20210707Rvs43 Vaststellen jaarstukken 2020 gemeente Laren BIJLAGE accountantsverslag def

Aan de Raad van de gemeente Laren T.a.v. mevrouw C.J.E. Holtslag, griffier Postbus 71 3755 ZH EEMNES

Datum: Kenmerk: Onderwerp:

29 juni 2021 2021.254 Controle jaarrekening 2020

Geachte Raad, U hebt ons opdracht gegeven om de jaarrekening van de gemeente Laren over het boekjaar 2020 te controleren. Zoals vastgelegd in de opdrachtbevestiging hebben wij de controlewerkzaamheden in twee fasen uitgevoerd. In het vierde kwartaal van 2020 hebben wij de interimcontrole uitgevoerd, met name gericht op de interne beheersing in de voor de accountantscontrole relevante (financieel administratieve) processen. Onze bevindingen hebben wij verwoord in onze managementletter van 11 maart 2021 bij de BEL Combinatie. Dit accountantsverslag is als volgt ingedeeld: 1. De gemeente Laren en COVID-19 2. De belangrijkste bevindingen in een oogopslag 3. Het controleproces 4. Kwaliteit van de interne beheersing 5. Verslaggevingsregels nageleefd 6. Resultaat en vermogenspositie 7. Controlebevindingen jaarrekening 2020 8. Verplichte rapportage onderdelen 9. Afsluiting Bijlage: Verplichte rapportage inzake de SiSa-bijlage Wij bedanken de organisatie voor de medewerking die we bij de uitvoering van onze werkzaamheden hebben gekregen. De controle op afstand maakt de onderlinge afstemming niet eenvoudig maar ondanks dat hebben we de controle bij u in huis op tijd voor de commissievergadering kunnen uitvoeren. We verwachten dat onze rapportage de Raad ondersteunt bij de oordeelsvorming omtrent de jaarrekening.

Tot slot van de inleiding maken wij u attent op een aantal formele aspecten rondom de bestuurlijke behandeling van de jaarstukken. De bestuurlijke afhandeling van de jaarstukken bestaat uit de volgende stappen: het college van Burgemeester en Wethouders behandelt in de betreffende vergadering de jaarstukken, met inbegrip van de jaarrekening, stelt de jaarstukken daarmee vervolgens op. Op dat moment ontstaan formeel de jaarstukken.

ACCOUNTANTSVERSLAG

De gemeenteraad behandelt vervolgens de jaarstukken en stelt deze vast. Voordat de gemeenteraad dat doet dienen de jaarstukken twee weken ter inzage te liggen. Mochten in de periode tot de vaststelling van de jaarrekening in de Raad omstandigheden blijken die aanpassing van de jaarrekening noodzakelijk maken, dan moet een dergelijke aanpassing nog worden gemaakt. Dat geldt ook in geval de jaarrekening om andere redenen gewijzigd wordt alvorens tot vaststelling wordt overgegaan. Wij verzoeken de gemeente in deze gevallen met ons in contact te treden om gezamenlijk de noodzakelijke vervolgstappen met u te bespreken.

OPENBAARMAKING Bij de jaarstukken hoort de controleverklaring die zal worden gedateerd op 29 juni 2021. Wij voorzien één exemplaar van de controleverklaring van een originele handtekening. Dit exemplaar is ten behoeve van uw eigen archief en mag niet worden gepubliceerd. Het andere exemplaar van de controleverklaring is voorzien van de naam van onze accountantspraktijk en de naam van de accountant, echter zonder persoonlijke handtekening. Deze mag openbaar gemaakt worden. Wij bevestigen u ermee akkoord te gaan dat het afschrift van onze controleverklaring zonder persoonlijke handtekening, openbaar wordt gemaakt in de jaarrekening, mits de opgemaakte jaarrekening ongewijzigd blijft. Openbaarmaking van de controleverklaring is slechts toegestaan tezamen met de volledige jaarstukken. Indien u deze jaarstukken en de controleverklaring opneemt op internet, dient u te waarborgen dat de jaarstukken in zijn geheel goed zijn afgescheiden van andere informatie op de internetsite. Afscheiding kan bijvoorbeeld plaatsvinden door de jaarstukken in niet-bewerkbare vorm als een afzonderlijk bestand op te nemen of door een waarschuwing op te nemen indien de lezer de jaarstukken verlaat ("u verlaat de beveiligde, door de accountant gecontroleerde jaarrekening"). Dit accountantsverslag brengen wij uit in een versie met en zonder handtekening.

De versie zonder handtekening kan in het kader van de bestuurlijke behandeling worden verspreid. De versie met handtekening is alleen bestemd voor uw archief. Verspreiding daarvan is niet toegestaan.

ACCOUNTANTSVERSLAG 2 van 20

1. DE GEMEENTE LAREN EN COVID-19 In de loop van de controle over het boekjaar 2019, in het voorjaar van 2020, ging Nederland op slot. Een belangrijk deel van het openbare leven kwam stil te liggen. Hoewel de eerste golf relatief kort duurde en sommigen de verwachting koesterden dat de coronapandemie als geheel van korte duur zou zijn, weten we inmiddels beter. De tweede lockdown duurt inmiddels langer dan de eerste en de effecten voor mens en maatschappij zijn groot. De kerntaken van de gemeente Laren worden in wisselende mate geraakt door de pandemie en de lockdown. Er zijn zowel positieve als negatieve effecten op de lasten bijvoorbeeld door het wegvallen of uitstellen van activiteiten, maar ook extra steunmaatregelen voor instellingen, inwoners en ondernemers. Ook vallen sommige baten weg bijvoorbeeld in de sfeer van toeristenbelasting en bij leges voor paspoorten. Ook indirect via zwembad en museum ondervindt Laren de gevolgen van de pandemie door extra steun die nodig is om tekorten te dekken. In de jaarrekening wordt hier in de verschillende onderdelen aandacht aan besteed maar ontbreekt een, door de VNG geadviseerde, maar onverplichte paragraaf waarin de gevolgen van de pandemie zijn samengevat. Deze paragraaf zou een aanvulling kunnen zijn op de eerdere rapportages die de raad heeft ontvangen over de gevolgen van deze pandemie voor de gemeente Laren.

Zowel op grond van nationale regelgeving als door uw eigen keuzes zijn er steunmaatregelen doorgevoerd voor ondernemers en instellingen in de gemeente. De wijze waarop de gemeente in contact staat met de stakeholders is anders dan onder normale omstandigheden. Werken op afstand werd ook in de gemeentelijke organisatie de norm en is dat nog steeds. Dat geldt ook voor de contacten met de accountant. Daarbij hebben we ondervonden dat de communicatielijnen daardoor soms langer worden. De steunmaatregelen voor 2020 en 2021 zorgen voor veel extra werk in het opzetten en uitvoeren ervan. Dit vraagt ook afstemming met uw maatschappelijke partners zoals medeoverheden, zorginstellingen en culturele instellingen. Ook komen enkele steunregelingen terug in de SiSa-bijlage waardoor deze, soms relatief veel, aandacht krijgen in termen van controle en verantwoording. Daar waar bij veel bedrijven en instellingen COVID-19 inmiddels voor financiële problemen heeft gezorgd, of naar verwachting zal zorgen, is het risico op discontinuïteit bij u niet aanwezig. U bent op grond van de rechtsvorm immers verzekerd van uw financiering, omdat het Rijk de facto garant staat voor eventuele tekorten. Ook de ontwikkelingen ten aanzien van de pandemie hebben als gevolg van het vorenstaande geen effect op uw continuïteit of de activiteiten die u uitvoert.

Wij tekenen daarbij wel aan dat de pandemie in het algemeen, en de economische en sociale schade in het bijzonder, er voor kan zorgen dat het maatschappelijk herstel nog jaren duurt. Wij onderschrijven daarom de kanttekening in het voorwoord dat het nu moeilijk in te schatten is wat de impact van de pandemie voor 2021 en verder zal zijn.

ACCOUNTANTSVERSLAG 3 van 20

2. DE BELANGRIJKSTE BEVINDINGEN IN ÉÉN OOGOPSLAG Onderwerp

Bevindingen

Ons oordeel over de jaarrekening

Wij verstrekken bij de jaarrekening 2020 van de gemeente Laren een goedkeurend oordeel met betrekking tot de getrouwheid van de door het college van burgemeester en wethouders opgestelde jaarrekening. Dit oordeel betekent dat de jaarrekening een getrouw beeld geeft van de omvang en de samenstelling van de baten en lasten over 2020 alsmede van de activa en passiva per 31 december 2020. Ook verstrekken wij een goedkeurend oordeel over het aspect rechtmatigheid. Dit oordeel houdt in dat de baten, lasten en balansmutaties in alle van materieel belang zijnde aspecten tot stand zijn gekomen in overeenstemming met de begroting en met relevante wet- en regelgeving, waaronder de gemeentelijke verordeningen.

Verslaggeving en WNT

Wij hebben vastgesteld dat de jaarrekening overeenkomstig het Besluit Begroting en Verantwoording Provincies en Gemeenten (BBV) is opgesteld. Tevens is voldaan aan de WNT. Wij hebben verder geconcludeerd dat de overige informatie die in de jaarstukken is opgenomen niet inconsistent is met de informatie in de jaarrekening en de door ons verkregen controle-informatie.

SISA-bijlage

Wij hebben de SiSa-bijlage gecontroleerd met inachtneming van de Nota Verwachtingen Accountantscontrole die hierover regels bevat. Wij hebben bij de voor u van toepassing zijnde specifieke uitkeringen geen fouten of onzekerheden geconstateerd die de rapporteringstolerantie voor SiSa overschrijden.

Controleverschillen

In hoofdstuk 8 gaan we in op de geconstateerde controleverschillen die niet in de jaarstukken zijn gecorrigeerd. Het totaalbedrag aan controleverschillen voor getrouwheid blijft binnen de daarvoor geldende tolerantie van 1% van de totale lasten inclusief toevoegingen aan reserves voor fouten en 3% voor onzekerheden.

Kwaliteit van de interne beheersing

Wij hebben tijdens de controle geen significante gebreken in de administratieve organisatie of interne beheersing aangetroffen die relevant zijn om te komen tot een oordeel omtrent de jaarrekening.

Dataveiligheid en IT

In overeenstemming met artikel 2:393 van het Burgerlijk Wetboek delen wij u mee dat er naar aanleiding van de controle van de jaarrekening geen materiële bevindingen betreffende de betrouwbaarheid en de continuïteit van de geautomatiseerde gegevensverwerking zijn op te merken.

ACCOUNTANTSVERSLAG 4 van 20

Onderwerp

Bevindingen

Belangrijke schattingen in de Om de jaarrekening te kunnen opstellen is het voor het college noodzakelijk om schattingen te maken en oordelen te verwerken over jaarrekening toekomstige gebeurtenissen. Inherent aan het maken van schattingen is dat de uiteindelijke uitkomsten kunnen afwijken. De belangrijke schattingen die in de jaarrekening van de gemeente Laren zijn opgenomen hebben betrekking op de waardering van financiële vaste activa, de waardering van gronden en de inschatting van de omvang van verplichtingen in de vorm van voorzieningen en overlopende passiva. Wij aanvaarden in materiële zin de gekozen methoden die voor de schattingen zijn gehanteerd maar merken wel een onzekerheid aan met betrekking tot de onderhoudsvoorziening. Signalen van fraude, misbruik en oneigenlijk gebruik

Tijdens de controle hebben we op diverse momenten met alle voor ons relevante geledingen in de organisatie van gedachten gewisseld over eventuele fraudegevallen, fraudesignalen en de kwaliteit van de interne beheersing op dit onderwerp. Wij hebben tijdens de controle geen aanwijzingen verkregen van fraude, misbruik en oneigenlijk gebruik binnen de gemeente Laren over het boekjaar 2020. Het college heeft aan ons bevestigd dat in de organisatie geen gevallen gemeld zijn.

Resultaat 2020 en vermogenspositie

De gemeente Laren heeft over 2020 een negatief resultaat behaald van € 24.000. Dit resultaat is de optelsom van een totaalbedrag aan gerealiseerde lasten van € 39,1 miljoen en € 37,9 miljoen aan gerealiseerde baten. Het saldo van € 1,2 miljoen negatief is het verschil in de vermogenspositie tussen eind 2019 en eind 2020. Het eigen vermogen van de gemeente Laren is over het afgelopen jaar dus opnieuw lager geworden. De Raad heeft echter vooraf goedgekeurd dat bedragen aan de reserves onttrokken mochten worden en van dat bedrag is per saldo ongeveer € 1,2 miljoen gerealiseerd. In totaal komt het resultaat na mutaties in de reserves uit op een nadelig saldo van € 24.000.

ACCOUNTANTSVERSLAG 5 van 20

3. HET CONTROLEPROCES Het reguliere controleproces bestaat uit twee fasen, een interimcontrole gericht op de voor de accountantscontrole relevante administratieve processen en de eindejaarscontrole op de opgestelde jaarrekening. In de interimcontrole richten we ons primair op de wijze waarop processen zijn ingericht en interne beheersingsmaatregelen zijn opgenomen die de belangrijkste risico’s in de betreffende processen moeten afdekken. Door een combinatie van interviews, procescontroles en detailwaarnemingen beoordelen wij opzet, bestaan en werking van deze interne beheersingsmaatregelen en stellen wij vast dat deze bijdragen aan het tot stand komen van betrouwbare verantwoordingsinformatie. Onze bevindingen hebben wij verwoord in onze managementletter van de BEL Combinatie van 11 maart 2021. Bij de jaarrekeningcontrole richten we ons meer op de cijfers en onderzoeken wij of de jaarrekening, zoals die aan de gemeenteraad is verstrekt, deugdelijk is opgesteld en onderbouwd, dat de inrichting en presentatie voldoen aan het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV), dat de waarderingsgrondslagen correct zijn toegepast en de toelichtingen adequaat en volledig zijn. Ook hebben wij onderzocht of de informatie in de programmaverantwoording en de paragrafen niet strijdig is met het beeld van de jaarrekening.

Ten slotte is onderzocht of de baten, de lasten en de balansmutaties rechtmatig zijn, inclusief het opnemen van de vereiste gegevens inzake de Wet normering bezoldiging topfunctionarissen in de publieke en semipublieke sector (WNT). Bij de uitvoering van onze controlewerkzaamheden zijn de algemeen geldende “Controle en overige standaarden (COS)” van de NBA (Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountants), het Besluit accountantscontrole decentrale overheden, de kadernota rechtmatigheid, het controleprotocol WNT en de verordeningen van de gemeente Laren leidend. In dit accountantsverslag gaan wij in op de bevindingen ten aanzien van de controle van de jaarrekening. Dit accountantsverslag en onze bevindingen daarbij zijn mede bedoeld om de Raad te ondersteunen in haar controlerende taak.

4. KWALITEIT VAN DE INTERNE BEHEERSING Onze interimcontrole voeren we uit om een beeld te krijgen van de, voor de accountantscontrole relevante processen en de daarin opgenomen interne beheersmaatregelen. We doen geen uitspraken over de effectiviteit van dit stelsel anders dan voor het doen van de controle van de jaarrekening. De interne beheersing binnen een organisatie staat ten dienste van het realiseren van het voorgenomen beleid. Een adequate interne beheersing is van belang voor de adequate sturing van de organisatie en het kunnen afleggen van betrouwbare verantwoordingsinformatie. Met die uitgangspunten in het achterhoofd hebben wij in het najaar van 2020 de interimcontrole uitgevoerd. Evenals over voorgaande jaren hebben wij in de interimcontrole vastgesteld dat de in dit verband binnen de BEL Combinatie de gemaakte proces en procedureafspraken voldoen aan de basiseisen die daaraan mogen worden gesteld. Er is een mix aan controlemaatregelen gedefinieerd, zowel binnen de processen als over de processen heen.

ACCOUNTANTSVERSLAG 6 van 20

De aandachtspunten die we in de managementletter hebben benoemd betroffen het versterken van de controles op de volledigheid van opbrengsten, de waaronder belastingen, aandacht voor prestatielevering, het sociaal domein en de geautomatiseerde systemen. Tevens hebben wij melding gemaakt van lopende verbeteringen in het inkoopproces, met name ten aanzien van het borgen van de naleving van de Europese aanbestedingsregels. Deze onderwerpen komen voor zover nodig terug in dit verslag. De jaarrekeningcontrole heeft de hoofdconclusie inzake de interne beheersing onveranderd gelaten.

5. VERSLAGGEVINGSREGELS NAGELEEFD De jaarstukken 2020 van de gemeente Laren voldoen aan de formele uitgangspunten van het Besluit Begroting en Verantwoording Provincies en Gemeenten (BBV). Er wordt inhoudelijk verslag gedaan over de uitvoering van beleid en de financiële uitkomsten en aandachtspunten in het verslagjaar. Wij hebben ten aanzien van de inhoud van de jaarstukken in relatie tot de verslaggevingsregels geen significante tekortkomingen geconstateerd met betrekking tot de presentatie van de cijfers. Het jaarverslag en de overige informatie die in de jaarstukken is opgenomen, voldoen aan de eisen van het BBV. Een van de taken van de accountant is om vast te stellen dat de jaarrekening en het jaarverslag met elkaar verenigbaar zijn. In accountantstaal: De accountant moet overwegen of een inconsistentie van materieel belang bestaat tussen de financiële overzichten en de andere informatie (het jaarverslag). In het kader van onze controle lezen wij het jaarverslag en stellen daarover ook vragen om vast te stellen dat de in het jaarverslag gepresenteerde cijfers, analyses, activiteiten en uitkomsten passen bij het beeld van de cijfers in de jaarrekening en adequaat onderbouwd kunnen worden. Onze conclusie hieruit is tweeledig.

Enerzijds constateren wij dat de organisatie niet in alle gevallen in staat is geweest om uitspraken in het jaarverslag voldoende concreet te onderbouwen. De in het jaarverslag genoemde doelstellingen zijn soms inspanningsgericht en soms resultaatgericht geformuleerd. Op meerdere punten is het doel resultaatgericht omschreven maar wordt in de beschrijving van de activiteiten alleen de inspanning benoemd, of omgekeerd. Ook worden prestaties concreet benoemd maar ontbreekt een onderbouwing omdat concrete meetgegevens niet beschikbaar zijn. De door ons geconstateerde inconsistenties tussen de gestelde doelen, de verrichte inspanningen en de conclusie daarover zijn echter niet per definitie van materiële invloed op het eerder genoemde beeld omdat deze in veel gevallen niet direct te herleiden zijn naar de jaarrekening. Vanwege het feit dat onze conclusie op dit punt negatief geformuleerd is, leiden deze bevindingen niet tot een aanpassing van ons oordeel. Wel zijn wij van mening dat beweringen in het jaarverslag gedocumenteerd onderbouwd moeten kunnen worden. Dat is bij u echter niet altijd het geval en wij adviseren u hier meer aandacht aan te besteden.

6. RESULTAAT EN VERMOGENSPOSITIE 6.1 Resultaat Het jaar 2020 is in allerlei opzichten een bijzonder jaar door de COVID-19 pandemie. Het uitstellen, afstellen en aanpassen van activiteiten in de maatschappij, maar ook het ondersteunen van inwoners, instellingen en ondernemers, leidt meer dan normaal tot afwijkingen in uw jaarrekening. Wij gaan de analyse die in de jaarstukken is opgenomen niet overdoen en beperken ons tot de hoofdlijnen.

ACCOUNTANTSVERSLAG 7 van 20

De gemeente Laren wordt relatief hard geraakt door de coronapandemie. Hoewel gemeenten in de kerntaken gemiddeld genomen beperkt worden geraakt, hebben vooral inwoners, instellingen en ondernemers de klappen van de pandemie opgevangen. Gemeenten voeren namens het Rijk een belangrijk deel van de steunmaatregelen uit, zoals de TOZO, maar ook loopt via de gemeenten steun voor culturele en maatschappelijke instellingen. Het voorzieningenniveau in Laren is hoog en dat betekent ook dat het beroep van deze instellingen op de overheid, gemeten naar de omvang van Laren groot is. Dat komt bijvoorbeeld tot uitdrukking in het tekort op het zwembad en de cofinanciering in verband met de landelijke steun voor grote musea ten behoeve van Singer. De verkoop van de voormalige ambtswoning heeft geleid tot het feitelijk realiseren van een stille reserve van afgerond € 1,0 miljoen. De gemeente ging ervan uit dat met deze stap de vermogenspositie voor ongeveer twee jaar stabiel gehouden kon worden. De uitkomst is echter aanmerkelijk minder gunstig door de hierboven genoemde effecten van de pandemie.

6.2 Kostenontwikkeling sociaal domein De kostenontwikkeling in het sociaal domein is al jaren een punt van zorg. De afgelopen jaren is telkens een tekort gerapporteerd in het programma sociaal domein als gevolg van de sterk oplopend vraag naar ondersteuning in jeugdzorg en de Wmo. De uitvoering van participatiewet laat over de jaren heen een meer wisselend beeld zien. De kostenstijging is in absolute zin hoog, ongeveer 15% en er lijkt nog geen einde aan de stijging te komen omdat de bedragen die aan zorg worden toegewezen ook met ongeveer 15% groeien. Uit ervaring van eerdere jaren weten we dat dit een voorbode is van verdere groei in het komend jaar. Om die reden is in HBEL-verband vanaf dit jaar actie ondernomen om te komen tot ander beleid, hetgeen onder meer een heroverweging van het recht op ondersteuning in een aantal producten betekent. De effecten daarvan zijn nog niet zichtbaar in de cijfers over 2020.

6.3 Vermogenspositie verder onder druk De ontwikkeling in het eigen vermogen van de gemeente Laren kan als volgt worden weergegeven:

EIGEN VERMOGEN GEMEENTE LAREN 10,00 9,00 8,00 7,00 6,00

Begroting 19-22

5,00

Begroting 20-23

4,00

Begroting 21-24

3,00 2,00 1,00 0,00

2018

2019

2020

2021

2022

2023

De genoemde bedragen zijn in miljoenen euro’s.

ACCOUNTANTSVERSLAG 8 van 20

In het accountantsverslag van vorig jaar was een vergelijkbaar overzicht opgenomen, waarbij de tendens in het vermogen ongeveer gelijk was. Hoewel het als een ‘sombermans’ opmerking kan worden gezien herhalen we onze waarschuwingen van vorig jaar over de vermogenspositie van de gemeente Laren. De kengetallen verslechteren in 2020 verder en het perspectief ook. Dat is onderkend door het college en de raad. In het najaar van 2020 heeft u een pakket aan bezuinigingen vastgesteld om de financiële positie van Laren te stabiliseren. Het realiseren daarvan in 2021 is van groot belang voor de financiële toekomst van de gemeente. De solvabiliteit daalt van 16,6% vorig jaar naar 12,6% per 31 december 2020. Daarmee raakt de ‘veilige’ ondergrens van 20% van de VNG-stresstest verder uit zicht. Om op de ondergrens uit te komen is een versterking van meer dan € 3 miljoen nodig. De financiële resultaten die in de meerjarenraming zijn opgenomen zijn minder gunstig dan vorig jaar waardoor de verwachte reservepositie eind 2022 € 1,9 miljoen lager ligt dan eerder geraamd. Dat is een forse daling die niet alleen door pandemie wordt veroorzaakt maar ook zijn grond vindt in de stijgende kosten in het sociaal domein. De structurele exploitatie is in elk geval dit jaar en volgend jaar nog negatief. Met de uitgangspositie die u heeft is dat zorgwekkend.

De volatiliteit in de gemeentelijke financiering waar u mee te maken heeft maakt dat uw buffer om dit op te vangen beperkt is. De herijking van het gemeentefonds wordt momenteel opnieuw onderzocht. De uitkomsten daarvan worden medio juni verwacht, maar gelet op het gekozen systeem en het gewicht van de WOZ-waarde dat in het nieuwe model groter wordt wijst er op dat de forse korting van € 100 per inwoner niet volledig zal verdwijnen. Ook de meicirculaire van 31 mei jongstleden bevat voor u geen structurele oplossing voor de zwakke vermogenspositie van Laren. Daarbij komt dat de lange termijneffecten van corona en het relatief hoge beroep van de inwoners van Laren op de TOZO aandachtspunten vormen voor de komende jaren en een mogelijke indicatie zijn voor een hoger beroep op participatiewet voorzieningen. Hoewel het Rijk incidenteel over de brug komt om de oplopende kosten in de jeugdzorg te vergoeden is een structurele oplossing doorgeschoven naar het volgende kabinet. Daarbij is het feit dat de gemeente waarschijnlijk wel meer dan evenredig aanspraak kan maken op aanvullende coronasteunmaatregelen vanwege wegvallende inkomsten een kleine pleister op de wond.

7. CONTROLEBEVINDINGEN JAARREKENING 2020 7.1 Sociaal domein 7.1.1 Sociale Verzekeringsbank De SVB heeft nog steeds geen goedkeurend oordeel bij haar verantwoording van de bestedingen van de PGB’s. De verwachting is ook niet dat dat op korte termijn wel zal gebeuren. Ook de invoering van het nieuwe systeem gaat hierin volgens de SVB geen verandering brengen. De huidige foutpercentages die leiden tot een verklaring met beperking voor zowel de jeugdwet als de Wmo, dalen niet meer. Ook voert SVB geen eigen werkzaamheden uit om de prestatielevering vast te stellen, waardoor gemeenten voor de keuze blijven staan zelf al dan niet in dit verantwoordingsgat te springen. De gemeente Laren, of liever de HBEL namens u, heeft dit ook over 2020 gedaan en daaruit komen geen bijzonderheden naar voren. Ondanks een kleine toename van de lasten is de foutfractie die uiteindelijk overblijft lager dan onze rapporteringsdrempel.

ACCOUNTANTSVERSLAG 9 van 20

7.1.2 Wmo en Jeugdwet via de Regio Gooi en Vechtstreek uitgevoerd De gemeente Laren werkt voor inkoop van maatwerkvoorzieningen voor grote delen van de Wmo en jeugdwet, samen met de andere gemeenten in de Regio Gooi en Vechtstreek. De Regio legt aan de gemeenten via een apart kostenoverzicht verantwoording af over de gemaakte kosten. Uit de controle bij de Regio komen een aantal fouten en onzekerheden naar voren. Het niet ontvangen van verantwoordingsinformatie van aanbieders is een terugkerende oorzaak maar de omvang ervan is wel lager dan vorig jaar (€ 49.000). Daarnaast voert de Regio tal van controles uit op de ontvangen informatie, analyseert ze klachteninformatie en voert gesprekken met aanbieders. Bij deze controles constateert de Regio soms dat aanbieders fouten maken in de verantwoording. Deze fouten leiden soms tot onzekerheid over het al dan niet terecht declareren van kosten en soms tot fouten in de gedeclareerde bedragen. Daarnaast heeft het college besloten de afrekening van de Regio die eind mei 2021 is ontvangen niet meer te verwerken. Het betrof een relatief geringe afwijking en om een tijdige aanlevering van de jaarrekening aan de Raad mogelijk te maken is deze keuze gemaakt. De onzekerheden die blijken uit de Regio-verantwoording zijn opgenomen in de tabel in paragraaf 8.2. Dat geldt ook voor de afwijking van de cijfers tussen Regio en de gemeente Laren.

Het college heeft ervoor gekozen vanwege de timing van de ontvangst van de afrekening het positieve verschil (€ 90.000) niet meer in de jaarstukken te verwerken.

7.2 Transactie Crailo juist verwerkt In de jaarrekening van de gemeente Laren heeft een verschuiving plaatsgevonden in de balans. De Raad heeft in 2020 besloten, samen met de partners in GEM Crailo, om de gronden in dit project te verkopen aan de GEM. Daardoor neemt de activapositie met € 8,6 miljoen af. U heeft met de GEM afgesproken dat uiterlijk in 2029, de oorspronkelijke datum van betaling aan de provincie van de koopsom, deze vordering door de GEM zal worden voldaan. Wij merken overigens op dat deze transactie niet tot een financieel resultaat heeft geleid. Wij concluderen dat de verkoop juist in de jaarrekening is opgenomen en ook in de paragraaf grondbeleid wordt toegelicht.

7.3 TOZO-uitvoering belegd bij Hilversum Een van de steunmaatregelen van het Rijk om de effecten van de lockdowns te compenseren is de TOZO-regeling. Deze regeling is met name gericht op het ondersteunen van kleine zelfstandigen. De regeling bestaat uit een regeling voor inkomensondersteuning en een faciliteit voor bedrijfskredieten. De gemeente Hilversum voert deze regeling voor u uit, maar de gemeente Laren blijft hiervoor wel zelf verantwoordelijk. Het Rijk heeft in de loop van het jaar de regeling steeds verlengd en de uitvoeringseisen aangepast. In de managementletter hebben we al gewaarschuwd voor de gevolgen voor de controle omdat de toetsingskaders voor accountants pas laat duidelijk zijn geworden. In de nota verwachtingen accountantscontrole van het ministerie van BZK, die in de uiteindelijk definitieve vorm is gepubliceerd in april 2021 is het controlekader voor deze regeling opgenomen. Belangrijke eis aan gemeenten is dat de signalen van het landelijke Inlichtingenbureau over mogelijke fouten en/of fraude bij de ontvangers van de bijdrage, door gemeenten serieus worden onderzocht.

Dat kan, mede als gevolg van het de hoeveelheid signalen enerzijds en het laat bekend worden van de eisen anderzijds, niet geheel zijn beslag krijgen voor het afronden van de gemeentelijke jaarrekening, zodat ook de komende jaren de gemeente nog volop aan de slag zal zijn met de opvolging van deze signalen.

ACCOUNTANTSVERSLAG 10 van 20

De gemeente Laren heeft de werkzaamheden inzake TOZO uitbesteed aan centrumgemeente Hilversum. Wij hebben vanuit de accountantscontrole bij de centrumgemeente begrepen dat de procedures wat betreft het toekennen van de uitkeringen en het opvolgen van -signalen van het Inlichtingenbureau in opzet adequaat zijn. De procedures worden conform het controleplan in 2021 uitgevoerd. Wij zullen daarom in het controlejaar 2021 kennisnemen van het bestaan en de werking van deze procedures. Belangrijk om te benadrukken is dat de gemeente zelf verantwoordelijk blijft voor het rechtmatig verstrekken van de TOZO-uitkeringen en dat er voldoende opvolging moet zijn en blijven omtrent de IB-signalen. Wij gaan er in dit verband van uit dat de gemeente Laren door de uitbesteding van de uitvoering van de TOZO aan de gemeente Hilversum bedoeld heeft het M&Obeleid en de opvolging van de signalen van het Inlichtingenbureau als “eigen” normering over te nemen. Wij hebben het college geadviseerd dit in 2021 dit kader samen met Hilversum verder uit te werken en dit als beleidsdocument aan te bieden aan de Raad. Daarnaast vragen we aandacht voor de verantwoording van de TOZO in de jaarrekening. De bedrijfskredieten dienen in een periode van maximaal 3,5 jaar te worden terugbetaald.

Net als in andere situaties dat vorderingen ontstaan op cliënten die een beroep op de participatiewet is er een gerede kans dat terugbetaling niet of niet volledig plaatsvindt. Een actieve monitoring op het betaalgedrag en inschatting van invorderingskansen horen daarbij, maar is nu nog niet ingeregeld. U heeft overigens deze vorderingen geclassificeerd als kortlopend. Dat betekent dat u verwacht dat de vorderingen binnen een jaar zullen worden voldaan. Wij waarderen uw optimisme op dit punt, maar verwachten dat uit uw analyse zal blijken dat de terugbetalingstermijn langer zal zijn. Dit zal dan in de jaarrekening 2021 tot een wijziging in de presentatie moeten leiden, maar dat heeft geen gevolgen voor het vermogen of het resultaat.

7.4 Opbrengsten heffingen, belastingen en leges leidt tot onzekerheid Zoals bekend is de proceskwaliteit binnen het Team Heffen en Waarderen al enkele jaren dusdanig wisselend dat vanuit accountantsperspectief we niet op de interne beheersing in dit proces kunnen steunen. Om die reden hebben we, net als over 2019, de organisatie gevraagd om zowel ten opzichte van 2019 als ten opzichte van de begroting een analyse te maken van de opbrengsten, rekening houdend met factoren zoals de wijzigingen in het tarief, de waardeontwikkeling van het vastgoed, de samenstelling van huishoudens en het aantal objecten binnen de gemeente. De aangeleverde basisinformatie die ten grondslag lag aan de begroting van Laren hebben we vergeleken met de uitkomsten en voor een belangrijk deel verklaringen kunnen verkrijgen over de afwijkingen. Dat geldt alleen niet voor een resterend verschil ten aanzien van de volledigheid van de opbrengsten rioolrecht en een administratief verschil. Daarvoor wegen we een onzekerheid van € 80.000 mee in ons oordeel.

7.5 Begrotingsrechtmatigheid Het stelsel van begroten en de bewaking hiervan moet waarborgen dat de baten en lasten binnen de (gewijzigde) begroting blijven en dat belangrijke wijzigingen of dreigende overschrijdingen tijdig worden gemeld aan de gemeenteraad, zodat deze tijdig (binnen het begrotingsjaar) een besluit kan nemen. Wij hebben vastgesteld dat de totale lasten van de gemeente Laren op de programma’s de gewijzigde begroting 2020 met € 9,5 miljoen hebben overschreden. Deze overschrijdingen zitten in totaal op vier van de tien programma’s. Het betreffen overschrijdingen op de programma’s Bestuurszaken (programma 1), Cultuur, sport, recreatie (programma 6), Sociaal Domein (7) en Bouwen en Wonen (8). De overschrijding bij programma 8 houdt verband met de exploitatie van Crailo. Deze transactie loopt resultaatneutraal door de jaarrekening.

ACCOUNTANTSVERSLAG 11 van 20

In het sociaal domein zijn de lasten met ruim € 2,8 miljoen overschreden, voornamelijk door de TOZO. Hiervoor heeft u echter compensatie ontvangen van het Rijk. Wat ons opvalt is dat voor de TOZO geen begrotingswijziging in procedure is gebracht. De kosten, en baten, waren, zeker aan het eind van 2020, redelijkerwijs in te schatten. De raad autoriseert in formele zin de lasten, dus is het feit dat compenserende baten worden verkregen vanuit het autorisatiebeginsel minder relevant. De overschrijding bij bestuurszaken zijn te herleiden naar de extra dotatie voor de wethouderspensioenen door de dalende rentestand. Gezien de aard van deze overschrijdingen kunnen wij ons vinden in de opvatting van het college dat deze passen binnen de kaders die door de Raad zijn gesteld. Omdat deze overschrijdingen alsmede de overschrijdingen op investeringskredieten voldoende zijn toegelicht en in de Raad besproken, hoeven wij deze overschrijdingen uiteindelijk niet mee te wegen in ons accountantsoordeel.

7.6 Schattingen in de jaarrekening consistent verwerkt Bij het opmaken van een jaarrekening is het noodzakelijk dat het college schattingen en oordelen toepast om te komen tot betrouwbare cijfers. Niet zelden worden schattingen niet als zodanig onderkend, omdat ze vast onderdeel van het administratieve proces zijn. Daarbij hoort dat schattingen uiteen kunnen lopen vanwege het deels subjectieve karakter en de beschikbare informatie. Om die reden zijn schattingen meer dan gemiddeld vatbaar voor beïnvloeding door het management of door derden en daardoor hechten we nog meer dan bij andere jaarrekeningposten aan een gedegen onderbouwing van de schattingen. In onze controle besteden wij daarom nadrukkelijk aandacht aan deze schattingen. De belangrijkste schattingen in uw jaarrekening betreffen de waardering van materiele vaste activa, financiële vaste activa, voorraden (grondexploitatie), vorderingen en overlopende activa alsmede het inschatten van de noodzaak en de hoogte van voorzieningen en de waardering van verplichtingen. Tijdens onze werkzaamheden hebben wij geen tekortkomingen aangetroffen in de schattingsmethoden, behoudens de onzekerheden zoals benoemd in paragraaf 8.2.

7.7 Subsidies: vaststellingsproces onderweg, coulance toegepast Ten aanzien van gesubsidieerde instellingen is 2020 te beschouwen als een bijzonder jaar als gevolg van de coronapandemie. De maatregelen van de overheid, inclusief twee lockdowns in het boekjaar hebben ertoe geleid dat veel instellingen de activiteiten niet, in mindere mate of anders, of hebben moeten uitvoeren. Vanuit maatschappelijk belang wordt hier door de centrale en decentrale overheden in Nederland coulant mee omgegaan. De gemeente Laren heeft een beleidskader geformuleerd hoe in het vaststellingsproces in 2021 omgegaan kan worden met het toetsen op de levering van de tegenprestatie die tegen over de subsidie staat. Het college toont daarin enige coulance en daar is de Raad op verschillende momenten ook over geïnformeerd. Wij hebben ten aanzien van de subsidievaststelling over 2020 nog geen bevindingen, behoudens de constatering dat uiteraard nog niet alle subsidies op het moment van het opmaken van de gemeentelijke jaarstukken zijn vastgesteld. Dat is niet anders dan andere jaren. U heeft de ontvangen signalen die duiden op substantiële kortingen op subsidies, substantiële overschotten of substantiële aanvullende tekorten bij de belangrijkste subsidie-ontvangende partijen binnen de gemeente Laren onderzocht.

Daar waar sprake is van tekorten zijn op basis van voorlopige cijfers inschattingen gemaakt van deze verliezen en in de jaarrekening 2020 verwerkt.

ACCOUNTANTSVERSLAG 12 van 20

7.8 Beheerplannen actualiseren Net als vorig jaar vragen wij aandacht voor de beheerplannen. In de begroting neemt u jaarlijks bedragen op voor het onderhoud aan wegen, verlichting, riolering, openbaar groen en gebouwen. Ook heeft u voor onderhoud een kostenegalisatievoorziening getroffen. Om achterstanden te voorkomen en het beheer te optimaliseren is het hebben van actuele beheerplannen belangrijk. Daarmee onderbouwt u ook de noodzaak voor de hoogte van de voorziening, kunt u budgetten goed inschatten en werkzaamheden op elkaar afstemmen. Wij herhalen ons advies om de beheerplannen te actualiseren. Daarnaast is monitoring op de uitvoering belangrijk. Vorig jaar hebben we reeds geconstateerd dat het onderhoudsplan voor gebouwen, de uitvoering ervan en de financiële vertaling in de voorziening voor onderhoud uit elkaar begonnen te lopen. De afgelopen drie jaar heeft de gemeente Laren substantieel minder onderhoud gepleegd dan waarop was gerekend. De organisatie heeft bij de afwikkeling van de jaarrekening 2019 aangegeven de dotaties in de komende jaren te willen aanpassen maar vanwege het resultaateffect toen geen aanpassing meer te willen doorvoeren.

Wij constateren dat dat over 2020 opnieuw niet is gebeurd, dat er slechts voor beperkt deel van het geraamde bedrag onderhoud is gepleegd en dat een herziening van de plannen wordt voorbereid in het kader van de verduurzaming van het gemeentelijk vastgoed. De combinatie van deze factoren maakt dat wij de huidige onderhoudsplannen onvoldoende vinden om als onderbouwing van de voorziening onderhoud gebouwen van € 829.000 te dienen. Om dat vanuit de historie evident is dat er sprake is van een onderhoudsverplichting en onderuitputting over de afgelopen jaren is de hoogte van de onderhoudsvoorziening onzeker. Wij hebben het college geadviseerd de komende periode een huisvestingsvisie te ontwikkelen waarin de functies van het gemeentelijke vastgoed voor de langere termijn worden verbonden met het noodzakelijke onderhoud. In deze visie kunnen ook ontwikkeling rondom verduurzaming, de door COVID-19 aangescherpte ventilatie-eisen en bijvoorbeeld asbestsanering een plaats krijgen.

7.9 Renterisiconorm, kasgeldlimiet en schatkistbankieren De renterisiconorm en de kasgeldlimiet zijn voorschriften vanuit het Rijk om te voorkomen dat decentrale overheden niet bovenmatig gevoelig worden voor schommelingen in de rentestand. Om die reden moet de kortlopende financiering niet te hoog oplopen (kasgeldlimiet) en dient herfinanciering stapsgewijs plaats te vinden. Omdat kortlopende financiering goedkoper is, is het financieel veelal aantrekkelijk om kortlopende schuld aan te houden. Laren heeft in 2020 gedurende drie kwartalen niet voldaan aan de kasgeldlimiet. Bij doorlopende overschrijding loopt u het risico een aanwijzing van de provincie te krijgen om de kortlopende schuld om te zetten naar langlopende financiering. Een dergelijke aanwijzing is niet meer te verwachten aangezien u in het eerste kwartaal van 2021 de overschrijding heeft opgeheven door een nieuwe lening aan te gaan. Als decentrale overheden geld over hebben, dient dit boven een bepaalde drempel te worden aangehouden bij het Rijk. Dit schatkistbankieren is sinds een aantal jaren verplicht. Aan deze norm heeft u in 2020 voldaan. De renterisiconorm gaat over de mate waarin u risico’s spreidt bij het aantrekken van langlopende leningen. Aangezien de gemeente Laren in 2020 geen nieuwe financiering heeft aangetrokken voldoet u ook aan deze norm.

De drie normen zijn formeel onderdeel van het toetsingskader voor rechtmatigheid voor de accountant. We moeten op grond van de kadernota rechtmatigheid aan de Raad overschrijdingen van deze normen melden. Dit heeft geen effect op ons accountantsoordeel. Wij merken overigens op dat u transparant bent in de jaarstukken in het rapporteren over deze limieten en de overschrijding daarvan.

ACCOUNTANTSVERSLAG 13 van 20

8. VERPLICHTE RAPPORTAGE ONDERDELEN Op grond van de verslaggevingsregels, de voorschriften die het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties uitvaardigt, alsmede de beroepsregels van de Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountants (NBA) zijn een aantal rapportage onderdelen verplicht. In dit deel van het accountantsverslag hebben we deze opgenomen.

8.1 Controletoleranties en diepgang van de controle Controletolerantie is de term waarmee accountants aanduiden met welke precisie de controle wordt uitgevoerd. De maximumnormen die hiervoor gelden zijn opgenomen in het Besluit accountantscontrole decentrale overheden (Bado). De gemeenteraad heeft de mogelijkheid deze normen neerwaarts bij te stellen maar daar heeft u geen gebruik van gemaakt. Het is overigens ook niet gebruikelijk dat wel te doen. Het wettelijk maximum bedraagt 1% van de lasten voor fouten respectievelijk 3% van de lasten voor onzekerheden. Toevoegingen aan reserves worden in dit kader ook als lasten beschouwd. Uw lastentotaal over 2020 bedraagt, inclusief toevoegingen aan reserves, afgerond € 40,4 miljoen. Goedkeuringstoleranties

Grondslag

Fouten Onzekerheden

1% van de totale lasten 3% van de totale lasten

Bedrag (afgerond)

€ 404.000 € 1.212.000

De rapporteringstolerantie heeft het karakter van een afspraak waarboven wij controleverschillen aan u rapporteren. Op grond van onze eigen vaktechnische regels rapporteren wij afwijkingen van meer dan 5% van de goedkeuringstolerantie. Op basis van deze tabel komt de rapporteringstolerantie uit op € 20.000. Dit bedrag geldt zowel voor controleverschillen met betrekking tot getrouwheid als rechtmatigheid.

8.2 Overzicht van niet-gecorrigeerde controleverschillen In onderstaand overzicht hebben we de samenvatting opgenomen van de geconstateerde controleverschillen die niet gecorrigeerd zijn. Daarbij is het belangrijk te onderkennen dat bij rechtmatigheidsfouten herstel doorgaans niet mogelijk is, omdat de betreffende handeling niet ongedaan gemaakt kan worden. Ook is het zo dat alle verschillen en onzekerheden met betrekking tot de getrouwheid, ook in het oordeel over rechtmatigheid meetellen, omdat op dit punt de verslaggevingsregels niet zijn gevolgd. Dientengevolge is het onze ervaring dat de grenzen bij rechtmatigheid sneller overschreden worden dan bij getrouwheid.

ACCOUNTANTSVERSLAG 14 van 20

Niet gecorrigeerde controleverschillen (fouten en onzekerheden) in euro

Bedrag

Invloed eigen vermogen ultimo jaar

Invloed resultaat

De hoogte van de financiële verantwoording van de Regio wijkt af van de voorlopige prognose. Vanwege het tijdstip van aanlevering is deze niet meer in de jaarrekening verwerkt (zie 7.1.2).

€ 65.000

€ 65.000

€ 65.000

Totaal verschillen getrouwheid

€ 65.000

€ 65.000

€ 65.000

Bij de uitvoering van de Wmo bij de Regio Gooi en Vechtstreek is onvoldoende controle informatie ontvangen over de juistheid, volledigheid en rechtmatigheid van de verleende zorg door ontbrekende informatie van een aantal zorgaanbieders. Het genoemde bedrag is het aandeel van Laren in de ontbrekende informatie (zie paragraaf 7.1).

€ 49.000

€ 49.000

€ 49.000

De voorziening onderhoud wijkt af van de onderbouwende onderhoudsplannen (paragraaf 7.8)

€ 829.000

€ 829.000

€ 829.000

Onzekerheden in de verantwoording belastingen (zie paragraaf 7.4)

€ 80.000

€ 80.000

€ 80.000

Totaal onzekerheden getrouwheid

€ 958.000

€ 958.000

€ 958.000

Baten en lasten bedrijfskredieten onjuist verwerkt

€ 185.000

NVT

NVT

Getrouwheidsfouten zijn ook rechtmatigheidsfouten

€ 65.000

NVT

NVT

Totaal rechtmatigheidsfouten

€ 250.000

NVT

NVT

Getrouwheidsonzekerheden zijn ook rechtmatigheidsonzekerheden

€ 958.000

NVT

NVT

Totaal rechtmatigheidsonzekerheden

€ 958.000

NVT

NVT

Uit dit overzicht blijkt dat de geconstateerde verschillen en onzekerheden voor het aspecten rechtmatigheid onder de grenzen van paragraaf 8.1 blijven. Daarom is de strekking van onze controleverklaring goedkeurend voor zowel rechtmatigheid als getrouwheid.

ACCOUNTANTSVERSLAG 15 van 20

8.3 Rapportage inzake de SiSa-bijlage Ter voorkoming van onnodige verantwoordingsdruk verstrekt het Rijk een aantal specifieke geldstromen die via het systeem van Single Information Single Audit, moeten worden verantwoord. Sinds de invoering van de SISA-systematiek is het aantal projectverklaringen dat bij decentrale overheden naast de jaarrekeningcontrole moet worden verstrekt, drastisch verminderd. De afgelopen jaren heeft het Rijk steeds meer specifieke geldstromen in de algemene uitkering uit het gemeentefonds opgenomen, waardoor ook de SISA-tabel aan belang heeft ingeboet. Over 2019 was bij de gemeente Laren sprake van slechts vier regelingen die op deze manier moesten worden verantwoord. Een aantal specifieke stimuleringspakketten voor de energietransitie en sport maar ook voortvloeiend uit de toeslagenaffaire en de effecten van COVID-19-pandemie, hebben ervoor gezorgd dat in de jaarrekening 2020 het aantal regelingen is toegenomen tot acht. De verwachting is dat het aantal regelingen de jaren zal blijven toenemen. Het financieel belang van regelingen kan overigens fors verschillen. De controleverklaring bij de jaarrekening 2020 geldt ook voor de informatie die in deze bijlage is opgenomen. Dit betreft vrijwel alleen financiële gegevens. De controlevoorschriften voor de SiSabijlage zijn opgenomen in de Nota verwachtingen accountantscontrole.

Hierin staan onder meer de wijze waarop de controle moet worden ingestoken en zijn specifieke rapporteringsgrenzen voorgeschreven, te weten per specifieke uitkering: • • •

€ 12.500 als de omvangsbasis kleiner dan of gelijk aan € 125.000 is. 10% indien de omvangsbasis groter is dan € 125.000 en kleiner dan of gelijk aan € 1,0 mln. € 125.000 indien de omvangsbasis groter is dan € 1,0 mln.

Wij hebben geen fouten of onzekerheden geconstateerd met betrekking tot de SiSa-bijlage 2020 van de gemeente Laren die deze grenzen overschrijden. In het accountantsverslag wordt ingegaan op de bevindingen, ook als er geen fouten en onzekerheden zijn aangetroffen. In de bijlage bij dit accountantsverslag nemen we de verplichte tabel op. Deze tabel dient aan het ministerie van BZK ter beschikking te worden gesteld. We ervaren dat de veelheid en diversiteit aan regelingen, ervoor zorgen dat zowel onze controle als uw voorbereiding daarop veel capaciteit vraagt. Door de toename van het aantal regelingen en de soms complexe materiewetgeving die daar achter schuil gaat is het van belang dat de gemeente Laren ook organisatorisch de aandacht voor de SISA-systematiek versterkt.

8.4 Onze onafhankelijkheid Onze onafhankelijkheid is één van de hoekstenen van het accountantsberoep. De beroepsorganisatie van accountants NBA heeft de voorschriften in het kader van de onafhankelijkheid opgenomen in de Verordening inzake de onafhankelijkheid van accountants bij assurance-opdrachten (ViO). De naleving van de beroepsregels, waaronder de ViO, is in de organisatie van HZG Accountants & Adviseurs ingebed. Op basis van onze toetsing aan deze verordening concluderen wij dat onze onafhankelijkheid als certificerend accountant bij de gemeente Laren voldoende is gewaarborgd. Wij zijn als accountant benoemd door de gemeenteraad en dan past het dat we eventuele verzoeken tot het doen van andere werkzaamheden dan controle van de jaarrekening via de griffie melden bij de gemeenteraad, dan wel de commissie Maatschappij & Financiën als vertegenwoordiger van de Raad in de richting van de accountant.

ACCOUNTANTSVERSLAG 16 van 20

Dit geldt overigens niet voor de werkzaamheden die zijn inbegrepen bij de primaire opdracht, zoals de controle van specifieke projectverantwoordingen. Wij hebben in het afgelopen jaar geen meldingen bij de griffie en commissie Maatschappij & Financiën gedaan en geen andere werkzaamheden voor de gemeente Laren uitgevoerd dan de werkzaamheden binnen onze primaire opdracht. Andere aspecten van onafhankelijkheid zijn het uitwisselen van giften en geschenken en langdurige betrokkenheid. Daarvan is bij u geen sprake. Wij bevestigen voorts dat geen geschenken zijn verstrekt dan wel ontvangen die de in de regelgeving opgenomen grens van € 100 overschrijden.

8.5 Verdeling van verantwoordelijkheden in het controleproces In aansluiting op de tekst in de controleverklaring wijzen wij op de verantwoordelijkheden van de gemeente Laren en de accountant in het controleproces. Het college van burgemeester en wethouders is verantwoordelijk voor het opmaken van de jaarstukken 2020 in overeenstemming met het Besluit Begroting en Verantwoording Provincies en Gemeenten. Het is, en dat beschrijven we ook in de controleverklaring, onze verantwoordelijkheid om de controle van deze jaarrekening uit te voeren met in achtneming van Nederlands recht waaronder het Bado en uw eigen gemeentelijke controleprotocol. Het voldoen aan gedragsnormen, waar onafhankelijkheid zoals in de vorige paragraaf verwoord, een onderdeel van is, hoort daarbij. Onze controle plannen wij zodanig dat we een redelijke mate van zekerheid bereiken dat de jaarrekening geen materiele onjuistheden bevat als gevolg van fouten of fraude. Doordat we werken met steekproeven en andere technieken, bestaat de kans dat fouten ondanks het naar behoren uitvoeren van de controle niet ontdekt worden. Het is overigens de primaire verantwoordelijkheid van het college van B&W om, onder toezicht van de Raad, voldoende maatregelen te nemen om fouten en fraude te voorkomen. Daarbij hoort eveneens dat maatregelen ter opsporing in de organisatie worden getroffen.

In onze controle besteden wij om die reden uitgebreid aandacht aan deze maatregelen en voeren wij zelf werkzaamheden uit op posten en stromen die, in zijn algemeenheid of bij u, meer dan gemiddeld risicovol zijn. Dat betreft onder andere schattingsposten, correctieboekingen, memoriaalboekingen en de beoordeling van de zakelijkheid van (mogelijk) ongebruikelijke transacties. Ter afsluiting van het controleproces verstrekt het college van burgemeester en wethouders aan ons de bevestiging bij de jaarrekening. Hierin geeft het college aan dat zij alle door ons benodigde gegevens hebben verstrekt en dat de jaarrekening naar de laatste inzichten is opgemaakt. Wij hebben, behoudens de in paragraaf 8.2 opgenomen controleverschillen, geen specifieke elementen aan de bevestiging toegevoegd.

8.6 Frauderisico, integriteit en de naleving van wet- en regelgeving Van de accountant wordt op grond van de regels van de beroepsorganisatie (NBA) een professioneel-kritische houding verwacht ten aanzien van afwijkingen van materieel belang als gevolg van fraude in de jaarrekening maar ook met betrekking tot omkoping, corruptie en de naleving van andere wet- en regelgeving. De accountant maakt een inschatting van de frauderisico’s binnen een organisatie, en vormt zich een beeld van de maatregelen van interne beheersing die de organisatie heeft getroffen om mogelijke fraudes van materieel belang te voorkomen en te bezien of deze maatregelen effectief zijn. Datzelfde geldt ook voor integriteitsrisico’s en mogelijke niet-naleving van andere regelgeving. Voor de gemeente Laren geldt dit voor de gemeentelijke organisatie en voor de BEL Combinatie omdat eventuele bevindingen of risico’s zich vanuit de BEL Combinatie kunnen doorvertalen naar de gemeente Laren.

ACCOUNTANTSVERSLAG 17 van 20

Wij onderkennen in dit kader een risico op het doorbreken van de interne beheersing door het management of het college bij de totstandkoming van schattingen. We beoordelen in het kader van onze controle de interne processen op deze schattingen en doen detailcontroles op de uitgangspunten en aannames die aan significante schattingen ten grondslag liggen. Ook zijn we alert op ongebruikelijke transacties, samenwerkingsrelaties en de naleving van procedures die mede tot doel hebben transparantie en integer handelen te bevorderen. Elementen daaruit zijn controles op de prestatielevering bij inkooptransacties en subsidieverstrekking, binnen het sociaal domein en het naleven van het inkoopbeleid en aanbestedingsregels. Wanneer sprake is van een aanwijzing voor fraude, dan communiceren wij dit met, afhankelijk van de aard van de fraude, de direct leidinggevende, de directie en, in sommige gevallen, bij fraude in de top van de organisatie, en wanneer onvoldoende herstelwerkzaamheden worden ondernomen, met het college of met de gemeenteraad. In dat geval rapporteren wij daar separaat over. Ook bespreken wij mogelijke integriteitsrisico’s als we die in ons werk tegenkomen.

Om invulling te geven aan de eerdergenoemde verplichting, hebben wij een fraudediscussie gevoerd binnen het controleteam, met het management, de financiële staf en anderen in de gemeentelijke organisatie, waarbij wij de nadruk hebben gelegd op de eventuele mogelijkheden van materiële onjuistheden als gevolg van fraude in de jaarstukken en op preventieve maatregelen daarbij. Tijdens deze gesprekken is aangetoond dat in alle geledingen van de organisatie voldoende bewustzijn aanwezig is over frauderisico’s en de manier waarop deze beheerst worden. De gemeente Laren besteedt op diverse wijzen aandacht aan fraude, integriteit, aspecten van misbruik en oneigenlijk gebruik. We zien op steeds meer plaatsen dat organisaties zelf een frauderisicoanalyse maken waarin ook aandacht wordt besteed aan integriteitsrisico’s in het algemeen. Nu u begint de interne toetsing op belangrijke processen binnen de BEL Combinatie opnieuw in te richten adviseren wij u voor deze processen ook fraude en integriteitsrisico’s daarin te betrekken. Vandaaruit kunt dit uitbouwen naar uiteindelijk een organisatie brede analyse. Daarmee ontstaat een totaalbeeld waarmee u het risico op mogelijke ‘witte vlekken’ in het beeld over fraude sterk kunt verminderen. We merken overigens op dat u nu al de aanwezige maatregelen evalueert en waar nodig worden deze aangescherpt.

We adviseren u in het proces van de voorbereiding naar de rechtmatigheidsverantwoording het aspect fraude en integriteit expliciet aandacht te geven. Fraude is echter ook een kwestie van houding, gedrag en cultuur. In organisaties is een open houding en elkaar aanspreken op signalen van fraude, misbruik en oneigenlijk gebruik belangrijk om de kans op ongewenst gedrag te verminderen en de kans op ontdekking ervan te verhogen. In dat kader vinden wij het voor de hand liggen dat op alle niveaus in de organisatie tenminste eenmaal per jaar gesproken wordt over de (fraude)risico’s in de organisatie en de maatregelen die hieromtrent getroffen zijn. Tijdens onze werkzaamheden hebben we ook aandacht besteed aan elementen van beïnvloeding en druk die kunnen leiden tot een aantasting van het bestuurlijk handelen binnen de organisatie. We benadrukken dat we bij onze werkzaamheden op de in deze paragraaf genoemde elementen geen afwijkingen hebben geconstateerd. Tevens hebben we geen aanwijzingen verkregen dat nietnaleving van regelgeving door de gemeente Laren significante effecten op de jaarrekening zou kunnen hebben.

8.7 Betrouwbaarheid en continuïteit van de geautomatiseerde gegevensverwerking In overeenstemming met artikel 2:393 van het Burgerlijk Wetboek delen wij u mee dat er naar aanleiding van de controle van de jaarrekening geen zaken betreffende de betrouwbaarheid en de continuïteit van de geautomatiseerde gegevensverwerking zijn op te merken.

ACCOUNTANTSVERSLAG 18 van 20

Onze jaarrekeningcontrole is gericht op het geven van een oordeel omtrent de jaarrekening zelf en is niet primair gericht op het doen van uitspraken omtrent de betrouwbaarheid en de continuïteit van de geautomatiseerde gegevensverwerking als geheel of van onderdelen daarvan. Onze bevindingen daaromtrent raken dan ook slechts díe onderdelen die wij onderzocht hebben in het kader van de jaarrekening, wat wil zeggen dat wij ter zake geen volledigheid hebben beoogd. Om volledig zicht te hebben op de betrouwbaarheid van alle geautomatiseerde systemen, ook die systemen zonder relatie naar de jaarrekening, is meer uitgebreid en specifiek gericht onderzoek noodzakelijk. Om te komen tot een oordeel over uw jaarrekening is een dergelijk onderzoek niet noodzakelijk. Het doel van de IT-omgeving binnen de gemeente Laren is dat deze bijdraagt aan een betrouwbare en adequate informatievoorziening. Wij hebben een inventarisatie van de IT-omgeving uitgevoerd en daarbij aandacht gegeven aan het wijzigingsbeheer, de logische toegangsbeveiliging, de continuïteit, monitoring/logging en de informatiebeveiliging. Daarin zijn geen zaken naar voren gekomen die vermelding verdienen in dit verslag.

Wel benadrukken we dat ondanks dat u gebruik maakt van de diensten van derden voor het beheer van uw IT-omgeving, u als opdrachtgever verantwoordelijk blijft om te borgen dat de organisatie aan haar wettelijke verplichtingen aantoonbaar voldoet. Het expliciteren van deze stap is een aandachtspunt. Met betrekking tot de Algemene Verordening Gegevensbescherming hebben wij vastgesteld dat de gemeente Laren, mede door tussenkomst van de BEL Combinatie, voldoet aan de basiseisen waar de Autoriteit Persoonsgegevens zegt op te handhaven.

9. AFSLUITING Wij zijn altijd bereid tot het nader toelichten van dit verslag, en we gaan ervan uit hiermee onze controleopdracht over 2020 op passende wijze te hebben afgerond. Deze brief is besproken in de vergadering van de commissie Maatschappij & Financiën op 24 juni 2021. Hoogachtend, Hofsteenge Zeeman Groep B.V. Was getekend: drs. E. Vriesen RA

ACCOUNTANTSVERSLAG 19 van 20

BIJLAGE BIJ ACCOUNTANTSVERSLAG 2020 SISA LAREN Hierna volgt de door het ministerie van BZK voorgeschreven rapporteringstabel. Nummer specifieke uitkering conform SISAbijlage 2020

Specifieke uitkering

FIN: B1

Regeling specifieke uitkering gemeentelijke hulp gedupeerden toeslagenproblematiek Regeling specifieke uitkering Reductie Energieverbruik Onderwijsachterstandenbeleid 2019-2022 (OAB) Regeling specifieke uitkering Extern Advies Warmtetransitie Gebundelde uitkering op grond van artikel 69 Participatiewet gemeentedeel 2020 Besluit bijstandsverlening zelfstandigen 2004 (exclusief levensonderhoud beginnende zelfstandigen) gemeentedeel 2020 Tijdelijke Overbruggingsregeling Zelfstandige Ondernemers (TOZO) – gemeentedeel 2020 Regeling Sportakkoord

BZK: C1 OCW: D8 EZK: F9 SZW: G2 SZW: G3

SZW: G4

VWS: H8

Fout of onzekerheid

Financiële omvang in euro’s

Toelichting fout / onzekerheid

NVT

NVT

NVT

NVT

NVT

NVT

NVT

NVT

NVT

NVT

NVT

NVT

NVT

NVT

NVT

NVT

NVT

NVT

NVT

NVT

NVT

NVT

NVT

NVT

Aspect controleverklaring

Oordeel

Strekking controleverklaring getrouwheid Strekking controleverklaring rechtmatigheid

Goedkeurend Goedkeurend

ACCOUNTANTSVERSLAG 20 van 20