[U23.03899] Reactiebrief van het college op het advies Schuldhulpverlening (I23.13016)

Aan Adviesraad Sociaal Domein Lansingerland

Van

Gemeente Lansingerland

Onderwerp

Reactiebrief advies Schuldhulpverlening

Datum

5 september 2023

Ons kenmerk

U23.03899

Geachte leden van de Adviesraad Sociaal Domein,

Op 27 juni 2023 stuurde u ons college een ongevraagd advies over schuldhulpverlening. Wij danken u hartelijk voor dit advies en waarderen uw aandacht voor dit thema. De gemeente Lansingerland heeft momenteel veel aandacht voor schuldhulpverlening en ons college stelde op 4 juli 2023 een Uitvoeringsplan Schuldhulpverlening vast. We stellen het op prijs dat de Adviesraad Sociaal Domein over dit plan meedacht, zodat we het uitvoeringsplan nog beter maakten. Met name op het gebied van curatieve instrumenten. We herkennen daarom uw adviezen en stellen vast dat het uitvoeringsplan op uw adviezen aansluit. Uw adviezen nemen wij daarnaast mee in de verdere uitvoering van ons beleid. In deze brief reageren wij per adviespunt. We geven uw adviezen cursief weer. Vervolgens geven wij per punt een reactie op uw advies of een antwoord op uw vraag. Advies 1: Aansluiten bij (gemeentelijke) Kredietbank en aanbieden saneringskrediet De meerderheid van de Nederlandse gemeenten maakt al gebruik van dit instrument. Wanneer schuldeisers in één keer een groot bedrag ontvangen en de grote diversiteit aan schuldeisers vervangen wordt door één schuldeiser, de gemeente, ontstaat ruimte om de financiële problemen en eventuele achterliggende problemen aan te pakken. De gemeente Lansingerland lijkt te klein voor een eigen kredietbank, zodat aansluiting bij een andere kredietbank verstandig is.

Onderzocht moet worden welke kredietbank in staat is om zowel het benodigde vermogen te bieden als de gewenste menselijke maat om de doelstellingen van het sociaal beleid in Lansingerland te bereiken. Deze vorm van schuldhulpverlening moet voor iedere inwoner van Lansingerland beschikbaar en toegankelijk zijn. Daarnaast zou de gemeente Lansingerland moeten onderzoeken van welk ander hulpverleningsaanbod van een dergelijke (gemeentelijke) Kredietbank gebruik gemaakt zou kunnen worden.

Ons college is het met uw advies eens dat de mogelijkheid van een saneringskrediet onderdeel moet zijn van onze gereedschapskist om inwoners met problematische schulden perspectief te bieden. Daarom namen wij deze maatregel op in het Uitvoeringsplan Schuldhulpverlening. U bent tijdens een presentatie op 4 april 1/5

2023 en met onze brief van 7 juli jl. ambtelijk geïnformeerd dat saneringskredieten definitief deel uitmaken van ons uitvoeringsplan. Advies 2: Aanbieden van structurele begeleiding door de inzet van gezinscoaches Schuldhulpverlening kan complex zijn. Financiële problemen zijn soms een symptoom van achterliggende problemen, zoals op psychisch gebied. Andersom kunnen financiële problemen ook tot problematiek op andere leefgebieden leiden. Begeleiding door vrijwilligers of professionele krachten op één aspect is dan ontoereikend. Daarnaast wil de gemeente maatwerk bieden. Dit kan door de inzet van gezinscoaches die in staat zijn om langdurige begeleiding te bieden om de multidimensionale problemen op te lossen. Als de gezinscoaches midden in het sociale domein worden geplaatst, kunnen ze ook een zaak overnemen indien de problematiek de casushouder (de ambtenaar die als eerste met dit gezin in aanraking kwam) boven het hoofd groeit. Daarnaast wordt hiermee mogelijk voorkomen dat gezinnen uit elkaar vallen en kinderen langdurig in armoede opgroeien. Ook neemt hierdoor huiselijk geweld en kindermishandeling als gevolg van geldstress af.

Ter inspiratie voor betrokken beleids- en uitvoerend ambtenaren Omgaan met kinderarmoede in het sociaal domein: Handreiking voor professionals (Lusse & Kassenberg,2021) en Omgaan met armoede in de jeugdgezondheid: Handreiking voor professionals in de geboorte- en jeugdgezondheidszorg (Lusse, Kassenberg & Kletter, 2021).

Ons college is het met u eens dat financiële problemen voor problematiek op andere leefgebieden kunnen zorgen. Daarom zetten wij binnen schuldhulpverlening in op integraliteit, waarbij wij naar meerdere leefgebieden kijken. Deze aanpak passen wij binnen het hele sociaal domein toe. Wanneer een inwoner zich meldt bij de toegang gaan wij alle leefgebieden na en stellen wij met de inwoner een integraal plan van aanpak op. U adviseert inzet van gezinscoaches bij multidimensionele problematiek, die midden in het sociaal domein worden geplaatst. Wij zijn het met u eens en hebben al een dergelijke functie binnen het sociaal domein: de casusregisseurs Jeugd (regiehouders). Zij zetten de hulp in die nodig is voor het gezin en bieden daarmee maatwerk. Wanneer zij schulden of financiële problemen signaleren, dan betrekken zij de ketenregisseur Schuldhulpverlening. En zetten zij de juiste hulp en ondersteuning in. Wanneer er sprake is van huiselijk geweld biedt het Lokaal Team Huiselijk Geweld hulp en ondersteuning. Net als Veilig Thuis. Zowel de keten­ regisseur als de casusregisseur jeugd zijn onderdeel van het team sluitende aanpak. Dit team is er voor inwoners met multi-problematiek. Daarnaast bieden de jeugdcoaches op school, wanneer het nodig is, hulp binnen het gezin. Deze coaches zijn vrij toegankelijk voor inwoners.

Advies 3: Actiever begeleiden van nieuwkomers De Nederlandse samenleving is complex. Voor nieuwkomers in het bijzonder. Op lokaal niveau kan de gemeente niet de wig, het verschil tussen de loonkosten voor een werkgever en dat wat de werknemer ontvangt, verkleinen, noch zelfstandig een eenvoudiger systeem van toeslagen ontwikkelen. Wel kunnen nieuwkomers actiever worden begeleid wanneer zij gaan werken en het risico lopen op het moeten terug­ betalen van toeslagen. Daarnaast kan specifieke financiële educatie worden ingezet om eventuele achter­ standen die nieuwkomers hebben ten aanzien van geldzaken in relatie tot uitkeringen of arbeid in te lopen.

Ons college herkent dat Lansingerland steeds meer nieuwkomers ontvangt, denk bijvoorbeeld aan de statushouders die een woning in onze gemeente vinden. Ons college wil bewust omgaan met het gegeven

2/5

dat onze gemeente meer divers wordt. Daarom is de doelgroep nieuwkomers een expliciet onderdeel van het Uitvoeringsplan Schuldhulpverlening. Op 1 januari 2022 ging de nieuwe Wet inburgering in: per 1 januari 2022 zijn wij als gemeente verant­ woordelijk voor de inburgering van onze inwoners met een inburgeringsplicht. Een van de onderdelen van de nieuwe Wet inburgering is dat de gemeente verantwoordelijk is voor de financiële ontzorging van inburgeringsplichtige statushouders. Dit betekent dat alle statushouders die onder de nieuwe Wet inburgering (WI2021) inburgeringsplichtig zijn, financiële ontzorging ontvangen. Deze ontzorging bestaat uit: -

Maatschappelijke begeleiding

Humanitas biedt 2 jaar lang maatschappelijke begeleiding aan alle statushouders die een woning betrekken in de gemeente Lansingerland. De begeleiding heeft als doel de zelfredzaamheid te vergroten. Hierbij besteedt Humanitas specifiek aandacht aan ondersteuning bij het regelen van praktische zaken van voor­ zieningen zoals wonen, zorg, werk, inkomen, verzekeringen en onderwijs. En ondersteuning met, en het toewerken naar, het zelfstandig op orde houden van hun geldzaken en financiële administratie. -

Budgetbeheer

Om het inkomen van bijstandsgerechtigde statushouders te stabiliseren en een begin te maken met het inburgeringstraject koos het Rijk ervoor om voor deze groep inburgeringsplichtigen gedurende een periode van zes maanden na vestiging in de gemeente een vorm van ontzorgen door de gemeente verplicht te stellen. De statushouder is verplicht mee te werken aan deze ontzorging. De verplichte ontzorging bestaat uit het vanuit de bijstandsuitkering betalen van de huur, de rekeningen voor gas, water en stroom en de verplichte zorgverzekering. Indien de betrokkene niet wil meewerken aan de ontzorgingsverplichting, kan de gemeente deze verplichting handhaven conform artikel 18 van de Participatiewet. -

Training

Om deze doelen duurzaam te bereiken, dient de statushouder aan het einde van de periode van financieel ontzorgen voldoende financieel zelfredzaam zijn om financiële zaken zelf te regelen. Om te voorkomen dat na de periode van verplichte ontzorging alsnog financiële problematiek ontstaat, is begeleiding naar financiële zelfredzaamheid belangrijk. De gemeente Lansingerland kiest ervoor om als (hoofd)onderdeel van deze toeleiding naar financiële zelfredzaamheid, een training aan te bieden. Tijdens de training leren de deelnemers welke financiële en administratieve verplichtingen samenhangen met de verstrekte uitkering, toeslagen en vaste lasten. En hoe zij deze zaken na de ontzorgperiode zelfstandig uitvoeren. De trainingen worden aangeboden door Stichting Piëzo en duren minimaal 12 uur. -

Zelfredzaamheidsroute

Daarnaast doorlopen de meest kwetsbare inburgeringsplichtige statushouders de leerroute: zelfredzaamheidsroute. Ook tijdens dit inburgeringstraject van 2 tot 3 jaar besteedt begeleiding ruimschoots aandacht aan administratie en het beheren van de financiën.

3/5

Advies 4: Aandacht voor financiële educatie Jongeren bereiken en betrekken is een uitdaging. Desalniettemin vraagt financiële volwassenheid ook om educatie op dit gebied. Dit kan bijvoorbeeld door hier in lessen aandacht voor te vragen, zodat de kans op problemen later kleiner is. Een scala aan mogelijkheden voor financiële educatie en andere manieren voor scholen (primair en voorgezet onderwijs) om ondersteuning te bieden bij schulden en/of armoede­ problematiek staan beschreven in Omgaan met armoede op scholen: Handreiking voor po en vo (Lusse & Kassenberg, 2020) en Omgaan met geldzorgen van mbo-studenten: Handreiking voor professionals in het mbo (Lusse & Schenk, 2023). De ASD ziet het als een belangrijke taak voor de ketenregisseur schuldhulp­ verlening om samen met schoolbesturen en docenten te zoeken naar passende middelen gericht op financiële zelfredzaamheid van jongeren.

Ons college is het met u eens dat financiële educatie aan jongeren belangrijk is, om goed voorbereid te zijn om het volwassen bestaan en de verantwoordelijkheden die daarbij komen kijken. De doelgroep jongeren is daarom een onderdeel van ons Uitvoeringsplan Schuldhulpverlening. De gemeente maakt interactieve lessen over financiën op middelbare scholen mogelijk. Advies 5: Versterkte inzet van energiecoaches Hogere energiekosten kunnen mensen in financiële problemen brengen. Het inzicht geven in het energieconsumptie gedrag van mensen en het aanbevelen van aanpassingen van woningen door de inzet van energiecoaches kan een middel zijn om dit risico te verlagen. Actieve begeleiding van starters, nieuw­ komers en minima kan voorkomen dat op grond van onbekendheid met het Nederlandse Energiesysteem, tekort aan financiële middelen, of andere redenen, het risico op betalingsachterstanden toeneemt. De ASD ziet het als een belangrijke taak voor de ketenregisseur schuldhulpverlening om samen met energiecoaches te zoeken naar mogelijkheden om inwoners outreachend te ondersteunen wanneer er sprake is van (dreigende) schulden.

De energiecrisis die ontstond in 2022 heeft de aandacht voor energiearmoede verder doen toenemen. Ons college heeft daarom eind 2022 aanvullende maatregelen genomen om kwetsbare inwoners (financieel) te ondersteunen. Onze gemeente zet onder andere energiecoaches in voor een brede doelgroep. Daarnaast zetten we in op vroegsignalering van betalingsachterstanden (bij vaste lasten partners, waaronder energie­ leveranciers) om dreigende schulden vroegtijdig te kunnen aanpakken. Hiervoor is ook aandacht in het uitvoeringsplan. Advies 6: Jaarlijkse evaluatie van de aanbevelingen uit het Rekenkamer-rapport Met betrekking tot evaluatie ziet de ASD onderstaande punten uit het rapport van de Rekenkamer als leidend. Actieve participatie, zichtbaarheid en regie van de gemeente in het (brede) ketenoverleg. Monitoring van de cijfers omtrent schuldhulpverlening in de gemeente Lansingerland met aandacht voor het aantal inwoners dat van schuldhulpverlening gebruik maakt, caseload van betrokken organisaties en ondernomen activiteiten door de ketenregisseur, waarbij ook gekeken wordt naar de effectiviteit van de hulpverlening en de gemeentelijke organisatie.

Het college nam de aanbevelingen van de rekenkamer, die u hier noemt, over en verwerkte deze in het beleidsplan Schuldhulpverlening ‘De Schaamte voorbij’. Ten aanzien van het eerste punt over het ketenoverleg, onderschrijft het college het belang van dit overleg en de regierol van de gemeente hierin. Met de spilfunctie van de ketenregisseur dragen we bij aan een goede ketensamenwerking, zoals het rekenkamerrapport adviseert te doen. Onze ketenregisseur neemt deel aan het ketenoverleg sociaal 4/5

domein. Met de ketenregisseur werken we aan een sluitende aanpak en vanuit deze functie organiseren we een overleg met de ketenpartners op casuïstiekniveau. Ten aanzien van het tweede punt over monitoring, kan het college aangeven dat monitoring een onderdeel is van het Uitvoeringsplan Schuldhulpverlening. Daarin is aandacht voor de indicatoren die u noemt. Ons college evalueert en verantwoordt daarnaast aan de gemeenteraad via de reguliere P&C-cyclus over de bereikte resultaten, uitvoering en inspanningen op het gebied van schuldhulpverlening. Tot slot

In uw brief van 27 juni jl. vraagt u of uw advies onderdeel kan zijn van de technische sessie aan de gemeenteraad over het Uitvoeringsplan Schuldhulpverlening op 23 augustus. Zoals wij ambtelijk met u bespraken, is het praktisch niet mogelijk om uw advies mee te sturen voor deze sessie. Het college kan uw advies ten vroegste op 5 september in een collegevergadering bespreken en een reactie geven op uw advies. Het is daarom niet mogelijk het advies en de reactie van het college voor die tijd te versturen. Uw advies en onze reactie daarop zijn openbaar. Daarom delen we deze ter kennisname met de gemeenteraad, zodat uw inbreng in het proces ook voor onze raad zichtbaar is.

Met een vriendelijke groet, burgemeester en wethouders van Lansingerland

drs. Pieter van de Stadt Burgemeester

Gemeentesecretaris

Contactgegevens

Imke Schiffelers

Team Domein

Samenleving

Email

info@lansingerland.nl

Telefoon

14 010

Postbus 1 2650 AA Lansingerland www.lansingerland.nl

5/5