[U23.00316] Evaluatie Begroting en Kadernota 2023

De leden van de Gemeenteraad Postbus 1 2650 AA BERKEL EN RODENRIJS

Van

College van B&W

Onderwerp

Evaluatie Kadernota en Begroting 2023

Datum

1 februari 2023

Ons kenmerk

U23.00316

Geachte raadsleden,

Op 3 november j.l. heeft uw Raad de Begroting 2023-2026 vastgesteld. U sprak toen de wens uit om het doorlopen proces van de kadernota en de begroting te evalueren. Op woensdag 18 januari 2023 heeft deze evaluatie plaatsgevonden in een beeldvormende avond met een afvaardiging van uw Raad. Tijdens deze beeldvorming heeft er een open gesprek plaatsgevonden aan de hand van een presentatie en een aantal stellingen over het proces van de kadernota en de begroting. Zoals toegezegd tijdens de beeldvorming informeren wij u middels voorliggende brief raadsbreed over de uitkomsten van de evaluatie. De aanwezige raadsleden hebben voorgesteld om de voorliggende raadsinformatiebrief in de commissie AB te bespreken. Op basis van de evaluatie die plaatsvond, stelt het college voor om het traject te starten van kadernota naar kaderbrief. Daarbij zullen we onderzoeken hoe en wanneer we de wensen van de Raad zoveel als mogelijk kunnen meenemen. Van kadernota naar kaderbrief In het gesprek kwam naar voren dat uw Raad constateerde dat de kadernota zoals die afgelopen jaar voorlag in de huidige vorm niet voldeed aan de wensen en de verwachtingen. Het financiële beeld dat gepresenteerd werd in de kadernota week significant af van de uiteindelijke begroting. Daar lag een aantal onvoorzienbare redenen aan ten grondslag, die aan bod kwamen tijdens de beeldvormende avond.

In dit verband gaven de aanwezige raadsleden de voorkeur aan een beknopte kaderbrief waarbij uitgangspunten voor de begroting ter vaststelling worden aangeboden. Daarbij zou het college in die brief, op hoofdlijnen, een doorkijk moeten geven in de financiën die gebaseerd is op de verwachte grotere ontwikkelingen (effecten van minimaal € 200.000 structureel per beleidsveld).

1/4

Die ontwikkelingen kunnen het gevolg zijn van autonome ontwikkelingen (waar de gemeente zelf geen invloed op heeft) of de doorwerking van eerder gemaakt beleidskeuzes. Daarbij bevat de kaderbrief wel een saldo van deze baseline, echter met daarbij helder aangegeven welke cijfers al vaststaan (‘hard’ zijn en dus onoverkomelijk) en welke onzekerheden en onvolledigheden er nog zijn, waarbij –als dat mogelijk en realistisch is- een inschatting wordt gemaakt van het financiële effect. Als het college nieuwe accenten wil leggen zouden die expliciet aan uw Raad moeten worden voorgelegd. Ook dat kan dan in de kaderbrief. Een van de onzekerheden waar gemeenten van afhankelijk zijn betreft de informatie over de omvang van de algemene uitkering uit het Gemeentefonds. Het is gebruikelijk dat die informatie voor het nieuwe begrotingsjaar in de meicirculaire wordt verstrekt. Het is inmiddels gebruikelijk dat de meicirculaire pas begin juni via het Rijk beschikbaar komt. Tijdens de beeldvorming is besproken dat deze informatie niet meer integraal meegenomen kan worden in de kaderbrief. Wel is het waarschijnlijk mogelijk om de uitkomsten van de meicirculaire aan uw Raad te presenteren in een aanvullende brief, die bij de behandeling van de kaderbrief in de gezamenlijke commissie beschikbaar is.

Daarmee krijgt uw Raad –naast de kaderbrief- een aanvullende indicatie van de laatst bekende ontwikkelingen en daarmee de financiële mogelijk- en onmogelijkheden. Het doel van de kaderbrief is enerzijds om de uitgangspunten voor de nieuwe begroting vast te stellen. Voor de uitwerking van kaderbrief naar begroting wordt een aantal begrotingsuitgangspunten ‘vastgeklikt’ waarmee het college aan de slag kan gaan. Dat zijn uitgangspunten t.a.v. financieel beleid, bijvoorbeeld het uitgangspunt dat (alleen) de eerste jaarschijf structureel sluitend is of dat deze meerjarig structureel sluitend is en het uitgangspunt over te hanteren rekenrente en indexaties, maar ook uitgangspunten als “capaciteit volgt beleid en groei van de gemeente”. Anderzijds biedt een kaderbrief uw Raad de ruimte om het college richting te geven in beleidskeuzes voor het komend jaar. Het gepresenteerde saldo van de baseline en voorstellen van het college zijn daarmee niet in beton gegoten gezien de onzekerheden en onvolledigheden. Bij de kaderbrief kan uw Raad vervolgens ook wensen en bedenkingen kenbaarbaar maken, bijvoorbeeld over waar eventuele bezuinigingen zouden moeten neerslaan of waar nieuwe investeringen wenselijk zijn, of juist niet. Eerder is dat al eens gebeurd (denk hierbij aan de motie bij de kadernota 2023 om het sociaal domein te ontzien).

Het voorgaande afwegende stelt het college voor om qua ‘uitgangspunten’ voor een Kaderbrief weer aan te sluiten bij hetgeen hierover staat in de in 2017 door de gemeenteraad aangenomen nota ‘Planning & control’ (T17.13117). Dit document is als bijlage bij deze brief opgenomen. Gereedschapskist met begrotingsknoppen Ook kwam de gereedschapskist met begrotingsknoppen (Overzicht indicatieve taakstellingen, T22.04463) ter sprake. Breed is uitgesproken dat dit een mooi instrument is. Echter, is er ook geconcludeerd dat raadsleden meer gebruik zouden kunnen maken van de mogelijkheden die deze begrotingsknoppen bieden om te sturen in beleidskeuzes en om mogelijke dekking te vinden. Het biedt bijvoorbeeld ruimte om binnen het financiele kader van de begroting keuzes te maken in de vorm van ‘nieuw’ ingeruild tegen ‘huidig’ beleid. Voor de komende begroting werkt het college de gereedschapskist bij en deelt deze met uw Raad na het zomerreces. U gaat over uw eigen agenda, maar het college doet de suggestie om de begrotingsmogelijkheden uit de gereedschapskist te

2/4

bespreken in de afzonderlijke commissies, zodat ook onderling het debat in de commissies over deze onderwerpen wordt versterkt. Zo kan uw Raad het meenemen in de beraadslaging van de begrotingsbehandeling. Begrotingsteksten Over de vraag of de beleidsinhoudelijke teksten duidelijk genoeg zijn, is er op basis van de input tijdens de beeldvormende avond geen eenduidige conclusie te trekken. De wensen omtrent deze teksten verschillen, waarbij er bijvoorbeeld genoemd is dat de teksten scherper en meer SMART moeten, zonder dat de omvang van het boekwerk toeneemt. Een vereiste daarvoor is dat de kaderstelling door de Raad bij het vaststellen van inhoudelijke visies en beleidsplannen scherp genoeg is. Ook is de wens geuit om de teksten toe te spitsen op de eerste jaarschijf van de begroting en om de teksten duidelijk te koppelen aan de doelstellingen per beleidsveld (“wat willen we bereiken?” en “wat gaan we hiervoor doen?”) en dit consistent toe te passen in alle P&C-documenten. Het college neemt zich voor dit komende maanden verder uit te werken en uw Raad bij de kaderbrief hierover te informeren. Beleidsuitgangspunten en keuzemogelijkheid Tijdens de beeldvormende avond is naar voren gekomen dat over het geheel de financiële beleidsuitgangspunten voor de begroting als duidelijk worden ervaren, net als die onderdelen van de begroting waarin u als Raad beleidskeuzes kan maken.

Wel is de wens uitgesproken om expliciet in de kaderbrief en de begroting te benoemen als er geen ruimte bestaat voor beleidskeuzes, zoals in het geval van open-einde-regelingen voor wettelijke taken of kapitaallasten die voortvloeien uit reeds gedane investeringen. Beeldvormende avonden rondom begrotingstraject Uw Raad waardeert de geboden ambtelijke ondersteuning in aanloop naar de begrotingsbehandeling. Met betrekking tot de beeldvormende avonden is geconstateerd dat de huidige vorm van de Tafeltjesavond niet door alle raadsleden gesteund wordt. Er zijn zijn diverse suggesties aangedragen. Bij de beeldvormende avond zouden naast een financieel-technische presentatie ook beleidsinhoudelijke presentaties nuttig zijn, waarbij het presidium in de rol van agendacommissie de relevante grote thema’s aandraagt waarover presentaties gewenst zijn. Voor het stellen van de technische vragen wordt de voorkeur gegeven aan een centrale setting, waarbij meerdere woordvoerders per partij het woord kunnen nemen. Op die manier zijn alle aanwezige raadsleden op de hoogte van de vragen die behandeld worden. Aparte behandelingen in de drie commissies wordt niet als wenselijk gezien, omdat dit de integrale afweging in de weg staat.

Er bestond wel eenstemmigheid over de noodzaak van een alternatief voor de Tafeltjesavond om te voorkomen dat er een grote hoeveelheid technische vragen schriftelijk afgedaan zou moeten worden. De ambtelijke organisatie en de griffie zullen hier in aanloop naar de Kaderbrief en begroting 2024 een voorstel voor doen. Vervolgstappen Het college zet het proces in richting een aangepaste kadernota, en wel in de vorm van een kaderbrief en daarbij zullen wij u op gezette tijden informeren. We zullen nader onderzoeken welke wensen we daarbij al bij de kaderbrief 2024 kunnen realiseren en welke stippen we op de horizon kunnen zetten.

3/4

De aanwezige raadsleden bij de beeldvormende avond gaven aan dat een evaluatie niet eenmalig moet zijn, maar dat een verbeterproces een gezamenlijk traject is dat continue doorlopen wordt. In dat kader is door de aanwezige leden van uw Raad dan ook uitgesproken graag in het najaar eenvervolgsessie plaats te laten vinden in een vergelijkbare setting. Na het afronden van de begroting 2024 organiseren we met de griffie een dergelijke vervolgsessie. Wij kijken hiermee terug op een prettige, constructieve evaluatie en hopen dit gezamenlijk voort te zetten.

Met een vriendelijke groet, burgemeester en wethouders van Lansingerland

Mickel Beckers Gemeentesecretaris

drs. Pieter van de Stadt Burgemeester

Bijlagen:  Presentatie beeldvormende avond 18 januari 2023, T23.00300  Indicatieve taakstellingen 2023 (gereedschapskist met begrotingsknoppen), T22.04463  Nota Planning & Control, T17.13117

4/4