechtse heuvelrug (nr. 1).

Figuur 3 Overkluisde Gooiergracht

Sweco | Eindrapportage Integrale aanpak Gooiergracht Projectnummer 51009528 Datum 7-12-2022

Versie Definitief

15/56

•

De Gooiergracht, overkluisd en bestaande uit een pad, gelegen op de stuwwal van de Utrechtse heuvelrug in de overgang van hoog naar laag, herkenbaar als rechte gestuwde watergang met heldere steile taluds en naastliggend pad (nr. 2).

Figuur 4 Rechte gestuwde watergang

•

De Gooiergracht langs de dijk, tussen het Eemmeer en de A27 en tussen de Meentdijk en de lage kade langs de Kampen, met licht grillig verloop als gevolg van aanvallen van de zee en dijkdoorbraken en met riet begroeide oevers (nr. 3). o In de overgang tussen deze twee delen ligt een slingerend hoog beschoeid tracé door de op- en afritten van de A27 door. Bij dit deel hoort ook het grotendeels verdwenen oorspronkelijke tracé van de Gooiergracht.

Figuur 5 Gooiergracht langs de dijk

De ruimtelijke verschillen van de Gooiergracht langs de stuwwal en langs de dijk zijn groot. Ook de vrijwel haakse richtingsverandering draagt daaraan bij. Door het verdwijnen van het oorspronkelijke tracé onder de afslag van de A27 en de onzichtbare, opgeknipte en door de afslag slingerende verlegging is er geen ruimtelijke verbinding meer tussen die beide deelgebieden.

Sweco | Eindrapportage Integrale aanpak Gooiergracht Projectnummer 51009528 Datum 7-12-2022

Versie Definitief

16/56

Figuur 6: Overzicht drie onderdelen Gooiergracht

De rechte lijn en het eenduidige profiel, zowel in zuid-noord oriëntatie als het oost-west liggende tracé, is zonder meer de ruimtelijke kracht van de Gooiergracht. Deze karakteristiek houdt de watergang herkenbaar ondanks de grote ruimtelijke transformaties. De nadere Ruimtelijke analyse van de Gooiergracht is te vinden in bijlage 3. Opgaven: • •

Behouden van het rechtlijnige verloop van de Gooiergracht, waarbij de lichte slingers en afwijkingen van de oevers in het deel langs de Meentdijk herkenbaar blijven als littekens van en een eeuwenlange strijdt tegen het water. Specifieke aandacht voor het herkenbaar maken van het onderbroken tracé bij het knooppunt rond de A27 bij Huizen en het specifiek vormgeven van het omgelegde tracé door het knooppunt als herkenbaar afwijkend.

Sweco | Eindrapportage Integrale aanpak Gooiergracht Projectnummer 51009528 Datum 7-12-2022

Versie Definitief

17/56

• • •

Ontwikkelen van een eenduidig profiel passend bij de huidige kenmerken binnen deelgebied waarin het ligt. Het toepassen van in uitstraling zoveel mogelijk identieke (waterbouwkundige) kunstwerken in materiaal en vormgeving om de eenheid binnen de Gooiergracht te behouden en te benadrukken. Het verwerken van de opgaven zoals deze zijn gedefinieerd voor het watersysteem, het oeverbeheer en de wegen (zie hfd. 3.6).

3.2 Samenhang met watersysteem De Gooiergracht is een eigenstandig watersysteem dat uit één watergang bestaat. Het systeem wordt gevoed door de RWZI van Hilversum en (vermoedelijk nog enkele jaren) door de RWZI van Blaricum. Het zuidelijke deel van het systeem bestaat uit een ondergrondse leiding. De leiding ligt deels parallel aan het grenspad ‘Goyergracht Zuid’. In het middendeel is de Gooiergracht een gestuwde open watergang. Het noordelijk deel langs de dijk is een open watergang. Het water in de Gooiergracht stroomt hier naar het westen richting het gemaal dat uitslaat op het Eemmeer.

Figuur 7: Huidig watersysteem in gestuwde deel van de Gooiergracht

De Gooiergracht ligt in de overgang van de Utrechtse heuvelrug naar de laag gelegen polder van Eemnes. Hier zijn kwelstromen aanwezig, maar de watergang zorgt niet voor een drainerend effect op deze stromen. Als deze er zijn dan zijn ze zeer beperkt. Daarbij komt dat de watergang deels in een leiding ligt en ook gestuwd wordt. Afvoer van kwelwater wordt eerder beperkt dan gestimuleerd. Incidenteel, bij hevige regenbuien, wordt het systeem van de Gooiergracht gevoed met overstorten uit het riool van Laren en Blaricum. Opgave: De RWZI van Blaricum komt te vervallen, de Gooiergracht zal daarom dagelijks minder waterafvoeren. In het natte profiel zal ruimte moeten zijn om de overstort bij piekbuien af te kunnen voeren.

Sweco | Eindrapportage Integrale aanpak Gooiergracht Projectnummer 51009528 Datum 7-12-2022

Versie Definitief

18/56

Figuur 8: Watersysteem huidig

3.3 Watersysteem De Gooiergracht begint op de flank van de stuwwal, in Laren, bij het lozingspunt van de RWZI van Hilversum. Vervolgens loopt de Gooiergracht nagenoeg parallel aan de Rijksweg A27. Ter hoogte van de A27 afslag Huizen maakt de Gooiergracht een bocht naar het oosten en stroomt via een aantal duikers onder de snelweg door. Uiteindelijk watert de Gooiergracht via een gemaal af op het Eemmeer. Door Sweco is naast de integrale aanpak ook een watersysteemanalyse uitgevoerd. De resultaten hiervan worden hieronder beschreven.

3.3.1

Waterkwantiteit

Het gemaal zorgt ervoor dat het waterpeil in de Gooiergracht vrij constant blijft. Een zestal stuwen in de gracht zorgen ervoor dat het water niet direct richting het Eemmeer afwatert. Tijdens piekbuien (zoals 23 juni 2016) zorgen de stuwen voor veel opstuwing in de Gooiergracht. Dit heeft tot gevolg dat het water op het maaiveld stroomt. Er is weinig bufferruimte in de Gooiergracht om extreme afvoer op te kunnen vangen.

Sweco | Eindrapportage Integrale aanpak Gooiergracht Projectnummer 51009528 Datum 7-12-2022

Versie Definitief

19/56

Oppervlaktewater Onder normale omstandigheden wordt de afvoer van de Gooiergracht gedomineerd door het effluent van de RWZI’s van Hilversum en Blaricum. Tijdens piekbuien stroomt het hemelwater van de omliggende velden richting de Gooiergracht. De zwaarste piekbelasting op de Gooiergracht wordt gevormd door de overstorten op de gracht vanuit de rioleringssystemen van Blaricum en Laren.

Kruising Eemnesserweg – Goyergracht Noord

Figuur 9 Illustraties wateroverlast 23 juni 2016

Bij piekbuien, zoals op 23 juni 2016 waarbij circa 35 mm in een uur gevallen is, stroomt water vanuit de Gooiergracht het maaiveld op. Dit zorgt voor wateroverlast (zie figuur 6). De capaciteit van de Gooiergracht en van het gemaal naar het Eemmeer is niet voldoende om zware buien op te kunnen vangen. Met hydraulische berekeningen van het watersysteem is de afvoercapaciteit getoetst (zie Watersysteemnotitie). In de nabije toekomst wordt de RWZI Blaricum verplaatst. Hierdoor vervalt de afvoer van effluent vanuit deze RWZI op de Gooiergracht. Alleen de afvoer van effluent van de RWZI Hilversum blijft nog over. Deze effluent stroom is voldoende om de Gooiergracht van water te voorzien. Deze zal niet droogvallen. Norm: Het gebied rondom de Gooiergracht moet voldoen aan de wateroverlastnorm. Die is voor deze locatie niet direct voor handen. Daarom is een ontwerpbui van 80 mm in 1 uur gehanteerd (overeenkomend met een T = 250 in het huidige klimaat), die het systeem moet kunnen verwerken. Er is in samenspraak met het waterschap afgesproken dat er wel kortstondige inundatie mag optreden langs de Gooiergracht in niet kwetsbare delen. Deze inundatie mag plaatsvinden in 10% van omliggend landelijk gebied (weilanden, natuur, bos en secundaire wegen) en mag niet langer dan 12 uur duren.

Opgave: Om aan de norm te kunnen voldoen zijn aanpassingen van de stuwen nodig en is extra waterberging nodig.

Sweco | Eindrapportage Integrale aanpak Gooiergracht Projectnummer 51009528 Datum 7-12-2022

Versie Definitief

20/56

Gooiergracht als ‘sprengbeek De Gooiergracht is nu uitgevoerd als een gestuwde watergang. Daardoor ontstaat een beeld van cascade sloten. De opstuwing is dermate groot dat in de tussendelen tussen de stuwen de stroming van de Gooiergracht niet ervaren wordt. Als de stuwen gehandhaafd worden, wordt geadviseerd om er strijkbare stuwen van te maken, zodat de opstuwing minder groot wordt. Een geheel andere inrichtingsvorm van de Gooiergracht als stromende ‘sprengbeek’ is technisch ook mogelijk. Dan kunnen de stuwen vervallen. Advies: Geadviseerd wordt om de variant ‘sprengbeek’ te betrekken in de keuzes voor de toekomstige inrichting. In de ‘sprengbeek’ variant kunnen een groot aantal stuwen (potentiële besparing orde 0,5 M€) vervallen en krijgt de watergang een meer natuurlijke uitstraling. Dat kan met behoud van het vanuit cultuurhistorisch oogpunt gewenste rechtlijnige vorm van de Gooiergracht. Zie bijlage 2 voor een uitgebreide toelichting op deze variant. Tekstbox 2: Gooiergracht als 'sprengbeek

Grondwater Een deel van de afvoer van de Gooiergracht is grondwater. Door het afkoppelen van hemelwater in de kernen Blaricum en Laren wordt het grondwater tijdens buien aangevuld in plaats van dat het water het rioolstelsel in stroomt. In de verharde gebieden neemt de grondwaterstand door het afkoppelen en infiltreren van hemelwater met maximaal 16 cm toe (Memo RoyalHaskoningDHV, d.d. 09-11-2018). In de minder verharde gebieden stijgt het grondwater met 2,5 tot 5,0 cm. De stijging van het grondwater heeft tot gevolg dat meer grondwater richting de Gooiergracht draineert. Ten opzichte van de totale afvoer van de Gooiergracht is de toename door het afkoppelen van hemelwater beperkt. Modelberekeningen van RoyalHaskoningDHV schatten de toename in op maximaal 1%. De toevoer van grondwater op de Gooiergracht wordt sterk beïnvloedt door het waterpeil van de Gooiergracht. Er zijn geen problemen ten aanzien van de ontwatering of de infiltratie in en rondom het gebied van de Gooiergracht bekend. Wens: De wens is om de autonome ontwikkeling te blijven volgen. De huidige ontwaterende dan wel infiltrerende functie van de Gooiergracht moet niet te veel veranderen. Ten behoeve van het vasthouden van water in de heuvelrug is het wenselijk om de drainerende werking te verminderen. Maatregelen mogen niet leiden tot natschade door grondwaterstandsverhoging.

Opgave: Er zijn geen aanvullende opgaven voor het grondwatersysteem die van invloed zijn op de inrichting van de Gooiergracht.

3.3.2

Waterkwaliteit en ecologie

Om te zorgen dat de kwaliteit van het oppervlakte- en grondwater in Europa op orde is, is de Kaderrichtlijn Water (KRW) opgesteld. In Nederland vertaalt de Rijksoverheid de Kaderrichtlijn Water (KRW) in landelijke beleidsuitgangspunten, kaders en instrumenten. In de KRW is een indeling beschikbaar gekomen met ongeveer vijftig verschillende watertypen. De Gooiergracht valt onder de categorie overig. De categorie overig bevat oppervlaktewater waaraan geen duidelijk ecologisch doel gekoppeld is. Zoals spaarbekkens, rwzi-bassins, een aantal stadsgrachten, havens etc. Vanuit de KRW zijn Sweco | Eindrapportage Integrale aanpak Gooiergracht Projectnummer 51009528 Datum 7-12-2022

Versie Definitief

21/56

er geen maatregelen voorzien voor dit type watergangen. Er gelden voor oppervlaktewater en grondwater echter wel de volgende aandachtspunten. Grondwater De Gooiergracht ligt in het stroomgebied Rijn-West. Het oostelijk deel van dit gebied, waar de Gooiergracht onder valt, werd ooit sterk beïnvloed door kwel vanaf de Utrechtse heuvelrug en het Gooi. Daardoor hadden de watergangen een bijzonder hoge ecologische kwaliteit. De kwel is voor een groot deel verdwenen. De belangrijkste oorzaak voor het wegvallen van de kwel is de sterke afname van de infiltratie op de heuvelrug door bebossing, bebouwing, verharding en drinkwaterwinning. Het wegvallen van de kwel heeft negatieve gevolgen voor de soortensamenstelling van de planten en de macrofauna. Door de belangrijke functies van de bossen, bebouwing, verharding, drinkwaterwinning en landbouw, zal herstel maar beperkt mogelijk zijn. In de huidige situatie is de kwelstroom afgenomen door het veranderde grondgebruik. Door het laten afnemen van het verharde oppervlak en het aanleggen van infiltratievoorzieningen van regenwater kan de kwelstroom weer iets toenemen. Hiervan kan de Gooiergracht profiteren door een meer kwel gestuurde flora. Dit kan echter alleen als deze niet negatief wordt beïnvloed door de effluentstroom. Opgave: Het weer op gang brengen van een schone kwelstroom rondom de Gooiergracht.

Oppervlaktewater De Gooiergracht wordt op jaarbasis voor 95% gevoed door RWZI-effluent, vanuit de RWZI Hilversum en de RWZI Blaricum. De overige 5% is afkomstig van grondwater en regenwater. Voor effluent is een ambitieus waterkwaliteitsdoel niet nodig. De Gooiergracht is feitelijk een effluentsloot. De waterkwaliteit wordt nagenoeg geheel door de kwaliteit van het effluent bepaald. Wel zal als gevolg van het opheffen van de RWZI Blaricum het aandeel grondwater en regenwater relatief iets groter worden. Wens: Het is wenselijk om de Gooiergracht waar mogelijk te laten bijdragen aan het verminderen van de nutriënten-belasting op het Eemmeer. Daarvoor zou de Gooiergracht als een soort nazuivering van het effluent kunnen functioneren. Vooral het benedenstroomse deel is daarvoor geschikt. Opgave: Er zijn geen waterkwaliteitsambities voor de Gooiergracht zelf waardoor er geen concrete maatregelen zijn voorzien. Echter is het uiteraard wenselijk om in de integrale aanpak te werken aan een algemene kwaliteitsverbetering. Waterbodem In het verleden heeft verontreinig van de Gooiergracht plaatsgevonden via het lozen van ongezuiverd afvalwater op de vloeivelden en wasmeren. Dit werd veroorzaakt door overbelasting van de toenmalige RWZI Hilversum. Hierdoor is de waterbodem van de Gooiergracht vervuild.

(Waterbodemonderzoek C-locaties, stap 3 Locatie 25 Gooyersgracht, Niebeek Milieumanagement BV, 24 – 02 – 2017) (2643-04 Waterbodemonderzoek C locatie Gooyersgracht tot v21 inclusief bijlagen). Er is ca. 15.000 m3 vervuilde grond aanwezig. De waterbodem is zodanig vervuild dat sanering nodig is. De grond kan niet worden hergebruikt en moet daarom worden afgevoerd. De vervuilde grond is zandig en varieert in dikte van 5 tot 35 cm. Door sanering van de waterbodem wordt een bijdrage geleverd aan de kwaliteit van de Gooiergracht. De huidige lozing vanuit RWZI Hilversum veroorzaakt geen structurele vervuiling meer. Opgave: Het is nodig om de kwaliteit van de waterbodem te verbeteren. Er is in een bodemsanering van de Gooiergracht voorzien. Dit is een al in gang gezet in een parallel project. Dat zit nog in de voorbereidingsfase. Sweco | Eindrapportage Integrale aanpak Gooiergracht Projectnummer 51009528 Datum 7-12-2022

Versie Definitief

22/56

3.3.3

Biodiversiteit

De smalle strook tussen de Gooiergracht en de A27 die binnen de begrenzing van de provincie Utrecht ligt, heeft een hoge biodiversiteit voor oever (fauna) en overig (flora en fauna). Weidebeekjuffers en riviergrondels komen in de Gooiergracht voor. Het land ten westen van de A27 bestaat in het noorden uit kleinschalig grasland met vooral paardenweides en in het zuiden is een golfterrein aanwezig. De Gooiergracht dient voor de waterhuishouding van de aangrenzende kernen (Blaricum en Laren). Overtollig hemelwater wordt via de Gooiergracht afgevoerd. Dit zal de komende jaren afnemen door het afkoppelen van verharde oppervlakken. De functie voor de waterhuishouding maakt dat de natuur zich niet ongeremd kan ontwikkelen. Het is, bijvoorbeeld, niet de bedoeling dat de Gooiergracht dichtgroeit. In de Gooiergracht is de kwaliteit van het ecologisch systeem beperkt door de effluentafvoer. Naast de Gooiergracht is wel een gebied met een waardevol ecosysteem aanwezig. Dit gebied staat vooral onder invloed van kwel en niet onder invloed van het effluent in de Gooiergracht. Wens: Wenselijk voor dit gebied is een bij een ‘duinbeek’ passend ecologisch systeem, doch qua ontwikkeling beperkt door de afvoer van effluent. Ter bevordering van areaal met een grote biodiversiteit is het daarom wenselijk om de gebieden naast de Gooiergracht te blijven scheiden van de Gooiergracht zelf.

Dit is een aandachtspunt voor eventueel aan te leggen inundatie vlaktes en/ of eventuele verbredingen van de Gooiergracht. Opgave: Voorkomen van de vermindering van de biodiversiteit van omliggende gebieden.

3.3.4

Klimaatadaptatie

Het klimaat verandert: meer extreme regenbuien, langere perioden van droogte, en hogere temperaturen. Om de extreme omstandigheden op te kunnen vangen, dient het watersysteem klimaatadaptief te zijn. Voor de Gooiergracht betekent dit dat de gracht piekwaterstanden moet kunnen opvangen. Daarnaast moeten er geen knelpunten ontstaan in droge periodes. Doordat de Gooiergracht voor het overgrote deel gevoed wordt door effluent zal droogte geen knelpunten veroorzaken. Er zal namelijk altijd effluent door de Gooiergracht stromen zolang de RWZI Hilversum blijft bestaan. Bij hevige neerslag is het systeem van de Gooiergracht niet robuust genoeg om het water op te kunnen vangen Wens: Het is wenselijke dat de Gooiergracht klimaatadaptief is en dus voldoende capaciteit heeft om hevige neerslag op te vangen zonder schade aan te brengen aan de omgeving. En daarnaast is de wens dat tijdens periodes van droogte er geen knelpunten ontstaan in de Gooiergracht. Opgave: Een systeem ontwerpen en ontwikkelen die extremen, die gepaard gaan met klimaatverandering, kan opvangen en verwerken.

Sweco | Eindrapportage Integrale aanpak Gooiergracht Projectnummer 51009528 Datum 7-12-2022

Versie Definitief

23/56

3.4 Oeverbeheer In de jaren ’60 is de Gooiergracht (het water) vanwege de natte omstandigheden fors verbreed en verdiept. Daardoor is de insteek van weg naar water relatief steil geworden. De verbreding heeft alleen aan de westzijde plaatsgevonden, dus aan de andere zijde dan waar de weg Goyergracht Noord ligt. Alleen op kwetsbare plaatsen en/of krappe plekken is beschoeiing geplaatst. Deze staat alleen bij de woningen ten zuiden en ten noorden van de kruising met de Waterschapslaan, bij de RWZI Blaricum, bij al de duikers en stuwen en ter hoogte van de A27 en Te Veenweg Noord (waar de watergang in de jaren ’70 is vergraven ten behoeve van de aanleg A27 en de watergang door zandige, hogere grond heen loopt).

Figuur 10 Foto's van de oever (genomen op 22 mrt 2022)

Zoals hierboven genoemd en zoals in figuur 10 is te zien, zijn de oevers van de Gooiergracht vaak relatief steil. Op het steile talud is afwisselend hoge of lage begroeiing te vinden met op sommige plekken bomen. De onverharde weg ligt op enkele plekken vrij hoog. Daardoor is de oever op deze plekken steiler. De oever is door een combinatie van verzadigde grond (veel regenval en hoger waterpeil) en hoge belasting door zwaarder verkeer te dicht op de oever wel eens ingezakt (enkele keren afgelopen decennia). Daarnaast bestaat ook de indruk dat op sommige plaatsen de oever langzaam naar de weg opschuift door stroming en inzakking. Wens: Betreffende het oever beheer zijn er twee algemene wensen. Allereerst, het talud te verflauwen. Doordat de oever op bepaalde plekken vrij steil is, kan dit de stabiliteit beïnvloeden. Ten tweede is het wenselijk om alleen beschoeiingen te hebben waar dit noodzakelijk is. Opgave: Het creëren van een robuuste, veilige en beheerbare oever. Sweco | Eindrapportage Integrale aanpak Gooiergracht Projectnummer 51009528 Datum 7-12-2022

Versie Definitief

24/56

3.5 Wegen In kader van de overdracht van taken en eventuele eigendommen van de Gooiergracht is het nodig om kennis te hebben van de naast de Gooiergracht gelegen onverharde weg Goyergracht Noord. Daarbij is functioneel, inrichting en beheer en onderhoud van belang.

3.5.1

Algemeen

Begin ’90 jaren is de onverharde weg van particulieren overgedragen aan de gemeente. In de periode van particulier eigendom is de weg ‘creatief’ onderhouden. Dat maakt het waarschijnlijk dat er diverse materialen in de fundering van de weg zitten. Sinds begin ’90 jaren onderhoudt de gemeente de onverharde weg. Daarbij wordt/ werd een laag van ca. 15 - 20 cm diepte omgewoeld, geëgaliseerd, besproeid en gewalst. Bij die werkzaamheden worden ongerechtigheden die boven komen handmatig verwijderd. De weg Goyergracht Noord verwerkt voornamelijk bestemmingsverkeer van aanwonenden, tuinderijen/hoveniers en maneges.

3.5.2

Functioneren van onverharde weg op hoofdlijnen

De zandweg wordt door 100 à 200 motorvoertuigen per dag gebruik. Soms wordt deze ook gebruikt door zwaarder verkeer (o.a. tractoren). Dit zwaardere verkeer kan de weg en de oever beschadigen. De zandweg is hobbelig. Dat heeft voor- en nadelen. Het werkt snelheidsbeperkend maar is wat minder comfortabel. Binnenkort wordt ter hoogte van de wijk Bouwvenen een max. snelheid van 30km/u ingesteld (over een lengte van ca. 300m). Voor het huidige functioneren van de onverharde weg is een wegbreedte van maximaal ca. 3,5 m voldoende (uitgezonderd enkele kruisingen en in-/uitritten i.v.m. draaicirkels). De weg is op sommige plekken smaller: dat kan zo blijven. Diverse delen van de weg zijn nu echter breder dan nodig. Voor passage kan gebruik worden gemaakt van de al bestaande inritten en verbredingen bij wegkruisingen. Een gedeeltelijke afsluiting is niet gewenst. Ook is het niet wenselijk om wegen af te sluiten die uitkomen op de weg Goyergracht Noord (Waterschapslaan, Stachouwerweg, Slotweg). Dit gaat namelijk ten koste van de bereikbaarheid en zorgt voor ongewenste lange omrijdbewegingen waardoor op andere wegen overlast zal ontstaan. Het bestemmingsverkeer, aanwonenden van omrijdroutes en de wegbeheerders hiervan zullen ten gevolge van een afsluiting in hun belangen worden geschaad.

Daarbij zijn de omrijdroutes niet of minder geschikt om het landelijke verkeer (met trailers en aanhangwagens) af te wikkelen dan de Goyergracht Noord.

3.5.3

Beheer en onderhoud op hoofdlijnen

Er wordt geklaagd over de stoffigheid van de onverharde weg. De stofoverlast kan voorkomen worden door het aanbrengen van een speciale deklaag. Het aanbrengen van verharding zal echter ook leiden tot harder rijden. Het aanbrengen van een halfverharding heeft tevens als nadeel dat het door diverse verkeersbewegingen (waaronder landbouwverkeer) vrij snel in de weg wordt gedrukt. Het afgelopen jaar is de toplaag regelmatig behandeld met een antistoffigheidsmiddel, maar dit wordt niet gezien als een afdoende structurele oplossing.

Sweco | Eindrapportage Integrale aanpak Gooiergracht Projectnummer 51009528 Datum 7-12-2022

Versie Definitief

25/56

Bijzonder aandachtspunt is een mogelijke vervuiling van het fundament van de weg, welke in het (verre) verleden kan zijn aangebracht toen het beheer en onderhoud van deze weg nog niet bij de gemeente was belegd. N.B. Er wordt geen voor de gezondheid gevaarlijke vervuiling verwacht. Indien destijds eventueel asbest gebruikt is, ligt dat diep in de fundering. Alleen bij het al genoemde onderhoud kan dat vrijkomen, maar daar is al in voorzien. Dan wordt het verwijderd. Er wordt ook niet verwacht dat de samenstelling van het fundament kan leiden tot hervervuiling van de waterbodemkwaliteit van de Gooiergracht na sanering. Verder wordt er veel gedraaid door autoverkeer op het kruispunt van de Goyergracht Noord met de Waterschapslaan, dit is een kwetsbaar deel en vergt extra aandacht. Wens: Het is wenselijk dat er een eenduidig smal dwarsprofiel ontstaat, in tegenstelling tot de verscheidenheid aan profielen die er nu zijn. Parkeren langs de Gooiergracht aan de waterzijde moet worden voorkomen. Want dit schaadt de oeverstabiliteit. Verder is het handhaven van de Gooiergracht als zandweg wenselijk in verband met het stimuleren van een beperkt gebruik en de huidige belevingswaarde van de zandweg. Het is wenselijk om onderzoek en mogelijke sanering van het wegfundament af te stemmen met de saneringsopgave die er al ligt omtrent de waterbodem van de Gooiergracht.

Opgave: Voor de wegen liggen er diverse opgaven: • •

Het tegengaan van stofontwikkeling door opwaaiend zand, met name ter hoogte van de wijk Bouwvenen (in Blaricum). Het oeverbeheer en het wegbeheer afstemmen zodat beiden hiervan profiteren: een eenduidig wegprofiel en een stabiele oever.

3.6 Samenvatting opgaven 3.6.1

Watersysteem

1. De belangrijkste opgave voor het watersysteem is het klimaatbestendig maken van de gracht. Hier vloeit onder andere uit dat een goede afvoer en/ of berging van de piekafvoeren bij hevige neerslag van groot belang is. Daarvoor is het nodig dat de stuwen strijkbaar worden en dat extra waterberging wordt aangelegd. Deze opgave gaat ook samen met het klimaatadaptief maken van de Gooiergracht. Natter maar ook droger weer moet kunnen worden opgevangen. Met stuwen en waterberging kan hevige neerslag worden verwerkt maar juist ook vastgehouden worden in droge periodes. 2. De bodem van de Gooiergracht is ernstig vervuild. Door het weghalen van een bodemlaag dikte van 5 – 30 cm wordt dit gesaneerd. Deze grond moet worden afgevoerd. In verband met de stabiliteit van de oevers kan deze laag waarschijnlijk niet zonder aanvullende maatregelen worden weggehaald. 3. Er ligt een kans om de kwelwater toevoer naar de Gooiergracht beter te benutten ten behoeve van ecologische waarden.

3.6.2

Oeverbeheer

1. Het creëren van een robuuste, veilige en beheerbare oever. De oever is vrij steil op diverse plekken, wat negatieve effecten kan hebben op de stabiliteit. Dit kan Sweco | Eindrapportage Integrale aanpak Gooiergracht Projectnummer 51009528 Datum 7-12-2022

Versie Definitief

26/56

verholpen worden door het talud te verflauwen en het tegengaan van zwaarder verkeer dicht op de oever.

3.6.3

Wegen

1. Het tegengaan van stofontwikkeling door opwaaiend zand. Dit kan voorkomen worden door het aanbrengen van een speciale deklaag of door het regelmatig behandelen van de toplaag met een antistoffigheidsmiddel. 2. Het creëren van een eenduidig smal dwarsprofiel. Door het oeverbeheer en het wegbeheer af te stemmen kunnen beiden hiervan profiteren: een eenduidig wegprofiel en een stabiele oever.

Sweco | Eindrapportage Integrale aanpak Gooiergracht Projectnummer 51009528 Datum 7-12-2022

Versie Definitief

27/56

4. Integrale visie 4.1 Opbouw van visie In de analyse zijn de verschillende thematische opgaven verzameld. Deze worden aan elkaar verbonden in een visie op het geheel: de leidende ontwikkelrichting voor de integrale opgave. Het gaat om de aanpassingen in het watersysteem in relatie tot ruimtelijk inpassing en raakvlakken met de omgeving. Historische lijn als basis De Gooiergracht wordt behouden als karakteristiek en historisch lijnelement. Het kenmerkende rechte verloop en de heldere eenduidige profielopbouw is de basis voor de nodige aanpassingen. Bij de aanpassingen die nodig zijn wordt rekening gehouden met randvoorwaarden en opgaven van direct aanliggende gebieden en functies. De ambitie is hier om daarbij meerwaarde te creëren voor onder meer natuur en recreatie. Afvoer effluent en opvang bij extreme neerslag Het watersysteem van de Gooiergracht is eigenstandig. Het zorgt voor de afvoer van effluentwater en de afvoer van overstort. De Gooiergracht blijft een gestuwde watergang. Dit voorkomt dat grondwater of kwelwater uit de omgeving onttrokken wordt in het bovenstroomse gedeelte en benedenstrooms zich water ophoopt en moet worden uitgemalen. Water wordt vastgehouden en verdroging voorkomen. Bij extreme neerslag wordt kortstondige overstroming van omliggende gronden echter wel geaccepteerd (zie hfd. 3.3.1.).

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/12670911/1