[T24.05469] Presentatie Toekomstbestendig bouwen - Building Balance

Toekomstbestendige Gebiedsontwikkeling Realiseren van een aantrekkelijke, gezonde en betaalbare leefomgeving waar de mens centraal staat Gertjan de Werk

Mooie uitdagingen in gebiedsontwikkeling • 1 miljoen passende woonruimten tot 2030 • 100.000 woningen na-isoleren per jaar • Gezonde, aantrekkelijke gebieden • Impuls aan natuur, ruimte voor waterDat kan wel! • Snel, betaalbaar en beheersbaar bouwen • 30% sociaal 40% midden

• Met minder dan de helft van de huidige impact

Toekomstbestendig bouwen • Wat betekent dat?

1. Minimale, liefst positieve milieu-impact 2. Creëren van waarde voor de toekomst: losmaakbaar

3. Waardevolle investering: zonder risico op vertraging, waardeverlies in portefeuille en betaalbaar voor alle doelgroepen

4. Betaalbaarheid en beheersbaarheid op lange termijn

5. Snelheid en betaalbaarheid op de korte termijn: Industrieel, biobased! (2 tot 10 jaar minder ontwikkel- en bouwtijd)

In oktober in de volgende editie: • 50 concepten doorgerekend • Focus op biobased concepten • Optoppen als special

Toekomstbestendige Gebiedsontwikkeling

1. Van eisen stapelen, naar integrale visie 2. Van gebouw naar gebied 3. Van afschuiven, naar samenwerken

4. Van auto centraal, naar mensen centraal

5. Van een plek waar mensen zich ‘verstoppen’, naar een plek waar je echt wilt zijn!

Hier wil je toch wonen?!

Toekomstbestendige gebiedsontwikkeling wordt de nieuwe standaard

Verordening Provincie Zuid-Holland Artikel 7.41aa (toekomstbestendig bouwen van woningen)

Een omgevingsplan dat een nieuwe stedelijke ontwikkeling met 12 woningen of meer mogelijk maakt, betrekt daarbij de mogelijkheden en kansen voor toekomstbestendig bouwen. • Zie: https://pzh.notubiz.nl/document/13697581/1

Veel gemeenten zijn al bezig Rotterdam Paris Prooftuin (Schiehaven Noord) Pijnacker Wijck Zoetermeer Happy Days Delft Kop van de Buitenhof Capelle aan den IJssel Rivium Hoeksche Waard Stougjeswijk DitAlphen is eenaan doorsnede Zuid-Holland tientallen gebiedsontwikkelingen den Rijn vanNieuwe Sloot Zuiderenzijn Gnephoek Leiden Telderskade en Gooimeerlaan

Ontwikkelaars zijn vaak ambitieuzer en verder dan gemeenten

Er zijn al veel mooie voorbeelden

Uniformiteit is cruciaal! Basis hiervoor is de paragraaf Toekomstbestendig bouwen in de woondeals (realisatieagenda’s) 1.

50% industrieel in 2030

2.

Aanbesteden en tenderen op MPG <0.5

3.

50% biobased en/of secundair in 2030

4.

Toepassen landelijke maatlat groene klimaatadaptieve gebouwde omgeving

5.

Het Nieuwe Normaal als methodiek om circulariteit te bepalen

6.

Aanpasbaarheid en flexibiliteit belangrijk

7.

Rijk biedt evaluaties op Het Nieuwe Normaal aan

Initiatieffase

Huiswerk

Werkgroep gebiedsontwikkeling • •

Interventies / tooling  Omgevingsplan  Omgevingswaarden  Welstandsbeleid  Circulair beleid  Beleidscyclus  Legesverordening (groene leges)

Landelijk team

Haalbaarheidsfase

Definitie

Intervisie met concrete projecten Onder leiding van expert team

Ontwerp

Realisatiefase

Exploitatie / beheer / verkoop

Voorbereiding

Opstalontwikkeling

Interventies /tooling q prestatieafspraken woningcorporaties q anterieure overeenkomst q voorbeeldenboek toekomstbestendige gebiedsontwikkeling q tenderstrategie: scope, methodiek, vormgeving procedure

Interventies /tooling q Tenderdocumentatie q Inkoopvoorwaarden (Buyer Groups) q Planologie q Stedenbouwkundig plan q Beeldkwaliteitsplan q Programma van Eisen Openbare ruimte

Landelijke initiatieven  Voortgang tooling  Werkgroepen  Expert pool

Regionale ketens Regionale input  Kansrijke regionale projecten  Voorbesprekingen met gemeenten, woningcorporaties, projectontwikkelaars

Interventies /tooling (nog niet in de maak) q Koopovereenkomst q Taxatie q Financieringsdocumentatie q Leveringsdocumentatie q Aanneemovereenkomst

Interventies /tooling (niet in de maak) 20 gebieden gaan q Verkoop en levering aan voor > 30% biobased eindgebruikers q Verzekeringsdocumentatie Projectenlijst 2025 > 30% bb Project 1 ✅ Project 2 ✅ Project 3 ✅ Project 4 ✅ Project 5 ✅ Project 6 ✅ Project 7 ❌ Project 8 ❌ Project 9 ❌

Interventiemasterplan voor gebiedsontwikkeling

Financieren en waarderen

City Deal toekomstbestendige RO Wordt Wilderszijde 1 van de 20 toekomstbestendige gebiedsontwikkelingen? gebiedsontwikkeling Sturen, meten beleidscyclus en monitoren

Beleidscyclus als basis voor opschaling

Update Toekomstbestendige gebiedsontwikkeling en biobased bouwen

Gertjan de Werk Norbert Schotte

Timmerman Trainee Innovatie- en duurzaamheidsmanager Transitiemaker

MBO Bouwkunde

HBO Bouwtechnische Bedrijfskunde

Klimaatburgemeester Spreker Bestuurslid

WO Master managementwetenschappen

Transitiemaker

#Gideon

Zelfstandige

Norbert Schotte

When the old is dissapearing, but the new is not yet there Wat was, dat kan niet meer

De tussentijd Liminaliteit Onzekerheid Ongemak Onrust Instabiliteit Angst Chaos Polarisatie Populisme Protesten Oorlog

Wat zal zijn, weten we nog niet

DE BOUW IS IN TRANSITIE

MATERIALEN TRANSITIE

ENERGIE TRANSITIE

SOC IA LE TRANSITIE

Voor nu: + Update biobased bouwen + Businesscase biobased bouwen

+ Nationaal en Europese regelgeving + Nationale Richtlijn Standaardisatie Toekomstbestendige Woningbouw

Biobased bouwmateriaal: materiaal dat voor minimaal 70% uit hernieuwbare massa bestaat Dat betekent: biotische grondstoffen die binnen 75 jaar op verantwoorde wijze weer is aangegroeid

Hout

Miscanthus

Vlas

Graanstro

Vezelhennep

Het overkoepelende doel

26

The Dutch Mountains Niet bouwen

Anders bouwen

Recycled bouwen

Biobased bouwen

Laag impact bouwen

The Dutch Mountains, Eindhoven | kantoren, woningen, hotel | 9.500 m3 hout | 8.000 ton CO2-opslag

Niet bouwen

Anders bouwen

Recycled bouwen

Biobased bouwen

Laag impact bouwen

Interessant feitje: ze kiezen juist voor houtbouw in het licht van brandgevaar (en dat terwijl Zweden nogal is geteisterd met bosbranden)

‘Natuurhuis’ Strotec Niet bouwen

Anders bouwen

Recycled bouwen

Biobased bouwen

Laag impact bouwen

Koop en (sociale) huur| 155 m2 BVO | Hout en cellulose | 37% biobased (massa) | >60 ton CO2 opslag |

De (land)bouwsector als gezamenlijke inspiratiebron naar een regeneratieve maatschappij

14% bebouwde omgeving

11% stallen, erven, tuinen en landweggetjes

10% water

Dit is Nederland 13% natuur

3% recreatieterrein 49% van NL is landbouwgrond, waarop daadwerkelijk wordt verbouwd.

In totaal wordt ~73% van de Nederlandse landbouwgrond gebruikt voor veevoer

We gebruiken nu slechts 4000 hectare vezelgewassen voor de bouw. Dat is ~0,2% van het totale landbouwareaal. • Doel 2030: 50.000 hectare • Doel 2035: 150.000 hectare

Opschaling stimuleren

Lancering Nationale Aanpak Biobased Bouwen Aanleiding ›

Wens afkomstig uit Coalitieakkoord (december 2021)

›

€ 200 miljoen gereserveerd in Klimaatfonds (april 2023)

Nationale Aanpak ›

Lancering Nationale Aanpak Biobased Bouwen (NABB) in november 2023

›

Programma van vier ministeries

35

Resultaten in 2030 B&U

GWW

36

NABB Doelen Commitment op volume biobased isolatie:

% nieuwbouwwoningen >30% biobased

-

2024:

-

2025: 15%

-

2026: 35%

-

2027: 70%

-

2028: 100%

5%

2024

1%

2025

2%

2026

4%

-

2024: max 8% hoger

2027

9%

-

2025: max 6% hoger

2028

15%

-

2026: max 4% hoger

2029

22%

-

2027: max 2% hoger

2030

30%

-

2028: gelijk

Commitment op de prijsontwikkeling:

Verdeling middelen Nationale Aanpak

Ministerie van BZK

Ministerie van I&W

Ministerie van LNV

Ministerie van EZK

Uitvoerings -organisatie

€ 21,9 mln

€ 18,9 mln

€ 54,0 mln

€ 45,1 mln

€ 60,1 mln

Isolatiesubsidies Productkaarten Monitoring

Regelingen GWW-sector

Regeling(en) landbouw

Stimulering verwerkers

Uitvoering interventies 38

Team Building Balance

Focus Building Balance prefabstrobalen wanden productie

Tarwestro (100.000 ha) Van 0,05% nu naar 25% in 2030

nieuwbouw massief strobouw inblaas renovatie corporaties

0,05%

inblaasmateriaal productie

Miscanthus (400 ha)

inblaas renovatie particulieren inblaas nieuwbouw industrieel

Areaal en industrie opschalen naar 10.000 ha in 2030

bijmengen in beton (bioverrijkt) bindmiddelproductie

lignine voor bio-asfalt

platenproductie

exterieur plaat isolatiewol renovatie corporaties

Hennep (2.000 ha)

isolatiewolproductie

Areaal en industrie opschalen naar 15.000 ha in 2030

vlas (reststromen) reststromen tuinbouw

isolatiewol renovatie particulieren industriële prefab isolatie

diverse verwerkingsopties platenproductie

platen / kalkhennep / wol / inblaas interieurplaat voor renovaties exterieurplaat voor nieuwbouw

COMPOSTEREN

RECYCLING HERGEBRUIK

BODEMS

GEWASSEN

PRIMARE VERWERKING

VERWERKING

SECUNDAIRE VERWERKING

MATERIAAL

COMPONENT VERWERKER

SYSTEMEN

SYSTEM INTEGRATOR

DOELGEBRUIK

BUFFERSTROKEN langs waterlopen

VLAS

VERBALEN

STROBALEN

VEZELHENNEP PRODUCENTEN

ISOLATIEWOL

PREFAB STROBOUWER

PREFAB WANDEN

AANNEMERS

VERDUURZAMING

STOPPENDE BOER

HENNEP

MECHANISCH VERVEZELEN

VEZELS (GEHAKSELD)

VEZELVLAS PRODUCENTEN

INBLAAS VEZEL (VERHAKSELD)

PREFAB HSB-BOUWER

PREFAB VLOEREN

ASSEMBLAGE BEDRIJVEN

RENOVATIE

AKKERBOUWER

GRAANSTRO

MECHANISCH HAKSELEN

VEZELS (VERVEZELD)

HENNEPSCHEVEN PRODUCTEN

INBLAASVEZEL (VERVEZELD)

BINNENWANDEN PRODUCENT

PREFAB SCHUINE DAKEN

INDUSTRIËLE WONING BOUWERS

NIEUWBOUW FLEX

NATTE BODEMS

MISCHANTHUS

CHEMISCH

CELLULOSE

KALKHENNEP PRODUCTEN

INBLAAS CELLULOSE

PREFAB INDUSTRIE

PREFAB PLATTE DAKEN

NIEUWBOUW HOOG

GEMENGD BEDRIJF Extensiveringsgebieden

ZONNEKROON

BIOLOGISCH

MEYCELIUM

COMPOSIET PLATEN PRODUCTIE

HARDE ISOLATIEPLATEN

ISOLATIEBEDRIJF

PREFAB MODULES

NIEUWBOUW GRONDGEBONDEN

AANGEKOCHT DOOR OVERHEID

RESTSTROMEN

THERMISCH

SCHEVEN / LEMEN

PLATEN PRODUCENT

MDFALTERNATIEF

MODULE FABRIEKEN

INTERIEUR COMPONENTEN

GWW-SECTOR

BEHEERGEBIEDEN

GRAS

HARSEN / LIJMEN / FILLERS

SPAANPLAAT PRODUCENT

SPAANPLAAT ALTERNATIEF

LANDGOEDEREN

HOUT

GIPS ALTERNATIEF

LISDODDE

BALKMATERIAAL

GRAANSTRO

GEVELPLATEN

ONBEWERKTE OOGST VEZELGEWAS

GEDROOGDE INERTE VEZELS

UTILITEITSBOUW

Businesscase biobased bouwen

Businesscase biobased bouwen Onderzoek naar 57 houtbouw/biobased projecten + Koplopersgroep conceptenaanbieders

De hoofdconclusie van het onderzoek is dat zowel biobased eengezinswoningen (EGW) als meergezinswoningen (MGW) op prijs kunnen concurreren met traditionele niet-biobased woningbouw.

Businesscase biobased bouwen Onderzoek naar 57 houtbouw/biobased projecten + Koplopersgroep conceptenaanbieders

Boodschap: Als mensen je wijs maken dat grondgebonden (en <5 lagen) biobased woningen duurder zijn dan conventioneel is dat geen weergave van de markt, maar een gevolg van hun eigen manier van begroten/(samen)werken.

Businesscase biobased bouwen Samenvatting ligt bij BZK (de memo Mona). Uiterlijk oktober: - Publicatie rapport - Artikel erover in media - Biobased Bites - Op het NKBB

Beleid en wet- en regelgeving + Nationaal + Nationale Richtlijn Standaardisatie Toekomstbestendige Woningbouw + Aanscherping MPG (1 juli ‘25) + Nationale Aanpak Biobased Bouwen (NABB) + Kader Richtlijn Water (KRW)

+ Europees + EPDB-IV + CSRD + ETS II

+ CPR + EU Taxonomie + CBAM en ETS -> social climate fund

Er speelt genoeg op het gebied van regelgeving

Te downloaden:

Nationale Richtlijn Standaardisatie Toekomstbestendige Woningbouw Aanleiding = duizend bloemen bloeien qua uitvragen. Contraproductief voor industrialisatie, standaardisatie en uiteindelijk een duurzame sector. Zie Kamerbrief De Jonge:

Doel = stimuleren van toekomstgerichte (en dus duurzame) woningbouw Middel = een richtlijn voor standaardisatie van bovenwettelijke duurzaamheidsonderdelen (zoals energie, materialen, natuurinclusiviteit, klimaatimpact en klimaatadaptatie.

Nationale Richtlijn Standaardisatie Toekomstbestendige Woningbouw

Vragen over de Nationale Richtlijn Ja, het sluit aan op Het Nieuwe Normaal en het Convenant Toekomstbestendige woningbouw. Nee, dit leidt niet tot een kostenverhoging of vertraging. Ja, deze richtlijn zorgt ervoor dat ondernemers gericht hun concepten/producten kunnen doorontwikkelen. Ja, anderen gemeenten gingen je voor. Denk aan Alphen aan de Rijn, Leiden, Doetinchem en Hoofddorp.

Wat gaan we doen?

Traditioneel

Toekomstbestendig (dus ook biobased)

Productie van bouwmaterialen: 150.000 ton CO2

Productie van bouwmaterialen: -75.000 ton CO2 (dus CO2-opslag)

Bijdrage aan landbouwtransitie door creëren van korte ketens Bijvoorbeeld miscanthusketen met de miscanthusgroep

Fijner wooncomfort (zeker met het oog op hittestress)

Je staat er niet alleen voor

’Wat houdt ons tegen’ Human NPO2

Naslagwerk

Overzicht regelgeving

Hoe staat het met biobased certificering?

MPG ongeschikt om biobased te stimuleren

Dashboard biodiversiteit

Gewassendocument okt ‘23

Nationale Aanpak Biobased Bouwen Houtbouwmythes ontkracht

Een overzicht van kansrijke vezelgewassen en hun eigenschappen.

Eenvoudig toepasbare biobased isolatie materialen