[T24.09828] Participatieplan Begrotingsproces 2026 - 2029

Memo Gemeente Lansingerland

Van

Wouter Dittrich

Aan

College van B&W en Directieteam

Onderwerp

Participatieplan Begrotingsproces 2026-2029

Datum

23 december 2024

Ons kenmerk

T24.09828

1. Aanleiding Het begrotingsjaar 2026 is voor gemeentelijke financiën een belangrijk jaar. In dat jaar dient een verkleining van het gemeentefonds zich aan. Uit het gemeentefonds komt het overgrote deel van het geld dat een gemeente te besteden heeft. Veranderingen in de verdeling van het gemeentefonds hebben al een paar jaar effect op de begroting van gemeente Lansingerland. Lansingerland is een zogenoemde ‘nadeelgemeente’ binnen de veranderde gemeentefonds-systematiek. Naar verwachting zijn er vanaf 2026 voor de gemeente Lansingerland, en vrijwel alle andere gemeenten in Nederland, forse tekorten in de begroting te overbruggen. Dit heeft ook effect op de samenleving van de gemeente. Het college en de gemeenteraad vinden dat de financiële uitdaging die op de gemeente afkomt, vraagt om een andere benadering om te komen tot een begroting. De gemeenteraad heeft op 4 december 2024 een plan van aanpak over het proces naar Begroting 2026 besproken (T24.08471). Samen gaan het college en de raad breder bepalen welke ambities ze willen waarmaken en welke nu niet haalbaar zijn. Ze gaan samen het debat voeren over de weging en prioritering van ambities. De raad maakt uiteindelijk een keuze tussen verschillende varianten waarmee het college vervolgens een begroting opstelt.

Omdat begroting 2026 naar verwachting aanzienlijke maatschappelijke impact heeft, willen het college en de raad in gesprek met inwoners en organisaties over de financiële afwegingen die kunnen worden gemaakt.

2. Doelstelling Bij het bepalen van de doelstelling van het burgerparticipatieproces is het goed om ook de bredere doelstelling van het begrotingsproces mee te nemen. Het proces richting Begroting 2026, dat is beschreven in het plan van aanpak, heeft als doel om: A. Afwegingen te maken op basis van inhoud en de financiële afwegingen daarop te laten volgen; B. De raad beter te laten sturen op de afwegingen ten aanzien van de inhoudelijke ambities.

1/6

Voor het burgerparticipatieproces zijn de doelen als volgt: A. Aandacht - De kans bestaat dat maatschappelijke organisaties die nu financiële ondersteuning krijgen van de gemeente, straks een (veel) lagere gemeentelijke bijdrage krijgen. Dit zal effect hebben op het werk dat deze organisaties kunnen verrichten voor de samenleving. Het is van belang dat maatschappelijke organisaties zich dit op tijd kunnen realiseren, zodat zij hier rekening mee kunnen houden bij hun voorbereidingen op de toekomst. B. Meedenken - De gemeente vraagt inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties om mee te denken over: a) de mogelijke effecten op de samenleving wanneer de gemeente en maatschappelijke organisaties minder te besteden hebben dan nu het geval is, en; b) manieren om nadelige effecten te verzachten. Hieruit volgt dat de gemeente inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties mee wil laten praten over het prioriteren en wegen van gemeentelijke ambities. Bovendien dat wij met elkaar – gemeente en gemeenschap - negatieve effecten van de bezuinigingen samen zo veel mogelijk kunnen opvangen, waarbij we ook het besef hebben dat dit niet voor elke maatregel kan. C. Uitwerking - De raad maakt de finale afweging en beslist welke variant wordt uitgewerkt in de begroting.

Ook bij deze uitwerking kan de samenleving van invloed zijn, omdat het gaat om grote (financiële) veranderingen.

3. De stappen in het participatie- en besluitvormingsproces Stap 1: verkennen van effecten van grote financiële verandering op de samenleving Wanneer er minder geld beschikbaar is voor een bepaalde activiteit, welke effecten verwachten wij dan op de samenleving? Wat kunnen wij bedenken om negatieve effecten te matigen? Stap 2: varianten formuleren Hoe mensen ten opzichte van de effecten van verschillende bezuinigingen zullen staan, zal verschillen. Dit levert verschillende richtingen op waar de absolute prioriteit van mensen ligt. Mede op basis hiervan worden enkele varianten geformuleerd. Beslismoment raad: het college en de gemeenteraad bespreken de varianten en kiezen een voorkeursvariant  7 mei 2025: de gemeenteraad bespreekt in commissie de voorkeursvariant van het college en geeft aan of deze voorkeursvariant steun geniet of een andere variant de voorkeur heeft van de raad.  18 juni 2025: gezamenlijke raadscommissie debatteert over de perspectiefnota. Stap 3: uitwerken perspectiefnota in de begroting

4. Onderwerpen van gesprek en gespreksvormen Stap 1: Verkennen Op de minimale uitvoering van wettelijke taken kan niet worden bezuinigd. De ruimte zit in onderdelen waarover de gemeente (semi)autonoom kan beslissen. Er kan worden gedacht aan onderwerpen zoals: bepaalde jeugdhulpvoorzieningen, de buitenruimte, het minimabeleid, het kwaliteitsniveau van gemeentelijke wegen, voorlichting aan bedrijven, etc. 2/6

Per activiteit bespreken de gemeente en genodigden met elkaar de volgende vragen in een algemene bijeenkomst op 27 januari 2025: - Wat als op ‘activiteit x’ wordt bezuinigd? Welke kans, denken wij, heeft deze activiteit om desondanks te blijven voortbestaan? Wie denken wij dat deze activiteit dan zal oppakken? - Als de activiteit verdwijnt, wat betekent dit voor Lansingerland? Wat gebeurt er dan volgens ons? - Hoe erg vinden wij dit? - Als we het heel erg vinden, welke mogelijkheden zien we dan om het met niet-publieke middelen toch te realiseren? - In hoeverre vinden wij deze activiteit zo belangrijk dat er gezocht moet worden naar aanvullende financiële middelen, waaronder gemeentelijke belastingen? Als wij de gemeentelijke belastingen willen verhogen, welke belasting vinden wij dat hiervoor in aanmerking komt? De opzet van deze algemene bijeenkomst waar alle genodigden aan kunnen meedoen, is als volgt. 

Na de plenaire start wordt uiteen gegaan in groepen. Per groep worden de vragen die centraal staan (zie hierboven) voor 2 of 3 activiteiten doorgenomen. Iedere groep bespreekt andere activiteiten. Een groep krijgt activiteiten toebedeeld waar het geen directe relatie mee heeft.



Na de pauze, gaan dezelfde groepen opnieuw uiteen. Deze ronde bespreekt iedere groep 2 of 3 activiteiten waar het wel een directe relatie mee heeft en/of veel vanaf weet.

In het gunstigste geval wordt iedere activiteit op deze manier twee keer besproken. Tijdens de plenaire afronding gaan we na welke verschillen er zijn tussen wel en niet (gepassioneerd) verbonden zijn aan een onderwerp. In het vervolg wordt rekening gehouden met deze verschillen. De indeling van de groepen is nader te bepalen op thema’s. Verslaglegging Van ieder groepsgesprek wordt een verslag gemaakt. Deze verslagen zijn bronnen voor de volgende stappen en voor vragen in een online enquête. Online enquête De resultaten van de algemene sessie worden via Lansingerland peilt (en een open link) voorgelegd aan inwoners, professionals van maatschappelijke organisaties en ondernemers. Door middel van deze online enquête kan de samenleving een advies uitbrengen aan college en raad over de verschillende ambities. Zodoende kan er bovendien op verschillende manieren worden meegedaan aan het participatieproces (in persoon en digitaal). Nog twee momenten in stap 1  Voorafgaande aan de algemene bijeenkomst worden maatschappelijke organisaties die subsidie ontvangen van de gemeente uitgenodigd. Zij worden op de hoogte gebracht van de participatiemogelijkheid en de algemene opgave voor de begroting 2026.  Op 13 februari is het Tienskipdag in het gemeentehuis. Dit is een bijeenkomst met studenten van MBO Oostland die zich buigen over allerlei maatschappelijke problemen.

Ook bezuinigingen zijn zo’n probleem. Stap 2: Varianten formuleren In twee kleinschalige bijeenkomsten werkt een groep van circa 15 mensen - mede aan de hand van resultaten van stap 1 - aan hoofdthema’s van varianten. Deze varianten geven de uiteenlopende

3/6

hoofdrichtingen aan van de ambities die prioriteit krijgen. Deze groep van circa 15 mensen bestaat voor circa de helft uit mensen uit de gemeenschap en de andere helft uit gemeenteambtenaren. Beslismoment raad: Het besluitvormingsproces van het college en raad over een perspectiefnota vindt plaats in de maanden mei, juni en juli. Stap 3: Uitwerken perspectiefnota in begroting De vastgestelde variant in de perspectiefnota wordt in deze stap concreet uitgewerkt - op detailniveau in de begroting. Het wordt organisaties in dit stadium duidelijk hoe zwaar de maatregelen zijn op hun terrein. De manier waarop maatschappelijke organisaties en anderen kunnen meedoen aan deze uitwerking, wordt nader ingevuld wanneer het proces zich bevindt in de stappen 1 en 2 en er meer duidelijk is over de dynamiek in het proces. Op voorhand is daarmee nog geen goede werkvorm voor stap 3 te geven.

5. Genodigden Iedereen is welkom om mee te doen aan het proces om tot een begroting te komen. De gemeente nodigt dus breed uit: inwoners, ondernemers in de gemeente en professionals van maatschappelijke (kennis)organisaties. In het bijzonder zet de gemeente zich in voor het bereiken van de volgende groepen: scholieren en studenten mensen die niet snel meedoen aan processen als deze mensen die zich niet snel politiek uitspreken ontvangers van publieke diensten bestuurders en professionals van maatschappelijke organisaties, in het bijzonder die organisaties die subsidie ontvangen van de gemeente. Maatschappelijke organisaties en politiek actieve inwoners weten hun standpunt en ideeën ook via andere wegen bij college en raad te brengen. Daarom zet de gemeente zich extra in om de eerste vier groepen die hierboven als eerst worden genoemd, te vragen om juist mee te doen aan het participatieproces. Deelname ambtenaren In dit proces staan diverse onderwerpen en activiteiten ter discussie. Medewerkers met kennis hiervan zijn uitgenodigd om mee te doen met stap 1, 2 en 3 van het proces. In stap 2 werken deelnemers en ambtenaren actief samen in een kleinschalige bijeenkomst als werkgroep. Deelname (duo)raadsleden en collegeleden Van iedere raadsfractie zijn raadsleden of duo-raadsleden van harte welkom om als toehoorder aanwezig te zijn bij de algemene bijeenkomst.

Als toehoorder een vraag stellen ter verduidelijking, kan natuurlijk altijd. De (duo)raadsleden vernemen op deze wijze uit eerste hand hoe gesprekken verlopen. Hier kunnen zij hun voordeel mee doen wanneer zij moeten beslissen over de variant die wordt uitgewerkt in de begroting. Namens het college van burgemeester en wethouders zal wethouder Fortuyn aanwezig zijn. Financiën maakt onderdeel uit van zijn portefeuille.

4/6

6. Communicatiestrategie Een belangrijke bepaling in de visie op burgerparticipatie is dat de gemeente iedereen steeds goed informeert en uitnodigt om mee te doen. Voor alle communicatie-uitingen gelden in ieder geval de volgende pijlers;  Begrijpelijk en goed leesbaar (taalniveau B1), waarbij beelden de boodschap ondersteunen.  Herkenbaar vormgegeven in de huisstijl van de gemeente.  Tijdig en transparant; actuele informatie is te vinden op de website.  Interactief en afgestemd op de diverse doelgroepen (in beeld, schema en tekst).  Belangstellenden bepalen zelf van welke manier(en) zij gebruik willen maken.  Aandacht voor specifieke doelgroepen: bijvoorbeeld mensen met een beperking en jongeren Basispakket communicatiemiddelen: We informeren alle betrokkenen tijdens alle stappen via:  Website: op de pagina over het begrotingsproces staat alle informatie duidelijk bij elkaar.  Digitale gemeentenieuwsbrief: met berichten in de gemeentenieuwsbrief informeert de gemeente na iedere stap inwoners en andere betrokkenen over de tussentijdse resultaten en de voortgang in het proces. Ook nodigt de gemeente via de nieuwsbrief inwoners en anderen uit om mee te doen.  Krantenberichten: in de huis-aan-huiskrant: hier verschijnen artikelen, aankondigingen, verwijzingen naar de bijeenkomsten en Lansingerland Peilt.

 Social media: berichtgeving vindt plaats vanuit de account van de gemeente en persoonlijke accounts B&W.  Flyer: met een flyer in openbare gebouwen nodigt de gemeente iedereen uit om te mee te doen. Ook op de wekelijkse markt in Berkel en Rodenrijs zal worden geflyerd. Op de flyers staat een duidelijke verwijzing naar de website voor meer informatie.

7. Verantwoording en evaluatie De projectpagina over het begrotingsproces van de gemeentewebsite bevat alle informatie die nodig is om mee te doen en voor raadsleden en inwoners om het participatieproces te volgen. Onderdeel van het raadsvoorstel bij de begroting is verantwoorden hoe het proces (volgens het participatieplan) verliep. Welke belangen en standpunten zijn naar voren gekomen? Welke keuzes liggen voor aan de gemeenteraad? In de verantwoording hoort zonder schroom te worden aangegeven wat de verschillende perspectieven zijn op kwesties; ‘Die en die zijn voorstander van X. De anderen spraken zich hier niet expliciet over uit, maar vragen wel aandacht voor Y. In het raadsvoorstel is hier als volgt mee omgegaan’. De verantwoording draait om drie dingen waarmee transparantie, inclusie en uitwisseling tot uitdrukking komen: o zijn alle verschillende perspectieven op de zaak naar voren gekomen en in beeld gebracht? o is goed aan te geven wie zijn verbonden aan ieder perspectief (dit in algemene termen, bijvoorbeeld: een deel van de buurtbewoners, drie grote bedrijven, de meeste winkeliers)? o is het duidelijk welke plaats ieder perspectief kreeg in het ambtelijk advies aan het college en vervolgens in het raadsvoorstel; wat weegt het zwaarst en wat minder zwaar, gegeven bestaand beleid en/of het bestuursakkoord. Zo komt het tot een ware belangenafweging.

5/6

Op deze wijze verantwoording afleggen, lukt alleen wanneer ook al in de verslaglegging van de gesprekken punt één en twee duidelijk naar voren komen. Het participatieproces wordt geëvalueerd, nadat de gemeenteraad de begroting heeft vastgesteld. De evaluatie is gericht op leren en ontwikkelen. Alle deelnemers aan het participatieproces worden uitgenodigd aan de evaluatie deel te nemen. Vier vragen staan centraal. 1. Wat bracht u ertoe om mee te doen? 2. Wat was voor u het beste moment in dit proces? 3. Als u één ding mag kiezen: wat had u liever anders gezien? 4. Hoe tevreden bent u met het resultaat: de begroting die er nu ligt?

Met een vriendelijke groet, gemeente Lansingerland

Team Bestuur & Communicatie

6/6