[U25.04601] RIB Septembercirculaire 2025 Gemeentefonds

De leden van de Gemeenteraad Postbus 1 2650 AA BERKEL EN RODENRIJS

Van

College van B&W

Onderwerp

Septembercirculaire 2025

Datum

15 oktober 2025

Ons kenmerk

U25.04601

Geachte raadsleden,

Via deze brief informeren wij u over de uitkomsten van de Septembercirculaire 2025. Aanleiding Het demissionair kabinet Schoof heeft na de Miljoenennota ook de Septembercirculaire Gemeentefonds 2025 gepubliceerd met daarin de laatste ontwikkelingen aangaande de algemene uitkering voor gemeenten. Zoals gebruikelijk, informeren wij middels deze brief u over de gevolgen van de Septembercirculaire 2025 voor de gemeentelijke financiën van Lansingerland. Kernboodschap Naast (taak)mutaties en de actualisatie zijn dit de belangrijkste punten uit de Septembercirculaire 2025: » Het volumeaccres en het accres loon- en prijsontwikkelingen zijn geactualiseerd t.o.v. de Meicirculaire 2025; » Positief voorschot in 2025 wegens onderschrijding van het BTW-compensatiefonds (BCF); » Het kabinet volgt het advies van de Commissie van Ark op over de compensatie van 50% van de tekorten op de Hervormingsagenda Jeugd voor de jaren 2023 en 2024; Het advies van het College is om deze nagekomen post van C 1.591.000 in 2025 toe te voegen aan de Algemene Reserve conform de consistente gedragslijn. » Voor de gemeente Lansingerland is het netto-effect van de Septembercirculaire 2025 op begrotings­ jaar 2026 een voordeel van C 1.264.000. Het advies van het College is om ook deze post toe te voegen aan de Algemene Reserve ter compensatie van de inzet van het surplus bij de Begroting 2026.

Recent heeft u het raadsvoorstel Begroting 2026 (BR2500065) ontvangen. Door het moment van publicatie van de Septembercirculaire 2025 was het niet mogelijk de ontwikkelingen hiervan mee te nemen in de Begroting 2026-2029. De Begroting 2026-2029 is daarom gebaseerd op de (herijkte) Meicirculaire 2025.

1/7

Het college heeft aan u als raad een begroting aangeboden met maatregelen om in 2026 een structureel begrotingstekort te voorkomen. De Septembercirculaire 2025 heeft weliswaar een positief effect op het saldo van 2025 en 2026, maar het positieve effect op het meerjarenbeeld daarna is slechts beperkt. Het is nu aan u als Raad om de Begroting 2026-2029 te amenderen waar u dat nodig acht. Daarbij willen wij wel uw aandacht vragen dat amendementen met structurele resultaatseffecten vanaf 2026 door­ werken naar de volgende jaren waarin al een aanzienlijk tekort wordt voorzien. Afhankelijk van het amendement, vergroot dit mogelijk de bezuinigingsopgave in die jaren. In de Begroting 2026 wordt er een aanzienlijke onttrekking gedaan aan de Algemene Reserve. Het college adviseert de raad daarom het positieve effect van de Septembercirculaire 2025 voor de jaarschijf 2026 weer toe te voegen aan de Algemene Reserve. Hieronder informeren wij u over de financiële effecten van de Septembercirculaire 2025 voor zowel het begrotingsjaar 2025 als het meerjarenbeeld. De mutaties ten opzichte van de Meicirculaire 2025 worden puntsgewijs toegelicht.

Gevolgen Septembercirculaire 2025 voor begrotingssaldi In onderstaande Tabel 1 zijn de bijgestelde saldi van de Zomerrapportage 2025 en de Begroting 2026-2029 opgenomen na verwerking van de financiële mutaties uit de Septembercirculaire 2025, rekening houdend met de adviezen van het college. Voor begrotingsjaar 2025 levert de Septembercirculaire 2025 een voordeel van C 1.857.000 op. Kanttekening hierbij is dat het voordeel uit de Septembercirculaire voor C 1.983.000 bestaat uit de additionele taakmutaties en decentralisatieuitkeringen. Voor zover deze taken nog niet eerder opgenomen zijn in de begroting, staan er tegenover deze extra inkomsten mogelijk dus ook nog extra kosten. Waar nodig, zal hier middels de P&C-cyclus extra budget voor aangevraagd worden. Voor begrotingsjaar 2026 betekent de Septembercirculaire 2025 een verbetering van het structurele begrotingssaldo met C 1.264.000 in 2026, aflopend naar C 253.000 in 2029. De mutaties worden verderop in deze brief nader toegelicht. Bedragen x C 1.000

Tabel 1 2025

2026

2027

2028

2029

Saldo Zomerrapportage 2025 (totaal) Structureel Begrotingssaldo 2026 - 2029 Netto effect Meicirculaire nog te verwerken in 2025 Netto effect Septembercirculaire 2025 Voorgestelde toevoeging aan de Algemene Reserve

-1.984 4.055 1.857 -1.591

113 1.264 -1.264

-3.705 655 -

-6.699 1.110 -

-7.516 253 -

Bijgesteld (structureel) saldo Begroting 2025 en Begroting 2026 - 2029

2.337

113

-3.050

-5.588

-7.263

Toelichting Septembercirculaire 2025 versus (herijkte) Meicirculaire 2025 In onderstaande tabel 2 presenteren wij de ontwikkelingen van de Septembercirculaire 2025, met betrekking tot het begrotingsjaar 2025 en verder. Deze ontwikkelingen zijn geclusterd in de categorieën; a. Autonome ontwikkelingen, b. Taakmutaties en decentralisatie-uitkeringen en c. Mutaties in stelposten en overige posten. De tabel toont de effecten ten opzichte van de (herijkte) Meicirculaire 2025, zoals verwerkt in de Begroting 2026-2029. Aansluitend volgt een nadere toelichting per onderwerp.

2/7

Tabel 2____________________________________________

Bedragen x C 1.000

2025

2026

2027

2028

2029

1.170 -405

-251 -84 610

-335 -84 67

-454 -83 658

-502 -84 -193

a) Subtotaal autonome ontwikkelingen

765

275

-352

121

-779

Taakmutaties Decentralisatie- en integratieuitkeringen

1.877 106

113 1.861

86 106

80 60

80 53

-891

284 542 -55 -1.756

284 586 -55 -

284 620 -55 -

284 670 -55 -

9 0

899 253

Volume en LPO accres Voorschot ruimte onder BCF-plafond 2025 Ontwikkeling uitkeringsbasis in Septembercirculaire 2025 Hoeveelheidsverschillen en overige ontwikkelingen

b) Subtotaal taakmutaties decentralisatie- en integratieuitkeringen Totaaleffect Septembercirculaire (a+b)

Mutatie Stelpost BCF Stelpost Ontwikkeling uitkeringsbasis (vrijval resterende 50%) Omzetting SPUK IDO (Overheidsbrede Dienstverlening) Omzetting SPUK CDOKE 2026 c) Mutaties stelposten en overige posten Netto effect Septembercirculaire incl. bijstelling (stel)posten (a+b+c)

a) Autonome ontwikkelingen 1. Ontwikkeling Accres Sinds 2024 volgt het gemeentefonds meerjarig de ontwikkeling van het nominale bruto binnenlands product (bbp). Het accres, de jaarlijkse wijziging van de algemene uitkering, is opgesplitst in twee delen: » Volumeaccres: Dit deel compenseert de groei van de bevolking en de reële economische ontwikkeling. » Nominaal accres: Dit deel compenseert de stijging van loon- en prijsniveaus. Het volumeaccres is gebaseerd op een 8-jaars historisch gemiddelde (t-9 t/m t-2) van de ontwikkeling van het bbp. In de Septembercirculaire 2025 is een nieuwe raming voor het accres 2026 en verder opgenomen. Dit betreft de actuele raming van de ontwikkeling van het bbp door het Centraal Planbureau (CPB; MEV26). Ten opzichte van de Meicirculaire 2025 is er voor 2027 en verder een oplopend negatief effect voor het volumeaccres. De indexatie voor inflatie, oftewel het LPO-accres (loon- en prijsontwikkeling), volgt de prijsontwikkeling van het bbp van het lopende jaar. Het LPO-accres voor 2026 is naar beneden bijgesteld als gevolg van een lagere raming van de prijs bbp. De combinatie van volume- en prijsontwikkelingen zorgen voor 2026 en verder voor een negatieve bijstelling van de algemene uitkering die oploopt van C 0,3 miljoen in 2026 naar C 0,5 miljoen in 2029. 2.

Voorschot ruimte onder BCF-plafond 2025 Het BTW-Compensatiefonds (BCF) heeft een plafond. Als de gezamenlijke declaraties onder dit plafond blijven, wordt het verschil in het gemeentefonds gestort. Bij overschrijding volgt een uitname. Jaarlijks wordt bij de Septembercirculaire een voorschot verstrekt op basis van de verwachte afwijking van dat kalenderjaar. In de Meicirculaire van het volgende jaar volgt dan de afrekening. In deze circulaire bedraagt het voorschot voor 2025 voor gemeente Lansingerland C 1,2 miljoen. Na verrekening van de reeds eerder opgenomen stelpost BCF is de financiële impact op het begrotingssaldo 2025 C 0,3 miljoen voordelig. Onder punt c.1 wordt een verder toelichting gegeven op de stelpost. 3/7

3. Ontwikkeling uitkeringsbasis Bij de Meicirculaire 2025 is een groei van landelijke aantallen op de maatstaven geraamd. Dit zorgt voor een groei van de uitkeringsbasis. Als de daadwerkelijke ontwikkeling anders is dan voorzien, leidt dit in de daaropvolgende circulaires tot bijstellingen. Dit is terug te zien in de Septembercirculaire, waar een negatief effect van C 84.000,- voor 2026 en verder wordt vermeld. 4. Hoeveelheidsverschillen De algemene uitkering wordt berekend door het aantal eenheden per maatstaf te vermenigvuldigen met het bijbehorende bedrag, waarna de som van deze producten (de uitkeringsbasis) wordt vermenigvuldigd met de uitkeringsfactor. Wijzigingen in aantallen, bedragen of de uitkeringsfactor beïnvloeden de uitkering. Bij de Septembercirculaire 2025 zijn een aantal van de maatstaven door het Rijk geactualiseerd. De grootste afwijking ten opzichte van de Meicirculaire 2025 voor het begrotingsjaar 2025 wordt veroorzaakt door de maatstaven ‘Huishoudens met een laag inkomen boven drempel’ en ‘inwoners met een migratieachtergrond’. De hogere aantallen op deze maatstaven zorgen vanaf 2026 voor een positieve bijstelling van de algemene uitkering. Echter, ze brengen mogelijk ook meer exploitatielasten vanaf 2026 met zich mee, waar indien nodig via de P&C-cyclus budget voor aangevraagd zal worden. Daarnaast is de nieuwe SVHW-raming verwerkt.

Deze laat een iets grotere WOZ-waardeontwikkeling voor woningen zien dan eerder verwacht ten tijde van de Meicirculaire 2025. Dit leidt tot een negatieve aanpassing van de algemene uitkering. Er wordt vanuit het Rijk namelijk rekening gehouden met een grotere belastingcapaciteit die de gemeente heeft als gevolg van de WOZ-waardeontwikkeling. b) Taakmutaties en decentralisatieuitkeringen Het Rijk stelt financiële middelen beschikbaar voor nieuwe of gewijzigde taken. Dit geldt voor taken die nu door gemeenten uitgevoerd moeten worden, na veranderingen in de wetgeving of overdracht van taken die eerder door het Rijk werden uitgevoerd. Dit kan middels taakmuaties of decentralisatieuitkeringen (DU’s). Belangrijk om te benoemen is dat deze middelen geen gelabeld geld zijn. Het staat de gemeente vrij om deze middelen anders in te zetten, zolang er aan de wettelijke kaders wordt voldaan. Tegelijkertijd is zo dat de desbetreffende taken voor een gemeente normaliter wel budget vereisen. Een toelichting van de grootste taakmutaties en decentralisatieuitkeringen wordt hieronder gegeven. Bedragen x C 1.000

Tabel 3 2025

2026

2027

2028

2029

Hervormingsagenda Jeugd 2023 en 2024 Vervroegde Tweede Kamer verkiezingen Overheidsbrede Dienstverlening (SPUK IDO) Capaciteit decentrale overheden klimaat- en energiebeleid (CDOKE) (DU) Overige taakmutaties en decentralisatieuitkeringen ^ C 60.000)

1.591 218 174

-

-

-

-

55 1.756 163

55 137

85

78

Totaal taakmutaties en decentralisatieuitkeringen

1.983

1.974

192

140

133

55

55 -

1. Hervormingsagenda Jeugd 2023 en 2024 Naar aanleiding van de eerdere afspraken in het voorjaar met de VNG heeft het kabinet besloten tot compensatie van de incidentele tekorten 2023 en 2024 in de jeugdzorg, ter hoogte van 50% van het tekort zoals geadviseerd door de Commissie van Ark. Voor onze gemeente houdt deze taakmutatie in dat er in 2025 eenmalig een uitkering wordt gedaan van C 1.591.000. Conform de consistente gedragslijn, adviseert het college om deze nagekomen compensatie net als het jaarrekeningsaldo van 2023 en 2024 toe te voegen aan de Algemene Reserve. 4/7

2. Vervroegde Tweede Kamerverkiezingen Het kabinet stelt eenmalig een aanvullendende uitkering van C 218.000 beschikbaar in 2025 aan de gemeente lansingernland voor de organisatie van de vervroegde Tweede Kamerverkiezing op 29 oktober 2025. Dit is aanvullend op de vergoeding die gemeenten krijgen voor de uitvoering van hun wettelijke taken bij het organiseren van verkiezingen. 3. Overheveling SPUK’s (SPUKIDO ã CDOKE) Enkele voormalige specifieke uitkeringen (SPUK’s) zijn in de Septembercirculaire 2025 overgeheveld naar het gemeentefonds als DU. Deze omzetting is budgettair neutraal. Met andere woorden, de DU betreft geen aanvullende middelen, maar vervangt de SPUK-middelen. Voor gemeente Lansingerland gaat het om de SPUK IDO en de SPUK CDOKE. a. DU Overheidsbrede Dienstverlening (SPUK IDO) De SPUK Informatiepunten Digitale Overheid (IDO) wordt vanaf 2026 omgezet naar een decentralisatieuitkering. Via deze worden gemeenten gefaciliteerd om laagdrempelige ondersteuning te bieden bij regelzaken met de (digitale) overheid en om hun regierol in het lokale netwerk in te vullen. Hiervoor is vanaf 2026 een structurele bijdrage van C 55.000 beschikbaar gesteld voor gemeente Lansingerland. b. DU Capaciteit decentrale overheden klimaat- en energiebeleid (CDOKE) De DU CDOKE vervangt de SPUK CDOKE.

In 2026 wordt een bedrag van ruim C 666 miljoen beschikbaar gesteld aan gemeenten om uitvoering te kunnen geven aan hun taken op het gebied van klimaat- en energiebeleid. Van dit bedrag wordt C 30,5 miljoen in een volgende circulaire verdeeld op basis van een nog vast te stellen verdeelsleutel. De middelen zijn ook beschikbaar voor de periode 2027 tot en met 2030 maar de uitkeringsvorm na 2026 is nog niet bepaald. Voor Lansingerland gaat het in 2026 om een bedrag van C 1.756.000. Deze DU bestaat uit basisfinanciering voor de vergroting van hun capaciteit. Daarnaast zijn aanvullend middelen beschikbaar voor gemeenten die in 2024 of 2025 planfinanciering hebben aangevraagd voor bijvoorbeeld het instellen van een zero emissie-zone, het aanleggen van zonneweiden of windparken en het aardgrasvrij maken van woningen. 4. Overige taakmutaties en decentralisatieuitkeringen (■z C 60.000) Diverse kleinere taakmutaties en DU’s vormen samen voor Lansingerland een bedrag van C 174.000 in 2025, aflopend naar C 78.000 in 2029. Het gaat hierbij o.a. om de Wet integrale suïcidepreventie, LPO-bijstelling voor jeugdhulp, de implementatie Participatiewet in balans, en de integratieuitkering Participatie. c) Mutaties stelposten en overige posten 1. Herijking Stelpost BCF Deze mutatie komt voor uit het bij a.2 genoemde effect.

Voor de verwachte onderuitputting van het BCF is in de Begroting 2025 een stelpost opgenomen van ca. C 0,9 miljoen, destijds gebaseerd op de Meicirculaire 2025. Dit verwachte voordeel is bijgesteld naar C 1,2 miljoen en leidt tot een positief effect van C 0,3 miljoen.

5/7

Voor 2025 is het voorschot verwerkt in de Septembercirculaire 2025 en vervalt daarmee de stelpost. Voor de jaren daarna mag een stelpost opgenomen worden tot maximaal de laatst bekende (voorlopige) afrekening, in dit geval die over 2025. In Lansingerland is er bij de Perspectiefnota 2026 voor gekozen om een stelpost op te nemen voor 100% van dit bedrag. Dit is toegestaan volgens de Provincie. Echter, dit betekent wel een risico. Als de onderschrijding van het BCF in een zeker jaar lager uitvalt, of zelfs een overschrijding wordt, dan betekent dat een lagere uitkering uit het gemeentefonds. 2. Stelpost reservering Ontwikkeling uitkeringsbasis Bij de Meicirculaire 2025 was de uitkeringsbasis significant hoger dan in andere jaren. De verwachting was dat dit in Septembercirculaire gecorrigeerd zou worden via de uitkeringsfactor. Mede op advies van onze externe dienstverlener voor het doorrekenen van de circulaires, is er daarom bij de Meicirculaire 2025 een stelpost opgenomen, om het verwachte negatieve effect bij de Septembercirculaire te dempen. Bij het opstellen van de Begroting 2026-2029 is er, gezien de financiële opgave waar gemeente Lansingerland voor stond, voor gekozen om scherper aan de wind te varen en de stelpost reeds voor 50% vrij te laten vallen.

In de Septembercirculaire 2025 is een negatieve bijstelling van de ontwikkeling uitkeringsbasis door­ gevoerd, zie toelichting a.3. Door deze bijstelling valt het resterende deel van de stelpost vrij. De bijstelling van de WOZ-waarden in de uitkeringsfactor dempt het negatieve effect van de actualisatie van andere maatstaven. Hierdoor is het volledige negatieve effect van de actualisatie, o.a. van de maatstaf voor bijstandsontvangers, niet volledig inzichtelijk. 3. Omzetting SPUKIDO (Overheidsbrede Dienstverlening) Zoals bij b.3. al toegelicht, betreft de omzetting van SPUK’s naar DU’s een budgettair neutrale mutatie. De reeds in de begroting opgenomen inkomsten voor de SPUK’s vervallen en leveren een negatieve bijstelling op, terwijl er de algemene uitkering stijgt via de DU. 4. Omzetting SPUK CDOKE 2026 Voor de omzetting van de SPUK CDOKE voor 2026 geldt hetzelfde als voor de SPUK IDO hierboven. Overige ontwikkelingen Door de nieuwe herverdeling van het gemeentefonds in 2023 worden wij aangemerkt als nadeelgemeente. Dit betekent dat onze structurele uitkering lager wordt. Om de overgang te verzachten, ontvangen wij voorlopig via een ingroeipad een suppletieuitkering. Vanaf 2027 zal deze aanvullende bijdrage echter stapsgewijs verder worden afgebouwd. Hoe groot de volgende stap is, is nog niet bekend.

De toezicht­ houder staat toe dat we de hoogte van de suppletieuitkering van 2026 (C 2,9 miljoen) ook in de jaren erna als stelpost aanhouden totdat er meer duidelijkheid is. Dit brengt wel een financieel risico met zich mee, omdat onze totale inkomsten vanaf 2027 verder zullen dalen. Bijstelling saldo Begroting 2026 Na verwerking van alle ontwikkelingen resteert er voor 2026 een positief structureel begrotingssaldo van C 113.000. Let wel, in de jaren erna is het tekort nog aanzienlijk. Ook dient het effect op de lasten van de bijgestelde maatstaven (zoals het aantal huishouden met lage inkomens) en de diverse taakmutaties en DU’s nog bepaald te worden. Dit zal naar verwachting leiden tot een toename van kosten en daarmee aan afname van het resultaat.

6/7

Met dit én de inzet van het surplus van de Algemene Reserve ter dekking van negatief resultaat in de Begroting 2026 in het achterhoofd, adviseert het college om het saldo van de Septembercirculaire 2025 voor 2026 toe te voegen aan de Algemene Reserve. Tot slot De effecten van de Septembercirculaire 2025 op het lopende begrotingsjaar 2025 zullen verwerkt worden in de Slotwijziging 2025. De meerjarige effecten voor 2026 en verder zullen worden verwerkt in de Zomerrapportage 2026 en de Begroting 2027-2030. Wij vertrouwen erop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd.

Met een vriendelijke groet, burgemeester en wethouders van Lansingerland

Mickel Beckers Gemeentesecretaris

Jules Bijl Burgemeester

Bijlage(n):

»

Septembercirculaire 2025, T25.06685

7/7