[U23.01981] Varianten noodopvang asielzoekers

De leden van de Gemeenteraad Postbus 1 2650 AA BERKEL EN RODENRIJS

Van

College van B&W

Onderwerp

Varianten noodopvang asielzoekers

Datum

26 april 2023

Ons kenmerk

U23.01981

Geachte raadsleden, Er zijn in Nederland te weinig opvangplekken voor asielzoekers. Het COA, dat verantwoordelijk is voor de opvang van asielzoekers, kan de enorme stroom vluchtelingen niet meer aan. Om deze asielcrisis onder controle te krijgen, heeft het kabinet verschillende maatregelen genomen. Onderdeel hiervan is een wetsvoorstel waarmee de opvang van asielzoekers een wettelijke taak van gemeenten wordt - de zogeheten Spreidingswet. Tijdens eerdere beeldvormende avonden (dd. 1 februari en 12 april) informeerden wij u over deze situatie en wat wij op ons af zien komen. Hierbij is ook het voorgenomen besluitvormingsproces met u gedeeld. De opvang van asielzoekers voor langere termijn is voor onze gemeente een nieuwe opgave. Niet eerder werden wij met dit vraagstuk geconfronteerd. De noodopvang van asielzoekers is voor het college bij uitstek een onderwerp van Samen Besturen, waarbij we in gezamenlijkheid de richting bepalen. Daarom wil het college, alvorens er een besluit wordt genomen en er een raadsvoorstel wordt geagendeerd over de kaders en de financiën, graag met de raad in gesprek over die richting. Zodat we met elkaar, in alle openheid en transparantie, de standpunten, verwach­ tingen en zorgen kunnen uitwisselen en bespreken. Die overwegingen neemt het college vervolgens mee in de verdere besluitvorming.

Concreet betekent dit dat het college op dit moment nog géén raadsvoorstel gereed heeft, maar tijdens de vergadering van de commissie Samenleving op 11 mei graag met u in gesprek gaat over de gewenste richting. Dat doen we op basis van vier mogelijke varianten die tot stand zijn gekomen na de beeldvormende avond en de individuele gesprekken met de verschillende fracties. In deze brief leest u de vier varianten. Spreidingswet en de opgave voor gemeenten De aankomende Spreidingswet maakt het mogelijk om gemeenten te verplichten tot het opvangen van asielzoekers. Volgens de informatie die nu bekend is, wordt van gemeenten verwacht dat zij een opvangplan indienen op basis van het richtcijfer van het aantal opvangplekken. Voor Lansingerland zou dat een minimale opvang van 300 asielzoekers betekenen.

1/5

Opvanglocaties komen in verschillende vormen; crisis-nood (6-12 maanden), nood (1 tot 3 jaar) en structurele opvanglocaties (AZC’s). Crisis-noodopvanglocaties worden georganiseerd en beheerd door de veiligheidsregio’s en zijn er voor ongeveer zes maanden tot een jaar. De huidige locatie voor ruim 50 asielzoekers aan de Tobias Asserlaan is zo’n crisis-noodopvanglocatie. Deze crisisnoodopvanglocaties hebben tijdelijk wat ademruimte gecreëerd, maar bieden geen structurele oplossing voor de lange termijn. Met de Spreidingswet wil het kabinet voor langere termijn voldoende opvangcapaciteit creëren. Gezien de nood betekent dit dat er een structurele opdracht voor de opvang van asielzoekers aankomt. De uitvoering van opvang op nood- en structurele locaties wordt georganiseerd en beheerd door het COA. De huidige crisis-noodopvanglocaties worden binnenkort gesloten (zo ook de huidige opvang ‘Tobias’) en nu worden de regionale regietafels ingericht waar afstemming binnen de regio plaatsvindt. Bestuurlijke taakverdeling Verschillende overheden zijn betrokken bij deze opgave.

We zetten de diverse verantwoordelijkheden hieronder op een rij: » Rijksoverheid: verantwoordelijk voor asielbeleid en opdrachtgever van het COA; » Centraal orgaan opvang asielzoekers (COA): verantwoordelijk voor de opvang en begeleiding van asielzoekers; » Provincie: interbestuurlijk toezicht op gemeenten en via de Provinciale regietafel verantwoordelijk voor verdeling van de asielopgave onder gemeenten; » Regionale regietafel: bestuurlijke samenwerking in de regio op gemeenteniveau om afspraken te maken over de asielopgave; » Gemeenten: na Spreidingswet verantwoordelijk voor opvang asielzoekers en faciliteren momenteel crisis-noodopvang. Variant 1: vooruitlopend op wettelijk kader tijdelijke noodopvang realiseren op Wilderszijde Ook zonder wettelijk kader is de crisis bij de opvang van asielzoekers een feit. Als gemeente kun je ervoor kiezen niet te wachten op de invoering van de Spreidingswet, maar daarop te anticiperen en nu zelf de regie pakken ten aanzien van de (nood)opvang van 300 asielzoekers. Argumenten 1. Zowel de gemeenteraad als het college van B&W wordt in staat gesteld om regie te houden over de mate waarin, de manier waarop en de locatie waar de opvang wordt gerealiseerd en dit in samenwerking met het COA vorm te geven; 2. De regionale regietafels worden nu ingericht en een taskforce vanuit de provincie is actief.

Als je als gemeente zelf al aan planvorming doet, heb je een goede positie aan deze regionale overlegtafel; 3. Wilderszijde is een geschikte locatie hiervoor (blijkt uit de locatiestudie LOO: kavel direct achter het gemeentehuis). De beoogde locatie Wilderszijde voorziet in belangrijke randvoor­ waarden die eerder door de gemeenteraad zijn gesteld voor de opvang van vluchtelingen, zoals bijvoorbeeld de kleinschaligheid en de nabijheid van maatschappelijke voorzieningen die aantrekkelijk zijn voor de doelgroep gezinnen, zoals de tijdelijke basisscholen. Op de beoogde locatie kan snel gerealiseerd worden omdat de gemeente eigenaar is van de grond en omdat de kavel op dit moment nog niet bebouwd is. Er zijn tekeningen gemaakt die laten zien dat er genoeg ruimte is voor in ieder geval meerdere schoolgebouwen en een noodopvanglocatie voor

2/5

4. 5.

asielzoekers. Aan de beschikbaarheid van de locatie zit een duidelijk einde vanwege de woningbouwontwikkelingen; Het realiseren van een noodopvangvoorziening op deze plek biedt de mogelijkheid om de huidige crisis-noodopvangvoorziening ‘Tobias’ hiernaartoe te verplaatsen; Als een wettelijk kader actief wordt legt dat grote druk op het ambtelijk apparaat, omdat je geen eigen regie meer hebt en er grote druk komt op snelle realisatie.

Kanttekeningen 1. Omdat we nu nog niet weten hoe een wettelijk kader er precies uit zal komen te zien, draagt proactief handelen de onzekerheid met zich mee dat stappen die je nu zet mogelijkerwijs niet helemaal passen binnen latere wettelijke kaders/een definitieve taakstelling; 2. Er zullen kosten worden gemaakt (ambtelijk opgaveteam en bouwrijp maken kavel) en waarover afspraken gemaakt moeten worden tussen rijk/COA en gemeente. Direct toe te rekenen kosten aan realisatie van een (tijdelijke) COA-locatie worden gedragen door het COA. Variant 2: vooruitlopend op wettelijk kader kleinschalige tijdelijke noodopvang op meer plekken Ook zonder wettelijk kader is de crisis bij de opvang van asielzoekers een feit. Als gemeente kun je ervoor kiezen niet te wachten op de invoering van de Spreidingswet, maar daarop te anticiperen en nu zelf de regie pakken ten aanzien van de (nood)opvang van asielzoekers. Argumenten 1. Zowel de gemeenteraad als het college van B&W wordt in staat gesteld om regie te houden over de mate waarin, de manier waarop en de locatie waar de opvang wordt gerealiseerd en dit in samenwerking met het COA vorm te geven; 2. De regionale regietafels worden nu ingericht en een taskforce vanuit de provincie is actief. Als je als gemeente zelf al aan planvorming doet, heb je een goede positie aan deze regionale overlegtafel. Kanttekeningen 1.

Er zullen kosten worden gemaakt (ambtelijk opgaveteam) waarvan dekking (door COA/Rijk) niet zeker is. Het COA heeft voor kleinere locaties geen/minder middelen. Eerder heeft het COA aangegeven het beheren en exploiteren van opvangvoorzieningen kleiner dan 150 niet waar te kunnen maken. Hierdoor zullen de kosten voor de gemeente hoger worden en is beheer en exploitatie door het COA onzeker; 2. Uit de locatiestudie LOO blijkt dat er niet meerdere geschikte locaties zijn voor kleinschalige opvang waar snel gerealiseerd kan worden; 3. Omdat we nu nog niet weten hoe een wettelijk kader er precies uit zal komen te zien, draagt proactief handelen de onzekerheid met zich mee dat stappen die je nu zet mogelijkerwijs niet helemaal passen binnen latere wettelijke kaders/een definitieve taakstelling. Variant 3: regionale onderhandeling om meer te doen op LOO en minder op asiel Ook zonder wettelijk kader is de crisis bij de opvang van asielzoekers een feit. Als gemeente kun je ervoor kiezen niet te wachten op de invoering van de Spreidingswet, maar daarop te anticiperen en nu zelf de regie pakken ten aanzien van de opvang van ontheemden. De regionale regietafels worden ingericht om regionale afstemming te organiseren op de opvangopgave. Gemeenten maken hier onderling afspraken over de grootte en verdeling van de opgave per gemeente. Lansingerland

3/5

neemt bestuurlijk deel aan de regionale regietafel Rijnmond. Op ambtelijk niveau komt een team samen voor de uitvoering van de afspraken. Argumenten 1. De regionale regietafels worden nu ingericht en een taskforce vanuit de provincie is actief. Als je als gemeente zelf al aan planvorming doet, heb je een goede positie aan deze regionale overlegtafel; 2. De regietafels zijn er niet voor niets, het gesprek over het maken van onderlinge afspraken over de grootte en verdeling van de opgave per gemeente is hier op z’n plek. Kanttekeningen 1. Tot op heden levert Lansingerland de afgesproken aantallen plekken voor Oekraïners ook nog niet. De eerste gemeentelijke opvang moet nog worden opgeleverd. Daarmee loopt Lansingerland niet voor op andere gemeenten (in de regio); 2. Omdat we nu nog niet weten hoe een wettelijk kader er precies uit zal komen te zien, draagt proactief handelen de onzekerheid met zich mee dat stappen die je nu zet mogelijkerwijs niet helemaal passen binnen latere wettelijke kaders/een definitieve taakstelling; 3. De regionale regietafels zijn niet ingericht voor de langdurige opvang Oekraïners, deze zijn op dit moment puur gericht op het hanteren van de opvangcrisis asielzoekers. Variant 4: wachten op wettelijk kader Er is nu geen wettelijk kader voor de opvang van asielzoekers per gemeente.

Defacto is er dus ook geen formele taak aan gemeenten toebedeeld om opvangcapaciteit te realiseren. Argumenten 1. Er is geen taak voor gemeenten om opvangcapaciteit te realiseren; 2. Mocht later dat wettelijk kader er wel zijn, dan kun je dan invulling geven aan die taakstelling; 3. Je maakt vooruitlopend geen kosten die mogelijkerwijs later door COA/Rijk niet gedekt worden. Kanttekeningen 1. Als je wacht tot het wettelijk kader is er minder tot geen ruimte meer om regie te voeren over de mate waarin, de manier waarop en de locatie waar de opvang wordt gerealiseerd en dit in samenwerking vorm te geven; 2. De regionale regietafels worden nu ingericht en een taskforce vanuit de provincie is actief. Als je als gemeente zelf geen plan hebt, heb je geen goede positie aan deze regionale overlegtafel; 3. Als een wettelijk kader actief wordt legt dat grote druk op het ambtelijk apparaat, omdat je geen eigen regie meer hebt en er grote druk komt op snelle realisatie. De ambtelijke organisatie kan zich niet voorbereiden op deze opgave. Ook andere opgaven, ambities en wettelijke taken komen in de knel. Tot slot Met deze brief hopen wij u inzicht te geven in de verschillende mogelijkheden die er zijn om de opgave in Lansingerland te realiseren. Tijdens de commissievergadering gaan we graag hierover met u in gesprek. Gedurende de meivakantie kunt u technische vragen stellen.

Wij beantwoorden zo snel mogelijk en in ieder geval voorafgaand aan de commissievergadering (zoals ook is gecommuniceerd door de griffie in de laatste nieuwsbrief).

4/5

Met een vriendelijke groet, burgemeester en wethouders van Lansingerland

Gemeentesecretaris

drs. Pieter van de Stadt Burgemeester

5/5