[T24.04176] Beleidsplan Vitaal en waardig ouder worden in Lansingerland

BELEIDSPLAN OUDEREN 2025-2028:

VITAAL EN WAARDIG OUDER WORDEN IN LANSINGERLAND

VITAAL EN WAARDIG OUDER WORDEN IN LANSINGERLAND ÉÉN OOGOPSLAG Groei van het aantal ouderen in Lansingerland O

cn

co

16000

1.

Ouderen investeren in zelfstandigheid

Vergroten vitaliteit met activiteiten

2.

Stimuleren gezonde leefstijl

Bevorderen inclusie

3.

Versterken netwerken door ontmoeting

PRIORITEITEN

3.

Stimuleren maat­ schappelijke rol

03

s

o.

12000

8000

4000

1.

Passend lokaal aanbod

2.

Hulp beschikbaar voor wie dat nodig heeft

3.

67-plussers houden zo lang mogelijk regie op eigen leven

1.

67-plussers investeren in passend wonen

2.

Investeren in betrok­ kenheid in de buurt

3.

Woningaanpassing beschikbaar voor wie dat nodig heeft

o 2025 65-74

2030 75-85

2035

2040

85 +

Bron: Bevolkingsprognose Lansingerland 2024-2040

2

Lansingerland

HOOFDSTUKKEN 1. Vitaal en waardig ouder worden in Lansingerland

04

2. Op koers blijven met de Samenlevingsvisie

06

3.

De prioriteiten

11

4.

Financieel kader

16

5. Monitoring

19

Bijlage: Inspiratie en Dialogen

21

3

1. VITAAL EN WAARDIG OUDER WORDEN IN LANSINGERLAND Lansingerland

1. Een koers voor de lange termijn met vier prioriteiten voor de komende jaren De groeiende groep ouderen wordt steeds ouder en staat langer vitaal in het leven. Dat biedt kansen en perspectieven voor de komende jaren: ouderen kunnen langer en beter voor zichzelf en voor hun omgeving zorgen. Daarnaast zien we dat de zorg te kampen heeft met oplopende kosten en personeelsgebrek. Dat geeft zorgen voor de periode dat de vitaliteit van de huidige grote groep ouderen afneemt en de behoefte aan hulp daarmee toeneemt. Zetten we het huidige beleid ongewijzigd voort, dan stijgt de vraag naar maatwerkvoorzieningen mee met de groei van het aantal ouderen. We zetten een beweging in gang waarmee we in de komende jaren de stijgende lijn van het gebruik van maatwerkvoorzieningen afvlakken, zodat deze beschikbaar blijven voor ouderen die het echt nodig hebben. Dat betekent ook een evenredige kostenstijging van de maatwerkvoorzieningen en daarmee komt de betaalbaarheid onder druk. Daarom moeten wij nu een richting bepalen en beleidskeuzes maken om de uitvoering van onze taken voor ouderen ook voor de langere termijn uitvoerbaar en betaalbaar te houden.

Dat betekent ook dat we steviger investeren in de sociale basis en de samenleving voor de brede groep ouderen die nog veel in hun mars hebben, die in staat zijn regie te hebben en te houden over hun eigen leven en die (nog) goed uit de voeten kunnen met een alternatief aanbod. Onze

Algemene Ontwikkelingen » » » »

Lansingerland groeit, de groep 67-plussers groeit nog harder. De beschikbaarheid van zorg en welzijn neemt af. Hulp vanuit de overheid is niet meer vanzelfsprekend. Het Rijk zet in op preventie met GALA en het vitaliteitsakkoord.

Trends »

DE GROEIENDE GROEP OUDEREN BLIJFT LANGER VITAAL, WAT KANSEN BIEDT VOOR ACTIEVE DEELNAME AAN DE SAMENLEVING

» »

Er is een nieuwe levensfase ontstaan tussen het werkzame leven en ouderdom: de derde levensfase. 67-plussers zijn lang vitaal, actief en onafhankelijk. Dé 67-plusser bestaat niet (meer). Diversiteit onder 67-plussers neemt toe.

Verzilver de vergrijzing!

4

prioriteiten hierin zijn: een actieve deelname aan de samenleving, het behoud van eigen regie, een stevige sociale basis en passend wonen.

2. Richtinggevende uitgangspunten Lansingerland

Met de uitgangspunten Vitaal en waardig ouder worden in Lansingerland heeft het College van Burgemeester en Wethouders, in samenspraak met de gemeenteraad, de inhoudelijke richting vastgelegd voor het beleid voor ouderen voor de komende vier jaar. Deze richtinggevende uitgangspunten, gebaseerd op de Samenlevingsvisie en de Lansingerlandse standaard, zijn: » » » »

“De bomen groeien niet langer tot in de hemel” We hebben de 67-plusser nodig in de samenleving We stimuleren 67-plussers te investeren in hun eigen leven We stimuleren ouderen zo lang mogelijk zelfstandig te blijven wonen

In het beleidsplan Vitaal en waardig ouder worden in Lansingerland leggen we vast hoe we deze beweging, samen met onze organisaties en met ouderen zelf, in gang zetten.

3. Doelen en kaders voor het beleidsplan Vitaal en waardig ouder worden in Lansingerland In de Samenlevingsvisie ligt vast hoe we ons als gemeente willen verhouden tot ontwikkelingen in de samenleving. We hebben onze

WE ZORGEN DAT DE GROEIENDE GROEP OUDEREN VITAAL BLIJFT, TERWIJL HULP BESCHIKBAAR BLIJFT VOOR ANDEREN

koers bepaald door te benoemen aan welke vier leidende thema’s we bijdragen: bestaanszekerheid, gezondheid, kansengelijkheid en leefbaarheid ŭ veiligheid. Met onze Lansingerlandse Standaard hebben we een basis voor de uitvoering van de taken en verant­ woordelijkheden met betrekking tot ouderen, die zijn neergelegd in o.a. de Wet maatschappelijke ondersteuning, de Wet publieke gezondheid, maar ook in landelijke programma’s zoals het Nationaal preventieakkoord, het programma Wonen, Zorg en Ondersteuning voor Ouderen (WOZO), het Integraal zorgakkoord (IZA) en het GALA. In het plan Vitaal en waardig ouder worden in Lansingerland kiezen we voor vier prioriteiten waarmee we de noodzakelijke beweging in gang zetten om ervoor te zorgen dat de groeiende groep ouderen zo lang mogelijk vitaal blijft, terwijl we individuele hulp beschikbaar houden voor hen die het echt nodig hebben. Met deze kaders houden we ons beleid haalbaar, betaalbaar en uitvoerbaar. Voor deze lange termijn opgave werken we de stappen voor de komende vier jaar uit in vier prioriteiten en formuleren we indicatoren waarmee we de voortgang inzichtelijk maken. 5

2. OP KOERS BLIJVEN MET DE SAMENLEVINGSVISIE Lansingerland

Lansingerland koerst op de bestaanszekerheid, gezondheid en kansen­ gelijkheid van onze inwoners en op de veiligheid en leefbaarheid van onze wijken. Dat zijn onze leidende thema’s. In de Lansingerlandse Standaard hebben we vastgelegd op welke niveaus we werken aan deze thema’s en welke rol we daarin voor onszelf hebben bepaald. Met het beleidsplan Vitaal en waardig ouder worden in Lansingerland werken we de vier prioriteiten uit waarmee we bijdragen aan het vitaal en waardig ouder worden in Lansingerland. De prioriteiten zijn:

1. 2. 3. 4.

We faciliteren de actieve deelname aan de samenleving. We investeren in behoud van regie over het eigen leven bij 67-plussers. We investeren in de sociale basis, zodat hulp voor de meest kwetsbaren beschikbaar blijft. We zetten in op passend wonen, waarmee we bijdragen aan de autonomie van ouderen.

In dit hoofdstuk laten we zien hoe de prioriteiten doelgericht en koersvast bijdragen aan onze lange termijn opgave voor ouderen in Lansingerland.

6

PRIORITEIT

We faciliteren de actieve deelname aan de samenleving

Lansingerlandse standaard geeft onze rol aan

Uitgangspunt bepaalt de richting van de opgave

Prioriteit geeft de ambitite aan

Lansíngerland

Samenlevingsvisie geeft de koers aan

We dragen bij aan de kansengelijkheid van onze inwoners door bij te dragen aan een inclusieve samenleving waarin ook ouderen volwaardig en actief deelnemen en er kans voorontwikkeling en ontplooiing in de derde levensfase.

Onze inzet richt zich op het niveau samenleving. De samenleving is aan zet. Wij gaan als overheid kansrijke allianties aan.

We hebben de 67- plussers nodigin de samenleving.

We faciliteren volwaardige en actieve deelname aan de samenleving.

7

PRIORITEIT

2

We investeren in behoud van regie over het eigen leven bij ouderen Lansíngerland

We dragen bij aan de gezondheid van onze inwoners door hun netwerkkracht te vergroten. Zo staan onze inwoners ook als zij ouder worden in verbinding met de samenleving, waardoor zij ook meer steun ontlenen aan hun naasten.

Onze inzet richt zich op het niveau sociale basis. Onze rol is de koersvaste overheid, die kansrijke allianties aangaat.

We stimuleren 67-plussers te investeren in hun eigen leven.

We investeren in behoud van regie over het eigen leven bij ouderen.

8

PRIORITEIT

3

We investeren in de sociale basis, zodat hulp voor de meest kwetsbaren beschikbaar blijft Lansíngerland

Samenlevingsvisie geeft de koers aan

We dragen bij aan de bestaanszekerheid van onze inwoners door te stimuleren dat zij regie in hun eigen leven behouden.

BESTAANSZEKERHEID

Lansingerlandse standaard geeft onze rol aan

Onze inzet richt zich op het niveau Hulp. Onze rol is de betrouwbare en koersvaste overheid.

*

Uitgangspunt bepaalt de richting van de opgave

Prioriteit geeft de ambitite aan

m

De bomen groeien niet langer tot in de hemel.

We investeren in de sociale basis, zodat hulp voor de meest kwetsbaren beschikbaar blijft.

9

We zetten in op passend wonen, waarmee we bijdragen aan de zelfstandigheid van ouderen

Samenlevingsvisie geeft de koers aan

Lansíngerland

Ūi

We dragen bij aan leefbare en veilige wijken, zodat ouderen passend kunnen wonen en in goede verbinding staan met hun omgeving.

LEEFBAARHEID & VEILIGHEID

Lansingerlandse standaard geeft onze rol aan

Uitgangspunt bepaalt de richting van de opgave

Prioriteit geeft de ambitite aan

Onze inzet richt zich op alle niveaus. Onze rol is de koersvaste overheid, die kansrijke allianties aangaat.

We stimuleren 67-plussers zo lang mogelijk zelfstandig te blijven wonen.

We zetten in op passend wonen, waarmee we bijdragen aan de zelfstandigheid van ouderen.

10

3. DE PRIORITEITEN

verwezenlijken.

PRIORITEIT 1: Actieve deelname aan de samenleving

M PRIORITEIT 2:

PRIORITEIT 3: Investeren in de sociale basis

M

Lansíngerland

In de onderstaande factsheets geven we per prioriteit aan voor welke opgaven we staan, wat we willen bereiken en wat we daarvoor gaan doen. Het Uitvoeringsplan ‘Vitaal en waardig ouder worden’ geeft aan welke concrete stappen (maatregelen) nodig zijn om de prioriteiten te

H Investeren in H regiebehoud

H

PRIORITEIT 4: Inzetten op passend wonen

11

PRIORITEIT 1: Actieve deelname aan de samenleving

De opgave

|

Lansíngerland

Ouder worden gaat niet alleen om gebreken en tekorten. Het gaat juist over mensen die iets te bieden hebben: tijd, levenservaring, talent, wijsheid, netwerken. Door een combinatie van vergrijzing, krappe en krimpende arbeidsmarkt en een toenemende vraag naar diensten is de 67-plusser in de derde levensfase een belangrijke pijler van onze samenleving. We zijn ons ervan bewust dat dit geen vanzelfsprekendheid is voor alle 67-plussers. Daarnaast vraagt ook een inclusieve samenleving om zichtbaarheid van ouderen als onderdeel van de samenleving. Hun deelname aan activiteiten, hun vanzelfsprekende aanwezigheid en zichtbaarheid draagt bij aan de positieve beeldvorming over ouderen.

Wat willen we bereiken? 67-plussers nemen actief deel aan de samenleving. 1. 2.

67-plussers zijn actief in het vrijwilligerswerk en vormen daarmee een belangrijke pijler in de samenleving. 67-plussers nemen deel aan sportieve, culturele, educatieve activiteiten (recreatief aanbod). Daarmee werken ze aan hun vitaliteit en zijn ze volwaardige deelnemers aan de samenleving.

Wat gaan we daarvoor doen? We faciliteren de actieve deelname aan de samenleving. 1.

2.

3.

Als gemeente nodigen we de 67-plusser uit om te investeren in de samenleving, om een maatschappelij­ ke rol te blijven spelen. Bijvoorbeeld als maatje, als bestuurslid of als belangenvertegenwoordiger. Deze ‘verzilvering’ draagt in brede zin bij aan gezondheid, mentale veerkracht en deelname aan de samenle­ ving; tegelijkertijd zijn die talenten en inzet van waarde voor de samenleving zelf. We faciliteren hiertoe het VIP en andere partijen en maken voor hen een passende opdracht. Voor de nog niet actieve 67-plussers zetten we een stapje extra om hen bewust te maken van de kansen en mogelijkheden. We nodigen ouderen uit hun vitaliteit te vergroten door zoveel als mogelijk deel te nemen aan reguliere sportieve, culturele en educatieve activiteiten, dat wil zeggen: niet specifiek op ouderen gericht, maar wel toegankelijk voor ouderen. Met het vitaliteitsakkoord faciliteren we verenigingen om hun activiteiten breed toegankelijk te maken voor iedereen. Daarmee dragen we ook bij aan het VN Verdrag Handicap. We faciliteren het multifunctionele gebruik van accommodaties. Daarmee dragen we bij aan kansengelijk­ heid van ouderen en aan een inclusieve samenleving.

12

PRIORITEIT 2: Investeren in regiebehoud

De opgave

Lansíngerland

Wat verwachten we als samenleving van de 67-plusser? Een veelgehoorde opmerking: ‘Ga maar lekker genieten van je pensioen, je hoeft niets meer.’ Dit zorgt voor een zogenaamd Nocebo-effect: de verwachting van een negatief effect bevordert het optreden van het negatieve effect. Door jonge senioren te zien als aanstaande inwoners met een hulpvraag krijgen we wat we verwachten: meer ouderen met een hulpvraag. Als we jonge senioren zien als inwoners met potentie vergroten we de kans op ouderen die zelf regie houden over het leven. Daarbij houden we in het oog dat er ook ouderen zijn die meer moeite hebben om regie te houden, bijvoorbeeld omdat ze op punten minder vaardig zijn. Denk daarbij aan laaggeletterden, migranten en gehandicapten. Toch willen we ook bij hen de focus leggen op regiebehoud. Dit omdenken vraagt iets van de oudere zelf, maar ook van de omgeving. De combinatie van de grote groei van het aantal ouderen en de toenemende krapte op de arbeidsmarkt maakt dat we tegen de grenzen van de inzet van zorg en welzijn aanlopen. Daardoor moeten we soms meer te vragen van ouderen zelf dan voorheen. Maar ook zien we nieuwe mogelijkheden en kansen waarmee oude­ ren in staat zijn langer regie te houden.

We zien dat ook ouderen steeds meer gebruik maken technologische ontwikkelingen als de robotstofzuiger, de elektrische fiets, de supermarkt op wielen, online winkelen, medicijndispensers, serious gaming, en tal van apps, sensoren, trackers etc.

Wat willen we bereiken? 67-plussers investeren in het behoud van regie over hun leven. 1.

2.

67-plussers worden bewust ouder en investeren in hun autonomie. Dat betekent dat zij zich blijven open­ stellen voor de wereld om hen heen en zich daardoor blijven ontwikkelen. Daarmee werken zij zelf aan het behoud van hun zelfstandigheid en regie over het eigen leven. 67-plussers investeren in een gezonde leefstijl en in het behoud van hun fysieke en mentale veerkracht. Daarmee werken zij aan functiebehoud en aan hun onafhankelijkheid.

Wat gaan we daarvoor doen? We investeren in behoud van regie over het eigen leven bij 67-plussers. 1.

2.

3.

Als gemeente zetten we in op een stevige sociale basis met het stimuleren van ontmoeting en ontplooiing. Ook faciliteren we dat 67-plussers financieel, digitaal, fysiek en sociaal fit zijn en blijven. Zo dragen we eraan bij dat 67-plussers zich bewust zijn van de stappen die zij zelf kunnen zetten om hun autonomie en doenvermogen te behouden en te versterken op alle levensgebieden. Als gemeente willen we bijdragen aan een gezonde leefstijl en de mentale gezondheid van de 67-plussers. Hiervoor sluiten we kansrijke allianties met eerstelijnszorg (o.a huisartsen en fysiotherapeuten) en maatschappelijke partijen (o.a sport- en welzijnsorganisaties). Door te investeren in ontmoetingsmogelijkheden bij sport-, cultuur- en welzijnsorganisaties en in eigen initiatieven draagt de gemeente bij aan het behoud van de netwerkkracht van de 67-plussers. 13

PRIORITEIT 3: Investeren in de sociale basis

De opgave

|

Lansíngerland

Ons uitgangspunt ‘De bomen groeien niet meer tot in de hemel’ geeft aan hoe we ons als gemeente verhouden tot de ontwikkelingen in de samenleving. We zien dat de gemeente meer taken van het Rijk krijgt, maar zich tegelijkertijd ook scherper beperkt tot de wettelijke taken, omdat er onvoldoende middelen meekomen met de overgedragen taken. De achterliggende gedachte van een terugtrekkende overheid is dat mensen dan meer voor zichzelf en elkaar gaan zorgen. Het staat overigens niet vast dat het ook echt zo werkt. Dit vraagt dat we ons als overheid bewust moeten zijn van onze rol in de samenleving, maar ook van die van de samenleving zelf. Deze herverdeling van verantwoordelijkheden vraagt méér van mensen zelf, ook van de 67-plusser. In een tijd het aantal 67-plussers groeit en waarin zorg en ondersteuning minder beschikbaar zijn vanwege krapte op de arbeidsmarkt, moeten we als overheid keuzes maken om de schaarste zo te verdelen dat individuele hulp beschikbaar blijft voor wie het echt nodig heeft.

Wat willen we bereiken? 67-plussers blijven vitaal en maken gebruik van voorzieningen uit de sociale basis. 1. 2.

3.

67-plussers blijven zo lang mogelijk vitaal met passende voorzieningen (uit de sociale basis) dichtbij. Individuele hulp is beschikbaar voor 67-plussers die dat echt nodig hebben. Daarbij richten we ons op het versterken van eigen regie, zodat onze inwoners zo min mogelijk gebruik hoeven maken van ons wettelijk/ individuele aanbod. 67-plussers (zonder of met hulp) houden zo lang mogelijk regie op eigen leven.

Wat gaan we daarvoor doen? We investeren in de sociale basis, zodat hulp voor de meest kwetsbaren beschikbaar blijft. 1. 2. 3. 4.

We versterken onze sociale basis met een passend lokaal aanbod en gaan daarvoor kansrijke allianties aan met lokale partijen. We investeren in stevige lokale teams (een integrale toegang tot voorzieningen). We voorzien in een passend aanbod Wmo voor wie het echt nodig heeft. Ons aanbod (collectief of individueel) is gericht op het versterken van autonomie en/of doen-vermogen.

14

PRIORITEIT 4: Inzetten op passend wonen

De opgave

|

Lansíngerland

Ouder worden betekent ook: je voorbereiden op een nieuwe levensfase met andere wensen en behoeften. Dat vraagt van ouderen dat zij daar ook zelf stappen in zetten door bijvoorbeeld tijdig te verhuizen naar een passender woning, door het huis aan te passen. Als gemeente zetten we in op een diversiteit aan woonvormen die tegemoetkomt aan de wensen en behoeften van de ouderen. Dat hebben we vastgelegd in de Woonvisie Lansingerland. Geschikt wonen hangt niet alleen samen met de woning, maar ook van de vaardigheden van de 67-plusser om een rol te spelen in de woonomgeving. Dat vraagt van ouderen om te investeren in contacten in de buurt. En het vraagt van de buurt dat zij oog hebben voor de waarde van ouderen in de buurt en dat zij hen betrekken waar mogelijk.

Wat willen we bereiken? 67-plussers wonen in een passende woning. 1. 2. 3.

67-plussers investeren zelf in passend wonen (samenleving aan zet). 67-plussers zijn / voelen zich onderdeel van de buurt (sociale basis). 67-plussers wonen in een geschikte/ passende woning.

Wat gaan we daarvoor doen? We zetten in op geschikt wonen, waarmee we blijven bijdragen aan de autonomie van ouderen. 1. 2. 3.

We attenderen 67-plussers er actief op dat zij tijdig nadenken over verhuizen of aanpassen van hun woning. We investeren in ontmoetingsplekken in de kernen en in kansrijke allianties met zorg- en welzijnsorganisaties om steunpunten in de wijk te creëren. We passen woningen aan als dat echt nodig is en er is geen alternatief.

15

4. FINANCIEEL KADER

veranderende demografie. Dit vraagt om tussentijds te kunnen bijsturen op de uitvoering van de beleidslijn. Uit onderzoek in het kader van de Begroting is gebleken dat de verwachting van het Rijk is dat inwoners van een gemeente met het profiel van Lansingerland, minder een beroep doen op gemeentelijke voorzieningen. Daardoor zou de gemeente lagere lasten hebben en zelf meer kunnen bijdragen. De afweging over het financieel kader van het ambitieniveau voor de uitvoering van het beleid is onderdeel van het begrotingsproces waarin de gemeenteraad integrale keuzes maakt voor de meerjarenbegroting. Daarom werken we in dit hoofdstuk ook ambitieniveaus uit voor versobering of verschraling van de uitvoering van het beleid. Het inhoudelijk kader van dit beleidsplan en de financiële scenario’s geven de richting aan voor de uitwerking van de gemeentebegroting. Dit gebeurt in aansluiting op het begrotingsproces 2026, waarin de raad op basis van een integrale afweging bij de Perspectiefnota het kader stelt voor de uit te werken Begroting 2026­ 2029. Bij de begrotingsbehandeling in november, wordt het definitieve kader voor uitvoering in 2026-2029 vastgelegd in de meerjarenbegroting. Vervolgens stelt de gemeenteraad jaarlijks bij de begroting het actuele, zonodig bijgestelde meerjarig financieel kader vast.

De meerjarenbegroting 2026-2029 sociaal domein: onzekere inkomsten en een groeiende opgave In de Samenlevingsvisie is vastgelegd dat er vier beleidsplannen komen als uitwerking van de visie, deze zijn gericht op vier opgaven: leefbare en veilige wijken, jeugd, volwassenen en ouderen. Het beleidsplan Vitaal

Maatschappelijke ondersteuning. Daarnaast geeft het beleidsplan ook richting aan inzet vanuit andere programma’s van de begroting, wanneer de inzet bijdraagt aan de prioriteiten van het beleidsplan. Dit is inzet die echter niet direct aan de opgave en doelgroep is gekoppeld, daarom is deze inzet in dit hoofdstuk niet weergegeven. Het gaat hier bijvoorbeeld over inzet op leefbaarheid, sport en cultuur.

i 1

Lansingerland

In dit hoofdstuk gaan we in op het beschikbare kader om de prioriteiten uit het beleidsplan uit te voeren. We doen dit door het financieel kader voor de nieuwe beleidslijn uit te werken op basis van de financiële informatie van de Begroting 2025-2028. Daarmee maken we een beeld van het financiële effect van de nieuwe beleidslijn als basis voor de uit te werken Begroting 2026-2029. De komende jaren hebben gemeenten te maken met financiële onzekerheid, bijvoorbeeld over de hoogte van de uitkering uit het gemeentefonds, wijzigingen in rijksbeleid en

en waardig ouder worden gaat over inzet vanuit twee beleidsvelden van programma 4 van de begroting: beleidsvelden Samenleving en

Onderstaande tabel laat de begrote lasten in het sociaal domein zien. Deze tabel is gebaseerd op de meest actuele cijfers uit de begroting 2025-2028. Lasten Programma 4: Sociaal Domein

Begroot 2025

Samenleving

3.012.000

3.009.000

3.019.000

3.022.000

Jeugd

29.651.000

29.740.000

29.698.000

29.837.000

Participatie

6.973.000

7.043.000

7.102.000

7.169.000

Maatschappelijke ondersteuning

15.578.000

15.822.000

15.936.000

16.537.000

Begroot 2026

Begroot 2027

Begroot 2028

Deze begrotingscijfers zijn een momentopname: de parameters rondom het sociaal domein veranderen voortdurend. Dat heeft te maken met een doorlopende bijstelling van de rijksmiddelen, wijzigingen in rijksbeleid (zoals nieuwe wetgeving, bijvoorbeeld een aanpassing van de Wmo) en wijzigingen in de demografie van onze gemeente of de vraag uit de samenleving naar voorzieningen. In de Begroting 2026-2029 leiden deze ontwikkelingen naar verwachting tot een fors tekort, zoals terug te zien is in de meerjarenbegroting 2025-2028.

Koersvast en wendbaar Om onze koers vast te kunnen houden, maar daarin mee te kunnen bewegen met ontwikkelingen in de samenleving en de financiële uitdagingen waar de gemeente de komende jaren voor staat, maken we met vier ambitieniveaus op basis van uitgangspunten inzichtelijk welke 16

keuzes met een bepaald financieel effect we kunnen maken. Dit vormt inbreng voor het begrotingsproces 2026, waarin we vanuit de inhoud diverse varianten opbouwen ten behoeve van besluitvorming over de Perspectiefnota. Met de vier ambitieniveaus kunnen we de komende

Ambitieniveau

Uitgangspunten voor financiële keuzes

a. Vasthouden van de huidige beleidslijn

1.

niveaus: samenleving, sociale basis en hulp. Ambitieniveau a ‘Vasthouden van de huidige beleidslijn’ is gebaseerd op het huidige financieel kader in de meest recent vastgestelde begroting. Ambitieniveau b ‘Inzetten van de nieuwe beleidslijn’ laat het effect van de nieuwe inhoudelijke lijn zien op financiële keuzes. Met ambitieniveau c ‘Versoberen op ambities’ laten we het effect zien van een versobering van de uitvoering van de ambities, gebaseerd op de nieuwe beleidslijn. Met ambitieniveau d ‘Verschralen naar maatschappelijk minimum’ geven we aan wat het minimumbedrag is dat wij nodig achten voor de uitvoering van onze gemeentelijke taken.

2. 3.

b. Inzetten van de nieuwe beleidslijn

1.

2. 3.

c. Versoberen op ambities

1.

2.

d. Verschralen naar maatschappelijk minimum

1.

2.

We geven uitvoering aan de prioriteiten door onze bijdrage aan de sociale basis en de samenleving zo nodig te verhogen of anders in te zetten. We scherpen de lokale regelgeving over toegang tot hulp en ondersteuning aan. Om nieuwe wetgeving te implementeren investeren we lokaal zo nodig extra.

Lansingerland

jaren meebewegen met de financiële uitdagingen en tegelijkertijd de koers vasthouden op basis van de Lansingerlandse Standaard met de drie

We behouden onze bijdrage aan de sociale basis en de samenleving. Het voorzieningenniveau hulp en ondersteuning blijft ongewijzigd. Nieuwe wetgeving voeren we uit met van rijkswege beschikbaar budget.

We versoberen onze bijdrage aan de sociale basis en de samenleving. Daarmee breken we het huidige stelsel niet af. We scherpen de lokale regelgeving over toegang tot hulp en ondersteuning verder aan. We verschralen onze bijdrage aan de sociale basis en onze ondersteuning aan de samenleving naar een maatschappelijk minimum. Daarmee tasten we het huidige stelsel deels aan. We zetten de poort tot hulp dicht tot aan het maatschappelijk minimum.

Keuzes voor het hnancieel kader van het beleidsplan Vitaal en Waardig ouder worden in Lansingerland Uitgangspunt voor het uitvoeren van de nieuwe beleidslijn is ambitieniveau b (Inzetten van de nieuwe beleidslijn). Als in het begrotingsproces 2026 blijkt dat dit ambitieniveau niet reëel is of de raad bij de Perspectiefnota op basis van een integrale afweging prioriteiten anders weegt, is er de mogelijkheid om het ambitieniveau te verlagen naar ambitieniveau c: versoberen. In het financieel meest ongunstige scenario schakelen we terug naar ambitieniveau d: verschralen tot het maatschappelijk minimum.

17

Inzet middelen Ouderen (op basis van Begroting 2025) De opgenomen middelen in deze tabel zijn exclusief uitvoeringskosten. Huidige beleidslijn

Nieuwe beleidslijn

Versoberen op ambities

Verschralen tot maatschappelijk minimum

Samenleving

C 325.000

C 275.000

PM

PM

Sociale basis

C 1.040.000

C 1.040.000

PM

PM

Hulp

C 7.400.000

C 7.100.000

PM

PM

Totaal

C 8.765.000

C 8.415.000

PM

PM

Keuzes maken bij de Perspectiefnota 2026 en de Begroting 2026-2029 Bij de Perspectiefnota 2026 bepaalt de gemeenteraad het kader voor de uit te werken Begroting 2026-2029. Met het vaststellen van dit beleidsplan is het uitgangspunt voor de Begroting 2026 het financieel beeld bij de nieuwe beleidslijn. Onderdeel van het begrotingsproces 2026 is dat de gemeenteraad bij de Perspectiefnota een integrale afweging maakt om te komen tot prioritering van ambities. Als inbreng voor dit proces zijn alternatieve scenario’s, een versobering en verschraling van de beleidslijn, in bovenstaande tabel opgenomen om daarmee een financiële bandbreedte voor deze integrale afweging aan te geven.

Met de nieuwe beleidslijn zetten we een koers naar de Begroting 2026-2029 Met het inzetten van de nieuwe beleidslijn nemen de netto lasten ten opzichte van de begroting 2025 met ongeveer C 350.000 af. De lagere lasten worden met name veroorzaakt door een versobering van de gemeentelijke inzet op niveau Hulp. De gemeente zal in lokale regelgeving de mogelijkheid beperken om een beroep te doen op dienstverlening. Daarnaast wordt een kleine besparing doorgevoerd op de bijdrage van de gemeente aan het niveau Samenleving. Gelet op de financiële realiteit in 2026, kan de gemeente hieraan in mindere mate bijdragen. We behouden onze huidige bijdrage aan de sociale basis, waaronder de vrij toegankelijke dagbesteding, inzet op mantelzorgers en beweegactiviteiten.

i 1

Lansíngerland

Onze uitgangspositie voor het beleidsplan (Huidige beleidslijn) zijn de middelen voor ouderen, uit de beleidsvelden Samenleving en Maatschappelijke ondersteuning uit programma 4 van de begroting 2025-2028, afgerond op C 9 mln. Dit betreft structurele lasten op de begroting. Op basis van de financiële uitgangspunten komen we tot onderstaand beeld als we de verschillende scenario’s uitwerken - op basis van kostenniveau Begroting 2025-2028.

Ambitieniveaus voor versoberen en verschralen als inbreng voor begrotingsproces 2026 De financiële uitwerking van de ambitieniveaus versoberen en verschralen staan op PM omdat deze in het begrotingsproces 2026 financieel worden uitgewerkt. Een verdere versobering van de mate waarin de gemeente uitvoering kan geven aan de prioriteiten, betreft een verdere besparing van de bijdrage door de gemeente aan het niveau Samenleving en ook aan niveau Sociale basis. De samenleving moet nog meer een stap naar voren zetten om (kwetsbare) ouderen te ondersteunen. We willen zo lang als mogelijk volledig blijven inzetten op mantelzorgers en de vrij toegankelijke dagbesteding. Indien de gemeente bij begroting het financieel kader bijstelt naar het schrale maatschappelijk minimum, wordt de bijdrage van de gemeente op alle drie niveaus drastisch verlaagd. Op de sociale basis maken we moeilijke keuzes, maar we blijven minimaal inzetten op de toegang, de vrij toegankelijke dagbesteding, mantelzorg en op vrijwilligers. Dat betekent dat de gemeente de bijdrage zodanig verkleint dat ons lokale stelsel van samenwerking met partners in de samenleving en sociale basis tot een schraal, uitgekleed minimum wordt teruggebracht.

18

5. MONITORING Verantwoorden en rapporteren Lansingerland

Monitoren is onderdeel van de beleidscyclus. Het doel van monitoren is het krijgen van inzicht in de effectiviteit van onze inzet en in onze verbeterpunten. Zo zijn we doorlopend in staat om onze inzet bij te stellen en te verbeteren. Onze leidende vragen zijn: Doen we het goed en doen we het goede? We monitoren de vier prioriteiten uit het beleidsplan ‘Vitaal en waardig ouder worden in Lansingerland’ langs drie lijnen.

1. We verantwoorden en stellen bij via de reguliere P&C-cyclus In de Jaarrekening rapporteert het college jaarlijks over de inzet op de prioriteiten uit het beleidsplan en de resultaten van het Programma Sociaal Domein (Programma 4). Deze rapportage geeft inzicht in de vraag of we het goed doen aan de hand van kengetallen die we in dit hoofdstuk be­ schrijven. We laten zien wat we in het betreffende jaar hebben bereikt, wat we daarvoor hebben gedaan en wat het heeft gekost. Gedurende het jaar stelt het college de inzet bij via de Zomerrapportage en de Slotwijziging, of op een ander moment indien noodzakelijk. Het monitoren van de kengetallen uit het beleidsplan in de Begroting en de Jaarrekening vindt voor het eerst plaats in de Begroting 2026.

2. We rapporteren jaarlijks over de prioriteiten in de factsheets bij de Samenlevingsvisie

vergelijken. We doen dat voor het eerst parallel met de Jaarrekening 2025. Op dat moment sluiten de Jaarrekening en voortgang van het beleidsplan nog niet naadloos op elkaar aan. Die aansluiting vindt plaats vanaf de Begroting 2026. De korte vooruitblik levert daarmee input voor het uitvoeringsplan en het realistisch begroten. Dat kan leiden tot een bijstelling van de baseline in de Kaderbrief.

3. Na vier jaar stellen we een eindrapportage op over het beleidsplan Vitaal en waardig ouder worden in Lansingerland

Het college informeert de raad jaarlijks over de voortgang van de beleidsplannen die onder de Samenlevingsvisie hangen. Dat doen we in één document met vier samenhangende factsheets. Een factsheet per plan waarin we twee onderdelen opnemen:

Het beleidsplan kent een looptijd van 4 jaar. Aan het eind van die peri­ ode maken we een eindrapportage. Het college rapporteert daarin over de inzet en de bereikte resultaten. Deze rapportage geeft inzicht in de vraag of we het goede doen en of het nodig is om de koers bij te stellen. Daarmee leggen we ook de basis voor een nieuw plan over ouderen.

»

Toelichting op kengetallen in Jaarrekening en Begroting

»

De voortgang van het beleidsplan op prioriteitenniveau (evaluatie van de gestelde doelen). Een korte vooruitblik naar het volgende jaar en we stellen de uitvoering van het beleid bij als dat nodig is.

We presenteren deze factsheets gelijktijdig met de Jaarrekening, waardoor we onze inzet en de effectiviteit daarvan met elkaar kunnen

We hebben kengetallen geformuleerd die meten of we de beweging die we in gang willen zetten ook daadwerkelijk realiseren en waar we zelf ook op kunnen sturen. Deze kengetallen zijn opgenomen in de Jaarreke­ ning en in de Begroting. We monitoren de kengetallen aan de hand van data uit onze eigen registratiesystemen en prognoses en geven daarmee een actueel en betrouwbaar beeld van de stand van zaken. 19

5.

EFFECTIVITEIT VAN ONZE INZET EN VERBETERPUNTEN

Dit cijfer zet de uitgaven voor de Wmo-maatwerkvoorzieningen af tegen het aantal Wmo-gebruikers dat in een jaar ondersteuning van­ uit de Wmo ontvangt. Een stijging kan te maken hebben met stijgende prijzen maar ook met een gestegen gemiddelde zorgzwaarte.

6. Percentage dat door hulp een betere kwaliteit van leven heeft (bron: CEO)

| |

Lansingerland

HET DOEL VAN MONITOREN IS INZICHT KRIJGEN IN DE

Gemiddelde zorguitgaven per 67-plusser met een Wmomaatwerkvoorziening

We meten dit kengetal via cliëntervaringsonderzoeken. Het percentage

Kengetallen 1. Aantal 67-plussers in Lansingerland Het totaal aantal inwoners van 67 jaar en ouder woonachtig in de gemeente Lansingerland.

2. Aantal ondersteuningsplannen voor 67-plussers in het afgelopen kalenderjaar

geeft aan hoeveel procent van de Wmo-gebruikers door hulp een betere kwaliteit van leven ervaart.

7. Tevredenheid kwaliteit ondersteuning (bron: CEO) We meten dit kengetal via cliëntervaringsonderzoeken. Het percen­ tage geeft aan hoeveel procent van de Wmo-gebruikers tevreden is met de kwaliteit van ondersteuning.

We meten het aantal ondersteuningsplannen dat we hebben gemaakt voor 67-plussers naar aanleiding van een melding. Daarmee meten we het aandeel 67-plussers dat zich meldt met een hulpvraag en hoe dat zich verhoudt tot het aantal 67-plussers en tot voorgaande jaren.

3. Aantal unieke 67-plussers waarvoor een of meerdere indicaties zijn afgegeven voor een Wmo-maatwerkvoorziening We meten het aantal 67-plussers die een of meerdere indicaties heb­ ben voor een Wmo-maatwerkvoorziening. We meten hier aan af hoe groot het aandeel 67-plussers is met een of meerdere indicaties voor een maatwerkvoorziening en hoe dit zich verhoudt tot voorgaande jaren.

4. Aantal woningaanpassingen voor 67-plussers in het afgelopen kalenderjaar We meten het aantal 67-plussers waarvoor we een indicatie voor een woningaanpassing hebben afgegeven. We meten hoe dat zich ver­ houdt tot voorgaande jaren. 20

BIJLAGE: INSPIRATIE EN DIALOGEN

C. Dialogen met stakeholders, waaronder de ASD Met wie?

Waarover?

20 september 2022

Partners in de lokale maatschappelijke infrastructuur

Netwerkbijeenkomst Samenlevingsvisie met deelsessie over de opgave Ouderen

Partners in de lokale maatschappelijke infra­ structuur, waaronder ASD

Stakeholders-bijeenkomst over de opgave Ouderen

Adviesraad Sociaal Domein

Uitgangspunten voor uitwerking beleidsplan

18 augustus 2024

Partners in de lokale maatschappelijke infrastructuur, waaronder ASD

Stakeholders-bijeenkomst over de opgave Ouderen

28 augustus 2024

Adviesraad Sociaal Domein

Adviesvraag over het beleidsplan

Toetsen, input en draagvlak creëren Draagvlak creëren voor het beleidsplan en het uiteindelijke uitvoerings­ plan is een belangrijke stap die we steeds aan het begin van het proces zetten. De prioriteiten zijn daarom zowel intern als extern getoetst voor beeldvorming en oordeelsvorming om te komen tot besluitvorming. De opgehaalde input heeft geholpen om een volledig en realistisch beeld te krijgen en om de raakvlakken van beleidsveld jeugd met de overige beleidsvelden en samenwerkingspartners te zien.

A. Beeldvormende avonden voor de gemeenteraad

29 november 2022

7 december 2022 en 9 mei 2023

Wanneer

Met wie?

14 december 2022

Gemeenteraad Lansingerland

Beeldvormende avond over de opgave Ouderen

22 maart 2023

Gemeenteraad Lansingerland

Beeldvormende avond met Lucas Meijs, hoogleraar. Strategische Filantropie over ouderen in het vrijwilligerswerk (zie presentatie op Ibabs, leesdossier)

Lansíngerland

Wanneer

Waarover?

B. Dialogen met de doelgroep over ouder worden Wanneer

Met wie?

2019/2020

^ Parelduiken in Bleiswijk ^ Bijeenkomst “Hoe oud bent u in 2030?’ in Berkel Noord

2020/2021

Pilots en in gesprek met ouderen: investeren in preventie en stimuleren eigen verantwoordelijkheid

DRAAGVLAK CREËREN VOOR HET BELEIDSPLAN IS EEN BELANGRIJKE STAP DIE WE AANHET BEGIN VAN HET PROCES ZETTEN.

Dialogen tussen wethouder en ouderen in de locaties de Leeuwerik en in de Pius X

21

oo

BELEIDSPLAN OUDEREN 2025-2028:

VITAAL EN WAARDIG OUDER WORDEN IN LANSINGERLAND

GEMEENTE

Lansìngenand