[U22.02807] Aanvulling Kadernota 2023-2026: beleidsvoornemens, oplossingsrichtingen en Meicirculaire 2022

De leden van de Gemeenteraad Postbus 1 2650 AA BERKEL EN RODENRIJS

Van

College van B&W

Onderwerp

Aanvulling Kadernota 2023-2026: beleidsvoornemens, oplossingsrichtingen en Meicirculaire 2022

Datum

21 juni 2022

Ons kenmerk

U22.02807

Geachte leden van de raad,

Aanleiding Recent heeft u het raadsvoorstel Kadernota 2023-2026 (BR2200029) ontvangen dat het karakter heeft van een ‘baseline bij ongewijzigd beleid’. Dat betekent dat wij de autonome ontwikkelingen in de gemeentefinanciën –dus waarop wij geen directe invloed kunnen uitoefenen- hebben geschetst, en dat vanuit een behoedzaam scenario. Het opgenomen financiële meerjarenbeeld 2023-2026 laat voor 2023 een structureel tekort zien van € 3,4 miljoen, waarbij wij de systematiek hebben gehanteerd van grof naar fijn. Er zijn nog diverse posten die we nog niet hebben kunnen inschatten (met name in het sociaal domein): komende weken denken wij dat wel te kunnen. Als kader voor het opstellen van de Begroting 2023-2026 is dit raadsvoorstel daarom nog niet toereikend. We missen de financiële effecten uit de Meicirculaire 2022 zoals die specifiek voor Lansingerland uitpakken. De coalitiepartijen hebben gekozen voor een akkoord op hoofdlijnen met als titel ‘Samen Verantwoord Verder’. In het coalitieakkoord zijn voornemens voor nieuw beleid overeengekomen die in financiële zin nog moeten worden ingebed. Voor het opstellen van de nieuwe begroting zijn tot slot nog oplossingsrichtingen nodig voor het structurele tekort. Processtappen naar een nieuwe begroting Deze brief is een eerste aanvulling op de Kadernota 2023-2026.

Wij schetsen u op hoofdlijnen de beleidsvoornemens uit het coalitieakkoord en nemen u mee welke oplossingsrichtingen voor het tekort wij op dit moment voor ogen hebben. Graag zouden wij in uw gezamenlijke commissie van 23 juni a.s. en in uw raad van 7 juli a.s. deze eerste contouren met u willen bespreken. De doorrekening van de effecten uit Meicirculaire 2022 voor onze gemeente kunnen we u nu nog niet bieden. De analyse en verificatie van de componenten die de algemene uitkering van Lansingerland in 2023 en verder bepalen, zijn complex. Dat vergt meer tijd. Wel duiden wij nog eens de (complexe) systematiek van de algemene uitkering uit het Gemeentefonds.

1/8

Beleidsvoornemens Op 16 maart 2022 hebben de inwoners van Lansingerland een nieuwe gemeenteraad gekozen. Na installatie van de raad zijn de coalitieonderhandelingen gestart. Dit heeft geleid tot een coalitieakkoord tussen de partijen WIJ Lansingerland, Leefbaar 3B, D66 en ChristenUnie. Op donderdag 2 juni jl. is het nieuwe college van B&W benoemd. De coalitiepartijen hebben gekozen voor een akkoord op hoofdlijnen met als titel ‘Samen Verantwoord Verder’. In het coalitieakkoord zijn voornemens voor nieuw beleid overeengekomen. De financiële effecten van dit nieuwe beleid ziet u in onderstaande tabel. Voor zover dat reeds bekend is, is ook het meerjarige financiële effect van de beleidsvoornemens in de tabel opgenomen. Het betreffen beleidsintensiveringen, dus hogere lasten, hetgeen een nadelig effect heeft op het begrotingssaldo. In een enkel geval gaat het om incidentele bedragen. Beleidsvoornemens (bedragen x € 1.000)

2023

2024

2025

2026

Randvoorwaarden burgerparticipatie Aanvullende structurele investeringen benodigd. De kosten zijn afhankelijk van de keuzes in de visie, maar bedraagt minimaal 100k.

100

100

100

100

Inzet van wijkboa's Betreft de inzet van 2 extra wijkboa’s

150

150

150

150

Dienstverlening: exploitatie mobiel servicepunt Betreft 2 dagdelen wat neerkomt op structureel 20 uur, medewerker functieschaal 7

35

35

35

35

Ouderen-ontmoetingspunt in elke kern

50

150

150

150

Schulden van jongeren overnemen Uitgezocht wordt nog of dit haalbaar is en wat hiervoor het beste instrument is

PM

PM

PM

PM

Energieneutrale en gezonde scholen Dekking voor aanpassing gebouwen zoeken binnen MIP en dekking voor beeldkwaliteit in overleg met schoolbesturen

PM

PM

PM

PM

Gratis OV voor ouderen Onbeperkt reizen voor 65-plussers in Lansingerland met een inkomen tot 120% boven bijstandsniveau

0

130

130

130

Versnellen realisatie flexwoningen Kan worden opgepakt als onderdeel van de complete woningbouwontwikkeling

0

0

0

0

Particulieren met eigen zonnepanelen de elektrische auto laten opladen *) Incidenteel, dekking uit algemene reserve

182*

0

0

0

Investeringsfonds voor duurzaamheid, om energietransitie te versnellen en inclusiever te maken *) Incidenteel, dekking uit Enecoreserve

309*

229*

229*

0

0

0

0

0

Subsidieregeling burgerinitiatieven Benodigd budget is afhankelijk van de concretisering wens

PM

PM

PM

PM

Exploitatie bewaakte fietsenstalling Betreft het realiseren van 2 bewaakte fietsenstallingen (Westpolder & Rodenrijs), met opgerekte venstertijden.

157

257

257

257

Verduurzamen Integraal Beheerplan (IBP)

200

400

500

600

Realisatie Triangelpark Dekking uit budgetreservering

2/8

Betreft extra benodigd exploitatiebudget o.b.v. eerdere berekening IHP verduurzamen Groengebieden / ecologische verbindingen Doelstelling is om te komen tot een kaart met aangewezen groengebieden. Vergt vooralsnog geen budget. Kaderrichtlijn Water De gesprekken met DCMR zijn pas net van start gegaan; de kosten van dit voornemen zijn nog niet bekend Versneld realiseren seniorenwoningen Kan worden opgepakt als onderdeel van de complete woningbouwontwikkeling

0

0

0

0

PM

PM

PM

PM

0

0

0

0

Totaal 1.183* 1.459* 1.551* 1.422 *) waarvan incidenteel 491 229 229 Oplossingsrichtingen De Kadernota 2023-2026 laat bij ongewijzigd beleid structurele tekorten zien van € 3,4 miljoen in 2023, oplopend tot € 4,7 miljoen in 2026. Bovenstaande beleidsvoornemens worden daar bij opgeteld. Om te komen tot een structureel sluitende begroting in 2023 -een harde eis van de provincie als financiële toezichthouder- zijn derhalve oplossingsrichtingen nodig. Wij hechten er aan om uw raad daarin nu al mee te nemen. De volgende indicatieve taakstellingen op het niveau van de programma’s worden momenteel uitgewerkt in diverse concrete maatregelen. Het gaat daarbij om structurele bedragen, elk jaar gelijk van omvang (dus geen oplopende reeksen): Bedragen x € 1.000

Structureel Toelichting vanaf 2023

Programma 1 Bestuur en Dienstverlening

100

Programma 2 Openbare Orde en Veiligheid

100 O.a. zoeken op ondermijning / camera's

Programma 4 Sociaal domein

1.000 Primair zoeken op lokale regelingen

Programma 5 Kwaliteit Openbare Ruimte

600 500k op beheer openbare ruimte en 100k op vastgoed

Programma 6 Lansingerland ontwikkelt

550 200k op ruimtelijke ontwikkeling, 150k op infrastructuur en mobiliteit en 200k op economische ontwikkeling

Algemene dekkingsmiddelen (bij OZB nietwoningen of te verdelen tussen OZB nietwoningen en OZB woningen)

670 Kader: tarief OZB niet-woningen wordt bijgesteld; als tarief OZB woningen ook wordt bijgesteld, blijven we daarbij in ieder geval onder het landelijk gemiddelde

Totaal

3.020

De komende weken gebruiken wij om de taakstellende bedragen per beleidsterrein in te vullen met concrete maatregelen. In augustus zal het college zich buigen over de geïdentificeerde ombuigingen en een integrale afweging maken waarbij dan ook de effecten van de Meicirculaire 2022 worden betrokken. Over die uitkomsten zal het college uw raad begin september separaat informeren. Daarmee is het aan uw raad om een definitieve uitspraak te doen over de voorgestelde oplossingsrichtingen.

3/8

Eerdere voorstellen voor ombuigingen Wij maken nog een opmerking over de ombuigingen die vorig jaar bij de Begroting 2022-2025 zijn gepresenteerd maar door uw raad niet werden overgenomen. Wij hebben besloten om een deel daarvan nog eens te beoordelen en nu weer als dekking mee te nemen in de oplossingsrichtingen. Deze bedragen komen bovenop de hierboven genoemde indicatieve taakstellingen. Het kan zijn dat de onderliggende maatregelen inmiddels aanpassing vergen; het gaat om de volgende bedragen verdeeld over de programma’s: Bedragen x € 1.000

2023

2024 ev. Toelichting

Dienstverlening

161

161 O.a. stoppen Veranderopgave Visie op Dienstverlening, sluiten Snip en kortere afhandeltijden en openingstijden

Veiligheid

100

100 Afschalen niveau van juridische dienstverlening t.b.v. aanvraag vergunningen

Sociaal Domein

425

525 Diverse aanpassingen in de lokale uitvoering

Economie

80

80 Stoppen met HRT en verder te zoeken binnen beleidsveld Economie

Duurzaamheid

131

131 O.a. duurzaamheidsbeleid terug naar de basis en stoppen met het initiëren en begeleiden van duurzaamheidsprojecten

897

997

Totaal

Meicirculaire 2022 Een meicirculaire presenteert meerjarig de omvang van het totale Gemeentefonds (indien gewijzigd is er sprake van een accres) en de grootheden die de verdeling over de gemeenten bepalen (maatstaven en gewichten). Het kabinet heeft het besluit genomen dat de herijking van het Gemeentefonds ingaat per 2023. Dat betekent dat de Meicirculaire 2022 aanzienlijk meer complex is dan gebruikelijk. Het Rijk heeft zich al eerder op hoofdlijnen uitgesproken over een positief accres in 20231, maar hoe de wijziging in de verdeling per gemeente exact uitpakt vergt nog een diepgaande analyse, te meer daar het Rijk voor nadeelgemeenten, zoals Lansingeland, een ‘ingroeipad’ toestaat. Hoe het saldo van deze effecten (hoger acres en nadeelgemeente) voor onze gemeente precies uitpakt is nu nog niet te zeggen; dat vraagt om verdere analyse en verificatie. Wij zullen u daarover –zoals bovenstaand aangegeven- begin september informeren. Om uw raad mee te nemen in de problematiek en complexiteit van de algemene uitkering lichten wij de systematiek van de bekostiging van gemeenten vanuit het Gemeentefonds nog eens toe. Ook geven wij daarbij de achtergrond van de herijking van het gemeentefonds. Die toelichting is als bijlage bij deze brief opgenomen. Tot slot Zoals reeds aangegeven is de Kadernota 2023-2026 een momentopname; we werken van grof naar fijn.

In dit verkiezingsjaar is deze kadernota ontoereikend om de Begroting 2023-2026 op te kunnen stellen. Samen met onze beleidsvoornemens, de financiële inzichten uit de Meicirculaire 2022 en de duidelijkheid over de nog in te vullen maatregelen bij de oplossingsrichtingen maakt het college in augustus een integrale afweging waarover wij uw raad separaat begin september zullen informeren. Dan presenteren wij ook het werkprogramma van het college, waarin wij de voorgenomen uitwerkingen van ambities aan u presenteren. Dat geheel vormt dan de basis voor de Begroting 2023-2026. 1 Zie onze brief: Effecten Maartbrief 2022 over het Gemeentefonds, d.d. 12 mei 2022, kenmerk: U22.02205

4/8

Wij realiseren ons terdege dat een raadsvoorstel met een niet-sluitende kadernota uitzonderlijk is. Nogmaals benadrukken wij dat het college zich committeert aan de opgave om met een structureel sluitende begroting in 2023 te komen. Graag gaan wij met u over de Kadernota 2023-2026 en deze aanvullende brief met u in gesprek tijdens uw gezamenlijke commissie van 23 juni a.s. en in uw raad van 7 juli a.s. Dat biedt u de mogelijkheid zich uit te spreken over de eerste contouren van onze beleidsvoornemens en oplossingsrichtingen. Dat geheel biedt het college dan het kader dat wij gebruiken voor het opstellen van de Begroting 2023-2026.

Met een vriendelijke groet, burgemeester en wethouders van Lansingerland

Mickel Beckers Gemeentesecretaris

drs. Pieter van de Stadt Burgemeester

Bijlage:  Meicirculaire 2022 en toelichting op de systematiek van het gemeentefonds en de achtergrond van de herijking (hieronder bijgevoegd)

5/8

Bijlage: Meicirculaire 2022 en toelichting op de systematiek van het gemeentefonds en de achtergrond van de herijking

Meicirculaire 2022 Op 1 juni jl. verscheen de Meicirculaire 2022, die gemeenten informeert over de (structurele) bekostiging van het Rijk via de Algemene Uitkering. De meicirculaire geeft de vertaling van de Voorjaarsnota van het Rijk voor het Gemeentefonds; de septembercirculaire staat in relatie met de Miljoenennota en in de decembercirculaire wordt het uitkeringsjaar zoveel mogelijk afgesloten op basis van de Najaarsnota. De Meicirculaire 2022 is net als voorgaande jaren pas erg laat beschikbaar gekomen. De financiële effecten van deze circulaire zijn daardoor niet verwerkt in de Kadernota 2023-2026. Bij het opstellen van de kadernota beschikten wij wel over de Maartbrief 2022, waarin onder andere een indicatie werd gegeven over het te verwachten accres, de opschalingskorting en de herijking van het gemeentefonds. De financiële effecten zoals genoemd in de maartbrief zijn verwerkt in de baseline2. Met het publiceren van de meicirculaire is er sprake van definitieve cijfers en kunnen we analyseren of de indicaties uit de maartbrief overeenkomen, of dat zich afwijkingen voordoen. Deze analyse vergt zorgvuldigheid en wordt extra gecompliceerd door de herijking van het gemeentefonds. Bij het nieuwe verdeelmodel is het aantal maatstaven (was 88) fors gesaneerd (nu 49).

De nadere analyse spitst zich toe op de effecten van het samenvoegen van bestaande en toevoegen van nieuwe maatstaven. Bovendien is er een ingroeipad geformuleerd gerelateerd aan inwonersaantallen. Dat moet voorkomen dat nadeelgemeenten een onredelijk hoge kortingen krijgen op de algemene uitkering (begrenzing van nadeel). Dit alles vraagt om een financiële analyse die aanzienlijk meer complex is dan in voorgaande jaren het geval was. Een extra validatie van de cijfers past daarbij. Bekostiging van gemeenten Het gemeentefonds bestaat uit de algemene uitkering en decentralisatie- en integratie-uitkeringen. Samen met de specifieke uitkeringen zijn dit geldstromen vanuit het Rijk naar gemeenten. Iedere gemeente ontvangt een algemene uitkering. De algemene uitkering wordt verdeeld aan de hand van diverse maatstaven. Het budget is niet geoormerkt en het hoort tot de algemene middelen van een gemeente. De omvang van de algemene uitkering loopt in beginsel gelijk met de uitgavenontwikkeling van het Rijk. Als de uitgaven van het Rijk stijgen, groeit het gemeentefonds verhoudingsgewijs mee. Als de uitgaven van de ministeries dalen door bijvoorbeeld bezuinigingen, dan krimpt het gemeentefonds. Dit principe wordt 'samen de trap op, samen de trap af' normeringssystematiek genoemd.

Overigens wordt dit jaar van deze systematiek afgeweken, gezien de uitzonderlijke situatie als gevolg van de Coronacrisis. Het Rijk wil de gemeenten niet generiek, maar juist specifiek compenseren voor extra kosten die het gevolg zijn van de Coronacrisis. Decentralisatie- en integratie-uitkeringen uit het gemeentefonds zet het Rijk in wanneer het tijdelijke middelen betreft, bijzondere indexatie-afspraken kent of als een goede verdeling via de maatstaven van de algemene uitkering niet mogelijk is. Deze uitkeringen worden weliswaar met een bepaalde bestemming verstrekt, maar zijn niet geoormerkt en behoren dus tot de algemene middelen van een gemeente. Er zijn verschillende decentralisatie- en integratie-uitkeringen; niet iedere gemeente ontvangt (elk van) deze uitkeringen.

2 Het ging daarbij om bedragen voor gemeenten gerelateerd aan inwonersaantal: dus grove indicaties niet gebaseerd op de reguliere of herijkte verdeelmaatstaven.

6/8

Bij specifieke uitkeringen gaat het om budget dat gemeenten van het Rijk ontvangen en moeten besteden aan bepaalde taken (medebewindstaken). Hierbij gaat het om geoormerkt budget. Een gemeente legt over de besteding hiervan (specifiek) verantwoording af. Als een gemeente de specifieke uitkering niet volledig uitgeeft moet het restant worden terugbetaald aan het Rijk. De grootste specifieke uitkering is voor de Bundeling Uitkeringen Inkomensvoorzieningen Gemeenten (BUIG-gelden = het bijstandsbudget). Er zijn 3 variabelen die de uitkering in het gemeentefonds bepalen: 1. De berekende aantallen levert de gemeente zelf aan. Dit zijn bijvoorbeeld het aantal inwoners en de woonfunctie van onze gemeente. 2. Het gewicht betreft een macro-economische verdeelsleutel die het Rijk gebruikt om de middelen op een rechtvaardige manier te verdelen. 3. De uitkeringsfactor (accres) volgt de uitgaven van het Rijk (trap op, trap af principe, zie hierboven); dat is de mutatie van de totale omvang van de gemeente. Incidentele effecten van de Meicirculaire voor 2022 verwerken we in de Slotwijziging 2022; de meerjarige effecten worden verwerkt in de Begroting 2023-2026. Voor de volledigheid: als er sprake is van een septembercirculaire verwerken wij die in de Slotwijzigingen van dat jaar; structurele mutaties komen aan de orde in de daarop volgende kadernota.

Een decembercirculaire wordt verwerkt in de jaarstukken als het incidentele mutaties in het lopende jaar betreffen; eventuele structurele effecten komen in de kadernota terug. Achtergrond herijking Gemeentefonds Inmiddels is al enige jaren duidelijk geworden dat de verdeling van het gemeentefonds (kostengeoriënteerd) door onder meer de decentralisaties in het sociaal domein niet meer aansluit bij de huidige kostenstructuur van gemeenten; bovendien is in de afgelopen twintig jaar de verdeelsystematiek ingewikkeld en ondoorzichtig (zelf onnavolgbaar) geworden. Daarom wordt vanaf 1 januari 2023 een compleet herzien verdeelmodel gebruikt. Het doel van de herziene verdeling is een stabiel verdeelmodel dat zo goed mogelijk aansluit bij de huidige kosten van gemeenten. Het voormalige model stamt grotendeels uit 1997. Sindsdien is er veel veranderd in de kosten van gemeenten, waaronder de decentralisaties in het sociaal domein. Als gevolg hiervan zitten er allerlei achterhaalde aannames in het huidige model waardoor de verdeling van de middelen en de kostenontwikkeling van gemeenten steeds meer uit elkaar zijn gaan lopen. In het nieuwe verdeelstelsel zijn een aantal nieuwe maatstaven opgenomen evenals een aantal bestaande maatstaven met een andere definitie. Het totaal aan maatstaven daalt van 88 naar 49. Ook kunnen de berekende eenheden bij de maatstaven verschillend zijn.

Dit maakt dat de aansluiting van de meicirculaire naar onze meerjarenraming geschoond moet worden voor het herverdeeleffect, wat enorm complex is.

7/8

Ingroeipad van 3 jaar Op basis van het advies van de ROB en de VNG en de reacties van gemeenten hebben de fondsbeheerders besloten het ingroeipad – het pad waarmee gemeenten naar de nieuwe verdeling ingroeien – te beperken tot 3 jaar. Eind 2025 wordt de invoering van het nieuwe model geëvalueerd. Verder worden de effecten per gemeente van de invoering van het nieuwe model het eerste jaar beperkt tot € 7,50 per inwoner (in plaats van de gebruikelijke € 15) en voor 2024 en 2025 tot € 15 per inwoner. In de herijking van het gemeentefonds blijkt Lansingerland een nadeelgemeente. Dit betekent dat het totale effect voor onze gemeente uitkomt op een maximaal nadeel van € 37,50 per inwoner. Dit nadeel is verwerkt in de baseline van de kadernota. Voor de periode 2023-2025 is voor gemeenten en provincies samen € 3 miljard extra beschikbaar bovenop de stand Miljoenennota 2022 als gevolg van de extra middelen uit het coalitieakkoord, voor het extra accres (het gemeente- en provinciefonds bewegen mee met de rijksuitgaven) en het schrappen van de oploop van de opschalingskorting voor deze kabinetsperiode. Wat deze extra middelen financieel voor Lansingerland betekenen onder invloed van de nieuwe herverdeelsystematiek moet nog verder worden geanalyseerd en gevalideerd.

Hoewel we uw raad in deze brief dus nog niet kunnen informeren over de financiële effecten van de Meicirculaire 2022, laat Kadernota 2023-2026 zien dat alvast een voorschot is genomen op de meicirculaire. Aan de hand van de Maartbrief 2022 werden gemeenten een indicatie gegeven van het te verwachten accres, de opschalingskorting en de herijking van het gemeentefonds, steeds gerelateerd aan inwonersaantallen, niet op grond van de reguliere of de herijkte verdeelmaatstaven. Volledigheidshalve staan de indicaties uit de Maartbrief 2022 geresumeerd in onderstaand overzicht. Uit de analyse van de meicirculaire zal moeten blijken of de bedragen (indicaties) die in de kadernota zijn verwerkt overeenkomen met de feitelijke cijfers, of dat hier een nadeel of voordeel op ontstaat. Indicaties Maartbrief 2022 (bedragen x € 1.000)

2023

2024

2025

2026

Ontwikkeling accres in Maartbrief 2022

2.241

4.221

4.935

2.330

Schrappen opschalingskorting

1.054

1.474

1.877

1.906

Herijking Gemeentefonds

-494

-1.508

-2.606 -2.648

2.801

4.187

4.206 1.588

Totaal

8/8