20220126RVSb22 00018%20Bestemmingsplan%20en%20Beeldkwaliteitsplan%20voormalige%20Rabobank%20BIJLAGE%20beeldkwaliteitsplan

Sierlijk 1900 Beeldkwaliteitsplan Ontwikkeling Rabopark

Laren

Inleiding Dit beeldkwaliteitsplan ‘Sierlijk Laren’ is bedoeld om richting te geven aan de herontwikkeling van de locatie van de voormalige Rabobank aan de Burgemeester van Nispen van Sevenaersstraat. In een interactief proces tussen ontwikkelaar, bewoners en gemeente is besloten de ontwikkeling in een hedendaagse interpreetatie van de typische sierlijke architectuurstijl van rond 1900 vorm te geven. Het eerste postkantoor dat ooit op de lokatie stond diende hierbij als inspiratie. In dit beeldkwaliteitsplan wordt aangegeven wat typisch is voor de sierlijke bouwstijl en wat de kenmerken zijn van openbare ruimte en gebouwen. Het benoemt de cruciale ingrediënten om de sierlijke sfeer te laten ontstaan en geeft typische architectuurelementen en specifieke beplanting aan. Er worden richtlijnen gegeven die ook abstract en flexibel zijn om vrijheid over te laten voor uitwerking in de huidige tijd. Er zijn in dit boek tevens inspirerende beelden en teksten opgenomen, zodat het ‘gevoel voor de sfeer’ ook wordt overgedragen. De herontwikkeling betekent niet alleen een verbetering voor het dorp omdat een groot massief gebouw op een nagenoeg geheel verhard terrein plaatsmaakt voor een viertal kleinere gebouwen in het groen. Maar vooral ook omdat de nieuwe ontwikkeling zelf waarde toevoegt, zowel ruimtelijk als functioneel.

Fraaie woongebouwen in een sierlijke parktuin met nieuwe looproutes langs publieke functies vormen een waardevolle toevoeging aan het dorpse weefsel en versterken de typische identiteit en leefbaarheid van het dorp. Dit beeldkwaliteitsplan zorgt er voor dat de ontwikkeling niet op zichzelf staat maar voortbouwt op de traditie van Laren. De ontwikkeling voldoet op die manier aan de uitgangspunten van de gemeente voor alle ontwikkelingen in Laren. In hoofdlijnen ziet de gemeente als gewenste ontwikkeling voor het brinkdorp het behouden en versterken van de beeldkwaliteit, haar karakter en identiteit als fraai, groen en kleinschalig dorp. Ontwikkelingen moeten deze kernwaarden behouden en versterken. Concreet houdt dat in, dat ontwikkelingen gericht moeten zijn op kwalitatieve verbetering van het dorp. De kernpunten van het beleid zijn: - behoud identiteit van Laren - kwaliteit boven kwantiteit - aandacht voor groene kwaliteit, landschap en cultuur - verbeteren verblijfskwaliteit in het centrum - aandacht voor ontgroening en vergrijzing

2

Sierlijk Laren - la4sale 2020

Leeswijzer

!""#$%&'(%) *'(+,#-%(./01%$2+,23%#,(24%(2.,2 56(/+,(%%#27%(28-6'9+,#/2:;<<;=;>?@AB2 C,(2,,#/+,25,(('/D%5'(&2D,+21,+2."#$2 3%#,(2'(2;>EFB28-6'9+,#/2G""(.,2+"+2 ;>;;2'(21,+256(/+,(%%#/."#$23%#,(H2 '(24'--%2I!'+%2J6"4%KB

Dit beeldkwaliteitsplan is bedoeld om door planvormers en plantoetsers te worden gehanteerd. Het geeft hen de inhoudelijke punten voor het gesprek dat zij samen moeten voeren om tot de gewenste uitwerking van het plan te komen. Het beeldkwaliteitsplan is ook met opzet zo ingevuld dat het zonder ‘deskundigheid’ op zijn minst tot lering ende vermaeck mag strekken. Wellicht geheel ten overvloede geven we de lezer wel mee dat in dit document, hoe verhalend en verbeeldend ook, nergens expliciet wordt genoemd of getoond wat er concreet komt, dat doen alleen de uitein-delijke ontwerpen. Het beeldkwaliteitsplan geeft slechts ‘de geest’ aan van waaruit en waaraan die ontwerpen moeten worden opgestgeld cq getoetst. Dat doet het onder andere met voorbeelden van andere ge-bouwen en situaties (zoveel mogelijk uit de buurt), maar geen van die voorbeelden is kort gezegd dus ‘de goede’. Dit geschreven hebbende, (ook) veel plezier ermee. la4sale Amsterdam, 31 december 2020

3

Sierlijk Laren - la4sale 2020

Inleiding

Laren rond 1900

Van boerendorp naar kunstenaarsdorp Laren is een van de oudste bebouwde plekken in het Gooi. Het was een boerendorp, met dorpsboerderijen, engen en meenten. Rond 1500 telde het dorp Laren vijfenzestig “haertsteden” gegroepeerd rondom de Brink. Halverwege de negentiende eeuw drenkten schaapherders hun dieren nog in de plas op de Brink en de wegen waren zanderige paden die bij regen in modderpoelen veranderden. Laren was omstreeks 1850 nog zeker geen oord waar een welgesteld burger uit Amsterdam of het nabijgelegen Hilversum gezien wilde worden. Daar kwam verandering in toen het dorp als schilderachtige locatie werd ontdekt door de schilders van de Haagse School. Rond 1900 maakte Laren daardoor een bijzondere ontwikkeling door en groeide uit tot een beroemd kunstenaars dorp. Je zou kunnen zeggen dat 1900 de glorietijd was van Laren.

De Gooise tramlijn

In 1872 ontdekte de schilder Jozef Israëls Laren. Het ongerepte heuvelachtige landschap, de klederdracht, de schaapskuddes, de oude scheefgezakte huisjes, de eenvoud en de rust in het ongerepte dorpje hadden diepe indruk op hem gemaakt. Israëls wist ook andere kunstenaars enthousiast te maken voor het Gooise dorp en de dorpen daaromheen, zoals Blaricum en Kortenhoef. Er groeide een kunstenaarskolonie in Laren en Blaricum. Hotel Hamdorff speelde een centrale rol in de kunstenaarsgemeenschap en daarmee ook in de ontwikkeling van het dorp. Café-eigenaar Jan Hamdorff had al snel de voordelen ingezien van de komst van de kunstenaars. Ze zorgden voor veel omzet in zijn café en hadden behoefte aan mogelijkheden om te overnachten. Bovendien trokken zij weer toeristen aan. Door de tramlijn naar Hilversum en Amsterdam, (die in 1892 was aangelegd dankzij Hamdorff) kwam men van heinde en verre naar Laren. Hamdorff wilde een hotel waar de meest verwende klant zich thuis zou voelen. Na een ingrijpende verbouwing opende in 1901 een fraai en luxe hotel zijn deuren in sierlijke 1900 stijl. Onder de eerste gasten waren de schilder William Singer en zijn vrouw Anna. Ze legden een omvangrijke kunstverzameling aan die de kern vormt van het museum Singer dat in 1956 in Laren werd gesticht.

4

Sierlijk Laren - la4sale 2020

!"#$%&'$!&()*+,$)-"$."#$-/-$#-&#-"0$/&($ ""/$1**-'2."$34/'##"/#**/'#"55-/6$("#$ &##+&2#-"'$#"$*+6&/-'"+"/7$8&&+9**+$%"+)$ ""/$2*(:5""#$";:*'-#-"6"<*4%$<"'#&&/)"$ 4-#$)+-"$";:*'-#-"=&5"/$6":5&&#'#7 >($."#$6".""5$&&/#+"33"5-?3$#"$(&3"/$ 9**+$<"=*"3"+'$%"+)$)"$#4-/$9"+&/)"+)$ -/$""/$0""'#$#"++"-/$("#$""/$6+**#$#"++&'$ /&&+$*/#%"+:$9&/$)"$&+2.-#"2#$!"/)+-3$ @(-#7$A"/$#+-*(B**6$&&/$)"$-/6&/6$ &##"/)""+)"$)"$<"=*"3"+$*:$."#$0""'##"+C +"-/$)&#$%&'$*(6"9"/$)**+$""/$6&5"+-?7$ D&2.#+*'"$6"+&/-4('$<"3+**/)"/$)"$ +&/3"$=4-$5"/7$E-?$)"$-/6&/6$<"9*/)$=-2.$ ""/$#"&+**(7$F/$)"$2*5*//&)"$%&+"/$ %-/3"5#?"'$6"9"'#-6)7$!"#$#4-/("4<-5&-+$ <"'#&&/)"$4-#$'-"+5-?3"$%-##"$'#*"5"/$("#$ <-?:&'$'"/)"$#&0"5#?"'$%&'$*/#%*+:"/$ )**+$)"$'2.-5)"+$!7G7$H*5#"+7$I'$J9*/)'$ %"+)$."#$#"++"-/$9"+5-2.#$)**+$"5"3#+-'2."$ 5&(:"/7$>:$."#$#"++&'$%"+)$I'$&9*/)'$ ""/$)&/'95*"+$6"5"6)7$8"$)&/'0""'#"/$ %"+)"/$*:6"54-'#"+)$)**+$."#$!*/6&&+'"$ *+3"'#$9&/$D4/3-$G*'3&7 >($)"$#4-/$";#+&$&&/#+"33"5-?3$#"$(&C 3"/K$%&'$"+$="50'$""/$0*/#"-/7$F/$)"$9-?$9"+$ =%*(("/$6*4)9-''"/$)-"$<-?$/&)"+$-/C

In 1913 kwam naast het hotel een grote schilderijententoonstelling en een zomertuin vol bruisend entertainment. Jarenlang vonden er wilde bohemienfeesten plaats. Hier kwamen schilders, schrijvers en musici van heinde en verre op af. Hamdorff ontwikkelde een ‘totaalconcept’ van tuinen, voorzieningen en gebouwen die een aanvulling waren op de gebruikswaarde van de dorpskern. Hij voegde met zijn private ontwikkeling een publieke waarde toe. Later vestigde zich een aantal ‘moderne’ kunstenaars in het Gooi. De meest bekende van deze groep is Piet Mondriaan die tussen 1915 en 1919 in Laren woonde. Laren werd als dorp ook aantrekkelijk voor de beter gesitueerden, die rust en ruimte zochten ten opzichte van de vervuilde stad waar men dicht op elkaar woonde. Honderden schilders vonden in Laren alles wat zij zochten: idyllische plekjes, een vriendelijke bevolking, een begripvolle kroegbaas en door de toename van de villa-achtige bebouwing met welgestelde bewoners, een royaal afzetgebied voor hun werk. Sinds de late jaren 80 is Laren vooral een forensendorp geworden. Laren staat nu bekend als een rijk woondorp.

=-"/$6"'2.+&:#"$%*+#"5#?"'$<5"3"/$#"$=-?/L

5

Sierlijk Laren - la4sale 2020

Twee stijlen

Architectuur in Laren rond 1900 Na alle op de historische bouwstijlen geïnspireerde stromingen in de 19de eeuw was de tijd rijp geworden voor vernieuwende tendenzen in de bouwkunst waarbij natuurlijke vormen als inspiratiebron werden gebruikt: de Art nouveau of Jugenstil, een sierlijke bouwstijl. De bloeitijd lag tussen 1880 en 1910. Er is in Laren in deze periode ook in de sierlijke stijl gebouwd. Zo werden het eerste postkantoor en de woningen van dokter Lommel en burgemeester Van Nispen van Sevenaer op de ontwikkellokatie in deze sierlijke stijl gebouwd. Het beroemde Hamdorff hotel was ook een mooi voorbeeld. Al deze gebouwen zijn later weer gesloopt. Er zijn nog een aantal woonhuizen in deze stijl in Laren behouden gebleven zoals Villa Arietta van de kunstenaar Anton Mauve. Laren was lange tijd een langzaam groeiend dorp, maar daar kwam verandering in toen Laren beroemd werd. Zo was tussen 1890 en 1900 de woningvoorraad van Laren toegenomen met slechts 27 woningen in 10 jaar. Maar tussen 1900 en 1910 waren er in 10 jaar tijd 260 woningen bijgekomen. De snelle groei en de wijze waarop, baarde velen zorgen. Burgemeester Van Nispen van Sevenaer, stelde in 1912 een regulering van de bebouwing voor, om te zorgen dat de groeiende bebouwing in architectuur passend zou blijven in de landelijke sfeer van het dorp.

Voor de uitvoering werd een schoonheidscommissie in het leven geroepen, die burgemeester en wethouder moest adviseren. De regeling stimuleerde de opbloei van de rustieke Gooise landhuisbouw. De schoonheidscommissie hield zo sterk aan de Gooise landhuisbouw vast, dat een andere wijze van bouwen, zoals de sierlijke 1900 stijl, nauwelijks nog de kans kreeg.

Villa Ariëtta Naarderstraat 48 Laren MNNO$%**/.4-'$9&/$34/'#"/&&+$J/#*/$P&49"K$)"$ 9-55&$-'$6"/*"()$/&&+$=-?/$"2.#6"/*#" MNQRCMQST$$34/'#"/&&+$J/#**/$8"+3-/)"+"/$ MQSTCMQMM$)"$'2.-5)"+$U*/V$>,"+(&/'

Postkantoor en naastgelegen woonhuizen in sierlijke 1900 stijl

Hotel Hamdorff in sierlijke 1900 stijl. I>($&&/$)"$#*"/"("/)"$&&/9+&6"/$ *($W&("+'$#"$34//"/$9*5)*"/K$-'$-/$ ."#$/&?&&+$9&/$XNY$*/'$!Z#"5$<"5&/6+-?3$ 4-#6"<+"-)$)**+$""/$"9"/$'-"+5-?3$&5'$ 2*(0*+#&<"5$<-?6"<*4%X7$

6

Sierlijk Laren - la4sale 2020

1**-'"$5&/).4-''#-?5$&#"5-"+%*/-/6$ */#%*+:"/$)**+$!&/+&#.

[&/).4-'$\*5&/)$!*5'#$'2."#'$9&/$ E"+5&6"

De dorpskern van Laren is een beschermd dorpsgezicht. In de dorpskern bevinden zich nog veel oude langgerekte boerderijen met rieten kap. Het zijn geen functionerende boerderijen maar veelal winkels of cafe’s. Veel van de boerderijen zijn rijksmonumenten. Ze stammen uit de tijd dat Laren nog een boerendorp was. Het verval van oude rietgedekte boerderijen werd begin 1900 gezien als zeer schilderachtig en gaf mede aanzet tot de architectuur van de Gooise landhuisstijl. Vanaf 1900 werden er steeds vaker vrijstaande huizen gebouwd die teruggrepen op boerderijen en landelijke architectuur. Deze villa’s worden vanaf ca. 1900 aangeduid met de benaming landhuis. Het landhuis is dus een op de landelijke boerderijvorm(rietgedekt) teruggaande villa. Het landhuisboerderijtype was een succes. De nieuwe Larense bewoners gaven beroemde architecten opdracht om een landhuis, villa of atelierwoning te ontwerpen. Berlage, Hamrath, De Clerq en Gratama, Kropholler bouwden allemaal landhuizen in Laren tussen 1900 en 1920. De dubbele landelijke woning met rieten kap van S. de Clercq en J. Gratama in Laren was gebaseerd op de omliggende boerderijtjes. Het ontwerp viel in de smaak want kreeg de bronzen medaille van de Maatschappij tot Bevordering der Bouwkunst op de Tentoonstelling van Bouwkunst in 1903.

Het dubbele landhuis werd boerderijachtig opgevat, aldus de architecten, vanwege de omgeving die ‘voornamelijk uit schilderachtige boerenwoningen bestaat’ en er werd door de architecten naar gestreefd ‘zoo weinig mogelijk het karakter van het moderne villatype te benaderen, doch meer den schuurvorm aan te houden’.

A"/$-/%*/"+$9&/$[&+"/$$9"+C =42.#]$^&5)4'$.-"5)$[&+"/$*:$ ""/$&06"5"6"/$"/$9"+6"#"/$**+)$ #"$=-?/7$!"#$3%&($-/$#+"37$!"#$ '2.""/$<"'#"()$#*#$."#$*/)"+C 6&&/$9&/$."#="50)"$5*#K$)&#$ !-59"+'4($"/$E4''4($6"#+*,"/$ .&)]$=-?/$3&+&3#"+$#"$9"+$5-"="/$ "/$*9"+6"5"9"+)$#"$%*+)"/$&&/$ )"$6"/&)"$9&/$)"/$6+*/)':"24C 5&/#K$9&/$)"/$"-6"/<*4%"+$"/$)"$ :+45&+2.-#"2#_

Villa ‘De Heidreef ’ van Berlage in Laren E"+5&6"'$5&/).4-'$#"$[&+"/$)&#$.-?$*/#C %-"+:$9**+$."#$"2.#:&&+$\*5&/)$!*5'#$-/$ MQSM7$ \*5&/)$!*5'#$%-5)"$=-?/$.4-'$I=**$""/9*4C )-6$(*6"5-?3$"/$*:$."#$<*"+'2."$&0 X$."<<"/$ "/$%-5)"$=-?/$.4-'$9&/4-#$)-"$*:9&##-/6K$ =*%"5$"'#."#-'2.$&5'$:*5-#-"3K$9*+(6"9"/7$

7

Sierlijk Laren - la4sale 2020

De tuinen van Springer

Tuinarchitectuur in Laren rond 1900

Ontwerpen voor bloemperken door Leonard Springer

Restauratie villatuin van Leonard Springer in Laren

P"#$$=-?/$$*/#%"+:$$.""`$$@:+-/6"+$$-/$$ MNNO$$""/$$=-59"+"/$$(")&-55"$6"%*//"/$$ *:$$)"$$F/#"+/&#-*/&5"$$U"/#**/'#"55-/6$$ -/$$a&+-?'7$$

In de 19de eeuw kwam de landschapsstijl tot volle bloei. Men was uitgekeken op de stijve, geometrische tuinen met geschoren hagen, rechte lanen en symmetrische opzet. Men ervoer die stijl als ouderwets en onnatuurlijk en zocht een meer landschappelijke stijl. Veel buitenplaatsen werden tussen circa 1780 en 1850 volledig op de schop genomen. Een belangrijke tuinarchitect voor de landschappelijk aangelegde tuinen was onder andere Leonard Antonij Springer. Springers ontwerpen getuigen van de natuurbeleving van de late romantiek met zijn wandelcultuur en grote rijkdom aan bijzondere boom- en heestersoorten. De tuinen en parken die Springer tussen 1880 en 1930 ontwerpt zijn een lust voor het oog. Hoge bomen vormden steevast het decor, kromme paden slingerden zich door het groen en bonte bloemmozaïeken zorgden voor de fleurige accenten. Springer zag zichzelf als een tuin- en landschapsarchitect die ‘schilderde’ met bomen, heesters en fraaie doorkijkjes. De landschapsstijl werd op kleinere schaal ook veel toegepast in villatuinen. Rond 1900 ontstond in de villatuin de mode om bij het huis meer beslotenheid en geometrische structuren aan te leggen, waarmee de eenheid van huis en tuin werd benadrukt. Zo ontstond een gemengde stijl. Het grotere geheel werd aangelegd in de landschapsstijl, maar dichter bij het huis ging het gardeneske meer de boventoon voeren.

Een geleidelijke overgang van huis naar park kwan tot stand door middel van besloten ruimtes bij het huis, terrassen en kleurige bloembedden. Grotere privétuinen werden rond 1900 meestal in deze gemengde stijl ontworpen. Van L.A. Springer werden veel ontwerpen in gemengde stijl bij villa’s in Laren uitgevoerd.

Typische ‘Springer’ tuin voor Landgoed Eijckenstein

8

Sierlijk Laren - la4sale 2020

F/$MQMM$<*4%"/$J//&$"/$H-55-&($@-/C 6"+$)"$9-55&$8"$H-5)"$D%&/"/$-/$[&+"/7$ A"/$1**-'$5&/).4-'$*/#%*+:"/$)**+$ !&/+&#.7$!&/+&#.$%&'$-/$=-?/$#-?)$""/$ 9""5$6"9+&&6)$&+2.-#"2#b$)-"$-/$[&+"/$ ="9"/#-"/$%**/.4-="/$.""`$6"<*4%)7$ c**+$."#$#4-/*/#%"+:$9-"5$)"$3"4="$*:$ [7J7$@:+-/6"+7$!-?$3*/$."#$6*")$("#$ !&/$+&#.$9-/)"/$"/$*/#%-"+:$(""+$)&/$ 9-?`-6$#4-$/"/$<-?$)-"/'$9-55&X'7$ c**+$J//&$"/$H-55-&($-'$)"$#4-/$""/$ <"5&/6+-?3"$:5"37$D"$*/#9&/6"/$"+$ 6&'#"/K$6"9"/$2*/2"+#"/K$H-55-&($(&&3#$ "+$9""5$'2.-5)"+-?"/$"/$="$9"+=&("5"/$"+$ <""5)"/$9&/$34/'#"/&&+'$&5'$J464'#"$ \*)-/7$!"#$#4-/*/#%"+:$9&/$@:+-/6"+$ -/$6"("/6)"$'#-?5$%&'$=""+$6"'5&&6)$"/$ :&'#"$6*")$<-?$."#$.4-'$("#$<*+$)"+'$9*5$ %""5)"+-6"$<5*"(<"))"/7$J5'$9**+#C ="##-/6$9&/$."#$.4-'$-/$)"$#4-/$)-"/)"$ )"$6+*#"$3&'K$%&&+-/$J//&$&55"+5"-$ :5&/#"/$"/$'-"+<5*"("/$3%""3#"7$D-?$ 5""0)"$=-2.$4-#$-/$."#$#*#$<5*"-$<+"/6"/$ 9&/$9"+'2.-55"/)"$<*+)"+:5&/#"/K$=*&5'$ 6"+&/-4('K$<"6*/-&X'$"/$<&5'"(-"$/"/7$ >:$)"$3*:$9&/$)"$3&'$'#*/)$""/$'#"/"/$ 0&/#&'-"C25&''-2-'#-'2.$#4-/.4-'?"$("#$ =4-5"/$"/$""/$#-(:&&/7$J&/$)"$**'#=-?)"$ 9&/$)"$9-55&$5&6$""/$9-?9"+K$)-"$9-&$""/$

Een van de eerste ontwerpen van L.A. Springer voor een kleine stadstuin aan de Heerengracht Amsterdam

De tuin van Huize Nardinclant –voorheen Nardinckhof- , Houtweg 25, Laren. A"/$5&/)'2.&:'#4-/$9&/$["*/&+)$J7$@:+-/6"+K$-/$)"$=*6"/&&()"$6"("/6)"$'#-?5$*/#%*+:"/7$ 8"="$'#-?5$-'$/-"#$=*=""+$#V:"+"/)$9**+$@:+-/6"+K$(&&+$%d5$9**+$)"$""+'#"$3%&+#$9&/$)"$#%-/C #-6'#"$""4%7$A5"("/#"/$=-?/$*/)"+$&/)"+"$)"$:"+6*5&$&5'$9"+<-/)-/6$#4''"/$%**/.4-'$"/$:+-""5K$ ""/$9"+)-":#"$#4-/K$""/$9-"+3&/#$%&#"+<&''-/$"/$#+&::"/7$

'#"/"/$#+&:$#"$<"+"-3"/$%&'7$

9

Sierlijk Laren - la4sale 2020

De locatie

Burgemeester van Nispen van Sevenaerstraat de burgerlijke kant De locatie van de nieuwe ontwikkeling kent een roerige geschiedenis. Het begint in 1891 toen besloten werd dat er een postkantoor in Laren moest komen. Voor dat doel werd een gebouw op de locatie betrokken aan de Hilversumseweg waar de stoomtram langs reed. De Hilversumse weg was toen eigenlijk nog boerenweg op de overgang van dorp naar landschap. Door gebrek aan ruimte werd er begin 1900 een plan gemaakt voor een nieuw postgebouw op de locatie, dat werd opgeleverd in 1906. De nieuwe ontwikkeling werd in sierlijke 1900 stijl gebouwd; de huizen van dokter Lommel en burgemeester Van Nispen en het postkantoor. Zij vormden een mooi geheel van gebouwen afgewisseld met groen. De straatnaam werd veranderd in Stationsweg. Op de kop van de weg was ook het station van de Gooise stoomtram gebouwd. Het postgebouw werd later nog een keer verbouwd, maar uiteindelijk verhuisde de post in 1937 naar een andere locatie. Het postgebouw werd eigendom van de gemeente en werd gebruikt voor huwelijken. In 1972 werd het gebouw gesloopt en er kwam een nieuw gebouw van de Rabobank. Ook de naastgelegen sierlijke woonhuizen zijn gesloopt en de straatnaam is nogmaals veranderd, in Burgemeester Van Nispen van Sevenaerstraat. Hier staan nu de huidige gebouwen van de Rabobank en de winkelpanden met Riviera maison en Suitsupply.

De lokatie zal met de nieuwe plannen wederom een verandering ondergaan. Het gebouw van de Rabobank zal worden gesloopt en plaats maken voor een aantal nieuwe gebouwen in een mooie sierlijke architectuurstijl in een groene parktuin. Het eerste postkantoor in de sierlijke 1900 stijl is hierbij inspiratie.

1""/$!-59"+'4('"%"6$(""+K$(&&+$)"$/-"4C %"$@#&#-*/'%"6$-/$MQSQ7$H"$=-"/$.-"+$)"$ +"2.#"+=-?)"$9&/$)"$'#+&&#7$8"$*4)"$.4-="/$ =-?/$6"'5**:#$"/$)"$/-"4%"$:&/)"/$9&/$)*3C #"+$[*(("5K$<4+6"(""'#"+$c&/$e-':"/$"/$."#$ :*'#3&/#**+$-/$'-"+5-?3"$MQSS$'#-?5$<"6+"/="/$ /4$)"$%"67$

J+2.-#"2#$9&/$W"'#"+"/$(&&3#"$)"$<*4%C :5&//"/$-/$'-"+5-?3"$MQSS$'#-?5$9**+$."#$ /-"4%"$:*'#3&/#**+$("#$)-"/'#%*/-/67$!"#$ )&3$%&'$9**+=-"/$9&/$""/$#*+"/#?"$9&/$ %&&+4-#$)"$9"+<-/)-/6"/$%&+"/$&&/6"C <+&2.#$/&&+$)"$#*"/$/*6$35"-/"$&&/#&5$ &&/6"'5*#"/"/$<-?$)"$#"5"0**/)-"/'#7$U*"/$ "+$%"+)$*9"+6&&/$*:$*/)"+6+*/)'"$&&/C '54-#-/6"/$%"+)$-/$MQTR$."#$#*"/$*9"+<*)-C 6"$#*+"/#?"$6"'5**:#7

10

Sierlijk Laren - la4sale 2020

8"$*4)"$.4-="/$5&/6'$)"$#*"/$/*6$!-59"+'4('"%"6$)-"$=-?/$6"'5**:#$9**+$."#$a*'#3&/#**+

8"$:&/)"/$9&/$)*3#"+$[*(("5K$<4+6"(""'#"+$c&/$e-':"/$"/$."#$:*'#3&/#**+$&&/$)"$@#&#-*/'%"67

!"#$6"<*4%$9&/$8"$>4)"$a*'#$)&#$5&#"+$%"+)$6"'5**:#$*($:5&&#'$#"$(&3"/$9**+$)"$/-"4%"$9"'C #-6-/6$9&/$)"$\&<*<&/37$!"#$9**+(&5-6"$.4-'$9&/$)"$<4+6"(""'#"+$"/$)*3#"+$=-?/$5&#"+$**3$6"C '5**:#7$8"$'#+&&#/&&($%"+)$9"+&/)"+)$-/$E4+6"(""'#"+$c&/$e-':"/$9&/$@"9"/&"+'#+&&#7$

11

Sierlijk Laren - la4sale 2020

De locatie

Stationsweg, de landelijke kant

A"/$-/$'-"+5-?3$MQSS$'#-?5K$4-#$6""5$6"65&=44+C )"$'#"/"/$*:6"#+*33"/K$:+&2.#-6$'#&#-*/'6"C <*4%$9&/$)"$1**-'"$'#**(#+&(7

"#$%&!'(!%)&!*&+&#',*-).'/0!1+,!2)!3''#*)!*&''4&5+4

Het busstation.

12

Het huidige parkeerterrein aan de Stationsweg grenzend aan de locatie heeft ook al heel wat meegemaakt. Hier grensde het dorp in 1900 nog aan het landschap. Toen de Gooische Stoomtram door Laren kwam werd in 1906 op deze plek zijn tramstation gebouwd. Een in sierlijk 1900 stijl, uit geel geglazuurde stenen opgetrokken, prachtig gebouw. Toen de Gooise tram werd opgeheven en de autobus zijn intrede deed, zijn dit gebouw en het perron afgebroken om ruimte te maken voor het busverkeer. Het busstation heeft nog lange tijd dienst gedaan. Toen de bussen andere route’s door het dorp!kregen kocht de gemeente Laren in 1989 het busstation. Er werden allerlei plannen gemaakt voor de ontwikkeling van het terrein. Bijvoorbeeld om er een politiebureau op te bouwen. Daar kwamen veel bezwaren tegen en de plannen gingen niet door. De plek is nu een grote parkeerplaats die grenst aan de Hertenkamp. De relatie met het grote omringende landschap is in de tijd verloren gegaan, maar de Hertenkamp is nog steeds een mooie open landelijke ruimte die refereert naar het landschap van toen. De Hertenkamp vormt het rustieke binnenkomen van Laren. Er staan mooie en bijzondere bomen zoals Amerikaanse eiken met hun rode herfstkleur en twee mammoetbomen. Verspreid staan er ook nog twee ginkgo’s, een moerascypres en twee ceders aan weerszijden van het hertenhuis.

De bomen op de Hertenkamp hebben een mooie landschappelijke waarde en het zijn bovendien de favoriete bomen van Springer. Hij was een groot liefhebber van de ginkgo, de moeracipres, de ceder en de mammoetboom. Het is de bedoeling om de parktuin in de nieuwe ontwikkeling in boomkeuze aan te laten sluiten op de Hertenkamp. Hiermee wordt de groene sfeer bij de binnekomst van het dorp voortgezet.

Sierlijk Laren - la4sale 2020

@#&#-*/'6"<*4%$1**-'"$'#**(#+&(K$.-"+$6+"/'#$."#$)*+:$ /*6$&&/$."#$5&/)'2.&:

Begin 1900, de locatie grenst nog aan het landschap Nu, de Hertenkamp in het dorp

13

la4sale 2016

De locatie

Bij den Toren, de boerse kant

8"$G*.&//"'3"+3$f("#$3**+g$-/$)"$MN"$""4%$#4''"/$%&#$<*"+)"+-?"/$-/$ ."#$5&/)'2.&:7

8"$G*.&//"'3"+3$&&/$."#$%"-)"5&/)$("#$9-55&$H"56"5"6"/$"+/&&'#

14

Aan de Bij den Toren staat de Johanneskerk een kleine kerk met een markante toren naar het westen gericht. De Kerk werd in 1521 gebouwd. Het kerkje lag toen naast een aantal boerderijen direct aan de akkers en de heidegronden. De ingang van de kerk lag aan de landschapszijde en de kerk had een koor aan de dorpszijde. Het koor werd in de 19e eeuw afgebroken bij verbreding van de Naarderstraat. Lange tijd lag de kerk op de overgang van dorp naar land. Op de kaart van 1850 staat de kerk nog steeds als een van de laatste gebouwen aan de westzijde van het dorp langs een landelijk pad, later de Bij den Toren. In 1870 krijgt de kerk een buurwoning de villa Welgelegen. Pas rond 1900 groeit het dorp met wat landelijke bebouwing westelijk voorbij de kerk. Voor de kerk blijft nog wel een stuk grond met kweektuintjes liggen. Rond 1930 wordt het landelijke laantje dichter bebouwd en ontstaat een klein bebouwingslint wat nu de Dammaat heet. Het open landje voor de kerk blijft lange tijd bestaan. Het loopt van achter het postgebouw aan de Burgemeester van Nispen van Sevenaerstraat naar de overzijde van de Bij den Toren. In 1963 wordt villa Welgelegen afgebroken en blijft de ruimte direct naast de kerk aan de Naarderstraat onbebouwd. De kerk komt daardoor weer wat meer in de open ruimte te liggen.

De ruimte aan de voorzijde van de kerk is nu nog steeds een klein open landje, (een grasveldje) en de Bij den Toren/Dammaat is nog steeds een weg met een landelijk groene sfeer. Het open landje achter het oude postgebouw is verdwenen, daar staat nu het gebouw van de Rabobank met zijn parkeerplaats. Dit is de lokatie van de nieuwe ontwikkeling. Rond de kerk liggen nog steeds de rietgedekte monumentale boerderijen die inmiddels wel een andere bestemming hebben. De boerderijen markeren de historische plek en bepalen mede de landelijke sfeer van de Bij den Toren. De locatie van de nieuwe ontwikkeling grenst aan de Bij den Toren op de plek van de weide voor de kerk. Hier past gezien de historie een landelijke bebouwing in een groene tuin. De dorpse verbinding door de parktuin van de nieuwe ontwikkeling kan via het kleine achterpad aansluiten op de landelijke route langs de kerk. De grote bomen die hier op de locatie staan moeten behouden blijven omdat zij de groene sfeer ondersteunen.

Sierlijk Laren - la4sale 2020

J33"+#?"'$$"/$<*"+)"+-?"/$9*+("/$5&/6"$#-?)$)"$5&/)"5-?3"$*(6"9-/6$9&/$)"$G*.&//"'3"+3

8"$)*+:'."+<"+6$^#X$E*/#"$a&&+)_$ -/$)"$*4)"$<*"+)"+-?$/&&'#$)"$3"+3$ <"'#&&#$&5$=*X/$hSS$?&&+7$

De Bij den Toren die van landelijk pad tot dorpse straat uitgroeide.

15

Sierlijk Laren - la4sale 2020

Het plan

16

Sierlijk Laren - la4sale 2020

17

Sierlijk Laren - la4sale 2020

Sierlijk 1900 geïnspireerde gebouwen De drie gebouwen die zich richten naar de Burgemeester van Nispen van Sevenaerstraat zijn geïnspireerd op de sierlijke bouwstijl van rond 1900. Dit is de stijl van de eerste ‘stadse’ ontwikkelingen in Laren rond het oude hotel Hamdorff en de tentoonstellingsgebouwen met tuinen. Dit is ook de stijl van de eerste ontwikkelingen op deze locatie. Het eerste postkantoor, de woningen van dokter Lommel en burgemeester Van Nispen en het tramstation werden allemaal in deze sierlijke stijl gebouwd. De nieuwe ontwikkeling krijgt een hedendaagse invulling van deze stijl.

18

Springer geïnspireerde parktuin Springer is een beroemde landschapsarchitect die in de glorietijd van Laren rond 1900 bij veel woningen in het Gooi tuinen heeft ontworpen. De stijl van Springer is landschappelijk en sierlijk tegelijk en past perfect op de locatie, gelegen tussen de open landschappelijke Hertenkamp en de sierlijke sfeer van de nieuw te ontwikkelen gebouwen. Typische kenmerken van een Springertuin zijn slingerende lijnen, mooie doorzichten, een rijke variatie aan bomen en fleurige bloemperken. In de tuin is ook plek voor typische Springer tuinonderdelen zoals lage muurtjes, een pergola, een paviljoentje en een vijver. De op de locatie te ontwikkelen parktuin rondom de nieuwe gebouwen moet een vertaling worden van de stijl van Springer naar de huidige tijd.

Sierlijk Laren - la4sale 2020

Planuitwerking 3 richtingen • burgerlijk, • landelijk • boers. Boerderij geïnspireerde dubbele villa Aan de noordzijde van de lokatie komt een dubbel woonhuis dat gericht is op de Bij denToren. In het hoekje Bij den Toren/ Naarderstraat staan een aantal monumentale oorspronkelijke boerderijen. Samen met de kerk vormen ze een intieme ruimte die de sfeer van het oude Laren uitstraalt. Het te ontwikkelen woonhuis sluit aan op deze sfeer en de kleinere schaal van de woonhuizen aan de Bij den Toren. De bouwstijl is geïnspireerd op de boerderijachtige villastijl van rond 1900 en krijgt een eenvoudig samengesteld volume met rieten kap. Deze boerderijachtige villastijl is een sobere voorloper van de vaak expressieve Gooise landhuisstijl en sluit meer aan bij de landelijke sfeer van het dorp. De boerderijstijl krijgt een vertaling naar de huidige tijd. Geheel in stijl met de traditie van de atelierwoningen met een groot raam op het noorden, naar de kleine open ruimte aan de Bij den Toren.

19

Sierlijk Laren - la4sale 2020

Voorzieningen dorps leven

Bij de nieuwe ontwikkeling zullen ook voorzieningen een plek krijgen. Met name in het gebouw dat direct aan de Burgemeester van Nispen van Sevenaerstraat ligt is dit een gewenste aanvulling op de naastgelegen en tegenover liggende voorzieningen in de aanloop naar Brink en Naarderstraat. Het huidige kantoor van de Rabobank vormt hier letterlijk een ‘gat’ in de voorzieningenreeks. Ten tijde van het oude postkantoor stond op deze plek een kleine kiosk. In die jaren waren tegenover het postkantoor de bekende tabakszaak van de Haas en de banketbakkerij van Konijn. De dorpsherberg “t’ Bonte Paard” in de oude boerderij op de hoek met de Naarderstraat bestaat al zo’n 400 jaar. De voorzieningen in het nieuwe hoofdgebouw komen in de kelder en op de begane grond. Ze moeten zich naar de straat richten en de levendigheid ondersteunen op dit gedeelte van de weg. De voorzieningen moeten ook de doorsteek begeleiden die de verbinding vormt van de Burgemeester van Nispen van Sevenaerstraat naar de Bij den Toren. De doorsteek moet een aangename route worden die zicht geeft op wat er in het gebouw gebeurt. Dit stelt eisen aan de gevels die voldoende open moeten zijn. Aan de Burgemeester van Nispen van Sevenaerstraat moet de nu geheel verharde ruimte voor het gebouw ook groen gaan bieden.

Een sierlijk groen perk zal een introductie vormen op de parktuin en functioneel ook een verblijfsplek bieden in aansluiting op de voorzieningen. Zo ontstaat levendigheid aan de straat. De grote ceder, een typische 1900 boom (en favoriet van Leonard Springer,} die voor het kantoor van de Rabobank staat wordt hierin opgenomen.

8"$a5&/#&6"$J('#"+)&($("#$65&="/$'"++"

20

Sierlijk Laren - la4sale 2020

^!"#$*4)"$:*'#3&/#**+$%&'$*9"+-6"/'$ 6"(&33"5-?3$#"$9-/)"/$9**+$("/'"/$ 9&/$<4-#"/&07$!-'#*+-'2.$-'$."#$9"+.&&5$ 9&/$""/$("9+*4%K$)-"$/&&+$[&+"/$ 3%&(7$D-?$3%&($4-#$)"$+-2.#-/6$9&/$ J('#"+)&(7$U*"/$=-?$)"$%"6$9+*"6$%"+)$ .&&+$6"="6)]$^j$6&&#$<-?$!"#$E*/#"$ a&&+)$+"2.#'&0$"/$#"6"/*9"+$)"$!&&'$ "/$W*/-?/$9-/)#$j$."#$:*'#3&/#**+_7$8"$ )&("$)&2.#K$)&#$=-?$-/$."#$**#?"$6"/*C ("/$%"+)7$ P&&+$-/$)-"$?&+"/$%&+"/$)&&+$#*"/$&5$ )"$<"3"/)"$#&<&3'=&&3$9&/$)"$!&&'$"/$ )"$9**+#+","5-?3"$<&/3"#<&33"+-?$9&/$ W*/-?/7$J5'$3-/)$.&)$-3$6""/$<"5&/6'#"5C 5-/6$9**+$)"$#&<&3'=&&3$9&/$)"$!&&'7$ 8&#$%&'$."#$#"++"-/$9&/$(-?/$'#"9-6$ '-6&&+C$"/$:-?:+*3"/)"$9&)"+$k+-#'7$H-?$ .&))"/$&5'$3-/)"+"/$/&#44+5-?3$(""+$ <"5&/6'#"55-/6$9**+$)"$5"33"+"$35"4++-?3"$ #&&+#?"'$*:$0""'#)&6"/$<-?$<44+(&/$ W*/-?/7$>*3$)-"$=*"#"$6"<&3?"'$=-?/$-/$ (-?/$6"."46"/$6"<5"9"/7_$

@-6&+"/.&/)"5$G7$)"$!&&'$.""`$""/$5&/6"$.-'#*+-"7$J5$'-/)'$MQSY$=-#$"+$*:$)"$.*"3$ #"6"/*9"+$)"$5*2&#-"$""/$'-6&+"/%-/3"57$U*"/$-/$MQRM$G&/$)"$!&&'$""/$'-6&+"/.&/)"5$ -/$[&+"/$*:"/)"K$.&)$.-?$%&&+'2.-?/5-?3$/-"#$9"+%&2.#$)&#$."#$+4-($NO$?&&+$5&#"+$/*6$ '#"")'$=*4$<"'#&&/7

8"$3-*'3$$&&/$)"$9**+(&5-6"$@#&#-*/'%"6

>:$""/$)&6$6-/6$."#$9"+.&&5K$)&#$)"$<*"+)"+-?$9&/$U-?("/$)"$E*"+K$/&&'#$."#$2&0d$9"+C 3*2.#$=*4$%*+)"/7$F"(&/)$%-5)"$"+$""/$)&/'=&&5$9&/$(&3"/7$8&&+$%&'$G&/$\*"'#$/-"#$ "/.*4'-&'#$*9"+K$=*$:&5$/&&'#$=-?/$)"4+7$84'$3*2.#$.-?$."#$:&/)$"/$9"+.44+)"$."#$&&/$ i"#'"/(&3"+$W+"-'"5K$)-"$"+$""/$<"/=-/":*(:$:5&&#'#"7$

21

Sierlijk Laren - la4sale 2020

Sierlijk 1900 stijlkenmerken inspiratie voor de architectuur

Licht -$-/$)"$&+2.-#"2#44+$'#+""0)"$

Hoewel de nieuwe architectuurstijl rond 1900 in regionale verschillen onderscheiden kan worden, zijn er een aantal overkoepelende kenmerken. Rond 1900 was de natuur de grootste inspiratiebron voor architectuur, interieur en kunst. Bloemen en planten kwamen als decoratie voor op gevels, behang, stoffen, tegels en serviezen. Rijke bloeiende soorten als lelie, de iris en de roos waren geliefd. Belangrijkste kenmerk is dat de stijl zich heeft losgemaakt van het stijve formele en vaak zware uit de voorafgaande perioden en een veel lichtere en sierlijkere vormgeving heeft en een luchtiger vrolijker inslag. De stijl wordt dan ook gekenmerkt door aan de natuur ontleende golvende lijnen en gestileerde motieven uit flora en fauna. Hoektorens, topgevels, dakkapellen, balkons en loggia’s, grote kozijnen met veel glas, sierlijk smeed- en houtsnijwerk in hekwerken en ornamenten, tegeltableaus in de gevel maken de stijl uitbundig sierlijk. Licht gekleurde bouwmaterialen en steenpatronen in de gevel spelen een belangrijke rol. Harde materialen, zoals gepolijst graniet en hardsteen met ingeslepen decoraties zijn geliefd, net zoals gladde, liefst geglazuurde bakstenen in felle kleuren. Gladheid en lichte kleuren van de bouwmaterialen zorgden voor een schone bouwkunst in de letterlijke zin van het woord.

Voor de bouwkunst leende de toepassing van ijzer zich goed voor verwerking tot de sierlijk gebogen vormen waarom de nieuwe stijl vroeg. Nederland kent geen echt overdadige architectuur in deze stijl, zoals in Barcelona, Parijs en Brussel, maar meer eenvoudige ingetogen voorbeelden zijn in ons land op veel plaatsen wel te vinden.

("/$/&&+$""/$<+"43$("#$."#$=%&+"$ 25&''-2-'("K$)"$'#-?5$%"+)$5-2.#9*"#-C 6"+K$5-?/"/$%"+)"/$)4//"+K$65&'$%"+)$ 6+*#"+b$(&&+$**3$5"##"+5-?3$%"+)"/$ 35"4+"/$5-2.#"+K$9&/$6"9"5'K$(&&+$**3$ 9&/$)"$*:"/<&+"$+4-(#"K$9**+&5$-/$ )"$9*+($9&/$)"$<":5&/#-/6$("#$0+-'$ 6+*"/$"/$4-#<4/)-6"$<5*"-"+'

Luw$C$)"$5*2&#-"'$5&6"/$<4-#"/$)"$

)+433"$2"/#+&$"/$)"$%*/-/6)-2.#C ."-)$%&'$/-"#$.""5$6+**#K$%&&+)**+$ %**/6"<-")"/$+4'#-6$<5"9"/b$**3$)"$ &0%"=-6."-)$9&/$)"$5&#"+$=*$)*(-C /&/#"$&4#*$)+*"6$.-"+$&&/$<-?7$P&&+$ )"$(""'#"$54%."-)$*/#'#*/)$**3$ 9&/4-#$)"$5*(("++-?3"$*:="#$9&/$)"$ /-"4%"$%**/6"<-")"/$)-"$9&&3$(""+$ *:$:&+3"/$5"3"/7

Luchtig -$)"$."5"$#-?)$%&'$*:#-C

(-'#-'2."+$)&/$)&&+9**+K$"+$%"+)$ (-/)"+$'#+"/6$"/$'"+-"4'$("#$<*4%C #+&)-#-"'$"/$'#-?59**+'2.+-`"/$*(6"C 6&&/K$"+$%"+)$6"l;:"+-("/#""+)$("#$ /-"4%"$(&#"+-&5"/$"/$9*+("/K$:5"C =-"+$"/$0+-9*5-#"-#$%&+"/$&m""'<&&+$ -/$6"9"5'$"/$)"#&-5'K$(&&+$**3$-/$)"$ -/+-2.#-/6$9&/$)"$*:"/<&+"$+4-(#"7$ >*3$5"##"+5-?3$%&+"/$)"$%**/6"<-"C )"/$542.#-6K$)**+$)"$+4-("$*:="#$("#$ 9""5$6+*"/$-/$=*%"5$)"$:4<5-"3"$&5'$ )"$:+-9&#"$+4-(#"7

Belangrijk is om geheel in de geest van die periode de stijl slechts als inspiratie te gebruiken en haar essentiële kenmerken herkenbaar hedendaags vorm te geven. Letterlijk kopiëren uit 1900 zou een pijnlijke ironie zijn, vernieuwing was toen immers het adagium. Art Nouveau mag geen ‘Art Historique’ worden. Ambitie is dus om de architectuur een eigentijdse vertaling te geven. Met name de vormgeving van de cruciale elementen en details en de toepassing van moderne materialen lenen zich hiervoor.

22

Sierlijk Laren - la4sale 2020

1

Kleur in de gevel

2

Dakopbouw

1. 2. 3. 4. 5. 6. 7.

3

Erker

Veranda/balkon

4

Balkonhekjes

5

6

7

Geveldecoraties

kleur in de gevel dakopbouw erker, verandabalkon, of loggia balkonhekjes voordeuraccenten geveldecoraties ramen in stijl

Loggia

Voordeuraccent

Ramen in stijl

23

Sierlijk Laren - la4sale 2020

stijlkenmerk

1

Kleur in de gevel

De gevels van de 1900 stijl zijn vrolijke gevels die vaak in verschillende kleuren zijn opgebouwd. De basiskleur is veelal licht of opvallend gekleurd met donkere of gekleurde strepen of vlakken. Er zijn accenten rond ramen en deuren in een bijzondere steen of een geglazuurde steen in een opvallende kleur. Deze ‘versiering’ van de gevels werd rond 1900 toegepast van eenvoudig tot zeer uitbundig. De nieuwe Sierlijk Laren gebouwen vragen om eigentijdse vertaling van dit stijlkenmerk om ‘kleur’ in de gevel aan te brengen. Het kleurgebruik in de gevel kan naar patronen worden vertaald, in een bont of bescheiden palet, maar ook naar meer ingetogen schakeringen van hetzelfde materiaal door reliëfwerking bijvoorbeeld. Ook verbijzonderingen van ramen en deuren met een ander materiaal of reliëfrijke toepassing kan een invulling zijn.

24

Sierlijk Laren - la4sale 2020

eigentijdse vertalingen van een Sierlijk 1900 stijlkenmerk kleur in de gevel

25

Sierlijk Laren - la4sale 2020

stijlkenmerk

2

Dakopbouw

De gevels van de 1900 stijl zijn complexe gevels met altijd een ‘extra’ in het dak. Dat is meestal een opgetrokken puntgevel, soms met een kleine erker onder de dakrand. Af en toe heeft het volume ook een torentje. De kap van de dakopbouw steekt vaak iets over met daaronder ruimte voor een beschut balkon. De dakopbouwen prikken vaak door de goot heen en geven de voorgevel een slank aanzien. Kappen en goten werden vaak ‘onderbouwd’ met uitbundige constructies die vooral een esthetisch doel leken te dienen. De doorgebroken goot en de kap met ‘schwung’ is een groot verschil met de klassieke stijl van daarvoor met zijn formele schildkappen, zware kroonlijsten en dikke doorgetrokken goten. Sierlijk 1900 huizen zijn nooit log of zwaar, maar altijd rank en vrolijk. De dakopbouwen maken het volume sierlijk, de huizen zijn licht en luchtig.

26

Sierlijk Laren - la4sale 2020

stijlkenmerk

3

Erker, veranda en loggia

De huizen van rond 1900 hebben aan de voorgevel bijna altijd een erker op de begane grond en soms ook een erker op de verdieping, vaak boven elkaar. Op de erker staat meestal een balkon met sierlijk hekwerk. Het balkon is soms overdekt als een veranda. Ook zijn er loggia’s op de verdieping, al dan niet boven de erker. Veranda’s op de begane grond komen weinig voor. Deze bevinden zich eerder aan de achterzijde of zijkant van het huis, een heel enkele keer in een inspringing van de gevel aan de voorkant. De erker is in de Sierlijk 1900 huizen hét gezichtsbepalende ruimtelijke accent en dus ook een standaard onderdeel van elk huis. De erker kan worden uitgebreid over meerdere verdiepingen, al dan niet met verandabalkon of loggia.

27

Sierlijk Laren - la4sale 2020

stijlkenmerk

4

Balkonhekjes

De gevels van de sierlijke1900 periode zijn vaak opgesierd met prachtige balkonhekjes. De hekjes kunnen van hout, steen of van metaal zijn. De hekjes hebben een grote decoratieve waarde. De houten hekjes zijn veelal wit en iets rechtlijniger dan de meestal donkere metalen hekjes met hun vaak sierlijke vormen. IJzer was in 1900 een populair materiaal omdat je er zulke fantastische ranke natuurlijke patronen van kon smeden. Dankzij nieuwe bewerkingsmethoden van metaal zoals lasersnijden en watersnijden kan tegenwoordig veel sierlijks weer als standaard hekwerk worden geproduceerd. Metaal wordt daarmee weer een voorkeursmateriaal voor hekwerken, net als in 1900.

28

Sierlijk Laren - la4sale 2020

stijlkenmerk

5

Voordeuraccent

De huizen die rond 1900 werden gebouwd hadden geaccentueerde voordeuren met een afdak, kleine loggia of uithangend balkon erboven. Meestal in een gebogen vorm, soms echt cirkelvormig, en vaak versierd met een rand van hardsteen of gekleurde baksteen. In de Sierlijk 1900 buurten krijgen voordeuren ook een ruimtelijk accent met een afdak of verdiepte ligging en een opvallende rand, maar dan op een hedendaagse manier.

29

Sierlijk Laren - la4sale 2020

stijlkenmerk

6

Geveldecoratie

De huizen die rond 1900 werden gebouwd hadden altijd versieringen rond de ramen en vaak ook onder de dakrand, meestal in de vorm van tegeltableaus, mozaïeken of patronen van bijzonder gekleurde baksteen. Ook dit verdween met de massaproductie in de woningbouw. Dankzij nieuwe toepassingen en bewerkingsmethoden van beton, glas en keramiek kan tegenwoordig veel decoratie in serie worden geproduceerd. De decoratie kan daarmee weer een standaarddetail in de gevel worden.

30

Sierlijk Laren - la4sale 2020

stijlkenmerk

7

Ramen in stijl

De huizen die in 1900 werden gebouwd hadden altijd bijzondere raampartijen. Er werd afgerekend met de standaard roedeverdeling uit de klassieke tijd. Glas kon veel groter gemaakt worden en dat werd getoond. Het onderste deel van de raampartij was groot en onverdeeld. Versiering kreeg een plek in het bovenste deel. Daar zijn allerlei variaties op te vinden, van kleine glas in lood verdeling tot sierlijke jugendstil vormen. Ook kwamen veel openslaande deuren voor bij de loggia’s en balkons. Daar werd vaak nog extra uitgepakt met de vormgeving. De vormgeving van het frivole (boven)raam is bij uitstek ook iets om naar de moderne tijd te vertalen. Luiken werden niet meer toegepast. men liet maximaal licht naar binnen.

31

Sierlijk Laren - la4sale 2020

Sierlijk 1900 stijlkenmerken inspiratie voor de parktuin

Groen speelt een belangrijke rol in de sierlijk 1900 stijl. De nieuwe locatie krijgt dan ook een parkachtige sfeer. De gebouwen reageren op het omringende groen, door naar alle kanten mooie gevels te hebben. De gebouwen hebben geen ‘achterkant’. Op de kop van een bocht, of een zichtlijn hebben de gebouwen in hun architectuur iets bijzonders. Alle onderdelen van de parktuin in de nieuwe ontwikkeling dragen bij aan de bijzondere lommerrijke Sierlijk 1900 sfeer. Bomen hebben een licht en wuivend bladerdak, soms met bijzondere bladvormen of kleuren, soms met exotische soorten. Er staan bloeiende rozenstruiken en rozen klimmen tegen de muren. Sierlijk vormgegeven straatmeubilair en sierlijke lantaarnpalen geven een fraai licht af. De plantvakken hebben naast bloemenpracht ook altijd een kleine extra zoals een waaiervormige palmstruik of een gesnoeide vormstruik In de tuin liggen sierlijk vormgegeven elementen zoals een vijver met een fontein, een pergola of een prieel. Het ‘groen’ heeft dus net als de architectuur een belangrijke sierwaarde. De bomen in de parktuin hebben allemaal een opvallende bladkleur, een bijzondere bladvorm, een prachtige herfstkleur of een rijke bloei. Datzelfde geldt voor de struiken, ze geven de tuin fleur, kleur en geur. Bloemperken behoren tot de favorieten van Sierlijk 1900 stijl.

Ook Anna Singer was een enthousiast aanhanger van bloemperken en kweekte veel bloemen zelf. Waren bloemperken in 1900 een bewerkelijke tuinhobby, inmiddels zijn er plantsystemen bedacht (zoals Greentocolour van Griffioen) waarmee bloemperken ook in de openbare ruimte met weinig onderhoud weer een belangrijke rol kunnen spelen.

32

Sierlijk Laren - la4sale 2020

Springer omlijstte zijn tuinen het liefst met een rand van bomen en struiken. Hierdoor kon de omgeving aan het oog worden onttrokken en kon in de tuin de illusie van een natuurlijke omgeving worden gewekt. Vanuit sociale controle is het in de huidige tijd beter de tuin overzichtelijk en goed open te houden, zodat er geen donkere en afgelegen plekken ontstaan.

8"$*/#%-33"5-/6$9&/$<5*"(:"+3"/$ -/$e")"+5&/)$5**:#$9&/$)"$="9"/C #-"/)"C""4%'"$0*+("5"$#4-/$#*#$&&/$ )"$<*/#"$"/$542.#-6"$<5*"("/<*+)"+'$ 9&/$)"$""/"/#%-/#-6'#"$""4%7$\*/)$ MQSS$3%&($)"$#*":&''-/6$9&/$35"4C +-6"$""/?&+-6"$:5&/#"/$*:7$8"+6"5-?3"$ I<5*"(#&:-?#"/X$9*+()"/$*:$=-2.="50C '#&&/)"$'-"+"5"("/#"/$)-"$(""'#&5$ <*59*+(-6$*:$."#$6&=*/$5&6"/7$D-?$ %&+"/$<":5&/#$("#$9"+'2.-55"/$6"C 35"4+)"$:5&/#"/K$)-"$#"=&("/$9&&3$ ""/$-/6"/-"4'$:&#+**/$9*+()"/7$8"$ 9*+("/$9&+-""+)"/$9&/$(*=&n"3"/K$ #*#$"55-:'"/$*0$2-+3"5'7$

Door de parktuin lopen paden die aansluiten op de looproutes in het dorp. De paden vormen een doorlopend circuit met mooie sierlijke lijnen, waar alle gebouwen aan worden ontsloten. In de tuin geldt dat de verharding niet het belangrijkste is, maar de vloeiende ruimte vormt voor het groen. Halfverharding of afgestrooid asfalt met een flinke laag parelgrind zijn passende materialen, met hoogstens een licht gekleurd streeppatroon dat refereert naar de grindbanen in een japanse tuin. De locatie grenst aan de grote dorpsparkeerplaats en veel voetgangers komen vanaf deze plek het dorp ingelopen. De parktuin kan voor de voetgangers een interessante doorsteek bieden. Bezoekers hoeven dan niet over de verkeersruimte te lopen maar kunnen over het wandelpad in de lommerrijke parktuin richting de Brink lopen. Via de parkeerplaats kunnen de auto’s van de bewoners de lokatie bereiken en vanaf daar de parkeergarage ingaan. Hierdoor komt er geen extra autoverkeer over de Burgemeester Van Nispen van Sevenaerstraat.

33

Sierlijk Laren - la4sale 2020

Meubilair

Hamdorff liet begin 1900 het tuinmeubilair in de tuinen van zijn expositieterrein ontwerpen door de schilder H.J. Wolter. Het waren sierlijke witte stoelen met bijpassende tafeltjes. ‘s Avonds werd het terrein verlicht door elektrische lampen en om de tuin extra aantrekkelijk te maken legde hij een vijver aan met een fontein. Alles droeg bij aan de sierlijke stijl van het hotel en de tuinen. Bij de nieuwe ontwikkeling moet in de openbare ruimte en de parktuin het meubilair ook bijdragen aan de sierlijke stijl. De keuze moet dus vallen op meubilair met een elegante vormgeving die mooi aansluit bij de versieringen op de gevels van de gebouwen. En alle straatmeubilair moet op elkaar aansluiten in materiaal en kleur. De parktuin wordt aan de dorpse ingangen ‘s avonds afgesloten met een mooi hekwerk. Typisch voor de architectuur rond 1900 zijn smeedijzeren hekwerken. Het hek kan ook mooi aansluiten op het smeedijzeren hekwerk langs de vooruin van nr 14. Soms zijn de hekwerken heel simpel en hebben een paar sierlijke krullen, soms zijn de hekken in zijn geheel krullerig vormgegeven. De hekwerken noeten bijdragen aan het sfeerbeeld van de gebouwen en de parktuin. Er is tegenwoordig een enorme keuze in ‘iron cut’ standaardmaterialen. Rijk gedecoreerde banken en hekken komen zo van de fabriek. Maar ook maatwerk is tegenwoordig weer veel makkelijker te produceren.

De parktuin heeft ook een aantal grotere ‘meubels’ specifiek voor de 1900 tuin, zoals een vijver en een prieel. Ook deze moeten met zorg worden afgestemd op het totaal. Neutrale kleuren zijn voor het meubilair het meest gepast. Het straatmeubilair moet wel bijzonder zijn maar niet te veel opvallen. Raffinement dus ook hier. Er kan een typisch Sierlijk 1900 thema bedacht worden dat wordt toegepast op alle straatmeubilair.

Rozenprieel Michael van Gessel landgoed Twickel

Hekwerk door Anouk Vogel

34

Sierlijk Laren - la4sale 2020

Nieuwe serie meubilair ontworpen door Aouk Vogel voor het Vondelpark,

Springer, prieel en brug

Decoratie naar een tekening van Jacques de Wit gemaakt door de Laarder Cees Snoei (hand-cut)

Hekwerk Michael van Gessel, De Hermitage Amsterdam

35

Sierlijk Laren - la4sale 2020

Bomen

Wie door één van Springer zijn parken wandelt wordt getroffen door de bijzondere bomen die er staan. Door de rijke afwisseling van silhouet, kleur, bladvorm, bast, bloei en vrucht. Een rood bloeiende kastanje naast een bruine beuk, een veervormige pluimes, naast een grootbladige tulpenboom. Blad-bloem-bessentinten, die door de seizoenen steeds andere kleurschakeringen vertonen. Het hele jaar door moest de beplanting iets te bieden hebben vond Springer. Zelfs in de winter, als het blad gevallen was. Geliefd is bij Springer de mammoetboom, om zijn ruwe stam en de enorme hoogte die hij kon bereiken. Maar ook de pluimes, om zijn gevederde blad en witte bloemtrossen, de Ginkgo om zijn vruchten en felgele kleur in de herfst, de Catalpa met zijn grote hartvormige blad en de altijdgroene Ceder. Op de lokatie staan al een aantal markante bomen die in de sfeer van Springer goed passen. Deze zijn het behouden waard. In de parktuin komen bomen in een rijke variatie aan bladvorm, bladkleur, bloeiwijze, bloeitijdstip, herfstkleur, geheel in de trand van Springer.

67/+5)8!1+,!2)!&9(#*$%)!:(5#,-)5! .'4),!#,!%)&!;#<*&),.'5-%)5(+5=! >+7/+5)8!1+,!?')54+,!#,!@+$A!BA! C%#<**)D!E)!F@**)8G

Fraxinus angustifolia ‘Raywood’ • Eerste lichtgroen dan donkergroen en in de herfst geel rood, oranje tot violet of zelfs paars. • 15m hoog

36

Prunus cerasifera ‘Nigra’ • Bruinrood blad • Witte tot roze bloesem • Kleine kersvormige vruchten. • 6 meter hoog

Robinia Frisia • Geelbladige Acacia. • De bladeren verkleuren van oranjegeel bij uitlopen naar groengeel en in de herfst diep goudgeel • 6 meter hoog

Acer rubrum • Veel varianten • Boom of heester • Blijft smal • Felle rode herfstkleur • 10 m hoog

Ginkgo biloba • Schitterende boom • Groeit overal • Blijft smal • Oranje herfstkleur • Kan heel oud worden

Prunus subhirtella autumnalis ‘Rosea’ • Bloeit uitbundig in de winter • Oktober tot en met maart • Bllad frisgroene kleur • Herfst geel, oranje en rood.

• • •

Gleditsia triacanthos ‘Sunburst’ Jong blad is felgeel kleine varenachtige bladeren 10 meter hoog

Magnolia • In april- mei bloeiend • Grote opvallende bloemen • Decoratieve bloei • Van wit tot purperroze • 6 meter hoog

37

Cercis siliquastrum • In vroege voorjaar bloeiend • Bloemen roze/paars • Zaadpeulen blijven de winter • Bloemknoppen kunnen gegeten worden als kappertjes. • 10 meter hoog

Struiken

Springer maakte in zijn tuinen een zorgvuldig afgewogen totaalcompositie van bomen, struiken en bloemvakken. Hij had een grote plantenkennis. In 1902 legde hij tegenover architecten zijn vak als volgt uit: “Als er een park wordt aangelegd moet de ontwerper een enorm voorstellingsvermogen hebben. Hij heeft rekening te houden met klimaat, bodem en omgeving; met de natuurlijke geaardheid van elke boom of struik […]. Welke vorm zij zullen verkrijgen; welke kleur van blad in voor- of najaar; welke bloemen en wanneer. Hoe de kleuren zich tegenover elkander houden niet alleen, maar ook de vorm van ’t blad en van ’t geheele individu.” De afgewogen totaalcompositie bracht met zich mee dat Springer ook het onderhoud van park en tuin niet graag overliet aan tuinlieden. Hij maakte er geen geheim van dat hij weinig vertrouwen had in hun kennis en inzicht. Meer dan eens vervingen ze als hij zich omdraaide een zorgvuldig uitgekozen exemplaar door een ‘willekeurig struikje’. Op eigen aandringen fungeerde hij daarom voor veel gemeenten als groenadviseur waardoor hij werd geraadpleegd voor nieuwe aanplant, snoeien en kappen van het groen.

Wisteria

Syringa vulgaris • In de lente bloeiend • Geurende bloemtrossen • Wit. roze, paars, donkerrood. • Goed winterhard • 5 meter hoog

Bloeiende seringen in de tuin rond 1900

38

Sierlijk Laren - la4sale 2020

Camelia • 12 cm bloemen • Wit, paars, rood • Winter/voorjaar bloei • Lang bloeiend • Groenblijvend • Tropische uiterlijk • Winterhard

@:+-/6"+$-/':"2#""+)"$)"$#4-/$9&/$ :&+#-245-"+"$*:)+&2.#6"9"+'$."#$5-"0'#$ ?&&+5-?3'7$J5'$)"$9+*4%$)"'$.4-="'$ 9**+$""/$<*"3"#$543+&&3$#&33"/$.&)$ &06"'/")"/$3*/$=-?$+"3"/"/$*:$""/$ <"5""0)"$4-#<+&/)"+7$@/*"-"/$(*"'#$ )"'34/)-6$6"<"4+"/K$&5'$."#$&5$/*)-6$ %&'7$c**+$""/$<**($*0$'#+4-3$*:$)"$ ?4-'#"$:5&&#'$%&'$'/*"-"/$/-"#$/*)-67$$

Rosa rubiginosa

Rosa The Generous Gardener

Viburnum carlcephalum

Hydrangea Annabelle

Rosa Abracadabra

Viburnum carlcephalum • In de lente bloeiend • Heerlijk geurende bloemtrossen • Elegant vertakkende struik • 2,5 meter hoog en breed

Hydrangea varieteiten • Lang bloeiende plant • Opvallende bloemen in felle kleuren • Wit, roze, rood, paars of blauw

Rozen • Lang bloeiende plant • Rijkgevulde trossen in vele kleuren • Kleinbloemig of grootbloemig • Gekunsteld of meer natuurlijk

39

Sierlijk Laren - la4sale 2020

Bloemperken

Springer gebruikte in zijn bloemperken opvallende en elegante bloeiende planten, die vaak eenjarig waren en dus elk jaar opnieuw moesten worden aangeplant. De borders hadden felle kleuren en waren erg decoratief. Door de introductie van kassen in de tuin kon men vele exoten in de tuin plaatsen en ook allerlei bijzondere planten kweken. In de grotere villatuinen stonden potten met fuchsia’s, palmen en allerlei exotische bloemen zoals camelia’s. Het is de bedoeling een moderne versie van de bloemperken aan te leggen, met zelfredzame vaste planten die wel mooie bloemvormen hebben en opvallende kleuren, maar ook een meer natuurlijke uitstraling. Een aantal daarvoor geschikte planten zijn op deze pagina aangegeven.

Irissen van Claude Monet 1915

Iris met roos

40

Clematis en roos

Sierlijk Laren - la4sale 2020

c&/$)"$J('#"+)&('"$3%"3"+-?$

Anemone tomentosa

!&59"+.*4#K$%&&+$@:+-/6"+$""/$

•

Geurende bloemen augustus.- september

•

De hoogte 70-80cm.

•

9-16 stuks/m2

&&/#&5$?&+"/$%"+3#"K$(*"'#$.-?$**3$ <5*"((*=&n"3"/$&&/5"66"/$-/$ 35"-/"$:&+#-245-"+"$'#&)'#4-/"/7$P&&+$ )&#$<"'2.*4%)"$.-?$&5'$I6"3/4#'"5X7$ H&#$."($'#**+)"$%&'$)&#$""/$3%"C 3"+C*/#%"+:"+$&5'$!&59"+.*4#$<"5&/6$ .&)$<-?$)"="$(*)"K$*()&#$.-?$=*$9""5$ :5&/#"/$3*/$&0="##"/7$

Iris germanica

Clematis

Hemerocallis

•

Groeit op zonnige plaatsen

•

200 soorten

•

Grote lelieachtige bloemen

•

Bloeit in de zomer

•

Grote opvallende bloemen

•

Vele kleuren

•

Grote en sierlijke bloemen.

•

Vele kleuren

•

Hoogte van 30-70cm.

•

Lange decoratieve bladeren

•

Rijkbloeiend in lente, zomer of herfst. •

Bloeit in de mei-september

•

Uitbundige kleuren

•

Bladhoudend of wintergroen,

Goed in vakken aan te planten

•

Stelen de show in iedere tuin

•

Struikachtig of kruidachtig,

•

41

Sierlijk Laren - la4sale 2020

Colofon Vorm en inhoud la4sale Marieke Timmermans Pepijn Godefroy In opdracht van Mark Voerman Projectontwikkeling Triumph BV Chantal Visch 31 december 2020