[U26.01938] Raadsinformatiebrief Doelmatigheidsonderzoek 2026 Evaluatie toetsingskader Eneco-reserve

De leden van de Gemeenteraad Postbus 1 2650 AA BERKEL EN RODENRIJS

Van

College van B&W

Onderwerp

Doelmatigheidsonderzoek 2026 Evaluatie toetsingskader Eneco-reserve

Datum

26 mei 2026

Ons kenmerk

U26.01938

Geachte raadsleden, Begin 2020 heeft de gemeente Lansingerland haar aandelen Eneco verkocht, wat geleid heeft tot een boekwinst van C 137,6 miljoen en een toename van de liquiditeitspositie voor dat bedrag. Na de inzet van de Enecogelden voor voorstellen om financieel rendement te behalen, schuldreductie en investering in Stedin bleef er nog een aanzienlijk bedrag beschikbaar voor investeringen in Lansingerland. Om deze investeringsmogelijkheden zorgvuldig en objectief te kunnen beoordelen, is een afwegingskader opgesteld (T21.06716). Onderzoek doelmatigheid en doeltreffendheid Via ons Intern controleplan 2026 (T26.00001) dat wordt aangeboden aan de BAC op 3 juni 2026, wordt u geïnformeerd over het door ons te verrichten onderzoeken naar doelmatigheid en doeltreffendheid (Verordening onderzoeken doelmatigheid en doeltreffendheid (213a) gemeente Lansingerland 2023). Het doel van het onderzoek in 2026 is om inzichtelijke te maken wat de effectiviteit is van het Toetsingskader Eneco-reserve als wordt gekeken naar de gestelde doelen. Dit onderzoek is uitgevoerd door BMC. Met het opleveren van het rapport is dit onderzoek afgerond. Op grond van artikel 213a lid 3 stellen wij een afschrift van het onderzoek beschikbaar aan de Rekenkamer waarmee we hen informeren over het onderzoek dat we hebben gedaan.

Conclusie: realisatie doelstelling van het toetsingskader Het doel van het toetsingskader was om de politieke regie over de bestedingen bij u als raad te houden en de middelen strikt te scheiden van de reguliere exploitatie. In deze context werd het toetsingskader ontworpen als een objectief instrument om de verwachte stroom aan initiatiefvoorstellen te prioriteren. De verwachting was destijds dat de Raad en de samenleving zelf met initiatieven zouden gaan komen voor de inzet van de Eneco gelden. Het uitblijven van deze initiatieven liet ruimte om anders naar de Eneco gelden te kijken. In het rapport is een overzicht opgenomen van de weging van de verschillende voorstellen. Bij een aantal voorstellen heeft geen weging aan de hand van de criteria plaatsgevonden. Ieder voorstel heeft (positieve) maatschappelijk 1/3

effecten gehad. De brede inzetbaarheid maakt het mogelijk om uiteenlopende projecten kwalitatief binnen de kaders te verantwoorden. Conclusie: het proces De evaluatie van het proces laat zien dat het toetsingskader niet altijd consequent wordt ingezet. In de praktijk is niet bij elke uitgave een volledig ingevuld kader aan de gemeenteraad voorgelegd. Bij de eerste grote onttrekking 2021 (de boeterente van C11,3 miljoen) was dit nog te verklaren, omdat het instrument destijds nog niet was vastgesteld. Bij latere besluiten werd afgeweken van het proces. Zo is de inzet voor het Integraal Huisvestingsplan (C25,5 miljoen) beknopt gemotiveerd, in plaats van uitge­ breid getoetst. Daarnaast speelden bij dit voorstel ook bredere financiële overwegingen een rol, zoals het verwachte effect op het financiële surplus. Hoewel de impact op het surplus formeel geen onderdeel uitmaakt van het toetsingskader, vormt dit wel een relevante factor in de bestuurlijke afweging. Het stapsgewijze proces wordt soms doorkruist door het politieke debat. Bij Casa Cadanza werd de inzet van de Eneco-reserve bijvoorbeeld geregeld via een amendement om dekking te vinden waardoor het reguliere voorselectie-proces werd overgeslagen.

Hierbij kan worden geconcludeerd dat het toetsings­ kader procesmatig niet fungeert als een dwingende voorafgaande voorwaarde, maar eerder als een optionele, administratieve verantwoording achteraf. Scenario’s Op basis van de vier door het onderzoeksbureau uitgewerkte scenario’s heeft het college voorkeur voor de scenario’s 2B en 3. Scenario 2b is een thematische reservering. In dit scenario worden de resterende Eneco gelden (circa C 68 miljoen) verdeeld over een beperkt aantal vooraf vastgestelde maatschappelijke thema’s. In plaats van elk individueel project door een evaluatiekader te halen, stelt de raad per thema een budget beschikbaar met specifieke ambities. Scenario 3 is het toevoegen van de bestemmingsreserve Eneco-gelden aan de algemene reserve. In dit scenario wordt de bestemmingsreserve Eneco-gelden formeel opgeheven. Het restantbudget vloeit direct terug naar de algemene middelen. Wel daarbij zichtbaar maken waar de middelen aan worden besteed, zodat verantwoording altijd mogelijk is en maatschappelijke meerwaarde geborgd wordt. Wij gaan ervanuit dat u als raad het politieke debat voert en een keus maakt voor een scenario. De gemaakte keuze kan worden verwerkt in de begroting 2027.

2/3

Tot slot Met het informeren van u als raad wordt motie 2025-015 (Eneco-reserve) afgehandeld. Wij vertrouwen er op u met deze reactie voldoende te hebben geïnformeerd en gaan ervan uit dat deze reactie bijdraagt aan het politieke debat.

Met een vriéndelijke groet, burgemeester en wethouders van Lansingerland

Mickel Beckers Gemeentesecretaris

Rik van der Linden Burgemeester

Bijlage: Rapport BMC Evaluatie toetsingskader investeringen uit Eneco-gelden (I26.07887)

3/3