[T25.06212] Bijlage 17 - Schitteringsrapport
Tekst van het document
Schitteringsrapport Zonneweide Munnikenpark MEI 2025
SCHITTERINGSRAPPORT ZONNEWEIDE MUNNIKENPARK
Amsterdam, 3 juni 2025 Projectnummer 1155
Versie: 1.1
Opdrachtgever: R—ęgy Muiderstraat 7G 1011 PZ Amsterdam
Uw Zonnewijzer op maat opgesteld door ^^^|@zoņnewüzer.nl mobiel: 06 www.zonnewijzer.nl
©
2025
Uw Zonnewijzer op maat Analyse schittering van zonnepanelen De Breekstraat 35 | info@zonnewijzer.nl | 1024 LJ Amsterdam | zonnewijzer.nl/schittering |
pagina 1
Inhoudsopgave ................................................................................................................................................................ 0 Vraagstelling......................................................................................................................................... 4 Helderheid van schitter.......................................................................................................................5 Uitgangspunten.................................................................................................................................... 6 Lichthinder - Omwonenden................................................................................................................ 7 Vuurtoren Texel............................................................................................................................... 7 Grootlicht van een auto.................................................................................................................. 7 Drempelwaarden voor lichthinder in de avond en nacht.......................................................... 8 Verlichtingssterkte...........................................................................................................................
8 Luminantie........................................................................................................................................ 8 Samenvatting lichthinder omwonenden......................................................................................9 Lichthinder - Autowegen.....................................................................................................................9 Geometrie van de opstelling............................................................................................................. 10 Struwelen........................................................................................................................................ 14 De maatvoering...............................................................................................................................14 Gebruikte maten voor een locatie en een richting........................................................................16 Het model en de IJking......................................................................................................................18 Resultaten............................................................................................................................................19 Munnikenweg begane grond.......................................................................................................
19 Oostweg, N470 autoweg............................................................................................................... 22 Bewolking.............................................................................................................................................27 Conclusie.............................................................................................................................................. 27 Over zonnetijd, wintertijd en zomertijd......................................................................................... 29 Referenties...........................................................................................................................................30 Disclaimer............................................................................................................................................31
Uw Zonnewijzer op maat Analyse schittering van zonnepanelen De Breekstraat 35 | info@zonnewijzer.nl | 1024 LJ Amsterdam | zonnewijzer.nl/schittering |
pagina 2
ZONNEWIJZER
Appendix A - schitterpunten...................
32
Appendix B - schitter, de tijden per dag....................................................................................... 33 Appendix C - Duur van de schitter................................................................................................. 35 Appendix D - Sterkte van de schitter.............................................................................................38 Appendix E - gegevens KNMI.......................................................................................................... 41 Appendix F - totalen schitterminuten wolkeloze dagen.............................................................42 Appendix G - Vogelvlucht over de velden..................................................................................... 43
Copyright. Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door print-outs, kopieën, of op welke manier dan ook, zonder voorafgaande schríftelijke toestemming van de opdrachtgever.
Uw Zonnewijzer op maat Analyse schittering van zonnepanelen De Breekstraat 35 | info@zonnewijzer.nl | 1024 LJ Amsterdam | zonnewijzer.nl/schittering |
pagina 3
Vraagstelling Tussen de Oostweg (N470) en de Munnikenweg te Lansingerland is een groenstrook. Voornemen is om in deze groenstrook een zonneweide aan te leggen met struwelen, Zonneweide Munnikenpark. Enkele omwonenden aan de Munnikenweg vragen zich af of er schitter kan optreden bij hun woning. Deze vraag speelt ook op enkele punten op de Oostweg. Schittering kan optreden wanneer de zon op zonnepanelen schijnt en het gereflecteerde zonlicht zichtbaar is voor iemand in de omgeving.
M I Nieuwe groenstructuren Locatie zonnepanelen
LUU
. üü
I
1 Drijvende zonnepanelen
De groenstrook met de geplande zonnepanelen, deels op de grond, deels op het water.
De figuur hierboven geeft een overzicht van de groenstrook met geplande velden zonnepanelen. In de figuur hieronder zijn de observatiepunten A tot en met N getekend bij de woningen en ook een tweetal observatiepunten (O en P) op de Oostweg (N470).
De vraag is nu op welke dagen van het jaar en op welke momenten van de dag er eventueel schitter kan optreden bij deze observatiepunten. Indien er schitter optreedt is er de vraag enige referentie te geven aan de felheid van de schitter.
Uw Zonnewijzer op maat Analyse schittering van zonnepanelen De Breekstraat 35 | info@zonnewijzer.nl | 1024 LJ Amsterdam | zonnewijzer.nl/schittering |
pagina 4
Helderheid van schitter De waargenomen helderheid van de schitter hangt van veel factoren af. Gaande de dag en gaande het jaar heeft de zon een andere helderheid, ook zijn de eigenschappen van het zonnepaneel van belang. Om de helderheid van de zon op een bepaalde datum en bepaald moment van de dag te bepalen is gebruik gemaakt het model van de kennisbank Bouwfysica [Van de Linden, A.C. 2005]. De hoeveelheid van het zonlicht dat door een zonnepaneel gereflecteerd wordt is voor verschillende paneelsoorten onderzocht door de Sandia National Laboratories [Ho, C.K. en collega's 2016]. Een vijftal zonnepanelen met verschillende texturen en anti-reflectie coatings zijn beschreven. Het gereflecteerde vermogen hangt af van de hoek waaronder het zonlicht op het paneel valt. In de figuur hieronder ziet u de reflectiecoëfficiënt voor de verschillende typen zonnepanelen. Het type zonnepaneel dat gebruikt is voor de analyse vindt u in paragraaf De maatvoering
Vermogens Reflectie-coefficient van verschillende modellen Smooth glass without anti-reflection coating Smooth glass with anti-reflection coating Light textured glass without anti-reflection coating Light textured glass with anti-reflection coating Deeply textured glass
hoek inval tov normaal [deg]
Figuur 1: gereflecteerd vermogen zonlicht voor verschillende typen zonnepanelen
Naast bovengenoemde eigenschappen is van belang hoe het invallende zonlicht verstrooit op de zonnepanelen. We gaan er vanuit dat de verstrooiing een kegel is, zie de figuur hieronder. Verstrooiing wordt ook wel scattering genoemd.
Uw Zonnewijzer op maat Analyse schittering van zonnepanelen De Breekstraat 35 | info@zonnewijzer.nl | 1024 LJ Amsterdam | zonnewijzer.nl/schittering |
pagina 5
Figuur 2: reflectie en verstrooiing van zonlicht
Ook de eigenschappen van het oog is van belang. Niet alle energie die de zon uitstraalt en het zonnepaneel reflecteert wordt door het oog waargenomen. Grootheden die gebruikt worden voor licht dat door het oog wordt waargenomen zijn onder andere verlichtingssterkte, lichtsterkte en luminantie. De eenheden hiervan zijn respectievelijk lux [lx], candela [cd] en candela per vierkante meter [cd/m2]. Gangbaar is om de energiestroom van de zon uit te drukken in Watt per vierkante meter [W/m2]. Door de 'Electrical Engineering Department of the University of South Florida' is een methode ontwikkeld om deze energiestroom om te zetten naar de lichtsterkte [Michael, P.R. en collega's, 2020]. Deze methode wordt gehanteerd.
Uitgangspunten Bij het bepalen van mogelijke schitter houden we rekening met de blokkering van gebouwen. Bij het inzichtelijk maken van de dagen en tijden dat er schittering kan optreden gaan we uit van wolkeloze dagen. Omdat het niet elke dag wolkeloos weer is gebruiken we metingen van het KNMI over de afgelopen 30 jaar. Deze metingen geven per dag van het jaar de kans op een bewolkt moment of een wolkeloos moment. De totalen van schitter-minuten met en zonder deze correctie voor de wolken wordt apart gegeven bij de resultaten en de conclusie van dit verslag. Om de schittering te bepalen kiezen we enkele observatiepunten. Voor deze observatiepunten wordt de eventuele schittering in kaart gebracht. De observatiepunten zijn bij de woningen aan de Munnikenweg gekozen en ook een tweetal op de Oostweg (N470). Zie paragraaf De maatvoering voor de hoogtes van de observatiepunten.
Uw Zonnewijzer op maat Analyse schittering van zonnepanelen De Breekstraat 35 | info@zonnewijzer.nl | 1024 LJ Amsterdam | zonnewijzer.nl/schittering |
pagina 6
Lichthinder - Omwonenden Wanneer een persoon de reflectie van zonlicht in een zonnepaneel ziet kan deze het licht als storend ervaren of niet. Welke criteria zijn hier van toepassing? Om de storendheid van het licht inzichtelijk te maken gebruiken we een tweetal grootheden van het gereflecteerde licht en een drietal referentielichten of drempelwaarden. De twee grootheden van het gereflecteerde licht zijn: de verlichtingssterkte Ev in [lux] op een relevant geveldeel de luminantie van het lichtgevend oppervlak Lgr op het zonnepaneel in [cd/m2] Het drietal referentielichten of drempelwaarden zijn: het licht van de vuurtoren van Texel het licht van classe A grootlicht van een auto de drempelwaarde voor lichthinder in de avond en nacht
Vuurtoren Texel De vuurtoren Eierland op het noordelijkste puntje van het Nederlandsche eiland Texel is ontworpen om zichtbaar te zijn voor schepen op grote afstand op zee. Hiervoor is het onder andere uitgerust met een zeer sterke lamp. Om een indruk te krijgen van de felheid van de reflectie van zonlicht op de zonnepanelen gebruiken we de felheid van deze vuurtoren. In de grafieken van de verlichtingssterkte plaatsen we deze vuurtoren op 25 meter afstand van een observator. In de grafieken voor de luminantie ziet u de luminantie van de vuurtoren ter referentie. Zie paragraaf De maatvoering voor de gegevens van deze vuurtoren.
Grootlicht van een auto Vele van ons kennen het grootlicht van tegemoetkomende auto's. Het grootlicht van auto's kan ook overdag als storend worden ervaren. Om een indruk te krijgen van de felheid van de oplichtende zonnepanelen gebruiken we het grootlicht van een auto met twee koplampen die voldoen aan de Europese standaard3. In de grafieken van de verlichtingssterkte plaatsen we dit grootlicht op 25 meter afstand van een observator. In de grafieken voor de luminantie ziet u de luminantie van de twee koplampen grootlicht ter referentie. Zie paragraaf De maatvoering voor de gegevens van dit grootlicht. Mocht u een indruk van grootlicht van een auto op 25 meter willen? Doe gewoon eens het grootlicht van een auto aan en kijk vanaf 25 meter in de koplampen. Wel even op de grond gaan zitten of liggen zodat u echt in de lichtbundel kijkt.
Uw Zonnewijzer op maat Analyse schittering van zonnepanelen De Breekstraat 35 | info@zonnewijzer.nl | 1024 LJ Amsterdam | zonnewijzer.nl/schittering |
pagina 7
Drempelwaarden voor lichthinder in de avond en nacht. De drempelwaarden die hieronder beschreven worden zijn van toepassing op de avond en nacht. Deze zijn dus niet van toepassing op de schitter in de zonnepanelen, deze vindt uiteraard overdag plaats. Verlichting is in de avond sneller storend van overdag. Om deze reden zijn de hieronder beschreven drempelwaarden een ondergrens. Wanneer de schitter onder deze drempelwaarde komt is dit een sterk argument om de schitter als niet storend te classificeren. De Nederlandse Stichting Voor Verlichtingskunde (de NSVV1) is sinds 1937 een organisatie waarbij honderden professionals uit de lichtwereld zijn aangesloten. De NSVV beantwoordt kennisvragen op tal van kennisgebieden. Vanuit de expertgroep 'Lichthinder' wordt de 'Richtlijn Lichthinder' gepubliceerd [NSVV, 2020]. Deze richtlijn geeft criteria waarbij er gesproken kan worden van hinder door lichtbronnen in de avond en nacht. De NSVV maakt onderscheid in omgevingszones van E0 (duisternisgebied) tot en met E4 (stadscentrum/industriegebied). Voor dit rapport is E3 (stedelijk gebied) van toepassing. Ook maakt de NSVV voor de criteria onderscheid in de tijdsperiode avond (tot 23:00) en de tijdsperiode nacht (23:00-7:00). Voor dit rapport is de tijdsperiode avond aangehouden.
Verlichtingssterkte Voor de verlichtingssterkte geeft de richtlijn van de NSVV voor omgevingszone E3 een grens van maximaal 10 [lux] aan. Wanneer de verlichtingssterkte van een lichtbron een lagere waarde veroorzaakt op een relevante gevel wordt deze bron als niet storend geclassificeerd als het avond is.
Luminantie De grenswaarde voor de luminantie van een lichtgevend oppervlak wordt in de richtlijn van de NSVV bepaald door de omgevingszone en de oppervlakte van het lichtgevende vlak. Het lichtgevende deel van het zonnepaneel is afhankelijk van de positie van de zon aan de hemel en dus van de dag van het jaar en het moment van de dag. Per minuut van elke dag van het jaar wordt dit oppervlak berekend en wordt het juiste criterium uit de richtlijn toegepast. Hierdoor kan het zijn dat in de grafieken voor de luminantie meerdere criteria worden toegepast. U vindt deze criteria onder andere in de titel van de grafieken over de luminantie. Typisch voor omgevingszone E3 (stedelijk gebied) zijn de criteria 300 [cd/m2] tot 750 [cd/m2] voor de tijdsperiode tot 23:00. Een lichtgevend oppervlak met een luminantie onder de geldende drempelwaarde wordt als niet storend geclassificeerd in de avond.
1 Zie ook www.nsvv.nl
Uw Zonnewijzer op maat Analyse schittering van zonnepanelen De Breekstraat 35 | info@zonnewijzer.nl | 1024 LJ Amsterdam | zonnewijzer.nl/schittering |
pagina 8
Samenvatting lichthinder omwonenden Om een indruk te krijgen van de felheid van de schitter van de zonnepanelen worden grafieken getoond waarin de verlichtingssterkte en de luminantie worden aangegeven. Ter referentie worden in deze grafieken ook de vuurtoren van Texel, het grootlicht van de referentie auto en de drempelwaarden voor storend licht aangegeven. De drempelwaarden voor storend licht zijn van toepassing in de avond en nacht en dus niet op de schitter van de zonnepanelen. In de avond wordt licht sneller als storend ervaren. Om deze reden is het een ondergrens, valt de schitter onder deze grens dan is dit een sterk argument om de schitter als niet storend te classificeren. Het licht van de vuurtoren en het grootlicht van de auto is gewoon zoals dit overdag is. Het geeft een referentie zodat de lezer zich enige voorstelling kan maken van de felheid van de schitter.
Lichthinder - Autowegen In het geval dat gereflecteerd zonlicht zichtbaar is op openbare autowegen is de verkeersveiligheid van belang. Rondom vliegvelden en autowegen wordt daarom de kans op nabeeld in het oog bepaald. Nabeeld in het oog ontstaat als een persoon naar een lichtbron kijkt en vervolgens het lichtende beeld blijft zien, ook als de persoon de ogen sluit of naar een ander object kijkt. Deze kortdurende verblinding kan verkeersonveilige situaties opleveren. Voor het bepalen van de kans op nabeeld worden lichtgevende objecten ingedeeld in drie categorieën [Ho, C.K. en collega's 2009], [Ho, C.K. en collega's 2010]. Zie de figuur hieronder. Op de horizontale as staat de grootte van de zichtshoek van een lichtgevend object in millirad, op de verticale as staat de sterkte van de lichtstraling op het netvlies van het oog in Watt/cm2. Wanneer een lichtgevend object in het rode gebied komt is de kans op oogschade groot, in het gele gebied is de kans op een nabeeld groot en in het groene gebied is de kans op nabeeld klein. De zon is ter referentie in het plaatje aangegeven. Wanneer de zon groter zou zijn aan de hemel schuift het naar rechts in het figuur, wanneer de zon zwakker zou schijnen (bijvoorbeeld door sluierbewolking) zakt het naar beneden in de figuur.
Uw Zonnewijzer op maat Analyse schittering van zonnepanelen De Breekstraat 35 | info@zonnewijzer.nl | 1024 LJ Amsterdam | zonnewijzer.nl/schittering |
pagina 9
Impact van een schittering in het kader van verkeersveiligheid
Geometrie van de opstelling Met de geometrie van de opstelling bedoelen we alle relevante maten, hellingen en posities die een rol spelen in de modellering van de schittering,
De velden met zonnepanelen De zonnepanelen die gepland zijn te installeren zijn opgedeeld in acht velden. In de figuur hieronder zijn deze velden weergegeven.
Uw Zonnewijzer op maat Analyse schittering van zonnepanelen De Breekstraat 35 | info@zonnewijzer.nl | 1024 LJ Amsterdam | zonnewijzer.nl/schittering |
pagina 10
Figuur 3: De velden met zonnepanelen
De richting van elk veld is van belang. Deze richting wordt aangegeven met de hoek ten opzichte van het zuiden, met de klok mee (naar west) is een positieve hoek. De richtingen zijn conform de tabel in onderstaand figuur, deze tabel is door de opdrachtgever verstrekt.
Uw Zonnewijzer op maat Analyse schittering van zonnepanelen De Breekstraat 35 | info@zonnewijzer.nl | 1024 LJ Amsterdam | zonnewijzer.nl/schittering |
pagina 11
aantal rijen
panelen per rij
maat paneel LxB (mm)
helling [deg]
azimut [deg]
2384x1303
13
V2
7 * 2x203 1+1 row of 2x175) IS ** 2x 18
2384x 1303
-13/ 13 (E/W)
V3
21 ** 2x20
2384x 1303
-13/13 (E/W)
V4
17 ** 2x20
2384x 1303
-13/ 13 | E/W)
V5
S * 2x112
2384x 1303
13
VS
S * 2x210 1+1 row of 2x 182)
2384x1303
13
V7
s * 2x35 s * 2x 126
2384x 1303
13
2384x1303
13
VI
VS
-i -i -i -i -i -i -i -i
* 1 row is made up of tables of 2x28,2x14 or 2x7 panels in portrait mode ** 1 row is made up of 2 panels in landscape (E-W) orientation Het azimut is in deze tabel gegeven als de hoek vanuit het zuiden naar west gerekend, dus met de klok mee is een positieve hoek
Figuur 4: De oriëntatie en maten van de velden met zonnepanelen.
Elk veld bestaat uit meerdere zonnepanelen. De hoek die elk paneel met het horizontale vlak maakt is 13 graden. De zonnepanelen op het water (V2, V3 en V4) zijn ruggelings tegen elkaar geplaatst. Zie de figuur hieronder. Hierdoor heeft elk veld van meerde panelen telkens twee oriëntaties die 180 graden uit elkaar liggen.
Figuur 5: Opstelling van de afzonderlijke zonnepanelen op het water.
De velden op het gras bestaan uit tafels met telkens twee banen zonnepanelen in portret mode. Een zijaanzicht van drie van dergelijke rijen tafels ziet u in de figuur hieronder.
Uw Zonnewijzer op maat Analyse schittering van zonnepanelen De Breekstraat 35 | info@zonnewijzer.nl | 1024 LJ Amsterdam | zonnewijzer.nl/schittering |
pagina 12
Het grasland waar de panelen op komen is als referentiehoogte genomen, we noemen dit maaiveld-panelen. De Oostweg ligt 100cm hoger dan maaiveld-panelen, de Munnikenweg ligt 45cm hoger dan maaiveld-panelen. Er geldt dan: Maaiveld-oostweg Maaiveld-munnikenweg
= maaiveld_panelen+100 cm = maaiveld_panelen+45 cm
maaivelcLoostweg ^ maaiveld-panelen d-100cm
maaiveld„munikkenweg ^ maaiveld-panelen d-45cm Figuur 6: De hoogte van de verschillende maaivelden.
Uw Zonnewijzer op maat Analyse schittering van zonnepanelen De Breekstraat 35 | info@zonnewijzer.nl | 1024 LJ Amsterdam | zonnewijzer.nl/schittering |
pagina 13
Struwelen Rondom een groot deel van de velden met zonnepanelen worden struwelen aangebracht. In de figuur hieronder zijn deze paars weergegeven. Een struweel is een ondoorzichtig geheel van bosschages en eventueel een hek met ondoorzichtig doek.
Plaatsing van struwelen.
De maatvoering De volgende maten zijn gebruikt bij de analyse.
Voor alle velden van panelen Maat van enkel paneel lengte: Maat van enkel paneel breedte: Tophoek van de reflecterende l ichtkegel: Model voor reflectie van zonlicht in zonnepaneel: Smooth glass with anti-reflection coating
Zonnepanelen boven gras (V1 en V5 t/m V8) Breedte van een tafel met twee banen van panelen in portret: Lengte van een tafel van panelen 7, 14 of 28 maal Hoogte onderste rand boven maaive^panelen Helling van de panelen Azimut van de panelen (van zuid naar west is positief)
Uw Zonnewijzer op maat Analyse schittering van zonnepanelen De Breekstraat 35 | info@zonnewijzer.nl | 1024 LJ Amsterdam | zonnewijzer.nl/schittering |
238.4 130.3 4.0
cm cm graad
480 130.4 80 13 -1
cm cm cm graad graad
pagina 14
Zonnepanelen boven water (V2, V3 en V4) Lengte van een element, paneel in landscape ( C ) Breedte van een element (B) Hoogte onderste rand boven maaiveld-panelen Helling van de panelen Azimut van de panelen (van zuid naar west is positief)
238.4 255 175 13 -1
cm cm cm graad graad
Struwelen Hoogte struweel
250
cm
Referentie lichtbronnen Vuurtoren Texel ter referentie2 Diameter lens van de vuurtoren afstand tot vuurtoren in grafieken
2.850.000 100 25
candela cm m
Referentie auto grootlicht Class A headlamp3 grootte apertuur per koplamp aantal grootlicht koplampen afstand tot grootlicht in grafieken
27.000 10 x 10 2 25
candela cm2 stuks m
Maatvoering van een basis eenheid van twee panelen op water.
2 Zie bijvoorbeeld https^/nl.wikipedia.org/wiki/Eierland^vuurtoren) 3 Addendum 148 - UN Regulation No. 149, Uniform provisions concerning the approval of road illumination devices (lamps) and systems for power-driven vehicles, 15 november 2019, United Nations
Uw Zonnewijzer op maat Analyse schittering van zonnepanelen De Breekstraat 35 | info@zonnewijzer.nl | 1024 LJ Amsterdam | zonnewijzer.nl/schittering |
pagina 15
In overleg met de opdrachtgever zijn de volgende posities gekozen voor de observatiepunten: Observatiepunten 1 2
52° 1'51.31" N 52° 1'51.35" N
4°28'55.81" O
woonhuis A
150 cm Maaive^ munnikenweg
4°29'02.58" O
woonhuis B
150 cm Maaiveld_ munnikenweg 150 cm Maaiveld_ munnikenweg
3
52° 1'51.32" N
4°29'06.15" O
woonhuis C
4
52° 1'51.37" N
4°29'13.27" O
woonhuis D
150 cm Maaiveld_ munnikenweg
5
52° 1'51.26" N
4°29'20.34" O
woonhuis E
150 cm Maaiveld_ munnikenweg
6
52° 1'51.30" N
4°29'25.65" O
woonhuis F
150 cm Maaive^ munnikenweg
7
52° 1'51.29" N
4°29'28.13" O
woonhuis G
150 cm Maaiveld_ munnikenweg
8
52° 1'51.51" N
4°29'32.92" O
woonhuis H
150 cm Maaiveld_ munnikenweg
9
52° 1'51.58" N
4°29'41.07" O
150 cm Maaiveld_ munnikenweg
10
52° 1'51.51" N
4°29'47.76" O
woonhuis I woonhuis J
11
52° 1'51.53" N
4°29'49.62" O
woonhuis K
150 cm Maaive^ munnikenweg
12
52° 1'51.64" N
4°29'54.90" O
woonhuis L
150 cm Maaiveld_ munnikenweg
13
52° 1'51.72" N
4°30'06.86" O
woonhuis M
150 cm Maaiveld_ munnikenweg
14
52° 1'50.88" N
4°30'11.87" O
woonhuis N
150 cm Maaiveld_ munnikenweg
15
52° 1'55.24" N
4°29'23.41" O
N470
O
100 cm Maaiveld_ oostweg
16
52° 1'54.85" N
4°28'55.13" O
100 cm Maaive^ oostweg
17
52° 1'51.37" N
4°28'42.58" O
N470 P woonhuis Q
4°28'43.73" O
woonhuis R
150 cm Maaiveld_ munnikenweg
18
52° 1'49.67" N
150 cm Maaiveld_ munnikenweg
150 cm Maaiveld-panelen
Gebruikte maten voor een locatie en een richting In dit rapport worden een enkele maten gebruikt om een locatie aan te geven en om de richting van de helling van de panelen aan te geven. Voor een locatie op aarde worden de breedtegraad en lengtegraad gebruikt. Met beide wordt de geografische breedte- en lengtegraad bedoeld, dus de GPS-coördinaten van een locatie. Ook worden azimut en hoogte gebruikt om een richting aan te geven, ook de richting van de helling. Het azimut is de hoek vanaf het geografisch zuiden over west gemeten in het horizontale vlak. Een positieve hoek is naar west, een negatieve hoek is naar oost. De hoogte is de hoek van een object boven de horizon. Dus de hoek van het horizontale vlak naar een object aan de hemel, zie Figuur 8.
Uw Zonnewijzer op maat Analyse schittering van zonnepanelen De Breekstraat 35 | info@zonnewijzer.nl | 1024 LJ Amsterdam | zonnewijzer.nl/schittering |
pagina 16
Figuur 7: azimut en hoogte van een object
Om de richting van een muur of de richting van een helling aan te geven wordt ook het azimut van de muur gebruikt. Dit is de richting die een persoon opkijkt wanneer deze met de rug tegen de muur staat en recht van de muur afkijkt. In Figuur 9 heeft de blauwe muur bijvoorbeeld een azimut van -65o. het minteken is vanwege de hoek naar oost. Een zuidmuur heeft een azimut van 0o en een muur op het westen heeft een azimut van 90o om enkele voorbeelden te noemen.
Figuur 8: voorbeeld, bovenaanzicht van een muur met azimut -65o
Uw Zonnewijzer op maat Analyse schittering van zonnepanelen De Breekstraat 35 | info@zonnewijzer.nl | 1024 LJ Amsterdam | zonnewijzer.nl/schittering |
pagina 17
Het model en de IJking Alle voorgaande gegevens zijn gemodelleerd. De relevante onderdelen zoals de observatiepunten en de zonnepanelen zijn te zien in de figuren hieronder. De blauwe vlakken in de figuur zijn de zonnepanelen. Het rode observatiepunt is het actieve punt van waaruit een schittering wordt geanalyseerd. De groene banen zijn de struwelen. In Appendix G Vogelvlucht over de velden ziet u de gehele vogelvlucht.
De tophoek van de kegel kan bepaald worden door berekende schittering met verstrooiing te ijken met foto's van de werkelijke schittering. Aangezien er geen foto's voorhanden zijn van schitter in de te gebruiken panelen is gekozen voor een tophoek van 4 graden, dit is een waarde die ook gebruikt is in andere projecten. Door nu de zonnestanden van alle dagen van het jaar en tijden van de dag afzonderlijk te berekenen kan een goede indruk verkregen worden wanneer de reflectie bij een bepaald observatiepunt zichtbaar is. Deze berekening wordt uitgevoerd voor elk observatiepunt in stapjes van 1 minuut van zonsopgang tot zonsondergang.
Uw Zonnewijzer op maat Analyse schittering van zonnepanelen De Breekstraat 35 | info@zonnewijzer.nl | 1024 LJ Amsterdam | zonnewijzer.nl/schittering |
pagina 18
Resultaten Ter plekke de 18 observatiepunten is onderzocht of er schittering kan plaatsvinden voor de geplande opstelling.
Munnikenweg begane grond Voor de observatiepunten aan de Munnikenweg op de begane grond is geen tot bijna geen schitter te zien. Dit komt met name door de struwelen. De observatiepunten 2, 3, 4 en 6 tm 18 hebben geen schitter (observatiepunt 15 en 16 liggen op de N470). Een typische situatie is bijvoorbeeld observatiepunt 7. In de figuur hieronder zien we een bovenaanzicht van observatiepunt 7. Er is geen schitter te zien op deze afbeelding. In de tweede figuur hieronder zien de tijden van schitter, ook hier geen schitter te zien. Ter referentie staat de zonsopgang en zonsondergang in deze figuur.
Uw Zonnewijzer op maat Analyse schittering van zonnepanelen De Breekstraat 35 | info@zonnewijzer.nl | 1024 LJ Amsterdam | zonnewijzer.nl/schittering |
pagina 19
zonnetijd en datum van gianspirten binnen wenceltļKe paneel retvoek scattering 4 co g-aart observatiepunt Smooth çtaĩs v.ith antt-raflectaon rooting
21 '00
zoo eronder 10:00
15.00
12:00
»:oq [10:00 -
33.00
01-Jan
1s-heb
01 Apr
M.Vy
01-Jul
1íi-Aug
01-Od
31-ljŵc
13- NOV
dũt.m Idsg-mBandJ
Wanneer er een spleet in het struweel zit kan de schitter hierdoor net zichtbaar worden op specifieke tijden en specifieke dagen van het jaar. Dit geldt voor de observatiepunten 1 en 5. Een voorbeeld is observatiepunt 5. We kunnen net tussen de struwelen door kijken. Zie figuur hieronder, de gele stippen geven de plek van de schitter aan. In de tweede en derde figuur hieronder zien we de periode en duur van de schitter. Het betreft 33 dagen per jaar in de vroege ochtend en dan 15 minuten per dag met schitter.
Situatie met paneel actief observatiepunt: 5
pij mm__, —
415
, JJ-
Ŝľ* 400
Ü
---- ^
~ ļļļTįPİ-
600
800 Oost [m]
Uw Zonnewijzer op maat Analyse schittering van zonnepanelen De Breekstraat 35 | info@zonnewijzer.nl | 1024 LJ Amsterdam | zonnewijzer.nl/schittering |
pagina 20
Uw Zonnewijzer op maat Analyse schittering van zonnepanelen De Breekstraat 35 | info@zonnewijzer.nl | 1024 LJ Amsterdam | zonnewijzer.nl/schittering |
pagina 21
Verlichti ngssterkte Ev [lux] omgevingszone E3 - stedelijk gebied grenswaarde: 10 [lux] observatiepunt: 5 Smooth glass with anti-reflection coating 4
schitter
:
----------groot licht ondergrens r
Lir
01-Apr
01-Jul datum [dag-maand]
De sterkte van de verlichtingssterkte van de schitter is vergelijkbaar met die van grootlicht van een auto. Logisch advies is hier om de struwelen zo veel mogelijk aansluitend te maken. Grafieken voor de overige observatiepunten vindt u in de appendices.
Oostweg, N470 autoweg Voor de Oostweg gelden de specificaties van verkeersveiligheid. Observatiepunt 15 en 16 liggen op deze weg. Er is zeer weinig schitter op de N470, de aanwezige schitter is van de watervelden (V2,3 en 4). Hieronder de twee bovenaanzichten. De gele stippen zijn amper te zien.
Uw Zonnewijzer op maat Analyse schittering van zonnepanelen De Breekstraat 35 | info@zonnewijzer.nl | 1024 LJ Amsterdam | zonnewijzer.nl/schittering |
pagina 22
Situatie met paneel actief observatiepunt: 15
800
600 Oost [m]
Uw Zonnewijzer op maat Analyse schittering van zonnepanelen De Breekstraat 35 | info@zonnewijzer.nl | 1024 LJ Amsterdam | zonnewijzer.nl/schittering |
pagina 23
zonnetijd en datum van glanspunten binnen werkelijke paneel tophoek scattering: 4.00 graad observatiepunt: 15 Smooth glass with anti-reflection coating direct scatter zon op/onder
01-Apr
15-May 01-Jui 15-Aug datum [dag-maand]
zonnetijd en datum van glanspunten binnen werkelijke paneel tophoek scattering: 4.00 graad observatiepunt: 16 Smooth glass with anti-reflection coating direct scatter zon op/onder
01-Apr
15-May 01-Jui 15-Aug datum [dag-maand]
De figuren hierboven en hieronder geven de tijden en duur van schitter. Het betreft voor observatiepunt 15 in totaal 122 dagen per jaar met gemiddeld 11 minuten per dag met schitter in de middag. Voor observatiepunt 16 zijn dit 71 dagen per jaar met gemiddeld 9 minuten per dag met schitter en dan in de ochtend. In de laatste twee figuren van deze paragraaf ziet u de kans op nabeeld zoals dat van belang is voor verkeersveiligheid. Alle
Uw Zonnewijzer op maat Analyse schittering van zonnepanelen De Breekstraat 35 | info@zonnewijzer.nl | 1024 LJ Amsterdam | zonnewijzer.nl/schittering |
pagina 24
schitter bevindt zich in het groene gebied, de meest verkeersveilige zone van het model met een lage kans op nabeeld.
Uw Zonnewijzer op maat Analyse schittering van zonnepanelen De Breekstraat 35 | info@zonnewijzer.nl | 1024 LJ Amsterdam | zonnewijzer.nl/schittering |
pagina 25
Uw Zonnewijzer op maat Analyse schittering van zonnepanelen De Breekstraat 35 | info@zonnewijzer.nl | 1024 LJ Amsterdam | zonnewijzer.nl/schittering |
pagina 26
Bewolking Bij de weergave van schitterminuten gaan we uit van wolkeloze dagen. Echter is het niet altijd zonnig weer. De KNMI verstrekt gegevens over de te verwachte bewolking gaande het jaar op basis van metingen over de afgelopen 30 jaar. U vindt deze gegevens in de appendices. Wanneer we wegen met deze gegevens van het KNMI vinden we de volgende tabel voor de observatiepunten met schitter. Effectieve zon-uren over periode 1 jan tot en met 31 dec van 03:40 tot 20:20 zonnetijd Uren per jaar obs 1 5 15 16
schitter 3.1 3.6 9.3 4.9
Conclusie Tussen de Oostweg (N470) en de Munnikenweg te Lansingerland is een groenstrook. Voornemen is om in deze groenstrook een zonneweide aan te leggen met struwelen. Een aantal bewoners in de directe omgeving vragen zich af of schitter van deze zonnepanelen mogelijk is. Schittering kan optreden als de reflectie van de zon in de panelen zichtbaar is door een persoon in de omgeving. De vraag is op welke dagen van het jaar en op welke momenten van de dag de schitter eventueel optreedt. Een model is gemaakt met daarin alle relevante maten, posities en hellingen van de zonnepanelen. Ook de struwelen zijn in dit model aanwezig. Een struweel is gemodelleerd als een ondoorzichtige strook. Bij woningen langs de Munnikenweg en ook op de Oostweg N470 zijn observatiepunten gekozen. Vanuit deze 18 observatiepunten wordt mogelijke schittering onderzocht. Om voor omwonenden enige indruk van de felheid van schitter te geven wordt gebruik gemaakt van twee retentie-lichtbronnen, het grootlicht van een auto en de vuurtoren van Texel. Verder is een ondergrens gebruikt uit de richtlijn lichthinder van de NSVV, wanneer de felheid onder deze grens valt classificeren we dit als niet storend licht.
Uw Zonnewijzer op maat Analyse schittering van zonnepanelen De Breekstraat 35 | info@zonnewijzer.nl | 1024 LJ Amsterdam | zonnewijzer.nl/schittering |
pagina 27
De Oostweg N470 is een autoweg, hier gebruiken we de indeling voor verkeersveiligheid. Hierbij wordt de kans op nabeeld in het oog door een lichtbron in kaart gebracht. Wanneer een bestuurder een nabeeld heeft kan dit aanleiding geven tot onveilige verkeerssituaties. Langs de Munnikenweg blijkt vrijwel geen schitter op te treden, dit komt met name door de struwelen. Wanneer er een spleet in de struwelen zit kan schitter hier doorheen komen. Dit geldt voor observatiepunt 1 en 5. Het betreft dan 10 a 15 minuten schitter per dag voor ongeveer 4 weken per jaar in de vroege ochtend. Logisch advies is de struwelen goed te laten aansluiten. Op de Oostweg N470 treedt 10 minuten schitter op per dag gedurende 71 dagen (observatiepunt 16) tot 122 dagen (observatiepunt 15) per jaar. Deze schitter geeft een lage kans op nabeeld en wordt daarom niet als verkeersonveilig geclassificeerd. Tot slot merken we op dat de hierboven genoemde tijden van schitter uitgaan van wolkeloze dagen. Wanneer we wegen met de kans op bewolking zoals het KNMI deze verstrekt hebben de observatiepunten waar schitter optreedt enkele uren per jaar schitter.
Uw Zonnewijzer op maat Analyse schittering van zonnepanelen De Breekstraat 35 | info@zonnewijzer.nl | 1024 LJ Amsterdam | zonnewijzer.nl/schittering |
pagina 28
Over zonnetijd, wintertijd en zomertijd De tijden op de assen in de figuren van het schitteringsmodel zijn gegeven in zonnetijd. Voor Nederland geldt de vuistregel, tel 1 uur en 40 minuten op bij de zonnetijd, dan heb je de zomertijd: Vuistregel »»
zomertijd » zonnetijd + 1:40
««
wintertijd » zonnetijd + 0:40
««
en ook: Vuistregel »»
Dus tel 40 minuten op bij de zonnetijd, dan heb je de wintertijd. Met deze vuistregels zijn de tijden in zonnetijd eenvoudig om te zetten naar zomertijd of wintertijd. In een aantal figuren staat in de titel van de figuur de zomer- en wintertijd. Deze zijn nauwkeurig berekend, niet met de vuistregel maar met zeer nauwkeurige algoritmes4 De zonnetijd is de natuurlijke tijd. Om 12:00 zonnetijd staat de zon in het zuiden op haar hoogste punt aan de hemel en 24 zonne-uur later staat de zon weer in het zuiden. De zonnetijd is een lokale tijd. De zonnetijd in bijvoorbeeld Arnhem verscheelt een aantal minuten met de zonnetijd in bijvoorbeeld Haarlem. Zonne-uren duren door het jaar heen niet even lang. Met de uitvinding van de moderne klokken werd dit duidelijk. Met de invoering van het treinnetwerk in het begin van de vorige eeuw werd het noodzakelijk in grotere regio's dezelfde tijd te voeren. Mede hierdoor werden tijdzones ingevoerd. Doordat een plaats in Nederland een vaste geografische plek in de tijdzone inneemt moet er onder andere een vast aantal minuten bij de zonnetijd worden opgeteld om de wintertijd of zomertijd te krijgen. Dit vaste aantal minuten wordt de lengtecorrectie genoemd. Naast de lengtecorrectie van een vast aantal minuten is er ook een correctie van een variabel aantal minuten over het jaar.
Dit verschijnsel staat bekent onder de naam tijdsvereffening, zie Figuur 13. Het is een gevolg van de elliptische aardbaan rond de zon en de stand van de aardas ten opzichte van deze baan. In de zomermaanden varieert de tijdsvereffening van enkele minuten tot maximaal 7 minuten. In de wintermaanden loopt de tijdsvereffening op tot een kwartier. Zoals aangegeven in de eerste alinea van deze paragraaf is het gebruik van de vuistregel aan te raden voor het interpreteren van de diagrammen in dit rapport.
4 Het betreft hier de algoritmes met de hoogste nauwkeurigheid uit 'Astronomical Algorithms', Jean Meeuws, second edition, published by Willmann-Bell, Inc.
Uw Zonnewijzer op maat Analyse schittering van zonnepanelen De Breekstraat 35 | info@zonnewijzer.nl | 1024 LJ Amsterdam | zonnewijzer.nl/schittering |
pagina 29
ţ
Tijdsvereffening in minuten zomertijd is zonnetijd plus lengtecorrectíe plus tijdsvereffening
Jan
Feb
Mrt
Apr
-nu -
-iu
Figuur 9: de tijdsvereffening.
Referenties Van de Linden, A.C. (2005). Zonnestraling en zonstralingsgegevens, Klimapedia, https://klimapedia.nl/wp-content/uploads/2013/06/W9_zonnestraling_en_zonstralingsgegevens.pdf Ho, C.K., C. A. Sims, J. E. Yellowhair (2016). Solar Glare Hazard Analysis Tool (SGHAT), User's Manual v. 3.0, 31-33, Sandia National Laboratories. Ho, C. K., C. M. Ghanbari, R. B. Diver (2009), 'Hazard Analyses of Glint and Glare From Concentrating Solar Power Plants', Proceedings of SolarPACES 2009, Berlin, Germany, Sept. 15-18, Report No. SAND2009-4131C. Ho, C. K., S. S. Khalsa (2010), 'Hazard Analysis and Web-Based Tool for Evaluating Glint and Glare from Solar Collector Systems', proceedings of SolarPACES, Perpignan, France, Sept. 21 24 Michael, P.R. (2020), A conversion guide: solar irradiance and lux illuminantie. Electrical Engineering Department, University of South Florida. Nederlandse Stichting voor Verlichtingskunde (2020), Richtlijn lichthinder, 3e herziene druk, Horaplantsoen 18, Ede.
Uw Zonnewijzer op maat Analyse schittering van zonnepanelen De Breekstraat 35 | info@zonnewijzer.nl | 1024 LJ Amsterdam | zonnewijzer.nl/schittering |
pagina 30
Disclaimer Zonnewijzer op maat levert dit rapport onder de leveringsvoorwaarden van zonnewijzer op maat. Zie zonnewijzer.nl/leveringsvoorwaarden. Een relevant stukje voor dit schitteringsrapport in deze voorwaarden is het volgende: Schitteringsrapport Bij het opstellen van een schitteringsrapport wordt in kaart gebracht wat het effect is van de reflectie van de zon in zonnepanelen en de eventuele overlast die dit kan veroorzaken op bepaalde plekken. Ook de effecten van verplaatsen of kantelen van zonnepanelen kan een onderdeel van dit rapport zijn. Ook het effect van eventueel in de toekomst te plaatsen zonnepanelen kan een onderdeel van dit rapport zijn. Ook het effect van de energieopbrengst van de zonnepanelen in verschillende posities en op verschillende plaatsen kan onderdeel van dit rapport zijn. Een schitteringsrapport wordt met de grootste zorg opgesteld. Mochten er onverwachte effecten optreden bij bestaande zonnepanelen of wanneer zonnepanelen verplaatst, gekanteld of nieuw geplaatst worden kan Zonnewijzer op maat nooit aansprakelijk gesteld worden voor deze onverwachte effecten of eventuele gevolgen hiervan.
Uw Zonnewijzer op maat Analyse schittering van zonnepanelen De Breekstraat 35 | info@zonnewijzer.nl | 1024 LJ Amsterdam | zonnewijzer.nl/schittering |
pagina 31
Appendix A - schitterpunten Schitter bij de geplande opstelling van de panelen, zie de figuren hieronder. Alleen de observatiepunten met schitter zijn opgenomen. De gele markering geeft aan dat een observant via het zonnepaneel direct in de zon kijkt.
Uw Zonnewijzer op maat Analyse schittering van zonnepanelen De Breekstraat 35 | info@zonnewijzer.nl | 1024 LJ Amsterdam | zonnewijzer.nl/schittering |
pagina 32
Appendix B - schitter, de tijden per dag De gele markering geeft de directe schitter aan, de blauwe markering geeft de schitter door scattering (verstrooiing) aan.
zonnetijd en datum van glanspunten binnen werkelijke paneel tophoek scattering: 4.00 graad observatiepunt: 1 Smooth glass with anti-reflection coating direct scatter zon op/onder
01-Apr
15-May 01-Jui 15-Aug datum [dag-maand]
Uw Zonnewijzer op maat Analyse schittering van zonnepanelen De Breekstraat 35 | info@zonnewijzer.nl | 1024 LJ Amsterdam | zonnewijzer.nl/schittering |
pagina 33
zonnetijd en datum van glanspunten binnen werkelijke paneel tophoek scattering: 4.00 graad observatiepunt: 15 Smooth glass with anti-reflection coating direct scatter zon op/onder
01-Apr
15-May 01-Jui 15-Aug datum [dag-maand]
Uw Zonnewijzer op maat Analyse schittering van zonnepanelen De Breekstraat 35 | info@zonnewijzer.nl | 1024 LJ Amsterdam | zonnewijzer.nl/schittering |
pagina 34
Appendix C - Duur van de schitter
Uw Zonnewijzer op maat Analyse schittering van zonnepanelen De Breekstraat 35 | info@zonnewijzer.nl | 1024 LJ Amsterdam | zonnewijzer.nl/schittering |
pagina 35
Uw Zonnewijzer op maat Analyse schittering van zonnepanelen De Breekstraat 35 | info@zonnewijzer.nl | 1024 LJ Amsterdam | zonnewijzer.nl/schittering |
pagina 36
Uw Zonnewijzer op maat Analyse schittering van zonnepanelen De Breekstraat 35 | info@zonnewijzer.nl | 1024 LJ Amsterdam | zonnewijzer.nl/schittering |
pagina 37
Appendix D - Sterkte van de schitter Indicatie van de felheid van de schitter. Voor de autoweg N470 geldt de kans op nabeeld en daarmee de kans op verkeersonveilige situaties. Voor een observatiepunt geven de grafieken voor verlichtingssterkte, lichtsterkte en luminantie een indicatie.
Impact van schittering - obs: 16 Smooth glass with anti-reflection coating oogschade hoge kans nabeeld lage kans nabeeld zon ter referentie schittering
opgespannen hoek van de bron [mrad]
Uw Zonnewijzer op maat Analyse schittering van zonnepanelen De Breekstraat 35 | info@zonnewijzer.nl | 1024 LJ Amsterdam | zonnewijzer.nl/schittering |
pagina 38
Uw Zonnewijzer op maat Analyse schittering van zonnepanelen De Breekstraat 35 | info@zonnewijzer.nl | 1024 LJ Amsterdam | zonnewijzer.nl/schittering |
pagina 39
Verlichti ngssterkte Ev [lux] omgevingszone E3 - stedelijk gebied grenswaarde: 10 [lux] observatiepunt: 5 Smooth glass with anti-reflection coating 4
schitter
:
----------groot licht ondergrens r
Lir
101
1001-Jan
01-Apr
01-Jul datum [dag-maand]
Uw Zonnewijzer op maat Analyse schittering van zonnepanelen De Breekstraat 35 | info@zonnewijzer.nl | 1024 LJ Amsterdam | zonnewijzer.nl/schittering |
pagina 40
Appendix E - gegevens KNMI
Bron: https://www.knmi.nl/klimaat-viewer
Bovenstaand figuur geeft de zonne-uren als percentage van de duur van de dag over de periode 1991-2020 zoals verstrekt door het KNMI. Geldend voor de locatie De Bilt.
Uw Zonnewijzer op maat Analyse schittering van zonnepanelen De Breekstraat 35 | info@zonnewijzer.nl | 1024 LJ Amsterdam | zonnewijzer.nl/schittering |
pagina 41
Appendix F - totalen schitterminuten wolkeloze dagen Uitgaande van wolkeloze dagen gelden de gegevens hieronder
— Totale schittering - obs 1 — totale schitterminuten van 03-Apr tot 09-Sep minuten totaal [min]: 450.0 uur totaal [uur]: 7.5 minuten/dag^e^schitter, gemiddeld [min]: 14.1 oplopend tot max van: 19.0 [min] aantal dagen met schitter : 32 --- Totale schittering - obs 5 -- totale schitterminuten van 23-Apr tot 19-Aug minuten totaal [min]: 486.0 uur totaal [uur]: 8.1 minuten/dag^e^ schitter, gemiddeld [min]: 14.7 oplopend tot max van: 19.0 [min] aantal dagen met schitter : 33 --- Totale schittering - obs 15 -- totale schitterminuten van 12-Mar tot 01-Oct minuten totaal [min]: 1282.0 uur totaal [uur]: 21.4 minuten/dag^et _schitter, gemiddeld [min]: 10.5 oplopend tot max van: 13.0 [min] aantal dagen met schitter : 122 --- Totale schittering - obs 16 -- totale schitterminuten van 15-Mar tot 28-Sep minuten totaal [min]: 659.0 uur totaal [uur]: 11.0 minuten/dag^et _schitter, gemiddeld [min]: 9.3 oplopend tot max van: 13.0 [min] aantal dagen met schitter : 71
Uw Zonnewijzer op maat Analyse schittering van zonnepanelen De Breekstraat 35 | info@zonnewijzer.nl | 1024 LJ Amsterdam | zonnewijzer.nl/schittering |
pagina 42
Appendix G - Vogelvlucht over de velden Hieronder de vogelvlucht over de velden met zonnepanelen
Uw Zonnewijzer op maat Analyse schittering van zonnepanelen De Breekstraat 35 | info@zonnewijzer.nl | 1024 LJ Amsterdam | zonnewijzer.nl/schittering |
pagina 43
Uw Zonnewijzer op maat Analyse schittering van zonnepanelen De Breekstraat 35 | info@zonnewijzer.nl | 1024 LJ Amsterdam | zonnewijzer.nl/schittering |
pagina 44
Uw Zonnewijzer op maat Analyse schittering van zonnepanelen De Breekstraat 35 | info@zonnewijzer.nl | 1024 LJ Amsterdam | zonnewijzer.nl/schittering |
pagina 45