[U23.03981] Ontwikkelingen jeugdhulp: aanpak wachtlijst Jeugd en taakstelling specialistische jeugdhulp (GRJR)

De leden van de Gemeenteraad Postbus 1 2650 AA BERKEL EN RODENRIJS

Van

College van B&W

Onderwerp

Ontwikkelingen jeugdhulp: aanpak wachtlijst Jeugd en taakstelling specialistische jeugdhulp (GRJR)

Datum

12 september 2023

Ons kenmerk

U23.03981

Geachte raadsleden,

Middels deze brief informeren wij u over twee grote opgaven die het college aanpakt op het vlak van jeugdhulp. Deze opgaven vragen capaciteit en hebben financiële consequenties. Deze brief informeert ook over overschrijdingen op onze begroting voor specialistische jeugdhulp. Aanleiding Wij hebben vanuit de Jeugdwet de opdracht om jeugdige inwoners te ondersteunen en te begeleiden, bij wie dat niet helemaal vanzelf gaat, in het kansrijk en gezond opgroeien en het ontwikkelen tot volwaardig lid van onze samenleving. Daarbij rekening houdend met ieders capaciteiten en (on)mogelijkheden. Dat doen wij door allereerst in te zetten op preventie samen met onze ketenpartners en door het inzetten van geïndiceerde jeugdhulp als dat noodzakelijk is. De uitvoering van de Jeugdwet is belegd bij het team Maatschappelijke Ondersteuning en Jeugd. Samen met zorgaanbieders zorgt dit team voor een noodzakelijk en passend jeugdaanbod. De gemeente contracteert zorgaanbieders via aanbestedingen. De basis jeugdhulp is door de gemeente rechtstreeks ingekocht en de specialistische jeugdhulp via de Gemeenschappelijke Regeling Jeugdhulp Rijnmond (GRJR). De afgelopen jaren is het werkveld Jeugd steeds meer onder druk komen te staan in het hele land en ook in onze regio en gemeente.

De oorzaak hiervan is dat het aantal jeugdigen dat aanspraak maakt op jeugdhulp is gegroeid, de problematiek complexer is geworden en wachtlijsten groeien bij aanbieders en gemeenten. Er is ook sprake van een personeelstekort waardoor wachttijden nog verder oplopen. We zien dat de complexere problematiek zwaardere inzet vraagt, veelal specialistische jeugdhulp via de GRJR. Dit is duurder en drukt steeds meer op onze begroting. Vooruitlopend op de implementatie van de beleidsmaatregelen van de landelijke Hervormingsagenda Jeugd 2023-2027, starten wij nu met twee opgaven.

1/5

De eerste opgave: aanpak wachtlijst jeugdhulp Al langere tijd is er sprake van een gemiddelde wachttijd voor inwoners van 8 maanden bij onze gemeente, in de Toegang tot jeugdhulp. Dit heeft impact op de jeugdigen en hun familie, impact op de collega’s die het positieve verschil willen maken voor jongeren en het heeft impact op onze ketenpartners omdat zij langer betrokken blijven om verdere escalatie te voorkomen, terwijl de inzet van geïndiceerde jeugdhulp noodzakelijk is. Met de huidige personele capaciteit is het terugdringen van de wachttijd niet haalbaar terwijl de externe druk verder oploopt. Als college hebben wij besloten om de wachtlijst versneld aan te pakken, hiervoor zijn incidentele middelen nodig. Zo kunnen we de jeugdige inwoners sneller helpen, beperken we het risico op verergering van de problematiek en zijn de kansen op herstel groter. We geven onze jeugdigen daarmee een betere kans om te kunnen participeren en een bijdrage te leveren aan de samenleving. In het onderstaande lichten we dit verder toe. Aanpak wachtlijst We pakken de wachtlijst Jeugd aan door het tijdelijk inzetten van extra personele capaciteit die, los van het reguliere team, zich alleen richt op het oplossen van de wachtlijst.

Dat doen we langs een strak aangestuurd proces waarbij de focus ligt op de inzet van noodzakelijke jeugdhulp, het leveren van voldoende inhoudelijke kwaliteit en een zo kort mogelijke doorlooptijd in afhandeling van jeugdhulpvragen. De verwachting is dat we met deze aanpak binnen vier maanden ongeveer 160 verzoeken om jeugdhulp kunnen afhandelen en daarmee de wachttijd terugdringen naar een aanvaardbaar niveau mede omdat het vaste team de recente verzoeken tegelijkertijd oppakt. Op basis van de ervaringen van de achterliggende periode is het niet reëel te streven naar een situatie waarin van een wachttijd geen sprake is. Tegelijkertijd moet voorkomen worden dat door onverwachte (personele) situaties de wachttijd opnieuw oploopt naar het huidig niveau. We zetten daarom voor 2024 een flexibele financiële schil in ter dekking van 2 fte. De flexibele schil wordt ingezet als er sprake is van een tekort aan capaciteit dat leidt tot snelle stijging van de wachttijd. De komende maanden wordt nagedacht over een reële norm afgezet tegen de landelijke ontwikkelingen in het jeugdwerkveld en de Hervormingsagenda Jeugd. Korte en lange termijn aanpak Wij realiseren ons dat de aanpak van de wachtlijst vooral op de korte termijn een oplossing biedt voor onze inwoners, onze partners en het uitvoerende team.

De situatie in het jeugdwerkveld vraagt, ook landelijk, een langere termijn aanpak om te komen tot een meer beheersbare situatie, zowel vanuit inhoud als vanuit financieel perspectief geredeneerd. Eén van de beleidsmaatregelen uit de Hervormingsagenda Jeugd die door de VNG als prioriteit is aangemerkt is de Toegang; het realiseren van stevige lokale teams. Langs de lijn van deze opdracht wordt de komende periode gewerkt aan de uitwerking van dit thema, mogelijk leidt dit tot aanpassingen in de inrichting van het team Jeugd. De tweede opgave: taakstelling specialistische jeugdhulp van C 1,6 miljoen voor 2024 en verder In 2023 en 2024 hebben we hogere kosten dan begroot voor specialistische jeugdhulp. Deze hulp kopen we in via de GRJR. In de zomerrapportage is de begroting voor specialistische jeugdhulp opgehoogd van C 9,3 mio naar C 10,9 mio. Op basis van het zorgverbruik in de eerste maanden van 2023 is de verwachting dat dit naar boven moet worden bijgesteld met C 1,3 mio. Voor 2024 is C 1,6 mio extra begroot, ten opzichte van de oorspronkelijke C 11,3 mio. Deze ophogingen zijn

2/5

verwerkt in de begrotingswijziging 2023 en begroting 2024 van de GRJR, die op 8 september 2023 zijn vastgesteld door het Algemeen Bestuur. De kans bestaat dat deze ramingen alsnog worden overschreden. Op dit moment heeft het college daar nog geen accuraat beeld van. Bijna alle gemeenten in de regio en in het land hebben te maken met hogere uitgaven voor jeugdhulp. We moeten maatregelen nemen zodat we deze ontwikkeling kunnen keren in 2024. De kosten voor jeugdhulp nemen jaar op jaar toe en drukken steeds zwaarder op de begroting. Dit gaat ten koste van mogelijkheden om tegenvallers op te vangen op andere onderdelen van de begroting en te intensiveren op onderdelen die ook belangrijk zijn voor de toekomst van Lansingerland. We nemen in de begroting 2024 een taakstelling op van C 1.647.326 voor 2024 en verder. Het maatregelen­ pakket werken we nader uit met kosten per maatregel, benodigde capaciteit en planning. Korte en lange termijn aanpak De stijging van de kosten voor specialistische jeugdhulp in 2023 heeft twee voornaamste oorzaken. De eerste is dat er in 2022 een sterke stijging was van het aantal kinderen dat instroomde in specialistische ambulante hulp. Trajecten duren gemiddeld een jaar, dus de kosten lopen door in 2023. In 2023 lijkt het erop dat de groei niet doorzet, maar dat het aantal kinderen met deze hulp stabiliseert.

Er staan momenteel meer dan 160 kinderen op de wachtlijst voor een intake bij Team Jeugd (zie de eerste opgave), een deel daarvan zal mogelijk ook instromen in specialistische ambulante hulp. De tweede oorzaak zijn fors gestegen kosten voor opname in een gesloten of open jeugdzorginstelling en nieuwe instroom van enkele kinderen. Omdat dit de duurste zorgvorm is, heeft het veel effect op de uitgaven. Er is daarnaast een stijging van de trajectduur en van de weektarieven. De zorg is duurder geworden omdat sinds 2022 met kleinere groepen wordt gewerkt. Dit is beter voor de kwaliteit van zorg voor de kinderen en is nodig in de context van de veiligheid op de groep. Tegelijkertijd wordt de gesloten jeugdzorg afgebouwd en moeten alternatieve open vormen nog verder worden ontwikkeld. Daardoor is er nu soms geen passende plek voor een kind en kiest de aanbieder voor één-op-één begeleiding voor het kind, soms zelfs twee-op-één. Dit is erg duur. Wat de eerste oorzaak betreft, neemt het college op de korte termijn maatregelen om de instroom en uitstroom in de specialistische ambulante hulp te beïnvloeden. Dat doen we onder andere door het aanbod van gecontracteerde jeugdhulpaanbieders beter inzichtelijk maken voor alle wettelijke verwijzers, met name artsen.

Ook willen we vaker in gesprek met jeugdhulpaanbieders bij verzoeken om een hulptraject te verlengen om de noodzaak ervan te toetsen. Het verkorten van de wachtlijst bij Team Jeugd is cruciaal om kinderen zo gauw mogelijk na aanmelding naar passende zorg te verwijzen. De inzet van de Praktijkondersteuners Jeugd (POH) bij de huisartsen en de Jeugdcoach op School blijft belangrijk. Op de langere termijn (2024 en verder) werken we aan de beleidsmaatregelen van de Hervormingsagenda Jeugd. De reikwijdte van de Jeugdwet zal worden ingeperkt met ingang van 2027, vooruitlopend hierop willen wij de lokale verordening op onder­ delen aanpassen. Ook willen we de eigen kracht van gezinnen versterken en de inzet van informele steunfiguren rondom het gezin stimuleren.

3/5

Wat de tweede oorzaak betreft, hebben wij als gemeente beperkt invloed op de instroom en op de kosten van kinderen die moeten worden opgenomen. Dit gaat vaak om zeer ernstige problematiek. We zitten in een periode van transformatie van de residentiële jeugdzorg. Dit vindt op landelijk en regionaal niveau plaats in nauwe samenwerking met de aanbieders van deze zorg. De omvorming brengt frictiekosten met zich mee. De financiële dekking voor de opgaven Voor de eerste opgave, de aanpak van de wachtlijst, wordt tijdelijke extra capaciteit gefinancierd vanuit het loonkosten/ inhuurbudget van het betrokken team. Vanwege de grootte van de extra in te zetten capaciteit, de tijdelijke capaciteit die eerder is ingezet ter compensatie van langer durend verzuim en de gestegen tarieven van tijdelijke inhuur als gevolg van krapte op de arbeids­ markt is dat budget niet toereikend. Voor de aanpak van de wachtlijst wordt met ingang van 1 september 2023 vijf fte tijdelijk ingezet evenals een tijdelijke projectleider voor de strakke aansturing op het proces. Voor de kosten ad C 285.320,- stellen wij een incidenteel budget voor. Vooralsnog verwachten wij niet dat binnen het programma Sociaal Domein (programma 4) voldoende dekking is. Daarom stellen wij u via de Slotwijziging 2023 voor dit incidentele budget toe te kennen ten laste van de Reserve Sociaal Domein.

De verantwoording vindt plaats in de jaarrekening 2023. Voor de dekking van 2 fte voor 2024 om een oplopende wachttijd in 2024 te voorkomen wordt incidenteel budget ingezet tot een bedrag van C 189.000, dit wordt verwerkt in de Begroting 2024. Wat de tweede opgave betreft, de taakstelling specialistische jeugdhulp, maakt het college een plan van aanpak waarin het complete maatregelenpakket wordt uitgewerkt, de wijze waarop we onze ambtelijke capaciteit organiseren en de kosten. Uw raad wordt daar over enkele maanden nader over geïnformeerd. Tot slot Omdat wij ten behoeve van de jeugdigen in de samenleving de uitvoering al starten met de aanpak voor de wachtlijst voordat u de Slotwijziging 2023 heeft vastgesteld, informeren wij u bij deze over de door ons ingezette lijn. Deze lijn wijkt namelijk af van hetgeen in onze Verordening financieel beleid, beheer en organisatie Lansingerland staat (artikel 5) waarin voor bepaalde overschrijdingen vooraf autorisatie nodig is van uw Raad (via een apart Raadsvoorstel). Gezien de forse opgave van de huidige wachtlijst en de snel stijgende kosten van specialistische jeugdhulp vinden wij deze keuze verantwoord c.q.

zien wij ons genoodzaakt deze procedure nu te volgen omdat het opwerken en behandelen van een apart raadsvoorstel een (bestuurlijke) doorlooptijd kent waardoor we (bij voorafgaande autorisatie) pas op 1 november 2023 zouden kunnen starten met deze extra capaciteit.

4/5

Vervolgstappen We lichten deze brief graag toe in de Commissie Samenleving op 12 oktober 2023. Voor die tijd ontvangt u een technische toelichting middels een opgenomen video.

Met een vriendelijke groet, burgemeester en wethouders van Lansingerland

Mickel Beckers Gemeentesecretaris

drs. Pieter van de Stadt Burgemeester

5/5