[T25.07953] Evaluatie Samenlevingsvisie 2026. Een advies aan de nieuwe raad als basis voor bijstelling van de visie in de nieuwe raadsperiode.

Evaluatie Samenlevingsvisie Lansingerland Een advies aan de nieuwe raad als basis voor bijstelling van de visie

2026 T25.07953

2026 T25.07953

T25.07953

Evaluatie Samenlevingsvisie

Evaluatie Samenlevingsvisie in één oogopslag We benoemen de resultaten 

Inspiratie en Dialogen

Visie ontwikkelen / bijstellen

  

Evalueren

Uitvoeren

We voeren de beleidscyclus van de Samenlevingsvisie uit. We evalueren voor het einde van de raadsperiode als basis voor bijstelling in de nieuwe raadsperiode.

We brengen relevante ontwikkelingen in beeld     

De barometer laat zien dat we inderdaad steeds ‘gemiddelder’ worden Weerbaarheid steeds urgenter Nieuwkomers vestigen zich in Lansingerland Ontwikkelingen in landelijk beleid Lansingerland groeit en blijft groeien



Met de Samenlevingsvisie legden we onze koers vast als kompas voor onze inzet Met de Samenlevingsvisievisie werken we aan onze opgaven en staat de inwoner centraal Omgevingsvisie en Samenlevingsvisie vormden samen het inhoudelijk kader bij het begrotingsproces Samenlevingsvisie biedt koers bij nieuwe ontwikkelingen en verbindingsthema’s We monitoren het beleid onder de Samenlevingsvisie met één integrale monitor rondom de jaarrekening

We zien kansen voor vernieuwing     

Het verwerken van de geactualiseerde Lansingerlandse Standaard in de Samenlevingsvisie Het sterker verbinden van de Omgevingsvisie en Samenlevingsvisie vanuit het perspectief brede welvaart Meer focus op de opgaven Dienstverlening en Leefbaarheid Dialoog over inclusie en toegankelijkheid De leidende principes bijstellen 2/15

T25.07953

Evaluatie Samenlevingsvisie

Inhoud Inhoud ............................................................................. 2 1. We evalueren als onderdeel van onze beleidscyclus ............ 4 2. We brengen relevante ontwikkelingen in beeld .................. 6 3. We benoemen de resultaten......................................... 8 4. We zien kansen voor vernieuwing ................................ 10 Bijlage 1: Barometer ................................................... 13 Bijlage 2: Overzicht uitwerking Samenlevingsvisie ............... 15

3/15

T25.07953

Evaluatie Samenlevingsvisie

1. We evalueren als onderdeel van onze beleidscyclus In 2023 stelde de gemeenteraad van Lansingerland de Samenlevingsvisie vast. Met deze visie legden we onze koers vast over de bijdrage van de gemeente aan de samenleving. Onderdeel van onze beleidscyclus is evalueren. Daarom evalueren we aan het einde van de raadsperiode als basis voor bijstelling in de nieuwe raadsperiode. Een visie maken we voor een langere periode dan vier jaar Met de Samenlevingsvisie legden we een koers vast voor de lange termijn met de horizon voorbij de eigen raadsperiode. Daarom dragen we de Samenlevingsvisie met dit document over aan de nieuwe raad, zodat zij voortbouwt op deze basis. In deze raadsperiode is de visie uitgewerkt in vier beleidsplannen, met per beleidsplan een uitwerking van kengetallen en een financieel kader. De Samenlevingsvisie en Omgevingsvisie vormden gezamenlijk het raamwerk voor het begrotingsproces en de Perspectiefnota 2026. In de nieuwe periode kan de visie worden bijgesteld, op grond van nieuwe inzichten en een nieuw proces van inspiratie en dialogen. We evalueren op basis van waarderend vernieuwen Met deze evaluatie brengen we relevante ontwikkelingen, resultaten en mogelijkheden voor vernieuwing in beeld op basis van de inzichten die we hebben opgedaan. Waarderend vernieuwen is ons leidend principe. We benoemen daarom wat we willen behouden en waar vernieuwing nodig is.

Door het goede te behouden en te vernieuwen waar nodig is, blijft onze koers goed geijkt.

Inspiratie en dialogen

Visie ontwikkelen / bijstellen

Evalueren

Uitvoeren

Figuur: De beleidscyclus van de Samenlevingsvisie

Met de evaluatie zetten we de volgende stap in onze beleidscyclus

4/15

T25.07953

Evaluatie Samenlevingsvisie

Barometer en financiële plaat vormen inbreng voor bijstelling In de Samenlevingsvisie zijn een barometer en financiële plaat opgenomen. Met de barometer maken we inzichtelijk hoe onze samenleving ervoor staat op de leidende thema’s. Het geeft ons een beeld van onze samenleving en hoe deze verandert. We gebruiken hiervoor effectindicatoren van externe organisaties, zoals het CBS. In deze evaluatie actualiseren we waar mogelijk de effectindicatoren. Deze bijgewerkte versie van de barometer is opgenomen als bijlage 1. In de fase van bijstellen van de Samenlevingsvisie in de nieuwe raadsperiode bekijken we welke indicatoren in de barometer we behouden en waar een aanpassing nodig is op basis van de bijstelling van de visie. De financiële plaat laat zien hoe we met onze middelen bijdragen aan de leidende thema’s. We actualiseren deze plaat pas bij de bijstelling van de visie, zodat we ook bij de volgende versie van de visie laten zien waaraan we met onze middelen bijdragen. Een goede vergelijking met 2023 is niet mogelijk, omdat bij het opstellen van de beleidsplannen is er sprake van nieuwe inzichten over waaraan middelen bijdragen. Daarom actualiseren we de financiële plaat bij de bijstelling van de visie.

5/15

T25.07953

Evaluatie Samenlevingsvisie

2. We brengen relevante ontwikkelingen in beeld Sinds het vaststellen van de Samenlevingsvisie in 2023 hebben ontwikkelingen binnen en buiten onze gemeente zich voortgezet. Deze ontwikkelingen kunnen aanleiding zijn om opnieuw dialogen te voeren over onze koers, die we vastleggen met de Samenlevingsvisie. In dit hoofdstuk schetsen we de belangrijkste ontwikkelingen.

We brengen relevante ontwikkelingen in beeld + De barometer laat zien dat we inderdaad steeds ‘gemiddelder’ worden + Weerbaarheid steeds urgenter + Nieuwkomers vestigen zich in Lansingerland + Ontwikkelingen in landelijk beleid + Lansingerland groeit en blijft groeien

De barometer laat zien dat we inderdaad steeds ‘gemiddelder’ worden In de inleiding van de Samenlevingsvisie schreven we dat Lansingerland in de statistieken steeds gemiddelder wordt. In de geactualiseerde barometer (bijlage 1) zien we inderdaad dat onze

samenleving met kleine stapjes naar het landelijk gemiddelde opschuift. We zien dat het aandeel inwoners dat gebruikt maakt van een voorzieningen in het sociaal domein is gestegen van 15,4% in 2021 naar 17,3% in 2024. We zien dezelfde trend bij de indicatoren ‘voldoende regie eigen leven’, ‘huishoudens met problematische schulden’, ‘beweegt voldoende’ en ‘kinderen met hoog risico op onderwijsachterstand’. Hoewel het gaat om procentueel kleine veranderingen, laat het zien dat we met onze beleidsplannen inzetten op de juiste prioriteiten. Weerbaarheid steeds urgenter Sinds de Russische inval in Oekraïne in 2022 is oorlog en instabiliteit terug in ons werelddeel. Ook in 2025 merken we de gevolgen hiervan steeds nadrukkelijker. De rijksoverheid startte de landelijke campagne ‘Denk vooruit’ om de weerbaarheid, van onszelf en met elkaar bij noodsituaties te versterken. Weerbaarheid gaat ook om het bewust omgaan met cyberrisico’s, daarom startte de landelijke overheid de campagne ‘Veilig internetten’. Daarnaast is geweld tegen vrouwen een actueel thema in 2025. Bij een bijstelling van de Samenlevingsvisie kunnen we toetsen of we de goede focus leggen op weerbaarheid en een weerbare samenleving. Nieuwkomers vestigen zich in Lansingerland Met het inwerkingtreden van de Spreidingswet1 vanaf 2024 heeft onze gemeente de wettelijke taak gekregen om zorg te dragen voor asielopvang.

Iedere gemeente, ook Lansingerland, heeft tevens de verantwoordelijkheid om huisvesting te bieden aan statushouders. Dit vraagt steeds meer inzet vanuit onze wettelijke taak rondom inburgering. Daarnaast zien we een groeiende groep

1 De Spreidingswet heet formeel: Wet gemeentelijke taak mogelijk maken

asielopvangvoorzieningen

6/15

T25.07953

Evaluatie Samenlevingsvisie

arbeidsmigranten. Deze ontwikkelingen vragen steeds meer van onze samenleving. Kan de samenleving goed omgaan met deze veranderingen of vraagt dit om inzet van de gemeente? Bij een bijstelling van de Samenlevingsvisie kunnen we toetsen of we voldoende focus leggen op een sterke samenleving en diversiteit. Ontwikkelingen in landelijk beleid We zien ontwikkelingen in landelijk beleid, die ook een kwetsbaarheid met zich meebrengen. Bijvoorbeeld als het gaat om tijdelijk beleid en tijdelijk geld. Maar ook het deels opgeschoven ‘ravijnjaar’, waardoor de vanuit het gemeentefonds beschikbare middelen voor de uitvoering van onze gemeentelijke taken vanaf 2028 verder afnemen. Vanuit landelijk beleid zien we sinds 2023 een sterke focus op gezondheid, maar met tijdelijke middelen. De focus is logisch, want een inzet op (preventieve) gezondheid moet eraan bijdragen dat de gezondheidszorg de toenemende vraag kan bijbenen. Ook gemeente Lansingerland gaat actief mee in deze beweging. Onder meer vanuit de landelijke akkoorden IZA/GALA in het regionale RIGA en onze lokale vertaling naar een werkprogramma Vitaliteit. Vanaf 2026 gaat de Participatiewet in Balans in. Bij het opstellen van het beleidsplan Grip op het leven hebben we daarop geanticipeerd. Maar we zien ook andere lopende ontwikkelingen.

Een daarvan is de Hervormingsagenda Jeugd en de doorontwikkeling van het lokale team dat daarbij hoort. Voor de doorontwikkeling van ons lokaal team, waaronder de toegang sociaal domein, stelden we eind 2025 uitgangspunten op. In de periode 2026-2028 realiseren we de doorontwikkeling. Daarbij houden we rekening met een andere ontwikkeling in landelijk beleid, namelijk het Toekomstscenario Kinden Gezinsbescherming. Dit leidt ertoe dat de gemeente, en specifiek het lokale team, een regierol krijgt bij onveiligheid.

Lansingerland groeit en blijft groeien Onze gemeente kent een forse woningbouwontwikkeling. We maken werk van het realiseren van duizenden woningen, zoals we vastlegden in de Woonvisie. Daarin hebben we aandacht voor de woonbehoefte van onze inwoners, bijvoorbeeld voor betaalbare woningen en woningen die aansluiten bij de behoefte van de groeiende groep ouderen. Bij een bijstelling van de Samenlevingsvisie kunnen we toetsen of de focus die we legden met de leidende thema’s, ook past bij een samenleving die groeit en verandert.

7/15

T25.07953

Evaluatie Samenlevingsvisie

3. We benoemen de resultaten Na het vaststellen van de Samenlevingsvisie door de gemeenteraad in 2023 is er gewerkt aan operationalisering van de visie. Dit resulteerde in vier beleidsplannen (zie bijlage 2), uitvoeringsplannen en werkprogramma’s. Ook bij separate besluiten en processen, zoals rondom de opvang van Oekraïners, onderwijshuisvesting of de Quickscan Inclusief Beleid, is de Samenlevingsvisie gebruikt om uitlegbare keuzes te maken. Met de Samenlevingsvisie houden we koers, dat lichten we nader toe aan de hand van onderstaande punten.

We benoemen de resultaten + Met de Samenlevingsvisie legden we onze koers vast als kompas voor onze inzet + Met de Samenlevingsvisievisie werken we aan onze opgaven en staat de inwoner centraal + Omgevingsvisie en Samenlevingsvisie vormden samen het inhoudelijk kader bij het begrotingsproces + Samenlevingsvisie biedt koers bij nieuwe ontwikkelingen en verbindingsthema’s + We monitoren het beleid onder de Samenlevingsvisie met één integrale monitor rondom de jaarrekening

Met de Samenlevingsvisie legden we onze koers vast als kompas voor onze inzet We legden vast dat we koersen op de bestaanszekerheid, gezondheid en kansengelijkheid van onze inwoners en op de veiligheid en leefbaarheid van onze wijken. We baseerden onze koers op de vliegwiel-gedachte van de propositie De winst van het sociaal domein. Het vliegwiel gaat ervanuit dat een gelijktijdige focus op bestaanszekerheid, gezondheid en kansengelijkheid het grootste effect sorteert. Wij hebben het vliegwiel aangevuld met leefbaarheid & veiligheid, omdat onze bijdrage aan de samenleving breder is, dan het sociaal domein. Deze vier thema’s vormen ons kompas en hebben we in 2022 gezamenlijk, via dialogen, ingevuld. Met het kompas ligt er een koers waardoor we in staat zijn, zowel bij de beleidsplannen als bij afzonderlijke onderwerpen, onze inzet en rol zorgvuldig af te wegen. Met de Samenlevingsvisie werken we aan onze opgaven en staat de inwoner centraal Binnen de visie werken we aan opgaven: jeugd, volwassenen, ouderen, en leefbare en veilig wijken. Door opgaven centraal te stellen in onze beleidsvorming, beoogden we de inwoner en de dienstverleningsbehoefte bij inwoners centraal te stellen, en niet de kokers van de verschillende wetgeving waar de gemeentelijke taken uit voort komen.

Daarom zijn er deze raadsperiode vier beleidsplannen vastgesteld door de gemeenteraad: Kansrijk opgroeien, Grip op het leven, Vitaal en waardig ouder worden en het Integraal Veiligheidsbeleid (IVB). Omgevingsvisie en Samenlevingsvisie vormden samen het inhoudelijk kader bij het begrotingsproces Doordat gemeenten zich voor 2026 geconfronteerd zagen met het ravijnjaar, koos onze gemeente ervoor het begrotingsproces langs de 8/15

T25.07953

Evaluatie Samenlevingsvisie

inhoud te benaderen. Dankzij de Omgevingsvisie en Samenlevingsvisie bestaat er een inhoudelijk kader waarmee alle gemeentelijke ambities in beeld gebracht kunnen worden. Daarmee lag er een geschikt raamwerk om de Perspectiefnota op te stellen.

Samenlevingsvisie onze koers. Dankzij de Samenlevingsvisie maakten we, onder meer, uitlegbare keuzes bij: Uitgangspunten LOO (opvang Oekraïners), Uitgangspunten IHP (onderwijshuisvesting PO), Uitgangspunten doorwikkeling lokale team, Verordening Sociaal Domein en de (vernieuwde) Subsidieregeling Samenleving, het werkprogramma Vitaliteit, het werkprogramma tegen Huiselijk geweld en kindermishandeling, diverse regionale samenwerkingen (denk aan RIGA, laaggeletterdheid, doorstroompunt), maar ook bij de Quickscan Inclusief Beleid en de LEA (lokale educatieve agenda). We monitoren het beleid onder de Samenlevingsvisie met één integraal product rondom de jaarrekening We legden in de beleidsplannen van de Samenlevingsvisie vast dat we de beleidsmatige verantwoording en vooruitblik jaarlijks in één document aanbieden aan de raad. We doen dit rondom de jaarrekening, zodat de raad overzicht heeft en kan monitoren of we werken aan de gewenste beweging, die we vastlegden met de prioriteiten van de beleidsplannen en de Lansingerlandse Standaard; de beweging naar een stevige sociale basis en samenleving.

Samenlevingsvisie biedt koers bij nieuwe ontwikkelingen en verbindingsthema’s Naast onze inzet waarvoor we onze prioriteiten bepaalden in de beleidsplannen, werken we ook aan nieuwe ontwikkelingen en thema’s die aan meerdere opgaven bijdragen (zogenaamde verbindingsthema’s, zoals vitaliteit of onderwijs), die om een eigen besluitvorming vragen. Ook voor deze onderwerpen is de

Figuur: De Monitor Samenlevingsvisie, die de gemeenteraad jaarlijks ontvangt met informatie over de voortgang van de beleidsplannen 9/15

T25.07953

Evaluatie Samenlevingsvisie

4. We zien kansen voor vernieuwing Periodiek bijstellen van beleid is onderdeel van onze beleidscyclus. Daarom formuleren we in deze evaluatie een advies aan de nieuwe raad. De visie vormt onze lange termijn koers. We maken daarom niet iedere vier jaar een nieuwe visie, maar stellen deze bij op grond van nieuwe ontwikkelingen en inzichten. In dit hoofdstuk gaan we in op kansen voor bijstelling van de Samenlevingsvisie, die we de afgelopen periode hebben geïdentificeerd.

We zien kansen voor vernieuwing + Het verwerken van de geactualiseerde Lansingerlandse Standaard in de Samenlevingsvisie + Het sterker verbinden van de Omgevingsvisie en Samenlevingsvisie vanuit het perspectief brede welvaart + Meer focus op de opgaven Dienstverlening en Leefbaarheid + Dialoog over inclusie en toegankelijkheid + De leidende principes bijstellen

Het verwerken van de geactualiseerde Lansingerlandse Standaard in de Samenlevingsvisie De Lansingerlandse Standaard is het fundament voor de beleidsplannen Integraal Veiligheidsbeleid, Kansrijk opgroeien, Grip op het leven en Vitaal en waardig ouder worden. We zetten daarmee de beweging ‘naar boven’ in gang (in de afbeelding hiernaast aangegeven met de rode pijlen). Begin 2025 is de Lansingerlandse Standaard geactualiseerd ten opzichte van het oude Beleidsplan Versterken van Veerkracht. De standaard is onderdeel van de Samenlevingsvisie, maar in een apart document vastgelegd (T24.01352). Bij de bijstelling van de Samenlevingsvisie kan de Lansingerlandse Standaard worden geïntegreerd in het visiedocument, zodat er één overzichtelijk document ontstaat.

10/15

T25.07953

Evaluatie Samenlevingsvisie

Het sterker verbinden van de Omgevingsvisie en Samenlevingsvisie vanuit het perspectief brede welvaart Alle inzet van de gemeente, of het nu om dienstverlening, producten, activiteiten of andere inzet gaat; het draagt allemaal bij een aan Lansingerland waar het goed wonen, werken en ondernemen is. Onze gemeente heeft twee overkoepelende visies voor het ruimtelijke domein en het samenlevingsdomein: de Omgevingsvisie en de Samenlevingsvisie. De bijstelling van de Samenlevingsvisie is een kans om niet alleen de sterke onderlinge relatie benoemen, maar ook sterker te maken. Hiervoor kan het perspectief van brede welvaart worden benut. Brede welvaart is een manier om breed naar de samenleving te kijken. In de volgende raadsperiode kunnen we kennis en inspiratie van buiten naar binnen halen, bijvoorbeeld van het Planbureau voor de Leefomgeving of het Centraal Planbureau. Brede welvaart gaat in essentie over het welzijn van mensen. Het is een maatstaf voor alles dat mensen van waarde vinden. Naast materiële welvaart gaat het ook om zaken als gezondheid, onderwijs, milieu en leefomgeving, sociale cohesie, persoonlijke ontplooiing en (on)veiligheid. Het gaat zowel om de kwaliteit van leven in het ‘hier en nu’, als om de effecten van onze manier van leven op het welzijn van mensen op andere plekken en voor toekomstige generaties. (Bron: CPB)

doorontwikkeling van het lokale team en het Toekomstscenario Kinden Gezinsbescherming. Met het Integraal Veiligheidsbeleid hebben we onze inzet voor een veilige gemeente stevig neergezet. We zien ook het belang van focus op de (blijvende) leefbaarheid van onze gemeente. Dit heeft te maken met de groei van onze gemeente. Het gaat bij leefbaarheid om onze inzet op het niveau samenleving en de verbinding van dit niveau met de sociale basis. Hoe zorgen we ervoor dat inwoners in onze gemeente de mogelijkheid hebben om te sporten, cultuur te bedrijven en zich te ontwikkelen en ontplooien? En hoe zorgen we ervoor dat we ook bij de groei een passend voorzieningenaanbod houden? We zien een kans om de komende periode dialogen te voeren over de opgaven rondom dienstverlening en leefbaarheid en welke prioriteiten we daaraan verbinden. Dialoog over inclusie en toegankelijkheid In de Samenlevingsvisie legden we vast dat we werken aan een inclusieve samenleving. Deze periode voerden we de Quickscan Inclusief Beleid uit en hebben deze in de commissie Samenleving besproken. Ons uitgangspunt is het maken van inclusief beleid en geen apart beleid óver inclusie. Inclusie is een thema dat voortdurend onze aandacht vraagt, bijvoorbeeld in het kader van het VN-verdrag Handicap. We geven mee om in de komende periode een

Meer focus op de opgaven Dienstverlening en Leefbaarheid De gemeentelijke dienstverlening aan inwoners is van groot belang voor bestaanszekerheid. Een betrouwbare en voorspelbare overheid draagt bij aan de autonomie van inwoners. Dit betekent dat onze dienstverlening op verschillende gebieden de komende jaren meegaat in ontwikkelingen. Denk aan digitalisering, toegankelijkheid (VNverdrag Handicap) en dienstverlening in het sociaal domein, zoals de 11/15

T25.07953

Evaluatie Samenlevingsvisie

dialoog met de samenleving te voeren over inclusie en de inzet die we doen zichtbaar te maken. De leidende principes bijstellen We formuleerden in de Samenlevingsvisie zeven leidende principes om uitlegbare keuzes te maken. Daar waar de vier leidende thema’s aangeven waaraan we willen bijdragen, zijn dit principes die ons helpen af te wegen: welke rol hebben we als gemeente? Hoe brengen we focus in beleidskeuzes? Welke aanpak is passend? We merken dat deze principes helpen om uitlegbare keuzes te maken en dat een aantal principes zijn geïntegreerd in het de Lansingerlandse Standaard, zoals Samenleving aan zet en Kansrijke allianties. We adviseren om uitlegbare keuzes te blijven maken met de leidende principes en om de principes, die zijn opgenomen in het rollenmodel van de Lansingerlandse Standaard, niet meer apart als principe op te nemen.

Figuur: Het model met de vier rollen van de gemeente uit de Lansingerlandse Standaard

12/15

T25.07953

Evaluatie Samenlevingsvisie

Bijlage 1: Barometer

13/15

T25.07953

Evaluatie Samenlevingsvisie

14/15

T25.07953

Evaluatie Samenlevingsvisie

Bijlage 2: Overzicht uitwerking Samenlevingsvisie

15/15