[U24.02555] Raadsinformatiebrief stand van zaken opgave jeugdhulp nr. 3

De leden van de Gemeenteraad Postbus 1 2650 AA BERKEL EN RODENRIJS

Van

College van B&W

Onderwerp

Raadsinformatiebrief stand van zaken opgave jeugdhulp nr. 3

Datum

3 juli 2024

Ons kenmerk

U24.02555

Geachte raadsleden,

Op 1 februari jl. heeft u ingestemd met het maatregelenpakket jeugdhulp (BR2300128). Middels periodieke raadsinformatiebrieven houden wij u op de hoogte van de stand van zaken hieromtrent. Deze periodieke raadsinformatiebrieven zullen steeds dezelfde, herkenbare, opbouw hebben. Te weten: 1. Inleidend de doelstellingen van de opgave; 2. Een kwalitatieve stand van zaken: wat is er in de afgelopen periode binnen de opgave gebeurd en wat staat er op de planning?; 3. Een kwantitatieve stand van zaken: wat laten de cijfers zien? Voor u ligt de derde raadsinformatiebrief uit de reeks. Voor de werking van de Jeugdwet in z’n algemeenheid en de verdeling tussen lokaal en regionaal ingekochte jeugdhulp, alsmede de werking van de gemeenschappelijke regeling Jeugdhulp Rijnmond (GRJR) waar we als gemeente onderdeel van zijn, verwijzen wij graag naar de technische briefing (T24.00949) van 13 maart 2024 met bijbehorende raadsinformatiebrief (U24.00529). Samenvatting In het eerste deel van 2024 zien we dat er minder jeugdigen in de Jeugdwet zitten dan andere jaren. De sterke stijging van het aantal jeugdigen dat jeugdhulp gebruikt lijkt vooralsnog niet door te zetten. We zien dat veel meer jeugdigen met lokaal aanbod geholpen worden. Sinds 2022 zagen we namelijk een sterke toename van het aantal geholpen jeugdigen in het regionale aanbod, nu is daar een daling te zien.

We zien hierdoor duidelijk een verschuiving van kosten: een daling van de uitgaven aan regionale hulp en meer uitgaven aan lokale hulp, tegen een lager tarief. Dat is precies de beweging die we beogen.

1/7

De kosten voor jeugdhulp blijven vooralsnog echter wel stijgen. Deze stijging is onder andere te verklaren door een toename in kostprijs en de uitdagingen in het beïnvloeden van het aantal kinderen met dure zeer hoog specialistische zorg en/of zorg met verblijf. Het totaalbeeld bevestigt dat we op de goede weg zijn en aan de juiste knoppen draaien, maar dat het écht in control komen van de jeugdhulp een meerjarige inzet vraagt. Dit lange termijnperspectief hebben we ook in het begin van de opgave al benoemd (‘de taakstelling 2024 is de eerste stap op weg’). Doelstelling Bij de begrotingsbehandeling 2024 constateerden we forse kostenoverschrijdingen op de specialistische jeugdhulp. Om de kostenstijging te dempen stelde uw raad een taakstelling (circa C 1,7 miljoen) vast vanaf 2024 op de specialistische jeugdhulp. Het college heeft u een pakket aan maatregelen voorgelegd waarmee we deze kostenoverschrijding willen terugdringen (T23.07948). Om deze taakstelling te behalen en om uitvoering te kunnen geven aan de landelijke Hervormingsagenda Jeugd en het Toekomstscenario Kind- en Gezinsbescherming, is er een opgave gevormd. Het is een brede maatschappelijke opgave Als gemeente willen we bijdragen aan het veilig, gezond en kansrijk opgroeien in Lansingerland, voor nu en in de toekomst.

De koers die we, in lijn met het landelijk beleid inzetten is om de pedagogische basis in gezinnen, wijken, buurten, scholen, kinderopvang en (sport)verenigingen te versterken. Deze grote maatschappelijke opgave kunnen we als gemeente niet alleen voor elkaar krijgen. Daar hebben we alle betrokkenen bij nodig, van huisartsen tot onderwijs, van kinderopvang tot sportverenigingen en van ouders én jeugdigen zelf. Het overkoepelende doel van de opgave is: We zijn in Lansingerland samen aan zet voor de (mentale) gezondheid en veerkracht van kinderen en jeugdigen. Met name de deelopdracht ‘Brede maatschappelijke discussie’ zet in op het vinden van een manier om hier gezamenlijk vorm aan te geven. Daarbij betrekken we alle mensen en organisaties die het aangaat: ouders/verzorgers, onderwijs, jeugdhulpaanbieders, maatschappelijk middenveld, gemeente, enzovoorts. Ook jeugdigen laten we meepraten. Het gaat immers om hun gezondheid, hun stem is onmisbaar. De taakstelling voor 2024 is de eerste stap op weg in deze koers In de eerste fase focussen we op het terugdringen van de steeds stijgende uitgaven aan specialistische jeugdhulp. Daarnaast gaan we aan de slag met een grondige analyse van de meer diepgaande en fundamentele oorzaken van de huidige inzet op jeugdhulp en dat doen we samen met onze partners.

De Hervormingsagenda en het Toekomstscenario tezamen met de eerste uitkomsten van de brede maatschappelijke discussie zijn startpunt voor een mogelijke wijziging van de verordening jeugdhulp Lansingerland. De inperking van de reikwijdte van de Jeugdwet vraagt een wetswijziging, dit proces is op rijksniveau gestart als onderdeel van de Hervormingsagenda. Kwalitatieve stand van zaken Deelopdracht 1: taakstelling perceel E (ambulante specialistische jeugdhulp) en rol huisartsen Op 22 mei 2024 was de halfjaarlijkse bijeenkomst tussen huisartsen en gemeente over jeugdhulp in Lansingerland. We bespraken de samenwerking in de toegang tot jeugdhulp. Daarbij bespraken we ook twee vernieuwingen: de rol van een vaste jeugdconsultent die huisartsen kan consulteren op casusniveau en de jeugdhulpwebsite. Er is voortaan een vaste jeugdconsulent die met huisartsen kan meedenken bij casuïstiek of casuïstiek kan overnemen als het te complex is voor enkel consultatie. Hiermee verwachten 2/7

we meer jeugdigen naar passend aanbod toe te leiden. De website met het jeugdhulpaanbod is bedoeld om het lokale aanbod beter vindbaar te maken. Deelopdracht 2: taakstelling percelen B (opname) ã I (zeer hoog-specialistische hulp) en casusregie Ten behoeve van het versterken van de uitvoering is een extra senior casusregisseur toegevoegd aan team Jeugd. Door de inzet van deze casusregisseur kunnen we meer en beter sturen op de hulp die wordt ingezet voor een jeugdige en/of het gezin. Er is een werkproces en -instructie opgesteld voor alle casusregisseurs. Met de Gecertificeerde Instellingen (GI’s) gaan we meer gezamenlijk de jeugdhulpinzet bepalen, waarbij we inbrengen welke jeugdhulp in het lokale aanbod passend kan zijn. Het gaat hier dan met name om een verschuiving van perceel E naar het lokale aanbod. Een ander aandachtspunt is de zichtbaarheid en bekendheid van de casusregisseurs bij de GI’s. We analyseren de duurste, de meeste complexe en de langste trajecten in perceel B en perceel I. We willen leren van de routes die kinderen hebben doorlopen om uiteindelijk zorg te ontvangen vanuit perceel B en I. Om er voor te zorgen dat kinderen en gezinnen met een integrale aanpak zo snel mogelijk passende hulp kunnen ontvangen zonder verschillende doorverwijzingen en waarbij de ondersteunende partijen zo veel mogelijk samenwerken.

Deelopdracht 3: stevige lokale teams Ten behoeve van het beperken van wachtlijsten zijn extra jeugdconsulenten toegevoegd aan team Jeugd. Dit heeft veel succes. We weten de wachttijd te beperken tot maximaal drie maanden en houden rekening met de mate van urgentie bij de verdeling. Hierdoor heeft het toevoegen van capaciteit aan de uitvoering direct resultaat. De VNG heeft 29 maart 2024 een landelijk Richtinggevend Kader toegang, lokale teams en integrale dienstverlening gepubliceerd. Later dit jaar komt er een Verkenningsinstrument Toegang (VIT), waarmee gemeenten kunnen bepalen hoever ze zijn op het pad van ontwikkeling naar een of meerdere stevige lokale teams. Dit is een opdracht aan gemeenten in het hele land. Voor wat betreft Lansingerland geven we de komende maanden invulling aan het pad dat bewandeld moet worden, we zien daarin vooralsnog drie fases. Fase 1 loopt nu al door de organisatorische versterking van het team Maatschappelijke ondersteuning & Jeugd. In fase 2 gaan we als gemeente zelf bepalen hoe we uitvoering willen geven aan de belangrijke uitgangspunten zoals ‘dichtbij’, ‘integraal’ en ‘met mandaat’. Het college zal hierover te zijner tijd voorstellen doen aan de gemeenteraad. Fase 3 is het formaliseren van samenwerking met belangrijke partners in het veld die onderdeel moeten worden van het integrale stevige lokale team.

Deelopdracht 4: brede maatschappelijke discussie Op 16 september staat de conferentie gepland waar we met onze lokale netwerkpartners de dialoog aangaan over de gezamenlijke verantwoordelijkheid ten behoeve van de (mentale) gezondheid en veerkracht van kinderen en jeugdigen in Lansingerland. De voorbereidingen hiervoor zijn in volle gang. De betrokken raadsleden uit de voorbereidingsgroep denken mee over hun rol op deze avond. Ondertussen vinden er gesprekken plaats in het lokale jeugdveld over ‘normaliseren’ en het creëren van een stevige pedagogische basis. Tevens zijn er diverse groepen (gelijkgestemde) ouders die bij elkaar komen en met elkaar (opvoedt)thema’s bespreken. Een voorbeeld hiervan is een ouderinitiatief van ouders van kinderen met hoogbegaafdheid waar zich 100 geïnteresseerden voor hebben opgegeven. Een positieve ontwikkeling en een mooi voorbeeld van normaliseren en het creëren van een stevige pedagogische basis. De verschillende oudergroepen worden over het algemeen ondersteund door verschillende vrijwilligersorganisaties. 3/7

Een belangrijke partner in het normaliseren en het laagdrempelig aanbieden van ondersteuning zijn de Jeugdcoaches op School (JOS). Deze zijn sinds 2020 actief op de PO en VO scholen in Lansingerland. De JOS kan zonder indicatie vanuit een licht traject (op school) doorgaan naar een intensief traject (ook ondersteuning thuis). De tijdige inzet van ondersteuning zowel thuis als op school, zorgt ervoor dat kinderen minder snel uitvallen op school en zij minder jeugdhulp nodig hebben. In een bijeenkomst met Intern Begeleiders van scholen werd enthousiast gereageerd op deze vorm van ondersteuning op de scholen. De JOS’ers zien de problematiek van de jongeren complexer worden, hun inzet op de VO scholen is dan ook van grote meerwaarde. Deelopdracht 5: data ã analyse In deze deelopdracht bouwen we aan een monitor Jeugdhulp die periodiek een overzicht kan genereren van in-, uit- en doorstroom en kosten van de jeugdhulp in Lansingerland. Hierbij moet opgemerkt worden dat de administratieve verwerking van jeugdhulp enkele maanden achterloopt. De momentopname is daardoor meestal een onderschatting. Daar waar deze onzekerheid van toepassing is, geven we dat expliciet aan. Kwantitatieve stand van zaken We bouwen aan een overzichtelijke en herkenbare monitor die we het komend jaar voortdurend zullen communiceren via deze raadsinformatiebrieven.

In deze brief laten wij u een beeld van het eerste deel van dit jaar zien. Hierbij moet opgemerkt worden dat de administratieve verwerking van jeugdhulp enkele maanden achterloopt. De momentopname is daardoor meestal een onderschatting. Op basis van de indicaties die zijn afgegeven is een eerste inschatting gemaakt van de kosten. Tabel 1: stoplichtmodel resultaten opgave jeugd Perceel E - minder jeugdigen Lokale Jeugdhulp - meer jeugdigen Perceel B - grip op dure zorgarrangementen LTA - grip op zorgarrangementen

< > >

In het maatregelenpakket worden bovenstaande vier onderdelen van de jeugdhulp genoemd waar op ingezet wordt voor de taakstelling. In het stoplicht is in één oogopslag te zien hoe het met het doel gaat in verhouding tot datgene wat we onszelf in de taakstelling ten doel hebben gesteld. Hieronder wordt per onderdeel kort de stand van zaken besproken. Alle aantallen en bedragen die hier genoemd zijn, zijn een momentopname met peildatum: 04.06.2024. Voor ieder afgebeeld jaar is de periode januari tot en met april te zien. Totaalbeeld - dalend aantal jeugdigen in jeugdwet, stijgende prijs van hulp In het maatregelenpakket jeugdhulp (T23.0748) ligt de focus op maatregelen rondom de instroom. Het doel hiermee is dat er minder jeugdigen instromen omdat zij geholpen worden voordat individuele hulp nodig is. Een belangrijke inzet is de verschuiving van regionaal ingekochte zorg (GRJR) naar lokale zorg. In het eerste deel van 2024 zien we een stabilisatie van het aantal jeugdigen dat ingestroomd is in de jeugdwet. Er zijn 264 nieuwe jeugdigen gestart met een hulpvorm, vorig jaar was dat 263 jeugdigen. Dit gaat over jeugdigen die ofwel nog nooit een vorm van individuele hulp hebben gekregen, ofwel minimaal drie maanden geleden gestopt zijn met alle hulpvormen en nu opnieuw hulp krijgen.

Het totaal aantal jeugdigen dat een vorm van hulp heeft (gehad) in het eerste deel van 2024 is lager dan vorig jaar.

4/7

Uit de door Cebeon uitgevoerde geobjectiveerde benchmark begroting (waarover u geïnformeerd bent tijdens de beeldvormende avond van 13 juni jl.) blijkt dat Lansingerland, vergeleken met referentiegemeenten, een relatief hoog bedrag aan jeugdhulp uitgeeft. Hieruit blijkt ook dat huisartsen relatief vaak de doorverwijzers zijn. Dat correspondeert met onze eigen analyse op basis waarvan we het maatregelenpakket hebben samengesteld. Tabel 2: Aantal jeugdigen in Jeugdwet in Lansingerland (peildatum 04-06-24) 2022

%

2023

%

2024

Jeugdigen nieuw ingestroomd in jeugdhulp

275

-4,49á

263

0,49á

264

Uitstroom jeugdigen

139

40,39á

195

6,29á

207

Jeugdigen in Jeugdwet

1.410

9,59á

1.544

-1,89á

1.516

De sterke stijging van het aantal jeugdigen dat jeugdhulp gebruikt lijkt niet door te zetten in 2024. De kosten voor jeugdhulp blijven vooralsnog wel stijgen. Deze stijging is onder andere te verklaren door een toename in kostprijs. Ook moet er steeds vaker kostbare één-op-één hulp ingezet worden door schaarste aan plekken voor passende hulp, zodat de jeugdige toch in een groep kan functioneren. Tabel 3: Kosten individuele jeugdhulp (x ^1.000) (peildatum 04-06-24) 2022

2023

2024

Indicatiewaarde

5.630

6.933

8.021

Realisatie

3.656

4.826

4.569

Perceel E: specialistisch ambulante jeugdhulp (doel taakstelling 2024: -/- C972.000) De instroom en aantal jeugdigen dat geholpen wordt met hulp uit perceel E is ten opzichte van 2023 gedaald. We zien dat veel meer jeugdigen in het lokale aanbod geholpen worden. In 2022 hebben we een sterke toename van het aantal geholpen jeugdigen op dit perceel gezien, nu is een daling te zien in dit zorggebruik. Deze daling is via een waterbedeffect terug te vinden in een stijgende trend op lokale hulp. In deelopdracht 1: taakstelling perceel E maken we het lokale aanbod beter vindbaar voor verwijzers zoals huisartsen, zodat meer jeugdigen lokaal kunnen worden geholpen, als daar passend hulpaanbod beschikbaar is. Tabel 4. Ontwikkeling specialistische ambulante jeugdhulp (perceel E) (peildatum 04-06-24) Perceel E {rBűionaal GRJR)

2023

2024

TaakstellinQ

Gemiddeld aantal jeugdigen per maand

457

363

Indicatiewaarde x C1.000

1.924

1.774

- C 150.000

Betaalde bedragen x C1.000

1.711

1.257

- C 454.000

Lokale jeugdhulp - GGZ Specialistisch licht (verwachte stijging van de lokale kosten) Per 2023 zit licht specialistische GGZ hulp in het lokale hulpaanbod en bleef de specialistische GGZ in het regionale aanbod. We zien dat veel meer jeugdigen hulp krijgen via de lokale licht specialistische GGZ. Dat is zeer positief en in lijn met de opgave jeugd. We beginnen hierdoor een verschuiving van kosten te zien: een daling van de uitgaven aan regionale hulp en meer uitgaven aan lokale hulp, tegen een veel lager tarief.

5/7

Tabel 5. Ontwikkeling licht specialistische hulp (lokaal aanbod) (peildatum 04-06-24) SGGZ licht (lokaal aanbod)

2023

2024

Gemiddeld aantal jeugdigen per maand

51

272

Indicatiewaarde x C1.000

130

793

+ C 663.000

Betaalde bedragen x C1.000

43

315

+ C 272.000

TaakstellinQ

Perceel B: ieugdhulp met verblijf (doel taakstelling 2024: -/- C425.588) De aantallen en bedragen zijn lager dan in 2023. Op dit moment is het niet mogelijk om conclusies uit deze cijfers te trekken aangezien om het om kleine aantallen gaat met een hoog bedrag per traject. Voor de korte termijn verwachten we voor perceel B nog geen daling in de kosten. Gezien de ernst van de problematiek van jeugdigen is dit op dit moment vaak de meest passende plek. Uit analyse hebben we wel gezien dat van de huidige jeugdigen de meeste via verschillende trajecten uiteindelijk in een specialis­ tische opname terecht komen. Voor de komende periode is het zaak om met elkaar te voorkomen dat kinderen uiteindelijk in een verblijfssetting terecht komen en dat we kritisch blijven mee kijken op de samenstelling van een hulparrangement en de prijs. Tabel 6. Ontwikkeling opname specialistisch (perceel B) (peildatum 04-06-24) Perceel B

2023

2024

Gemiddeld aantal jeugdigen per maand

19

17

TaakstellinQ

Indicatiewaarde x C1.000

1.058

1.094

+ C 36.000

Betaalde bedragen x C1.000

993

727

- C 266.000

Landelijke zeer hoog-specialistische hulp (LTA) We zien hier een stijging van het aantal jeugdigen en de indicatiewaarde. De medisch specialisten zijn de grootste verwijzers naar deze hulp en dat maakt het lastig daar grip op te krijgen. We willen meer zicht krijgen op de problematiek en meedenken in de mogelijkheden. Ook hier verwachten we voor de korte termijn geen daling in de kosten, we willen nu met name leren van de casussen om er voor te zorgen dat er in de toekomst minder van deze zorg ingezet hoeft te worden. Tabel 7. Ontwikkeling zeer hoog-specialistische hulp (LTA) (peildatum 04-06-24)

6/7

Tot slot: periodiek schríftelijke informatie Voor u ligt de derde raadsinformatiebrief in de serie. Wij streven er naar om u in week 41 een vierde raadsinformatiebrief over de stand van zaken toe te sturen. We verwachten dan een goede prognose te kunnen maken van het hele jaar 2024 en dus ook eerste uitspraken te kunnen doen over de verwachting ten aanzien van de taakstelling.

Met een vriendelijke groet, burgemeester en wethouders van Lansingerland

Gerard van Wijhe Loco-Gemeentesecretaris

drs. Pieter van de Stadt Burgemeester

7/7