[U23.02309] Kaderbrief 2024

De leden van de Gemeenteraad Postbus 1 2650 AA BERKEL EN RODENRIJS

Van

College van B&W

Onderwerp

Kaderbrief 2024

Datum

7 juni 2023

Ons kenmerk

U23.02309

Geachte raadsleden, Voor u ligt de Kaderbrief 2024. De Kaderbrief 2024 is het startdocument van de nieuwe planning & control-cyclus voor 2024. We informeren u met deze brief over het financiële beeld, de onzekerheden en het vervolgproces. Daarnaast bieden wij u een voorstel aan voor de uitgangspunten voor de Meerjarenbegroting 2024-2027. Kaderbrief: het vertrek voor de Begroting 2024-2027 Naar aanleiding van de gezamenlijke evaluatie van de begroting (zie bijlage 3) ontvangt u dit jaar geen Kadernota maar een Kaderbrief. Het betreft een beleidsarme Kaderbrief, waarin we vooral een actualisatie geven van het financiële meerjarenbeeld 2024-2027 en daarmee de huidige vertreksituatie voor de Begroting 2024. Alleen (autonome) ontwikkelingen die hoe dan ook een financieel effect hebben en waar we als gemeente geen, of maar zeer beperkte invloed op hebben, zijn verwerkt. Beleidsarm betekent dat er geen intensiveringen of ombuigingen zijn opgenomen op de beleidsvelden. De basis voor de Kaderbrief vormt de Begroting 2023-2026. Hierin vertaalde het college de belangrijkste opgaven voor Lansingerland de komende jaren. Deze opgaven volgen uit de door uw Raad vastgestelde Samenlevingsvisie en Omgevingsvisie en de randvoorwaarden die hierbij zijn geformuleerd voor de hiervoor benodigde bedrijfsvoering.

Die vormen de ‘leidraad’ voor onze gemeente de komende jaren waarop we ons (college en Raad gezamenlijk) richten, dit in lijn met het uitgangspunt: ‘Samen besturen’. Uitdagende financiële tijden De betaalbaarheid van deze opgaven staat helaas onder grote druk. Zoals u in deze Kaderbrief leest, zorgen externe ontwikkelingen ervoor dat onze structurele inkomsten onvoldoende zijn om de structurele uitgaven te betalen en de verwachtingen op dit moment aanzienlijk minder ‘rooskleurig’ zijn dan bij de Begroting 2023. Het gecompliceerde in dit alles is dat sommige onderdelen van de begroting nog grote onzekerheden kennen ten tijde van het afronden van deze Kaderbrief.

1/7

Bijvoorbeeld hoe de Meicirculaire 2023 gaat uitpakken voor Lansingerland en hoe de inflatie zich tot 2024 verder ontwikkelt. Het begrotingsjaar 2024 en de jaren die daarop volgen, stellen ons daarom voor een grote uitdaging. Dit is een brede trend; ook het Rijk en andere gemeenten hebben moeite om de begroting sluitend te krijgen, zoals te lezen is in de Voorjaarsnota van het Rijk en blijkt uit onderzoek dat de VNG heeft laten uitvoeren. We verkeren in een lastig financieel klimaat met veel onzekerheden. Het voorlopige saldo van deze Kaderbrief, met aandacht voor alle onzekerheden, laat een fors structureel tekort zien. Om het tekort te kunnen dekken zijn keuzes nodig. Keuzes om beleid en/of activiteiten te stoppen, uit te stellen, meer inkomsten te genereren of de lokale lasten te verhogen om daardoor de maatschappelijke opgaven te kunnen realiseren. Daarom werken we aan een goedgevulde gereedschaps-kist. De gereedschapskist bevat de begrotingsknoppen (maatregelen) die ingezet kunnen worden om te komen tot een sluitende begroting. Deze inzet kan volgens een aantal scenario’s waarbij sprake is van een mix tussen bezuinigingen, ombuigingen en intensiveringen. Daarnaast biedt de gereed-schapskist de mogelijkheid om ruimte te creëren voor aanvullend, nieuw beleid. Op die manier kunnen er weloverwogen keuzes gemaakt worden.

Financiële doorrekening In deze Kaderbrief zijn de (autonome) ontwikkelingen zoveel als mogelijk doorgerekend. Echter, dit neemt niet weg dat er nog de nodige onzekerheden zijn, bijvoorbeeld omdat de relevante informatie nog niet beschikbaar was of de analyse van de ramingen meer tijd vergt. De focus van deze Kaderbrief ligt dan ook op het vaststellen van de uitgangspunten voor de Begroting 2024-2027 en het ophalen van richtingen vanuit de Raad. We nemen u daarnaast in grote lijnen mee in het financiële beeld, waarbij de cijfers dus een eerste indicatie zijn. Per post hebben we aangegeven wat de mate van hardheid is. Het saldo zal naar mate er meer zekerheid komt over cijfers nog wijzigen voor de begroting 2024-2027. In T23.02967 vindt u de uitgangspunten voor de Begroting 2024-2027 die gebruikt zijn om het financiële meerjarenbeeld in deze Kaderbrief door te rekenen, zoals voorgesteld door het college. Wij vragen uw Raad om deze uitgangspunten vast te stellen. De financiële implicaties van de Meicirculaire 2023 zijn op dit moment nog niet in beeld en zijn daarom vooralsnog als PM-post opgenomen. Het Rijk publiceert waarschijnlijk begin juni de Meicirculaire. Zodra de Meicirculaire gepubliceerd en doorgerekend is, wordt u hierover separaat geïnformeerd. Onze inzet is om de betreffende raadsinformatiebrief voorafgaand aan de behandeling van de Kaderbrief aan u toe te sturen.

In deze Kaderbrief hebben we de reeds bekende ontwikkelingen opgenomen. Echter, we leven in een veranderende wereld. Ontwikkelingen die wat verder op de horizon liggen, zijn nu niet financieel meegenomen, omdat de financiële implicatie nog niet helder is. We houden deze ontwikkelingen uiteraard wel nauwlettend in de gaten. Denk hierbij aan de Hervormingsagenda Jeugd, de aangekondigde wijziging in de Participatiewet en wetten rondom digitalisering.

2/7

Financieel beeld Kaderbrief 2024 Op 3 november 2022 heeft de Raad de Begroting 2023-2026 vastgesteld en in februari 2023 stelde u de eerste begrotingswijziging 2023 vast. In de Kaderbrief 2024 wordt deze begroting met alle mutaties die zich sindsdien hebben voorgedaan verwerkt. Daarnaast wordt ook vooruitgekeken en bevat de Kaderbrief de financiële mutaties die zich vanaf 2024 voor gaan doen. De financiële mutaties leiden tot het volgende financiële meerjarenbeeld:

Financieel meerjarenbeeld 2024-2027 Baseline beginsaldi Structureel begrotingssaldo na Slotwijziging en 1e BW 2023 Bijstelling algemene uitkering Totaal bovenstaande posten (A) Autonome ontwikkelingen (zie p.6 in T23.02968) Actualisatie OZB Meicirculaire Capaciteit Interne ontwikkelingen/actualisaties Overige interne ontwikkelingen Posten afhankelijk van kabinetsbesluit Totaal bovenstaande posten (B) Totaal (A+B)

2024

2025

Bedragen x C 1.000 2026 2027

-1.988 2.267 279 -11.711 1.103 PM -411 -34 -600 PM

-2.263 161 -2.102 -11.701 1.073 PM -1.108 912 -600 PM

-6.446 -30 -6.476 -11.520 1.081 PM -2.491 397 -600 PM

-9.304 -1.117 -10.421 -12.215 1.089 PM -3.866 516 -600 PM

Opbouw cijfers De jaren 2024-2027 starten we, na de Begroting 2023 tezamen met de structurele effecten van de Slotwijziging 2022 en de 1e begrotingswijziging 2023, met een tekort van C 2,0 mln. negatief in 2024. Dit tekort loopt op tot C 9,3 mln. in 2027. Hiermee hebben we geanticipeerd op extra compensatie, voor met name de inflatie 2023, vanuit het Rijk. Deze compensatie zien we terug bij de bijstelling van de Algemene Uitkering o.b.v. de Decembercirculaire 2022 met het prijspeil 2024. De aanpassing naar het prijspeil 2024 levert een plus op van C 3,3 mln. per jaar. Per saldo betekent dit een positieve bijstelling van de algemene uitkering en daarmee een dekking van het tekort. Echter, daar staan aan de lastenkant ook aanvullende loon- en prijsstijgingen tegenover, die (nog) niet volledig door de Algemene Uitkering gedekt worden. Daarnaast is de Algemene Uitkering bijgesteld o.b.v. de meest recente maatstaven. De aangepaste maatstaven leveren, met name door lagere inwoneraantallen dan eerder verwacht, een negatieve bijstelling op van ca. C 1 mln. in 2024 en ca. C 3,1 mln. in 2025. Vanaf 2026 speelt daarbovenop ook nog de opschalingskorting waarvan het Rijk besloten heeft om deze niet meer te schrappen (zie T23.02968 voor meer toelichting). Tezamen leiden deze mutaties in bovenstaande tabel tot reeks “A”.

Vervolgens worden daar de effecten van de nu voorziene ontwikkelingen aan toegevoegd (“B”) om te komen tot het totaal van de Kaderbrief 2024. Hierbij zijn de uitgangspunten uit T23.02967

3/7

toegepast. Belangrijk om te vermelden is dat de cijfers niet in beton gegoten zijn, gezien de onzekerheden die er nog spelen. Het saldo van de jaarschijven geeft richting, maar zal nog wijzigen naarmate er in de voorbereiding van de begroting meer duidelijkheid komt over cijfers. Voor het begrotingsjaar 2027 geldt aanvullend dat deze jaarschijf nog niet volledig geactualiseerd kon worden en deels een kopie van 2026 is. Belangrijkste oorzaken voorlopig tekort In T23.02968 lichten we de diverse mutaties in meer detail toe, waarbij we per onderdeel hebben aangegeven wat de mate van hardheid van de cijfers is. Drie ontwikkelingen verklaren het grootste deel van het voorlopige tekort. Ten eerste is er gebleken dat er voor de zorg die we regionaal via de GRJR (Gemeenschappelijke Regeling Jeugdhulp Rijnmond) organiseren een aanvullend budget nodig is van C 2,9 mln. Dit betreft enerzijds een effect van inflatie (ca. C 630K) en anderzijds, voor het merendeel van de stijging (ca. C 2,2 mln.), een volumestijging van de zorg, met name op Perceel E (ambulante zorg). De tweede factor die een forse impact heeft op de Kaderbrief 2024 is de inflatie. Afgelopen jaar en ook 2023 kende enorm hoge prijsstijgingen, waar zowel burgers, de markt, als de overheid mee te maken hebben. Dus ook onze gemeente. Een deel van deze inflatie wordt gecompenseerd door de Algemene Uitkering.

Echter, wij zien op sommige kostenposten een hogere inflatie dan waar het Rijk mee rekent. Mogelijk dat daar op termijn nog compensatie op plaatsvindt. Als gevolg van de hoge inflatie verwachten we ook voor de CAO 2024 een loonstijging. Onzekerheden: mogelijke mee- en tegenvallers Hierboven schetsten we een beeld van de financiële componenten van deze Kaderbrief met nadere toelichting in T23.02968. Voor een belangrijk deel zijn deze cijfers nog behoorlijk onzeker. Voor het doorrekenen van het financiële meerjarenbeeld zijn er aannames gedaan. Het effect van deze aannames kan als volgt geduid worden, waarbij de aannames in de kolom ‘huidige aanname’ verwerkt zijn in deze Kaderbrief. Hierin kunnen andere keuzes gemaakt worden: Post gebaseerd op aanname Indexatie materiële budgetten

Huidige aanname 4,54%

Indexatie Subsidies Indexatie Wmo en Jeugd Lokaal Indexatie lasten Openbare Ruimte

8,4% 4,74%

Idem , Idem

Richtlijn Provincie ZuidHolland (PZH) is minimaal de indexatie die in de Meicirculaire 2024 wordt gehanteerd Idem Idem

13,7%^...---^ C 95.000

Idem

Idem

1% staat gelijk aan (circa)*: C 188.000

Meer informatie in bijlagen 1.4.1 (T23.02967) en 4.1 (T23.02968)

Opmerking

4/7

CAO 2024

4"7o

C 449.000

Indexatie OZBopbrengsten (woningen en niet-woningen)

4,54"7o

C 197.000

Derving OZB-inkomsten niet-woningen

Impact OZB-stijging voor huishouden met gemiddelde woningwaarde in Lansingerland Stelpost Financiering

3"7o

C 72.000

1.4.2 (T23.02967) en 4.1 (T23.02968) 1.5 (T23.02967) en 5 (T23.02968)

1.5 (T23.02967) en 5 (T23.02968)

17 stijging komt overeen met C 4 per jaar C 15 mln. 10 jaar vast tegen 47

C150.000 aan rentelasten, of bij 47 rente is C 1 mln. lening gelijk aan ca. C 40.000 aan rentelasten

1.6 (T23.02967)

Meicirculaire Stelpost onvoorzien

PM C 1 per inwoner

C 896.000 C 647

3 (T23.02968) 1.10 (T23.02967)

Energiecontract

157 lager dan 2023 2024 is gelijk aan 2023

C 18.000

4.8 (T23.02968)

100 extra of juist minder inwoners, betekent circa C 52.500 meer

1.3 (T23.02967)

Aantal inwoners

Idem

Hierbij is nog geen rekening gehouden met mogelijk andere grondslagen; naast een aanname bevat deze post dus nog een aanvullende onzekerheid We onderzoeken of de tarieven de inflatie van afgelopen jaren dekken. Ervaringscijfers na samenvoeging OZB eigenaren en gebruikers voor niet-woningen Bij een WOZ-waarde van C 416.000

Uitgaande van de huidige prognose van de kapitaalbehoefte verwachten we vanaf 2024 weer geld te moeten gaan lenen, keuzes t.a.v. projecten /grondexploitatie bepalen in belangrijke mate de kapitaalbehoefte en dus ook de mutatie in de te verwachten rentelasten. Stelpost Onvoorzien is richtlijn PZH. Bedrag is vrij.

Dit betreft alleen de opbrengstenkant. Diverse lastenposten zijn ook gerelateerd aan inwoner-groei (deel van

5/7

of minder uitkering uit het gemeentefonds

de benodigde capaciteit van de organisatie). Hierbij is ter indicatie alleen gekeken naar de directe maatstaf ‘inwoners’ en nog niet naar de maatstaven die indirect afhankelijk zijn van het aantal inwoners.

(* tenzij anders geduid dan in percentages) Daarnaast zijn er nog diverse andere posten die op dit moment nog onzeker zijn of nog niet gekwantificeerd kunnen worden. Het gaat dan met name om de volgende posten: » » » » » » » » » » »

Sociaal Domein: uitgangspunt is realistisch ramen; zie 4.3 (T23.02968). Omgevingswet: opgenomen voor C 1 mln.; zie 4.5 (T23.02968). Dividend nutsbedrijven: momenteel wordt er C 871.000 meegenomen voor 2024; zie 4.9 (T23.02968). Capaciteitsbegroting: definitieve doorrekening volgt nog; zie 1.7 (T23.02967) en 6 (T23.02968). Actualisatie Meerjaren Investeringsplan (MIP): actualisatie nog gaande; zie 7.a (T23.02968). Actualisatie Meerjarenperspectief Grondexploitaties (MPG) 2023: actualisatie nog gaande; zie 7.b (T23.02968). Actualisatie Anterieure overeenkomsten (AOK’s): actualisatie nog gaande; zie 7.c (T23.02968). Meerjaren Onderhoudsprogramma (MJOP): zie 7.d (T23.02968). Stelpost Herverdeeleffect: C 980.000; deze post is nog niet meegenomen in de doorrekening; zie 8.a (T23.02968). Stelpost BTW Compensatiefonds: momenteel houden we rekening met een dekking van 50% (C 520.000); zie 8.b (T23.02968). Stelpost areaaluitbreiding buitenruimte: P.M.; zie 8.c (T23.02968).

Vervolgproces: Hoe gaan we nu verder? Door de bovengenoemde onzekerheden is het saldo geen vaststaand gegeven, maar alleen richtinggevend. Duidelijk is echter dat we voor een grote uitdaging staan. Het voorziene tekort betekent dat er keuzes nodig zijn. Bij de Kaderbrief 2024 bieden we, zoals besproken bij de evaluatie van het begrotingsproces 2023, nog geen inhoudelijke oplossingen aan. We stellen wel een proces voor. Het college zal in de Meerjarenbegroting 2024-2027 een sluitende begroting presenteren voor 2024. In de huidige bestuurscultuur wil het college graag samen met uw Raad besturen. Daarom verzoekt het college uw Raad dan ook om richtingen voor de Begroting 2024-2027 kenbaar te maken. Denk hierbij ook aan de Enecoreserve, waaruit investeringen en incidenteel beleid wellicht gedekt kunnen worden. Daarnaast wordt de gereedschapskist gevuld met begrotingsknoppen, waarbij in beeld gebracht wordt waarop keuzeruimte binnen de begroting is, zowel aan de kosten- als opbrengstenkant.

6/7

Verder bekijken we welke begrotingsposten nog ruimte bieden naarmate ze minder onzeker worden en zal de Meicirculaire 2024 na publicatie geanalyseerd worden. Met al deze informatie zal het college een weloverwogen, integrale afweging maken tussen benodigde intensiveringen en de in te zetten maatregelen om het tekort te dekken, waarbij mogelijke bezuinigingen en intensiveringen beoordeeld worden langs de lijn van de strategische opgaven die benoemd zijn in o.a. de Samenlevingsvisie en Omgevingsvisie. Om het vooralsnog berekende tekort te dekken, maken we een integrale afweging van de begrotingsknoppen. Dit geldt ook voor beleid en taken die we uitvoeren naar aanleiding van besluiten en programma’s uit het verleden (lokaal beleid) boven het wettelijk minimum. De volledige gereedschapskist en de uitkomsten van deze integrale afweging legt het college aan uw Raad voor bij de behandeling van de Begroting 2024-2027. Als gemeente staan we al met al voor een grote uitdaging. Er zijn zorgen om de grote financiële consequenties die de maatschappelijke opgaven waar we voor staan met zich meebrengen. Echter zien we, weliswaar met de nodige keuzes, ook oplossingen om dit financieel tekort te dichten. Met een vriendelijke groet, burgemeester en wethouders van Lansingerland

Gemeentesecretaris

drs. Pieter van de Stadt Burgemeester

7/7