CConstaterende datLansingerland
Koppel je AI →
Document · PDF

[T26.04562] Bijlage 1, 3 t/m 9 bij GoFlo Noordeindseweg 426a_zwartgemaakt

Gemeenteraad 24 september 2026, gemeente LansingerlandBij agendapunt: Verzoek bindend advies herontwikkeling Noordeindseweg 426a te Berkel en Rodenrijs63.635 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 5 van 8

Wel wijzen wij erop dat als er transect: archeologie, erfgoed, ruimte V

tijdens bodemingrepen in het plangebied onverhoopt toch archeologische resten worden aangetroffen, er een wettelijke meldingsplicht geldt (conform Erfgoedwet 2016, artikel 5.10 en 5.11) deze resten te melden bij de bevoegde overheid (gemeente Lansingerland). Bovenstaande vormt een advies. Op grond van de resultaten van het rapport en het advies zal de bevoegde overheid (de gemeente Lansingerland) een besluit nemen over de daadwerkelijke omgang met eventueel aanwezige archeologische waarden binnen het plangebied. transect: archeologie, erfgoed, ruimte V

Inhoud 1. | Aanleiding | 1 2. | Aard en doel van het archeologisch vooronderzoek | 2 3. | Afbakening van het plan- en onderzoeksgebied | 3 4. | Planvorming en consequenties toekomstig gebruik | 5 5. | Beleidskader | 7 6. | Landschap, geomorfologie en bodem | 8 7. | Beschrijving bekende archeologische kenmerken | 11 8. | Historische situatie, huidig gebruik en bodemverstoringen | 15 9. | Gespecificeerde archeologische verwachting | 24 10. | Resultaten veldonderzoek | 26 11. | Beantwoording onderzoeksvragen | 28 12. | Conclusie en Advies | 29 13. | Geraadpleegde bronnen | 30 Bijlage 1: Archeologische periode-indeling voor Nederland | 33 Bijlage 2: Schetsplan | 34 Bijlage 3: Archeologische beleidskaart van de gemeente Lansingerland | 35 Bijlage 4: Geomorfologie | 37 Bijlage 5: Hoogtekaart | 38 Bijlage 6: Bodemkaart | 40 Bijlage 7: Archeologische verwachtingskaart van de gemeente Lansingerland | 41 Bijlage 8: Archeologische informatie | 43 Bijlage 9: Boorpuntenkaart | 44 Bijlage 10: Foto's van boringen | 45 Bijlage 11: Boorbeschrijvingen | 46 transect: archeologie, erfgoed, ruimte V 1. Aanleiding In opdracht van VdZ Ruimtelijk Advies heeft Transect b.v.1 in december 2024 een archeologisch vooronderzoek uitgevoerd in een plangebied aan de Noordeindseweg 426a in Berkel en Rodenrijs (gemeente Lansingerland).

De aanleiding voor het onderzoek vormt de wijziging van het omgevingsplan om de realisatie van een achttal woningen in het plangebied mogelijk te maken. In het plangebied geldt volgens de archeologische beleidskaart van de gemeente Lansingerland een Waarde - Archeologie 3 (bijlage 3; Kerkhof, 2016). Vanwege deze aanduiding is een archeologisch onderzoek verplicht bij bodemingrepen, die groter zijn dan 100 m2 en dieper dan 30 cm -Mv reiken. Dit betekent dat gezien de omvang van de voorgenomen van de toekomstige ontwikkeling (circa 1,35 ha met bodemingrepen dieper dan 30 cm -Mv) archeologisch (voor)onderzoek nodig is. 1 Transect b.v. voldoet aan de eisen zoals gesteld in de kwaliteitsnorm 'BRL SIKB 4000', versie 4.2, en is gecertificeerd door middel van een procescertificaat. Transect b.v. is certificaathouder van de volgende protocollen: 'KNA Protocol 4001 Programma van Eisen', 'KNA Protocol 4002 Bureauonderzoek', 'Protocol 4003 Inventariserend Veldonderzoek, variant Overig', 'Protocol 4003 Inventariserend Veldonderzoek, variant Proefsleuven' en 'Protocol 4004 Opgraven', en staat geregistreerd bij de RCE en de SIKB. transect: archeologie, erfgoedruimte V 1

2. Aard en doel van het archeologisch vooronderzoek Het archeologisch vooronderzoek bestaat uit een gecombineerd onderzoek, te weten een Archeologisch Bureauonderzoek (BO) en een Inventariserend Veldonderzoek (IVO), verkennende fase. Het doel van het archeologisch bureauonderzoek is het specificeren van de archeologische verwachting, dat wil zeggen het aan de hand van beschikbare en nieuwe informatie over de archeologie, cultuurhistorie, geomorfologie, bodemkunde en grondgebruik, bepalen van de kans dat binnen het plangebied archeologische resten kunnen voorkomen. Hiervoor is onder andere het centraal Archeologisch Informatiesysteem (Archis) van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) geraadpleegd, waarin de Archeologische MonumentenKaart (AMK) is opgenomen. Aanvullende (cultuur)historische informatie is verkregen uit historische kaarten. Om inzicht te krijgen in de opbouw en ontwikkeling van het landschap zijn onder andere de bodemkaart en beschikbare geologische en geomorfologische kaarten geraadpleegd. Het doel van het inventariserend veldonderzoek is het toetsen en waar mogelijk bijstellen van de gespecificeerde archeologische verwachting, door het verzamelen van informatie over de feitelijke bodemopbouw, bodemreliëf en bodemintactheid in het plangebied. Hiermee ontstaat inzicht in de landschapsvormende processen en landschappelijke eenheden uit het verleden.

Op basis hiervan kan een oordeel worden gegeven over waar, wanneer en in hoeverre het gebied in het verleden geschikt was voor de mens. Het inventariserend veldonderzoek is uitgevoerd in de vorm van een booronderzoek (IVO-O). De toegepaste methodiek in het veld wordt beschreven bij de beschrijving van de veldresultaten (Hoofdstuk 10). Het onderzoek probeert hiermee aan de hand van feitelijke informatie antwoord te geven op de volgende vragen: ^ Hoe heeft het plangebied oorspronkelijk in het natuurlijk landschap gelegen? ^ Zijn er binnen de bodemopbouw archeologisch relevante bodemniveaus te onderscheiden en hoe diep liggen deze? ^ In hoeverre zijn de archeologisch relevante bodemniveaus nog intact (verstoring, erosie, afdekkend substraat)? ^ Wat is de archeologische verwachting van het plangebied en in hoeverre is deze te differentiëren in laag, middelhoog en hoog? Het resultaat van het archeologisch vooronderzoek is dit rapport met een conclusie omtrent het risico dat eventueel aanwezige archeologische waarden in het plangebied worden verstoord als gevolg van de voorgenomen plannen. Op basis van dit rapport neemt het bevoegde overheid een beslissing in het kader van de vergunningverlening of planprocedure.

Het rapport bevat waar mogelijk gegevens over de - verwachte - aan- of afwezigheid, aard, omvang, ouderdom, gaafheid, conservering en (relatieve) kwaliteit van archeologische waarden. Het bureauonderzoek is uitgevoerd conform protocol 4002 van de Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie, versie 4.2 (KNA 4.2). Het inventariserend veldonderzoek is uitgevoerd conform protocol 4003 van de Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie versie 4.2 (KNA 4.2). transect: archeologie, erfgoed, ruimte V 2

3. Afbakening van het plan- en onderzoeksgebied Toponiem Kaartblad Centrumcoördinaat Gemeente Plaats Lansingerland Berkel en Rodenrijs Noordeindseweg 426a 37F 92.747 7 449.363 Binnen het archeologisch bureauonderzoek is onderscheid gemaakt in het plangebied en het onderzoeksgebied. Het plangebied is het gebied waarin de geplande bodemingrepen zullen plaatsvinden. Het onderzoeksgebied omvat het plangebied en een deel van het direct omringende gebied en wordt bij het onderzoek betrokken om tot een beter inzicht te komen in de archeologische, (cultuur)historische en bodemkundige situatie in het plangebied. Het onderzoeksgebied beslaat in dit geval een straal van circa 500 meter rond het plangebied. Het plangebied ligt aan de Noordeindseweg 426a in Berkel en Rodenrijs (gemeente Lansingerland). De ligging van het plangebied en onderzoeksgebied is weergegeven in figuur 1. Kadastraal gezien omvat het plangebied het perceel BKL01 Sectie A nummer 6142 en 6143. De begrenzing wordt gevormd door het fietspad parallel aan de Noordeindseweg in het westen van het plangebied en sloten rondom het plangebied in het noorden, oosten en zuiden. Het plangebied is circa 1,35 ha groot. 3 transect: archeologie, erfgoed, ruimte

Figuur 1: Ligging van het plangebied (met rode lijnen aangegeven) en het onderzoeksgebied (met paarse lijnen aangegeven; pdok.nl). transect: archeologie, erfgoed, ruimte V 4

4. Planvorming en consequenties toekomstig gebruik Kader Oppervlakte plangebied Planvorming Omvang verstoringen Wijziging omgevingsplan Circa 1,35 ha Nieuwbouw 7 woningen Sloop kassencomplex (circa 9365 m2) Nieuwbouw woningen (circa 980 m2) Nieuwbouw schuur (circa 140 m2) Graafwerkzaamheden, heiwerkzaamheden Onbekend ^30 cm) Bodemverstorende werkzaamheden Diepte verstoring Het voornemen bestaat om in het plangebied een achttal nieuwbouwwoningen te realiseren. Deze woningen worden op privégrond gebouwd en zullen aan particulieren worden verkocht. Ten behoeve van de realisatie van de woningen zal het huidige kassencomplex in het plangebied gesloopt moeten worden. Dit complex betreft circa 530 m2 bedrijfspand en circa 8835 m2 kas (figuur 2) Op basis van een conceptplan blijkt dat in het plangebied zeven woningen gebouwd zullen worden. Deze hebben tezamen een oppervlakte van circa 980 m2. Ook zal achter de bedrijfswoning in het plangebied een schuur van circa 140 m2 gerealiseerd worden (figuur 2). In het huidige vroegtijdig stadium van de planprocedure is niet bekend hoe groot de woningen daadwerkelijk zullen worden en wat voor type funderingen nodig zijn. Vermoedelijk zullen onder de funderingen heipalen nodig zijn. Een inrichtingstekening van de toekomstige situatie is weergegeven in bijlage 2. Er zijn geen effecten op het grondwaterpeil voorzien.

Om de herontwikkeling van het plangebied mogelijk te maken is een wijziging van het omgevingsplan noodzakelijk, aangezien de bestemming van het plangebied van 'agrarisch - glastuinbouw' naar 'wonen' gewijzigd dient te worden. 5 transect: archeologie, erfgoed, ruimte

Figuur 2: Contouren van het te slopen kassencomplex (zwart gearceerd), de nieuwbouwwoningen (blauw omrand), de nieuwbouw schuur (paars omrand) en de te behouden bedrijfswoning (groen omrand) in het plangebied. transect: archeologie, erfgoed, ruimte V 6

5. Beleidskader Onderzoekskader Wijziging Omgevingsplan Archeologische beleidskaart van de gemeente Lansingerland (2016) 100 m2 en dieper dan 30 cm -Mv Beleidskader Onderzoeksgrens In 1992 heeft Nederland het Europees Verdrag inzake de bescherming van het archeologisch erfgoed ondertekend; ook wel het Verdrag van Malta of Valletta genoemd, naar het eiland en de plaats waar het is ondertekend. Het Verdrag is in 1998 geratificeerd en op 1 september 2007 via de Wet op de Archeologische Monumentenzorg (Wamz) geïmplementeerd. De Wamz is een wijzigingswet en omvat een wijziging van de Monumentenwet 1988, de Wet Milieubeheer, de Ontgrondingenwet en de Woningwet, op grond waarvan overheden onder andere bij bodemingrepen verplicht rekening moeten houden met het behoud van archeologische waarden. Sinds juli 2016 is het behoud en beheer van het Nederlandse erfgoed geregeld door Erfgoedwet, die de Monumentenwet 1988 vervangt. Het deel van het erfgoedbeheer dat betrekking heeft op de besluitvorming in de fysieke leefomgeving is sinds 1 januari 2024 opgenomen in de Omgevingswet. Hierin is bepaald dat gemeentes rekening moeten houden met het belang van het behoud van cultureel erfgoed bij het vaststellen van het omgevingsplan. Hieronder vallen dus ook bekende en/of aantoonbaar te verwachten archeologische monumenten.

Dit is vastgesteld in het Besluit kwaliteit leefomgeving (Bkl) artikel 5.130, lid 1. In het belang van de archeologische monumentenzorg kan een gemeente vanuit het Omgevingsplan lokale regels stellen door monumenten (concreet) in de bodem te beschermen of ze juist vakkundig op te laten graven (lid 3, 4 en 5). Ook kunnen ze vanuit het Omgevingsplan eisen stellen aan het onderzoek, waaronder het onderzoeksthema en de onderzoeksvorm. Gemeentes hebben tot 2032 om tot een Omgevingsplan op te stellen. Tot die tijd geldt een Tijdelijk Omgevingsplan. In het Omgevingsplan van de gemeente Lansingerland staat dat het plangebied een Waarde - Archeologie 1 heeft (omgevingswet.overheid.nl). Deze regels zijn gebaseerd op de archeologische beleidskaart van de gemeente Lansingerland, waarop aan het plangebied gedeeltelijk een Waarde - Archeologie 3 is toegekend (circa 4600 m2, bijlage 3; Kerkhof, 2016). Bij bouwwerken en/of bodemingrepen die groter zijn dan 100 m2 én dieper reiken dan 30 cm -Mv is daarom archeologisch (voor)onderzoek noodzakelijk. Gezien het grotere verstoringsoppervlakte en -diepte betekent dat in dit geval er in het kader van de geplande wijziging van het omgevingsplan een archeologisch (voor)onderzoek noodzakelijk is.

In het kader van de omgevingsvergunning dient de aanvrager een rapport aan de gemeente te overleggen, waarin de archeologische waarde van het plangebied naar het oordeel van Burgemeester en Wethouders in voldoende mate is vastgesteld. Afhankelijk van de uitkomsten van het archeologisch (voor-)onderzoek dat hiervoor nodig is, kunnen aan de ontwikkeling regels worden verbonden ter behoud van belangrijke archeologische waarden. Deze kunnen bestaan uit technische aanpassingen of een veiligstellende opgraving. Het archeologisch vooronderzoek kan hiertoe worden uitgebreid met een al dan niet gecombineerd karterend en waarderend onderzoek, zodat op basis van de KNA- waarderingssystematiek een waardestelling kan worden opgemaakt. 7 transect: archeologie, erfgoed, ruimte

6. Landschap, geomorfologie en bodem Archeoregio Geomorfologie Maaiveld Zuidwestelijk Zeekleigebied Vlakte van getijafzettingen (kaartcode 2M72) -2 tot -5,2 m NAP Tochteerdgronden (kaartcode pMo50) Bovenlandstrook (kaartcode BOVLAND) GWT-III Bodem Grondwater Landschapsgenese Het plangebied maakt deel uit van het zuidwestelijk zeekleigebied (Berendsen, 2005). Het ontstaan van dit landschap voert terug tot het einde van de laatste IJstijd, het Weichselien (116000 tot 11700 jaar geleden). Destijds stroomden de Rijn en de Maas in een brede vlakte van vlechtende rivieren samen bij Rotterdam. De rivieren hebben daarbij grofzandig sediment en grind afgezet, dat geologisch gezien tot de Formatie van Kreftenheije wordt gerekend (De Mulder et al., 2003). Ten tijde van het B0lling- en Aller0d-interstadiaal (tussen 13.000 en 11.000 jaar geleden) concentreerde de afvoer van de Rijn en Maas zich in enkele meanderende hoofdgeulen. Hierdoor trad een sterke differentiatie van sediment op, waarbij onderscheid kon worden gemaakt tussen beddingafzettingen (zand), oeverafzettingen (zandige klei) en komafzettingen (overstromingsafzettingen, bestaande uit zware klei). De oever- en komafzettingen uit die periode zijn in de ondergrond terug te vinden als een pakket, relatief stugge donkergrijze tot blauwgrijze klei, dat bovenop de rivierafzettingen uit het Weichselien ligt.

Geologisch wordt dit pakket het Laagpakket van Wijchen genoemd (de Mulder et al., 2003). Vanaf 11.000 jaar geleden verslechterde het klimaat tijdelijk weer, waardoor piekafvoeren in de rivieren weer toenamen en de vegetatie geleidelijk verdween. Door het verdwijnen van de vegetatie werd weer veel grofzandig materiaal door de Rijn en Maas aangevoerd en ontstond er wederom een brede vlechtende riviervlakte. Vanuit de droogvallende rivierbeddingen traden verstuivingen van zand op, waarbij een groot deel van het zand langs de randen van het oude rivierdal werd afgezet (Laagpakket van Delwijnen; de Mulder et al., 2003). Daar ontstonden rivierduinen, die soms opstoven tot hoogtes van 10 tot 15 m (Berendsen, 2005). Aan het begin van het huidige geologische tijdvak, het Holoceen (10.000 jaar geleden tot heden), trad een sterke verbetering van het klimaat op. Hierdoor stegen de gemiddelde jaartemperaturen, waardoor op grote schaal de gletsjers begonnen te smelten. De vrijgekomen hoeveelheid smeltwater zorgde vervolgens wereldwijd voor een sterke zeespiegelstijging. Met de stijging van de zeespiegel steeg in Nederland ook het grondwater, dat als het ware door de zee landinwaarts werd "opgestuwd". Hierdoor verdronk het oude rivierdal van de Rijn en Maas en ontstonden zoetwatermeren en moerassen, waarin op grote schaal veenvorming optrad (Basisveen Laagpakket; De Mulder et al., 2003).

De Rijn en Maas begonnen wederom te meanderen en vulden vanaf het westen het oude, Pleistocene rivierdal op met sediment. Eén van de oude rivierlopen lag indertijd vermoedelijk ten zuiden van het plangebied. Cohen et al. (2012) tekenen een oude rivierloop van de Rijn-Maas circa 800 m ten zuiden van het plangebied waarvan ze vermoeden dat deze deel uitmaakt van het Zuidplas stroomrug. Deze rivier is actief geweest rond 6.000-5.300 v. Chr. en mondde mogelijk ter hoogte van het plangebied in een lagune, 8 transect: archeologie, erfgoed, ruimte

vergelijkbaar aan de huidige Waddenzee. In die tijd (grofweg het Laat-Mesolithicum tot en met het Midden-Neolithicum), steeg de zee steeds verder en drong daarbij het achterland binnen. Als gevolg van een toename in stormfrequentie op zee en het ontbreken van enige kustbescherming (strandwallen, duinen) had de zee vrij spel in het gebied, waardoor het mariene landschap zich landinwaarts verplaatste, ten koste van de oude rivieren. Het landschap was daarbij zeer dynamisch en kenmerkte zich door een sterk vertakt stelsel van getijdegeulen, -vlakten en kreken. Er is binnen dit systeem veel zand en klei afgezet, waarbij het zand zich met name concentreerde in de geulen (geulafzettingen) met de zandige klei aan weerszijden van de geul (oeverafzettingen). In de loop van het Laat-Mesolithicum en Vroeg-Neolithicum slibden de geulen geleidelijk dicht door verzanding en kwamen als gevolg van differentiële klink relatief hoger in het landschap te liggen (circa 4900 v. Chr.; Hijma, 2010). Het zand in de geulen zette immers minder in dan het eromheen gelegen klei- op veengebied. Door het sluiten van de kustlijn rond circa 3800 v. Chr. ontstond achter de strandwallen een zoet en rustig milieu waarin door een voortdurende vernatting als gevolg van de stijging van de relatieve zeespiegel veenvorming optrad. Zelfs de hoger gelegen geulafzettingen raakten bedekt met veen.

Deze werden geologisch gezien tot het Hollandveen Laagpakket gerekend (De Mulder et al., 2003). De vernatting maakte bewoning in het gebied in de periode na het Laat- Neolithicum tot in de Late Middeleeuwen niet mogelijk, met uitzondering van natuurlijke ontwaterde veengebieden. Vanaf de Late Middeleeuwen is men het veengebied gaan ontginnen door het te ontwateren en later ten behoeve van de turfwinning het veen af te graven. Hierdoor kwam de top van de geul- en dekafzettingen uit het Laat-Mesolithicum en het Vroeg-Neolithicum weer aan het maaiveld te liggen met de eventuele bewoningsresten uit die perioden. Dit gebeurde met name ter plaatse van de toen relatief hoger gelegen geulafzettingen. Het plangebied bevindt zich in de Noordpolder die in 1778 samen met de Zuid- en Westpolder rondom Berkel en Rodenrijs is aangelegd (www.molendatabase.org). Geologie Volgens boring B37F2001 uit het Dinoloket van TNO (92.773/449.249 (RD), circa 30 m ten zuiden van het plangebied) bestaat de ondergrond ter plaatse van het plangebied vanaf het maaiveld uit een restant veen dat al dan niet opgebracht is. Vanaf 0,5 m -Mv (-5,5 m NAP) is sprake van zwak zandige op zwak siltige klei dat geologisch gezien toebehoort aan het Laagpakket van Wormer (Formatie van Naaldwijk).

Hieronder is vanaf 4,8 m -Mv (-9,8 m NAP) sprake van veen dat geologisch gezien toebehoort aan het Hollandveen Laagpakket (Formatie van Nieuwkoop). Geomorfologie Volgens de geomorfologische kaart ligt het oosten van het plangebied in een vlakte van getij- afzettingen (kaartcode 2M72, bijlage 4; pdok.nl). Het westen van het plangebied is niet gekarteerd. De getij-afzettingen bestaan over het algemeen uit jonge zeeklei. Plaatselijk kan de zeeklei bedekt worden door veenresten. Dergelijke veenresten komen volgens de geomorfologische kaart niet in het plangebied voor. Actueel Hoogtebestand Nederland (AHN) Op basis van het AHN valt af te leiden dat het plangebied in een ontginningslandschap ligt. Het plangebied ligt op een maaiveldhoogte van circa -5,3 tot maximaal -2,0 m NAP (bijlage 5; ahn.nl, versie 4). Het maaiveld is ter plaatse van het kassencomplex relatief vlak op een hoogte van circa -4,6 tot -5,0 m NAP. Langs de zuidwestrand van het plangebied is de Noordeindseweg duidelijk als dijk zichtbaar. Het maaiveld van deze dijk ligt op een hoogte van circa -2,2 m NAP, ruim 2,5 m hoger dan het maaiveld in het plangebied. Rondom de bestaande bedrijfswoning in het plangebied ligt het maaiveld eveneens hoog, op circa -2,0 m NAP. Ten opzichte van de directe omgeving ligt het plangebied op transect: archeologie, erfgoed, ruimte V 9

gelijke hoogte als de kassencomplexen rondom het plangebied. Het kassencomplex ten noordoosten van het plangebied ligt circa 30 cm lager, met een maaiveldhoogte van circa -5,3 m NAP. Bodem en grondwatertrap Volgens de bodemkaart zijn in het oosten van het plangebied tochteerdgronden te verwachten (kaartcode pMo50, bijlage 6; pdok.nl). Tochteerdgronden zijn gronden die voorkomen in droogmakerijen waarbij er geen restant veen is achtergebleven. Op de voormalige meerbodem is een dunne laag meermolm afgezet, dat tijdens de ontginning gemengd is met humusarme zeeklei, waardoor een zwarte niet-venige bovengrond ontstaan is (De Bakker, 1966). Het westen van het plangebied is op de bodemkaart gekarteerd als bovenlandstrook (kaartcode BOVLAND). Een bovenlandstrook betreft een dijk waar het oorspronkelijk veen nog aanwezig is. De bovenlandstrook in het westen van het plangebied is waarschijnlijk dus een veenrestdijk. De grondwatertrap in het plangebied is III (op de bodemkaart). Dit houdt in dat de gemiddeld hoogste grondwaterstand (GHG) ondieper dan 40 cm -Mv voor kan komen. De gemiddeld laagste grondwaterstand (GLG) kan tussen 80 en 120 cm -Mv voorkomen. De wisselingen in grondwaterstanden leiden ertoe dat organische resten, zoals bot- of plantenmateriaal, ondieper dan 120 cm -Mv worden aangetast als gevolg van oxidatie.

Er kunnen wel anorganische resten, zoals vuursteen en aardewerk, of verbrande organische resten worden aangetroffen. Dieper dan 120 cm - Mv kunnen theoretisch wel onverbrande organische resten worden aangetroffen. transect: archeologie, erfgoed, ruimte V 10

7. Beschrijving bekende archeologische kenmerken Wettelijk beschermd monument AMK terrein Verwachting gemeentelijke kaart Archeologische waarden en/of informatie Gedeeltelijk hoog Nee, wel in onderzoeksgebied Nee Nee Wettelijk beschermde status Het plangebied heeft volgens het centraal archeologisch informatiesysteem (Archis) van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) geen archeologisch wettelijk beschermde status. Archeologische Monumentenkaart (AMK) Het plangebied is niet opgenomen op de Archeologische MonumentenKaart (AMK) of de Cultuur Historische Atlas van de provincie Zuid-Holland (pzh.b3p.nl/viewer). Archeologische verwachting Op de archeologische verwachtingskaart van de gemeente Lansingerland ligt het westen van het plangebied in een zone met een hoge archeologische verwachting (bijlage 7; Kerkhof, 2009). Deze waarde is gebaseerd op het voorkomen van een ontginningslint (Noordeindseweg), waarlangs sinds de ontginning van het gebied in de 18e eeuw bewoning plaats heeft kunnen vinden. Het oostelijke deel van het plangebied heeft geen archeologische verwachting. Bekende archeologische waarden In het plangebied zijn voor zover bekend in het verleden geen archeologische waarnemingen gedaan en heeft in het verleden niet eerder onderzoek plaatsgevonden. In de omgeving van het plangebied is wel informatie bekend (bijlage 7).

In tabel 1 is een overzicht gegeven van de verschillende onderzoeken binnen het onderzoeksgebied. In de tabel zijn geen bureauonderzoeken opgenomen, omdat deze rapporten geen feitelijke informatie over de ondergrond bevatten. Deze rapporten zijn daardoor niet relevant voor de archeologische verwachting van het plangebied. Informatie uit overige bronnen Er is geen aanvullende informatie uit overige bronnen verkregen. Op basis van de reeds uitgevoerde archeologische onderzoeken blijkt dat de ondergrond in de omgeving van het plangebied uit een afwisseling van zeeklei (Wormer Laagpakket) en rietveen (Hollandveen Laagpakket) bestaat. De top van de zeeklei, die in een wadvlakte is afgezet, is in de omgeving aangetroffen op een diepte tussen circa -6,1 en -5,0 m NAP. Bovenop de zeeklei kan sporadisch nog een restant van het oorspronkelijke veenpakket aanwezig zijn. Doordat het gebied zich echter in een droogmakerij bevindt, is het oorspronkelijke veenpakket grotendeels afgegraven en betreft het restant veen slechts de bodem van het pakket. Tot op heden zijn in de onderzoeken geen archeologische indicatoren aangetroffen die wijzen op vindplaatsen. In de onderzoeken wordt veelal een archeologische verwachting uitgesproken voor de periode Late Middeleeuwen en Nieuwe Tijd. Deze verwachting geldt voor resten van huisplaatsen die langs het ontginningslint de Noordeindseweg aanwezig waren.

Dergelijke huisplaatsen kernmerken zich door de aanwezigheid van woongronden waarin afvalresten voorkomen. Eventuele resten uit eerdere periodes worden niet meer verwacht, omdat deze door de droogmakerij en ontgraven van het veen verloren zullen zijn geraakt. Vindplaatsen uit het Neolithicum worden met name verwacht op oeverafzettingen van kreek- en 11 transect: archeologie, erfgoed, ruimte

wadgeulen in de top van het Wormer Laagpakket. Volgens de bureauonderzoeken ligt het plangebied echter in een wadvlakte en worden dergelijke afzettingen niet verwacht. transect: archeologie, erfgoed, ruimte V 12

Tabel 1: Overzicht van de archeologische onderzoeken rondom het plangebied ^500 m). Zaak-ID | Toponiem | Afstand-windrichting | Type onderzoek | Bevindingen | Bron 2116062100 | Noordeindseweg | 510 m ten zuiden | Booronderzoek | In het kader van geplande nieuwbouw is een | Ras (2006) 380b | verkennend booronderzoek uitgevoerd. De bodemopbouw bestaat in de basis van de boringen uit zeeklei met rietresten (Wormer Laagpakket). De top van deze klei ligt op een diepte van -5,5 tot -6,2 m NAP. De top van de ondergrond bestaat uit een laag veen (in één boring) of uit een zandpakket met klei-inschakeling. Er zijn geen archeologische niveaus of indicatoren aangetroffen. Daarom is er geen vervolgonderzoek geadviseerd. 2119035100 | 't Noordeindsche | 230 m ten zuidwesten | Booronderzoek | In het kader van geplande nieuwbouw is een | Lelivelt (2004) dael | verkennend booronderzoek uitgevoerd. Op basis van het booronderzoek blijkt de ondergrond uit zeeklei te bestaan waarin in enkele boringen een dunne laag veen aanwezig is. De bovengrond bestaat uit een geroerde laag veen en klei. Omdat er geen niveaus of indicatoren zijn aangetroffen is een vervolgonderzoek niet geadviseerd. 2207333100 | Noordersingel 92­ | 480 m ten zuiden | Booronderzoek | In het kader van een herontwikkeling in het gebied | Jacobs (2008) 94 | is een verkennend booronderzoek uitgevoerd.

Op basis van het booronderzoek blijkt dat de ondergrond in de basis van de boringen uit grijze klei bestaat. De top van deze klei ligt op een diepte van -5,0 tot -5,1 m NAP. De klei is geïnterpreteerd als zeeklei (Laagpakket van Wormer). Plaatselijk wordt de zeeklei afgedekt door een laag veen van maximaal 60 cm dik. Dit veen betreft Hollandveen dat uit het gebied ontgonnen is. Het restant veen betreft dan ook niet de oorspronkelijke top. De top 13 transect archeologie, erfgoed, ruimte V 2276784100 Zuidring 380 kV 250 m ten noorden Bureau- en booronderonderzoek van de ondergrond bestaat uit een gelaagd pakket van humeus zand dat soms iets venig is. In de top van dit pakket is sprake van recent puin. De dikte van het pakket is 35 tot 295 cm. Omdat er geen niveaus of indicatoren zijn aangetroffen is het plangebied qua archeologie vrijgegeven. In het kader van de aanleg van een 380 kV stroomkabel is een bureau- en verkennend booronderzoek op de locaties waar elektriciteitsmasten geplaatst zullen worden. Mastnummer 41, circa 250 m ten noorden van het plangebied ligt het dichtstbij en is het relevantst voor het plangebied. In de boringen blijkt dat tot aan een diepte van 100 cm -Mv sprake is van afwisselende lagen zeeklei en veen. Tussen 70 en 100 cm -Mv is sprake van een oude, sterk humeuze bouwvoor in de klei.

Hierop ligt tot aan het maaiveld een ophogingslaag bestaande uit sterk siltige klei. De bovenste 40 cm betreft de moderne bouwvoor. Er is voor deze zone geen vervolgonderzoek geadviseerd. transect archeologie, erfgoed, ruimte V Bakx en Penning (2012) 14

8. Historische situatie, huidig gebruik en bodemverstoringen Aard historisch landgebruik Historische bebouwing aanwezig Bebouwing van cultuurhistorische waarde Landschapstype Cultuurhistorische elementen2 Droogmakerij (Noordpolder, 1778) Nabij poldergrens (redelijk hoge waarde) Water, bouwland Nee Nee Het grondgebruik, dat over de jaren heen in het plangebied heeft plaatsgevonden, kan zijn sporen in de ondergrond hebben achtergelaten. Enerzijds herbergen oude kaarten informatie omtrent voormalig landgebruik die inzicht kan geven in de aanwezigheid van archeologische vindplaatsen (bijvoorbeeld historische boerenplaatsen en wegen), maar anderzijds ook in de negatieve effecten, die landgebruik op de oorspronkelijke bodem heeft gehad (en daarmee op eventueel aanwezige archeologische resten). Met dit laatste wordt niet alleen gedoeld op omwerking van de bodem door omwoeling, egalisatie, ontgraving en sanering, maar ook ophoging en ontwatering die kunnen hebben geleid tot verkleuring, verdroging en verstikking van de bodem. Historische achtergronden van het cultuurlandschap en -situatie Het plangebied ligt aan de Noordeindseweg, circa 2,5 km ten noorden van de middeleeuwse dorpskern van Berkel en Rodenrijs. Berkel en Rodenrijs in de 13e eeuw ontstaan als het dorp Berckel, dat in het gebied Rodenrise lag.

Vanuit Berkel en Rodenrijs werd in de Late Middeleeuwen vervening (afgraving van het veen) toegepast langs de ontginningsassen, de huidige Rodenrijseweg, Herenstraat en Noordeindseweg (Historische Vereniging Berkel & Rodenrijs, Van Berkel en Samplonius 2006). Als gevolg van de veenwinning ontstonden waterplassen. Deze werden in de 17e eeuw drooggelegd om areaal te winnen ten behoeve van landbouw (Berendsen, 2008). In 1778 werden de Zuid-, West en Noordpolder doorgelegd. Het plangebied is gelegen aan de Noordeindseweg, in de Noordpolder (www.molendatabase.org). Op de kaart van Kruikius uit 1712 van het Hoogheemraadschap van Delfland is te zien dat in het plangebied sprake is van een tweetal gebouwen (figuur 3). De gebouwen worden omgeven door boomgaarden. Het noorden en uiterlijke oosten van het plangebied is in gebruik als weiland. De bebouwing die op de kaart van Kruikius zichtbaar is, ontbreekt op het kadastrale Minuutplan uit 1811­ 1832. Op het kadastrale Minuutplan ligt het plangebied ingesloten tussen twee verhoogde erven, die zich ten noorden en zuiden van het plangebied bevinden (figuur 4 en 5). Het plangebied zelf is volgens de oorspronkelijk aanwijzende tafels (OAT) volledig in gebruik als weiland/dijk. De dijk betreft in deze de huidige Noordeindseweg.

Op een topografische kaart uit 1870 is te zien dat het midden van het plangebied als boomgaard in gebruik genomen is (figuur 6). De overige delen zijn nog in gebruik als weiland. Er is geen bebouwing in het plangebied zichtbaar. Op topografische kaarten uit 1900 en 1930 is het plangebied eveneens in gebruik als weiland (figuur 7 en 8). Een topografische kaart uit 1970 laat zien dat het plangebied vrijwel volledig bebouwd is met kassen. In het zuiden van het plangebied is sprake van een drietal gebouwen (figuur 9). De kassen en gebouwen worden omstreeks 1990 gesloopt, waarna in het plangebied de huidige bedrijfswoning en kassencomplex gerealiseerd worden (figuren 10-11). Deze dateren volgens het kadaster uit 1993 (bedrijfswoning) en 2002 (kassencomplex). In 2014 is een waterreservoir in het noordwesten van het plangebied gedempt ten 2 Cultuur historische Atlas Zuid-Holland (2017) 15 transect: archeologie, erfgoed, ruimte

behoeve van de aanleg van verharding voor een caravanstalling (figuur 12). Het kassencomplex is sindsdien in gebruik als caravanstalling (figuur 13). Militair Erfgoed Op de Indicatieve Kaart Militair Erfgoed (IKME) en de interactieve kaart van oorlogsbronnen.nl is het plangebied niet aangeduid als aandachtsgebied. Ook zijn er geen verwachtingen op militaire objecten, raketinslagen of aan de Wereldoorlogen gerelateerde verschijnselen (ikme.nl; vergeltungswaffen.nl, bunkerinfo.nl; tracesofwar.com, explosievenopsporing.nl). Ook geeft een luchtfoto uit 1944 van de RAF geen aanwijzingen tot het verwachten van militaire resten in het plangebied (figuur 14; libary.wur.nl). Huidig gebruik en bodemverstoringen Het plangebied is ten tijde van het onderzoek bebouwd met een kassencomplex (9365 m2) en bedrijfswoning (circa 80 m2) en is verder in gebruik als grasland en verhard erf. Het kassencomplex is in gebruik als caravanstalling. Van het kassencomplex zijn geen bouwdossiers beschikbaar bij de initiatiefnemer en het Stadsarchief Rotterdam (stadsarchief.rotterdam.nl). De initiatiefnemer heeft wel bekend gemaakt dat in de kassen een laag repac is aangebracht. In het noorden van het plangebied heeft ten behoeve van glastuinbouw tot omstreeks 2014 een waterreservoir gelegen.

Dit reservoir is tussen 2014 en 2016 verwijderd/gedempt om de aanleg van een parkeerplaats en inrit mogelijk te maken. Ter plaatse van dit reservoir is mogelijk een verstoring te verwachten. In het plangebied hebben in 1998 en in 2016 een milieukundig booronderzoek plaatsgevonden. Uit deze onderzoeken blijkt dat in het plangebied ter plaatse van lekbakken, mestopslagbakken en een olietank, geen noemenswaardige verontreinigingen zijn aangetroffen (Vos, 2016; WMC Bodem, 2024). Er heeft geen sanering in het plangebied plaatsgevonden. Andere aanwijzingen voor bodemverstoringen in het terrein zijn er niet. transect: archeologie, erfgoed, ruimte V 16

Figuur 3: Uitsnede van de kaart van Kriukius uit 1712 (tudelft.nl/library). Het plangebied is met rode lijnen weergegeven. Figuur 4: Het plangebied (rood omlijnd) op de Verzamelkaart van de voormalige gemeente Berkel uit 1811-1832 (beeldbank.cultureelerfgoed.nl). transect: archeologie, erfgoed, ruimte V 17

Figuur 5: Uitsnede van het kadastrale Minuutplan uit 1811-1832 (beeldbank.cultureelerfgoed.nl). Het plangebied is met rode lijnen weergegeven. Figuur 6: Uitsnede van een topografische kaart uit 1870 (topotijdreis.nl). Het plangebied is met rode lijnen weergegeven. transect: archeologie, erfgoed, ruimte V 18

Figuur 7: Uitsnede van een topografische kaart uit 1900 (topotijdreis.nl). Het plangebied is met rode lijnen weergegeven. Figuur 8: Uitsnede van een topografische kaart uit 1935 (topotijdreis.nl). Het plangebied is met rode lijnen weergegeven. transect: archeologie, erfgoed, ruimte V 19

Figuur 9: Uitsnede van een topografische kaart uit 1970 (topotijdreis.nl). Het plangebied is met rode lijnen weergegeven. Figuur 10: Uitsnede van een topografische kaart uit 1990 (topotijdreis.nl). Het plangebied is met rode lijnen weergegeven. transect: archeologie, erfgoed, ruimte V 20

Figuur 11: Uitsnede van een topografische kaart uit 2015 (topotijdreis.nl). Het plangebied is met rode lijnen weergegeven. Figuur 12: Uitsnede van een luchtfoto uit 2014 (pdok.nl). Het plangebied is in rode lijnen weergegeven. transect: archeologie, erfgoed, ruimte V 21

Figuur 13: Uitsnede van een luchtfoto uit 2023 (pdok.nl). Het plangebied is in rode lijnen weergegeven. Figuur 14: Uitsnede van een luchtfoto uit 1944 (libary.wur.nl). Het plangebied is in rode lijnen weergegeven. transect: archeologie, erfgoed, ruimte V 22

Figuur 15: Verstoringszones in het plangebied (pdok.nl). Het voormalige waterreservoir is weergeven in rode strepen. Het kassencomplex met repak is in oranje omlijnd. Het bedrijfspand met betonverharding is geel omlijnd en de aanwezige asfaltverharding is in zwarte strepen weergegeven. transect: archeologie, erfgoed, ruimte V 23

9. Gespecificeerde archeologische verwachting Op basis van het bureauonderzoek blijkt dat het plangebied in een wadvlakte gelegen is, waarop sinds Neolithicum door vernatting veenvorming is opgetreden. Deze veenvorming zette door tot in de Late Middeleeuwen. Het veengebied is sindsdien ontgonnen, waardoor langs ontginningslinten bewoning mogelijk was. Het plangebied bevindt zich direct ten oosten van een dergelijke ontginningslint. Door het winnen van het veen ontstonden echter grote plassen. Pas in 1778 werd de Noordpolder, waar het plangebied in ligt, droog gemaakt ten behoeve van landbouw. Op basis van historische kaarten blijkt dat in de 18e eeuw mogelijk bewoning in het plangebied plaatsgevonden heeft. Eventuele resten van deze bebouwing kunnen vanaf de bouwvoor in het plangebied aangetroffen worden. Het plangebied is omstreeks 1970 bebouwd met kassen die in 2002 vervangen zijn voor het huidige kassencomplex. Direct langs de Noordeindseweg is in 1993 een bedrijfswoning gerealiseerd. Aan de hand van de bevindingen uit het bureauonderzoek is voor de periode Late Middeleeuwen-Nieuwe Tijd een middelhoge verwachting vastgesteld. Voor de overige periodes geldt een lage verwachting, omdat voor de oudere periodes geen archeologische niveaus in het plangebied verwacht worden. Stratigrafische positie Het archeologisch relevante niveau bevindt zich vermoedelijk vanaf de bouwvoor.

Verwacht wordt dat er een moerige, humusrijke eerdlaag van minder dan 40 cm dik aanwezig is (tochteerdgrond). In deze laag worden sporen van de Late Middeleeuwen en Nieuwe Tijd verwacht. Complextypen Voor de periode Late Middeleeuwen - Nieuwe Tijd worden archeologische waarden verwacht die in de context staan van ontginning. Vanaf de Late Middeleeuwen werd het gebied verveend. Daarna werd aan het einde van de 18e eeuw de polder drooggemaakt vanaf de langgerekte ontginningsas. Mogelijk kunnen binnen het plangebied hier ook sporen van aanwezig zijn, zoals een ophooglaag en verkavelingssloten en -greppels. Begin 18e eeuw heeft mogelijk in het plangebied bebouwing gestaan. Resten in verband met deze bebouwing worden verwacht in de vorm van een erf. Een dergelijk erf kan voorkomen als een cultuurlaag: een opgebrachte, humeuze laag met fragmenten baksteen, aardewerk, of natuursteen. Resten van bebouwing kunnen zich kenmerken als restanten van funderingen, muren en palen. De gespecificeerde archeologische verwachting is nader weergegeven in onderstaande tabel 2. Prospectiekenmerken, zoekstrategie en advies Op basis van het bureauonderzoek is in het in eerste instantie de vraag in hoeverre in het plangebied nog archeologisch relevante niveaus aanwezig zijn.

Het niveau kan namelijk als gevolg van landgebruik en de bouw van de huidige bedrijfswoning en kassencomplex verstoord zijn geraakt. Dit is bepalend voor het vaststellen van de archeologische verwachting. Om dit te kunnen toetsen, dient de lithologische opbouw van de ondergrond en de mate van intactheid van de bodem te worden vastgelegd. Dit kan plaatsvinden door middel van een verkennend booronderzoek. Op grond van dit onderzoek kan dan een uitspraak worden gedaan of en in hoeverre archeologische resten te verwachten zijn. De werkwijze van dit onderzoek is opgenomen in hoofdstuk 10. transect: archeologie, erfgoed, ruimte V 24

Tabel 2: Gespecificeerde archeologische verwachtingstabel. Archeologische verwachting Reden Datering Laag Neolithicum In deze periode lag het plangebied op een wadvlakte. Omdat er geen kreek- of wadgeulen in de omgeving zijn aangetroffen, worden deze niet binnen het plangebied verwacht. Een wadvlakte was te nat voor bewoning. Laag Bronstijd-Vroege Middeleeuwen In deze periode heeft in het plangebied veenvorming opgetreden. Omdat het veen vrijwel volledig is weggraven, worden er geen archeologische resten verwacht. Middelhoog Late Middeleeuwen-Nieuwe tijd In het plangebied heeft begin 18e eeuw mogelijk bebouwing gestaan. Het plangebied is tussen 1811-1970 in gebruik geweest als weiland, waarna er meerdere kassen gebouwd en weer gesloopt zijn. Ook is er een bedrijfswoning in 1993 gerealiseerd. Al deze ingrepen hebben de bodem, en daarmee eventuele archeologische resten, waarschijnlijk verstoord. Vandaar dat er een middelhoge verwachting voor de periode Late Middeleeuwen-Nieuwe Tijd geldt. 2 Complextype Nederzettingsresten, erf-gerelateerde resten, sporen van ontginning, sporen van landgebruik 3 Omvang 500-2000 m2 (omvang huisplaats, algemeen) 4 Diepteligging Vanaf bouwvoor (circa 30-50 cm -Mv) 5 Gaafheid en conservering - De kans is groot dat door de wisselende grondwaterstanden en het landgebruik als kassencomplex organische resten geoxideerd zijn geraakt.

6 Locatie Onbekend, op dit moment het hele plangebied. 7 Uiterlijke kenmerken (artefacten en type indicatoren) Vindplaatsen kenmerken zich naar verwachting door een cultuurlaag, grondsporen of een concentratie van vondsten. Resten van bebouwing kenmerken zich door resten van muren of funderingen. 8 Mogelijke verstoringen In het plangebied is een waterreservoir weggehaald en hebben meerdere fases van kassen gestaan. In 1993 is een bedrijfswoning gerealiseerd. transect archeologie, erfgoed, ruimte V 25

10. Resultaten veldonderzoek Onderzoeksmethodiek Het doel van het booronderzoek is het toetsen van de gespecificeerde archeologische verwachting in het plangebied, zoals deze is opgesteld in Hoofdstuk 9. Om de sloop van kassen en de bouw van een zevental woningen in het plangebied mogelijk te maken is in het gebied een verkennend booronderzoek uitgevoerd (conform het Plan van Aanpak; De Wit, 2024). De boringen zijn daarbij gebruikt om zowel de mate van intactheid van de bodem als de bodemopbouw zelf te bepalen. In totaal zijn in het plangebied 12 boringen gezet (boring 1-12). De boringen hebben een diepte tot maximaal 400 cm -Mv en zijn daarmee doorgezet tot minimaal 100 cm in de afzettingen van het Wormer Laagpakket (het onderste archeologisch relevante niveau). De boringen zijn handmatig gezet met behulp van een Edelmanboor met een diameter van 7 cm. Beneden de grondwaterspiegel (circa 100-150 cm -Mv) is gebruik gemaakt van een gutsboor met een diameter van 3 cm. De boringen zijn gefotografeerd en vervolgens beschreven conform de NEN5104 en de Archeologische Standaard Boorbeschrijvingsmethode (ASB; SIKB 2008). Enkele boorkernfoto's zijn opgenomen in bijlage 10. De beschrijvingen zijn terug te vinden in bijlage 11. De boringen zijn gelijkmatig in het plangebied uitgezet in een grid van circa 40 bij 50 m.

Verspreid door over het plangebied zijn vervolgens vier extra boringen gezet om tot het minimale booraantal van 10 boringen/ha te geraken. De ligging van de boringen is opgenomen in bijlage 9. De coördinaten van de boorpunten zijn bepaald met een meetlint aan de hand van de bestaande topografie en de hoogte is aan de hand van het AHN bepaald (ahn.nl; versie 4). Veldwaarnemingen Ten tijde van het veldonderzoek is het plangebied bebouwd met een bedrijfswoning (80 m2), bedrijfspand (530 m2) en een kassencomplex (8835 m2). In het zuidwesten van het plangebied is asfaltverharding aanwezig. Rondom de kassen en het parkeerterrein in het noorden van het plangebied is grasveld aanwezig. Het maaiveld helt vanaf de Noordeindseweg richting het noordoosten af. De perceeleigenaar heeft aangegeven dat het maaiveld in het plangebied meermaals geëgaliseerd is om de bouw van nieuwe kassencomplexen mogelijk te maken en een zo egaal mogelijke teellaag te verkrijgen. Foto's van het plangebied ten tijde van het veldonderzoek zijn weergegeven in figuur 16. Figuur 16: Foto's van het plangebied ten tijde van het veldonderzoek (13-12-2024). transect: archeologie, erfgoed, ruimte V 26

Bodemopbouw en lithologie De natuurlijke ondergrond in het plangebied bestaat in de basis van de boringen uit sterk siltig, slappe, kalkrijke klei. Deze klei is lichtgrijs van kleur en bevat schelpfragmenten. Richting de top van de kleilaag wordt de klei zandiger tot een matig of zwak zandige klei. In de zandige klei zijn enkele zandlagen aanwezig en zijn eveneens enkele plantenresten en schelpgruis aanwezig. De klei is kalkrijk en geïnterpreteerd als wadvlakte afzettingen. Deze afzettingen behoren geologisch gezien toe aan het Wormer Laagpakket (Formatie van Naaldwijk). De top van de wadvlakte afzettingen ligt op een diepte van 45-115 cm -Mv (-5,0 tot -6,0 m NAP). Bovenop de wadvlakte afzettingen bevindt zich in boring 3, 6 en 10 een laag donkerbruin, mineraalarm rietveen. Dit veen is slap van consistentie en bevat enkele rietresten. Het veen betreft een restant van het oorspronkelijke veenpakket dat geologisch gezien toebehoort aan het Hollandveen Laagpakket (Formatie van Nieuwkoop). De top van dit intacte veenrest ligt op een diepte van 65-70 cm -Mv (-5,1 tot -5,5 m NAP). In de overige boringen is geen intacte veenlaag meer aanwezig. De top van de ondergrond bestaat uit een laag zwak zandig tot sterk kleiig veen dat donkergrijs zwart van kleur is. Het veen is veraard, bevat wortelresten en enkele baksteenspikkels en kleine fragmenten.

De veenlaag is kalkloos en matig slap van consistentie. Deze bovenste, verstoorde veenlaag is geïnterpreteerd als teeltlaag dat als gevolg van tientallen jaren glastuinbouw is gevormd. In boringen 3, 8 en 10 is op de verstoorde veenlaag nog sprake van een laag matig siltig, matig grof, lichtgeel zand. Dit zand betreft ophoogzand. Het zand wordt wederom afgedekt door een dunne laag zandig veen. In boring 1 is vanaf het maaiveld tot een diepte van 115 cm -Mv (-6,0 m NAP) sprake van mineraalarm, veraard veen dat omgewerkt is. Het veen bevat namelijk kleibrokken en heeft een zeer gevlekt uiterlijk. Ter plaatse heeft tot omstreeks 2016 een waterbassin gestaan waarvoor de ondergrond tot circa 115 cm -Mv ontgraven is. Het ontgraven materiaal is als omdijking rondom het bassin neergelegd, totdat het in 2016 teruggestort is in het voormalige bassin om het maaiveld weer egaal te maken. Archeologische indicatoren De opgeboorde grondmonsters zijn te velde doorzocht op de aanwezigheid van archeologische en ecologische indicatoren. In de teeltlaag zijn enkele spikkels baksteen en kleine baksteenfragmenten waargenomen. Overigens dient vermeld te worden dat het opsporen van archeologische indicatoren niet een doel van het inventariserend veldonderzoek, verkennende fase is.

Interpretatie Tijdens het veldonderzoek is vastgesteld dat de ondergrond in het plangebied uit kleiige wadvlakte afzettingen bestaat, waarop een verstoorde laag veen aanwezig is. De wadvlakte afzettingen zijn sterk siltig tot zwak zandig van aard en bevatten lokaal enkele zandlagen. De afzettingen zijn slap van aard en kalkrijk. De top van deze afzettingen is in het plangebied aangetroffen op een diepte vanaf 45-115 cm -Mv (-5,0 tot -6,0 m NAP). Omdat er in deze afzettingen geen sprake is van ontkalkte, zandige oeverafzettingen van kreek- of kwelderruggen is de lage archeologische verwachting uit het bureauonderzoek voor de periode Neolithicum bevestigd. Het veen bovenop de wadvlakte afzettingen is verstoord, met uitzondering van een dunne laag veen in boringen 3, 6 en 10. Deze veenlaag betreft een laag mineraalarm rietveen dat vanaf 65-70 cm -Mv (-5,1 tot -5,5 m NAP) in de boringen aanwezig is. Het rietveen is matig slap van consistentie en bevat geen gecompacteerde, veraarde niveaus. De bovengrond in het plangebied bestaat uit verstoord, zwak zandig veen waarin enkele spikkels baksteen zijn waargenomen. Deze verstoorde veenlaag betreft een teellaag die als gevolg van het landgebruik als glastuinbouw gevormd is. De verstoorde bovengrond heeft een dikte van 45 tot 115 cm.

Eventuele archeologische resten die verband zouden houden met huisplaatsen langs de Noordeindseweg zullen als gevolg van het landgebruik en de egalisaties die in het plangebied hebben plaatsgevonden niet meer aanwezig zijn. De middelhoge archeologische verwachting voor de periode Late Middeleeuwen-Nieuwe Tijd is daarom naar laag bij te stellen. transect: archeologie, erfgoed, ruimte V 27

11. Beantwoording onderzoeksvragen 1. Hoe heeft het plangebied oorspronkelijk in het natuurlijk landschap gelegen? Het plangebied heeft oorspronkelijk in een waddengebied gelegen dat onder invloed van de zee stond. Het plangebied lag ter plaatse van een wadvlakte, wat blijkt uit de aangetroffen sedimenten. Sinds het Neolithicum is het plangebied door de stijgende waterspiegel verveend geraakt. Het veen is in de 18e eeuw ontgonnen en afgegraven, waarna het plangebied een meer werd. Dit meer is drooggelegd en de grond is in gebruik genomen als teeltgrond. 2. Zijn er binnen de bodemopbouw archeologisch relevante niveaus te onderscheiden en hoe diep liggen deze? Er zijn binnen de bodemopbouw geen archeologisch relevante niveaus aan te wijzen. 3. In hoeverre zijn de archeologisch relevante niveaus nog intact (verstoring, erosie, afdekkend substraat)? Niet van toepassing. 4. Wat is de archeologische verwachting van het plangebied en in hoeverre is deze te differentiëren in laag, middelhoog en hoog? Op basis van de resultaten van het veldonderzoek is vastgesteld dat in het plangebied sprake is van een lage archeologische verwachting op de aanwezigheid van archeologische resten uit de periode Neolithicum-Nieuwe tijd. Archeologische resten uit de periode Laat-Paleolithicum- Mesolithicum liggen dermate diep, dat deze buiten beschouwing gelaten kunnen worden.

transect: archeologie, erfgoed, ruimte V 28

12. Conclusie en Advies Conclusie Op basis van het bureauonderzoek blijkt dat het plangebied in een wadvlakte gelegen is, waarop sinds Neolithicum door vernatting veenvorming is opgetreden. Deze veenvorming zette door tot in de Late Middeleeuwen. Het veengebied is sindsdien ontgonnen, waardoor langs ontginningslinten bewoning mogelijk was. Het plangebied bevindt zich direct ten oosten van een dergelijke ontginningslint. Door het winnen van het veen ontstonden echter grote plassen. Pas in 1778 werd de Noordpolder, waar het plangebied in ligt, droog gemaakt ten behoeve van landbouw. Op basis van historische kaarten blijkt dat in de 18e eeuw mogelijk bewoning in het plangebied plaatsgevonden heeft. Eventuele resten van deze bebouwing kunnen vanaf de bouwvoor in het plangebied aangetroffen worden. Het plangebied is omstreeks 1970 bebouwd met kassen die in 2002 vervangen zijn voor het huidige kassencomplex. Direct langs de Noordeindseweg is in 1993 een bedrijfswoning gerealiseerd. Aan de hand van de bevindingen uit het bureauonderzoek is voor de periode Late Middeleeuwen-Nieuwe Tijd een middelhoge verwachting vastgesteld. Voor de overige periodes geldt een lage verwachting, omdat voor de oudere periodes geen archeologische niveaus in het plangebied verwacht worden.

Tijdens het veldonderzoek is vastgesteld dat de ondergrond in het plangebied uit kleiige wadvlakte afzettingen bestaat, waarop een verstoorde laag veen aanwezig is. De wadvlakte afzettingen zijn sterk siltig tot zwak zandig van aard en bevatten lokaal enkele zandlagen. De afzettingen zijn slap van aard en kalkrijk. De top van deze afzettingen is in het plangebied aangetroffen op een diepte vanaf 45-115 cm -Mv (-5,0 tot -6,0 m NAP). Omdat er in deze afzettingen geen sprake is van ontkalkte, zandige oeverafzettingen van kreek- of kwelderruggen is de lage archeologische verwachting uit het bureauonderzoek voor de periode Neolithicum bevestigd. Het veen bovenop de wadvlakte afzettingen is verstoord, met uitzondering van een dunne laag veen in boringen 3, 6 en 10. Deze veenlaag betreft een laag mineraalarm rietveen dat vanaf 65-70 cm -Mv (-5,1 tot -5,5 m NAP) in de boringen aanwezig is. Het rietveen is matig slap van consistentie en bevat geen gecompacteerde, veraarde niveaus. De bovengrond in het plangebied bestaat uit verstoord, zwak zandig veen waarin enkele spikkels baksteen zijn waargenomen. Deze verstoorde veenlaag betreft een teellaag die als gevolg van het landgebruik als glastuinbouw gevormd is. De verstoorde bovengrond heeft een dikte van 45 tot 115 cm.

Eventuele archeologische resten die verband zouden houden met huisplaatsen langs de Noordeindseweg zullen als gevolg van het landgebruik en de egalisaties die in het plangebied hebben plaatsgevonden niet meer aanwezig zijn. De middelhoge archeologische verwachting voor de periode Late Middeleeuwen-Nieuwe Tijd is daarom naar laag bij te stellen. Advies Op basis van het uitgevoerde bureau- en inventariserend veldonderzoek, verkennende fase blijkt is geconcludeerd dat voor het plangebied een lage archeologische verwachting geldt. In het kader van de sloop van het kassencomplex en bedrijfsruimte en de realisatie van een achttal woningen in het gebied adviseren wij daarom geen verder onderzoek uit te voeren. Wel wijzen wij erop dat als er tijdens bodemingrepen in het plangebied onverhoopt toch archeologische resten worden aangetroffen, er een wettelijke meldingsplicht geldt (conform Erfgoedwet 2016, artikel 5.10 en 5.11) deze resten te melden bij de bevoegde overheid (gemeente Lansingerland). Bovenstaande vormt een advies. Op grond van de resultaten van het rapport en het advies zal de bevoegde overheid (de gemeente Lansingerland) een besluit nemen over de daadwerkelijke omgang met eventueel aanwezige archeologische waarden binnen het plangebied. transect: archeologie, erfgoed, ruimte V 29

13. Geraadpleegde bronnen Archeologische kaarten en databestanden: ^ Archeologische Monumenten Kaart (AMK), Rijksdienst voor Cultureel erfgoed (RCE), Amersfoort, 2007. ^ Archeologisch Informatie Systeem III (Archis3), Rijksdienst voor Cultureel erfgoed (RCE), Amersfoort, 2016. ^ www.ruimtelijkeplannen.nl • archis.cultureelerfgoed.nl ^ www.kadastralekaart.com ^ www.archieven.nl ^ Molendatabase.org ^ www.pdok.nl ^ www.ahn.nl ^ Bodemkaart van Nederland 1:50.000 (Stiboka) ^ Geomorfologische kaart van Nederland ^ www.bodemloket.nl • bagviewer.kadaster.nl ^ www.kadaster.nl • www.dinoloket.nl • beeldbank.cultureelerfgoed.nl • www.topotijdreis.nl ^ library.wur.nl/WebQuery/geoportal/raf • www.ikme.nl • www.tracesofwar.com ^ www.euroradar.nl/explosieven-opsporing/ruimingskaart/ ^ https://omgevingswet.overheid.nl Lijst met afbeeldingen Figuur 1: Ligging van het plangebied (met rode lijnen aangegeven) en het onderzoeksgebied (met paarse lijnen aangegeven; pdok.nl)...................................................................................................................4 Figuur 2: Contouren van het te slopen kassencomplex (zwart gearceerd), de nieuwbouwwoningen (blauw omrand), de nieuwbouw schuur (paars omrand) en de te behouden bedrijfswoning (groen omrand) in het

plangebied................................................................................................................................6 Figuur 3: Uitsnede van de kaart van Kriukius uit 1712 (tudelft.nl/library). Het plangebied is met rode lijnen weergegeven...........................................................................................................................................17 Figuur 4: Het plangebied (rood omlijnd) op de Verzamelkaart van de voormalige gemeente Berkel uit 1811-1832 (beeldbank.cultureelerfgoed.nl)...................................................................................................17 Figuur 5: Uitsnede van het kadastrale Minuutplan uit 1811-1832 (beeldbank.cultureelerfgoed.nl). Het plangebied is met rode lijnen weergegeven..................................................................................................18 Figuur 6: Uitsnede van een topografische kaart uit 1870 (topotijdreis.nl). Het plangebied is met rode lijnen weergegeven...........................................................................................................................................18 Figuur 7: Uitsnede van een topografische kaart uit 1900 (topotijdreis.nl).

Het plangebied is met rode lijnen weergegeven...........................................................................................................................................19 Figuur 8: Uitsnede van een topografische kaart uit 1935 (topotijdreis.nl). Het plangebied is met rode lijnen weergegeven...........................................................................................................................................19 Figuur 9: Uitsnede van een topografische kaart uit 1970 (topotijdreis.nl). Het plangebied is met rode lijnen weergegeven...........................................................................................................................................20 30 transect: archeologie, erfgoed, ruimte V

Figuur 10: Uitsnede van een topografische kaart uit 1990 (topotijdreis.nl). Het plangebied is met rode lijnen weergegeven...........................................................................................................................................20 Figuur 11: Uitsnede van een topografische kaart uit 2015 (topotijdreis.nl). Het plangebied is met rode lijnen weergegeven ......................................................................................................................................... 21 Figuur 12: Uitsnede van een luchtfoto uit 2014 (pdok.nl). Het plangebied is in rode lijnen weergegeven. .......................................................................................................................................................................... 21 Figuur 13: Uitsnede van een luchtfoto uit 2023 (pdok.nl). Het plangebied is in rode lijnen weergegeven. .......................................................................................................................................................................... 22 Figuur 14: Uitsnede van een luchtfoto uit 1944 (libary.wur.nl). Het plangebied is in rode lijnen weergegeven.....................................................................................................................................................22 Figuur 15: Verstoringszones in het plangebied (pdok.nl).

Het voormalige waterreservoir is weergeven in rode strepen. Het kassencomplex met repak is in oranje omlijnd. Het bedrijfspand met betonverharding is geel omlijnd en de aanwezige asfaltverharding is in zwarte strepen weergegeven. .......................................................................................................................................................................... 23 Figuur 16: Foto's van het plangebied ten tijde van het veldonderzoek (13-12-2024)............................... 26 Literatuur Bakker, H. de, 1966. De subgroepen van het systeem voor bodemclassificatie voor Nederland. In: Boor en Spade. Bakx, J.P.L., Penning, B., 2012. TenneT 380 kV. Een bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek middels grondboringen in het plangebied Randstad 380 kV Zuidring. DAR-99. Berendsen, H.J.A., 2005. Landschappelijk Nederland. Assen (Fysische Geografie van Nederland). Derde, geheel herziene druk. Berkel, G. van, Samplonius, K., 2006. Nederlandse plaatsnamen. Herkomst en Historie. Cohen, K.M., E. Stouthamer, H.J. Pierik, A.H. Geurts, 2012. Digitaal Basisbestand Paleogeografie van de Rijn-Maas Delta. Dept. Fysische Geografie. Universiteit Utrecht. Digitale Dataset. Jacobs, E., 2008. Locatie 'Noordersingel 92 - 94' te Berkel en Rodenrijs, gemeente Lansingerland. Een inventariserend veldonderzoek. STAR-rapport 196. Kerkhof, M., 2016. Lansingerland.

Een archeologische verwachtings- en beleidsadvieskaart. DAR-97. Lelivelt, R.A., 2004. Berkel en Rodenrijs, 't Noordeindsche Dael. Een archeologische inventarisatie door middel van grondboringen. BOOR-rapport 161. Maas, G. J., W.M. van der Meij, S. P. J. v. Delft, A. H. Heidema., 2019. Toelichting bij de legenda Geomorfologische kaart van Nederland 1:50 000. http://legendageomorfologie.wur.nl/. Wageningen, Wageningen Environmental Research. Mulder, E.F.J de., M.C. Geluk, I. Ritsema, W.E. Westerhof & T.E. Wong 2003, De ondergrond van Nederland, Groningen. Ras, J., 2006. Inventariserend veldonderzoek door middel van grondboringen Bouwlocatie Noordeindseweg 380b, Berkel en Rodenrijs. SOB-rapport 1251-0604. Vos, M.D., 2016. Milieukundige eindsituatie bodemonderzoek aan de Noordeindseweg 426a te Berkel en Rodenrijs. BUBE161031. transect: archeologie, erfgoed, ruimte V 31

WMC Bodem, 2024. Bodem- en verhardingsonderzoek. Noordeindseweg 426a, Berkel en Rodenrijs. 2024-60Aap2.1. transect: archeologie, erfgoed, ruimte V 32

Bijlage 1: Archeologische periode-indeling voor Nederland Periode | Deel-7subperiode | Van | Tot Recent | 1945 na Chr. | 2050 na Chr. Nieuwe Tijd | Late-Nieuwe tijd | 1850 na Chr. | 1945 na Chr. Midden-Nieuwe tijd | 1650 na Chr. | 1850 na Chr. Vroege-Nieuwe tijd | 1500 na Chr. | 1650 na Chr. Middeleeuwen | Late-Middeleeuwen B | 1250 na Chr. | 1500 na Chr. Late-Middeleeuwen A | 1050 na Chr. | 1250 na Chr. Vroege-Middeleeuwen D | 900 na Chr. | 1050 na Chr. Vroege-Middeleeuwen C | 725 na Chr. | 900 na Chr. Vroege-Middeleeuwen B | 525 na Chr. | 725 na Chr. Vroege-Middeleeuwen A | 450 na Chr. | 525 na Chr. Romeinse Tijd | Laat-Romeinse tijd B | 350 na Chr. | 450 na Chr. Laat-Romeinse tijd A | 270 na Chr. | 350 na Chr. Midden-Romeinse tijd B | 150 na Chr. | 270 na Chr. Midden-Romeinse tijd A | 70 na Chr. | 150 na Chr. Vroeg-Romeinse tijd B | 25 na Chr. | 70 na Chr. Vroeg-Romeinse tijd A | 12 voor Chr. | 25 na Chr. IJzertijd | Late-IJzertijd | 250 voor Chr. | 12 voor Chr. Midden-IJzertijd | 500 voor Chr. | 250 voor Chr. Vroege-IJzertijd | 800 voor Chr. | 500 voor Chr. Bronstijd | Late-Bronstijd | 1100 voor Chr. | 800 voor Chr. Midden-Bronstijd B | 1500 voor Chr. | 1100 voor Chr. Midden-Bronstijd A | 1800 voor Chr. | 1500 voor Chr. Vroege-Bronstijd | 2000 voor Chr. | 1800 voor Chr. Neolithicum | Laat-Neolithicum B | 2450 voor Chr. | 2000 voor Chr. Laat-Neolithicum A | 2850 voor Chr.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://lansingerland.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/596f94b6-883b-4f70-ae41-671084d04f70?agendaItemId=dd2b1ff3-e3c5-4894-af97-c9e0d7e9172d