[T24.02878] Accountantsverslag 2023 gemeente Lansingerland

\

PUBLIEKE SECTOR ACCOUNTANTS

Accountantsverslag 2023 I -5 r»ci r»rrorl-5 r»

Versie voor bespreking met de BAC, versie 14 mei 2024 Openstaande punten: 1. 2. 3.

Spendanalyse SiSa Enkele overige vragen en afwikkelpunten

Publieke SectorAccountants B.V. Jan Sluijtersstraat; 21 3059 VC Rotterdam www.publiekesectoraccountants.nl info@psa-ra.nl

PUBLIEKE SECTOR ACCOUNTANTS Aan de gemeenteraad van de gemeente Lansingerland Postbus 1 2650 AA BERKEL EN RODENRIJS

Onderwerp Accountantsverslag 2023 Datum 14 mei 2024 Kenmerk 312019015.24.235

Geachte leden van de gemeenteraad, Wij hebben de controle van de jaarrekening 2023 van uw gemeente afgerond. De jaarrekening van gemeente Lansingerland is opgesteld onder verantwoordelijkheid van het college van burgemeester en wethouders. Met dit accountantsverslag informeren wij u over onze belangrijkste controlebevindingen. Op 26 april 2024 en op 2 mei 2024 is dit accountantsverslag afgestemd met de Concerncontrol, afdeling Financiën en de Directeur Bedrijfsvoering. Op 13 mei 2024 hebben wij dit accountantsverslag afgestemd met uw de portefeuillehouder financiën en de gemeentesecretaris. Wij hebben dit accountantsverslag op 22 mei 2024 met de Begeleidingscommissie Accountantscontrole (BAC) besproken. Bij de jaarrekening 2023 hebben wij op DATUM 2024 een goedkeurende controleverklaring afgegeven. Ons accountantsverslag is bedoeld om u te ondersteunen in de beoordeling van de jaarrekening 2023. De bevindingen en beschouwingen in dit verslag komen voort uit onze controlewerkzaamheden en diverse besprekingen die wij met uw medewerkers hebben gevoerd. Voor de goede orde vermelden wij dat uw controlerende taak uiteraard verder gaat dan uitsluitend het financieel getinte perspectief vanuit de accountantscontrole. Wij maken u erop attent dat voor dit accountantsverslag een beperkte verspreidingskring geldt.

Het accountantsverslag is uitsluitend bestemd voor de gemeenteraad en het college van burgemeester en wethouders. Wij geven u toestemming om dit accountantsverslag (zonder de persoonlijke handtekening) te publiceren via de agenda's van de raadscommissies en de gemeenteraad.

Met vriendelijke groet, Publieke Sector Accountants B.V.

Was getekend: W. Kalkman RA

PUBLIEKE SECTOR ACCOUNTANTS

(

Publieke Sector Accountants B.V. is ingeschreven in het handelsregister van de Kamer van Koophandel te Utrecht onder nummer 69411409.

Inhoudsopgave

Contact De volgende personen kunnen benaderd worden bij vragen met betrekking tot dit accountantsverslag: Wouter Kalkman

1. Onze controleaanpak en de uitkomsten daarbij............4 2. Financiële positie en resultaat.......................................9 3. Bevindingen eindejaarscontrole.................................. 15

P

06 - 2127 2977

4. Interne beheersing......................................................25

^^

wkalkman@psa-ra.nl

5. Overige aangelegenheden...........................................27

1 3

Ralf van Hattem P

06 - 1234 5175

^^

rvanhattem@psa-ra.nl

1 3

PUBLIEKE SECTOR ACCOUNTANTS

(

6. Verplichte tabel SiSa...................................................34

VERSIE BAC 312019015.24.235 - 2

Onze controleaanpak en de uitkomsten daarbíj

PUBLIEKE SECTOR ACCOUNTANTS

1. Onze controleaanpak en de uitkomsten daarbij Reikwijdte van de controle

Met de opdrachtbevestiging van 9 oktober 2023 (kenmerk 312019015.23.341) heeft u ons de opdracht gegeven tot het controleren van de jaarrekening 2023. De reikwijdte van onze controle staat omschreven in deze opdrachtbevestiging. Er is gedurende het verloop van de controle op geen enkele wijze sprake geweest van een beperking in de reikwijdte van onze controle. De doelstelling van de controle is het afgeven van een controleverklaring bij de jaarrekening van gemeente Lansingerland. In dit accountantsverslag geven wij een toelichting op de bevindingen naar aanleiding van de controle. Onze controle wordt verricht in overeenstemming met Nederlands recht, waaronder de Nederlandse Controlestandaarden en de beleidsregels toepassing Wet normering topinkomens (WNT). Tijdens de uitvoering van de oorspronkelijke controleplanning hebben zich geen wijzigingen van materieel belang in de reikwijdte voorgedaan. Wij achten de reikwijdte van onze controle voor 2023 voldoende voor de doelstelling van onze controle.

Materialiteitsbepaling is overeenkomstig het vastgestelde controleprotocol

De wijze waarop wij de materialiteit bepaald hebben, sluit aan op de door de gemeenteraad op 30 november 2023 vastgestelde controleprotocol en normenkader. De maximaal toe te passen marges voor de accountantscontrole zijn vastgelegd in het Besluit accountantscontrole decentrale overheden (het Bado). De bij onze controle van de jaarrekening 2023 toegepaste goedkeuringstoleranties bedragen derhalve: Bron: jaarrekening 2023 Goedkeuringsmaterialiteit

Fouten

Onzekerheden C 2.207.000

C 6.622.000

De gemeenteraad heeft in het controleprotocol de rapporteringstolerantie vastgesteld op C 200.000.

PUBLIEKE SECTOR ACCOUNTANTS

(

VERSIE BAC 312019015.24.235 - 4

Onze aanpak is gericht op risico's

Voor de jaarrekeningcontrole 2023 onderkennen wij een aantal risico's en aandachtspunten, die een verhoogd (bruto) risico met zich mee (kunnen) brengen op een materiële fout in uw jaarrekening en die een mogelijke impact op de bedrijfsvoering kunnen hebben. De risico's en aandachtspunten zijn hieronder weergegeven. Opname van een risicogebied of aandachtspunt in deze opsomming betekent niet dat er sprake is van risico's die zich daadwerkelijk voordoen, maar zijn enkel bedoeld om aan te geven dat wij hier tijdens onze controle (extra) aandacht aan hebben besteed. Risico's voor deze jaarrekening Bestaan en waardering van activa als gevolg van schattingselementen (inschatting van levensduur en restwaarden). " De waardering en risico inschatting met betrekking tot lopende grondexploitaties, inclusief de geldende regels rondom het tussentijds winstnemen. " Verwerking van reservemutaties als gevolg van wijzigingen in de Kadernota rechtmatigheid. " De verantwoording en waardering van voorzieningen in relatie tot de aanwezigheid van actuele onderbouwingen. " Uw fiscale positie in het kader van de vennootschapsbelasting (Vpb). " "Management override of controls". Dit betreft de mogelijkheid die het management heeft om specifieke controlemaatregelen te omzeilen, bijvoorbeeld door memoriaalboekingen of het schattingsproces.

De specifieke aandacht voor dit risico is voorgeschreven vanuit de controlerichtlijnen en is niet uniek voor Lansingerland. " De naleving van de (Europese) aanbestedingsregels. " Risico's en onzekerheden in het sociaal domein, waaronder prestatielevering Wmo. " De actualiteit van de gevoerde administratie(s), gericht op de betrouwbaarheid van de (tussentijdse) informatievoorziening. " De voortgang en status van de (noodzakelijke en gewenste) verbeteringen met betrekking tot de kwaliteit van de interne beheersing in relatie tot de af te geven collegeverklaring rechtmatigheid. Risico's voor de komende jaarrekeningen De follow-up ten aanzien van eerder gerapporteerde aandachtspunten vanuit de interne en externe controle. " De kwaliteit van de IT-beheersomgeving. *

Het inschatten als significant risico is inherent aan deze posten en is niet direct een gevolg van verwachte leemten in de interne beheersing van uw gemeente. Ook is sprake van inschattingen van bruto risico's, alvorens eventuele beheersmaatregelen zijn genomen. Ter voorkoming van een materiële fout in de jaarrekening heeft u voor bovenstaande risicogebieden beheersmaatregelen getroffen. Wij hebben ons bij de controle gericht op de opzet en het bestaan van de door u ingerichte beheersingsomgeving, die deze risico's moeten verkleinen. Voor een toelichting op een aantal onderkende risico's en aandachtpunten verwijzen wij naar het hoofdstuk 'belangrijke bevindingen'. Daarnaast verwijzen wij u naar onze bevindingen in het hoofdstuk 'Interne beheersing'.

PUBLIEKE SECTOR ACCOUNTANTS

VERSIE BAC 312019015.24.235 - 5

De jaarrekening voldoet aan het BBV

Significante verslaggevingsgrondslagen en de toepassing hiervan zijn belangrijk voor de presentatie van de financiële positie en de baten en lasten van gemeente Lansingerland. Daarnaast vereisen zij van het college van burgemeester en wethouders het toepassen van oordeelsvorming ten aanzien van moeilijke, subjectieve en complexe posities, die vaak - vanwege de noodzaak om inschattingen te moeten maken over het effect van zaken - inherent onzeker zijn. De belangrijkste verslaggevingsgrondslagen van gemeente Lansingerland zijn uiteengezet in de jaarstukken 2023 in onderdeel 'Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling'. Wij hebben het door het college van burgemeester en wethouders toegepaste proces voor belangrijke verslaggevingsgrondslagen geëvalueerd en hebben gegevensgerichte controlewerkzaamheden uitgevoerd. Wij hebben de toepassing van de juiste methodiek, de aannames, de berekeningen en de consistente toepassing van de betrokken modellen en/of de van toepassing zijnde financiële verslaggeving beoordeeld. Wij zijn van mening dat de verslaggevingsgrondslagen en de toegepaste inschattingen redelijk zijn en consistent zijn gebruikt: de jaarstukken voldoen aan het BBV (Besluit begroting en verantwoording).

De baten en lasten, alsmede Op basis van uw controleprotocol en normenkader hebben wij de naleving van het financieel rechtmatigheidskader voor uw gemeente met betrekking tot de specifieke uitkeringen gecontroleerd. Hierbij zijn geen materiële bijzonderheden geconstateerd. Uw balansmutaties, met gemeente maakt gebruik van 36 specifieke uitkeringen, deze zijn verantwoord via de SiSa-bijlage in uw jaarrekening. bettrekking tot specifieke uitkeringen zijn rechtmatig Onze conclusie is derhalve dat de baten en lasten, alsmede de balansmutaties met betrekking tot specifieke uitkeringen, rechtmatig zijn weergegeven in de jaarrekening 2023.

Uw rechtmatigheidsverantwoording

In de jaarrekening 2023 legt uw college van burgemeester en wethouders voor het eerst verantwoording af over een drietal rechtmatigheidscriteria die niet expliciet blijken uit het getrouw opnemen van de baten en lasten alsmede de balansmutaties. Dit betreffen het begrotings-, voorwaarden-, en misbruik- en oneigenlijk gebruik criterium. In deze rechtmatigheidsverantwoording licht het college toe in hoeverre bij de in de jaarrekening verantwoorde baten en lasten, alsmede de balansmutaties het begrotings-, voorwaarden-, en misbruik- en oneigenlijk gebruik criterium zijn nageleefd. Dit houdt in dat de verantwoorde baten en lasten, alsmede de balansmutaties in overeenstemming zijn met door de gemeenteraad vastgestelde kaders zoals de begroting en verordeningen en met bepalingen in de relevante wet- en regelgeving. Bij de waarderingsgrondslagen in de jaarrekening is het door de gemeenteraad vastgestelde normenkader van de relevante wet- en regelgeving verder toegelicht. Deze verantwoording hanteert een grensbedrag omdat alleen de van belang zijnde aspecten in de verantwoording hoeven te worden betrokken. Deze grens is door de gemeenteraad bepaald en bedraagt 1% van de totale lasten inclusief toevoegingen aan de reserves en is daarmee vastgesteld op C 2,21 miljoen.

PUBLIEKE SECTOR ACCOUNTANTS

VERSIE BAC 312019015.24.235 - 6

Er zijn afwijkingen geconstateerd boven dit grensbedrag. De totale afwijking bedraagt C 4,9 miljoen. Deze afwijking bestaat voor C 2,27 miljoen uit afwijkingen met betrekking tot het begrotingscriterium en C 2,58 miljoen heeft betrekking op het voorwaardencriterium.

Geïdentificeerde fouten in de jaarstukken

Naar aanleiding van onze jaarrekeningcontrole resteren er ongecorrigeerde afwijkingen. Door ons gerapporteerde bevindingen zijn niet materieel (dus hebben geen invloed op de strekking van onze controleverklaring). De overige bevindingen zijn naar onze mening van belang voor uw beoordeling van de jaarstukken en de verdere kwaliteitsverbetering van de administratieve organisatie en interne beheersing. Voor de (niet materiële) fouten en tekortkomingen in de jaarstukken verwijzen wij u naar de diverse onderdelen van dit rapport.

Goedkeurende controleverklaring voor getrouwheid

PUBLIEKE SECTOR ACCOUNTANTS

(

Wij zijn van oordeel dat de jaarrekening 2023 van gemeente Lansingerland een getrouw beeld geeft van het eigen vermogen op 31 december 2023 en het resultaat over 2023. Hierbij geldt als voorwaarde dat de door ons gecontroleerde jaarrekening ongewijzigd door de gemeenteraad wordt vastgesteld. Wij verzoeken u derhalve ons een door voorzitter en de griffier ondertekend besluit van de vastgestelde jaarrekening te verstrekken. Mochten nog wijzigingen worden aangebracht in de definitieve versie van de jaarrekening dan dienen wij deze te beoordelen alvorens onze controleverklaring hierbij mag worden opgenomen.

VERSIE BAC 312019015.24.235 - 7

Financiële positie en resultaat

PUBLIEKE SECTOR ACCOUNTANTS

2. Financiële positie en resultaat De vermogenspositie van uw gemeente neemt in absolute zin toe

In het Bbv, de verslaggevingsregels voor gemeenten, wordt een duidelijk onderscheid gemaakt tussen resultaatbepaling en resultaatbestemming. Alle baten en lasten dienen via het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening te lopen. Er mogen geen baten of lasten rechtstreeks in het eigen vermogen (dat bestaat uit de algemene reserve en de bestemmingsreserves) worden gemuteerd. De mutaties in het eigen vermogen vinden plaats door middel van de resultaatbestemming. Het gerealiseerd totaalsaldo van baten en lasten in 2023 bedraagt C 0,7 miljoen voordelig. Per saldo is tussentijds C 5,6 miljoen aan de reserves onttrokken, zodat het uiteindelijk gerealiseerde resultaat over 2023 C 6,3 miljoen voordelig bedraagt. Dit resultaat is afzonderlijk vermeld onder het eigen vermogen in de balans.

Eigen vermogen (in C 1.000.000)

2023

2022

2021

2020

2019

Eigen vermogen per 1 januari

251,4

248,5

256,4

113,8

115,1

Tussentijdse resultaatbestemming

-/- 5,6

-/-9

-/-10,6

138,2

0,5

Gerealiseerd resultaat

6,3

11,9

2,7

4,5

-/-1,8

Totaal ('gerealiseerd saldo van baten en lasten')

0,7

2,9

-/- 7,9

142,7

-/- 1,3

252,1

251,4

248,5

256,4

113,8

Eigen vermogen per 31 december

De tussentijdse resultaatbestemming bestaat uit de stortingen in en onttrekkingen uit de reserves, in overeenstemming met de besluiten van uw gemeenteraad. De omvang van het eigen vermogen bedraagt ultimo 2023 63% van het balanstotaal (2022: 57% van het balanstotaal). In de toelichting op balans bij het onderdeel eigen vermogen van de jaarrekening geeft het college een nadere toelichting op de mutaties in het eigen vermogen over het jaar 2023. Wij verwijzen u naar deze toelichting.

PUBLIEKE SECTOR

(

ACCOUNTANTS

VERSIE BAC 312019015.24.235 - 9

Als signaalwaarde voor de solvabiliteitsratio geldt volgens de VNG een percentage van 20%. Bij een solvabiliteitsratio lager dan 20% bevindt de gemeente zich op glad ijs. In de begroting 2023 heeft de gemeenteraad de solvabiliteit bepaald op 57%. De solvabiliteit in de jaarrekening 2023 komt uit op 63% en is derhalve hoger dan de begroting. Ter vergelijking hebben wij de solvabiliteit van een aantal gemeenten opgenomen. Daaruit blijkt dat de solvabiliteit van uw gemeente per 31 december 2022 boven het gemiddelde van Nederland ligt. Ter vergelijking over 2022: Gemeente Nederland Zuid-Holland Gemeenten met 50.000 tot 100.000 inwoners Lansingerland Leidschendam-Voorburg Pijnacker-Nootdorp Zuidplas

Solvabiliteit 2022 40^0 46^0 35^0 57^0 61^0 60^0 29^0

Bron: www.waarstaatieaemeente.nl

Resultaat 2023 is beïnvloed door reservemutatie(s)

Het feitelijke saldo van baten en lasten in een jaar wordt weergegeven als het gerealiseerde totaalsaldo van baten en lasten. Daarnaast kent de gemeente ook het gerealiseerde resultaat. Dit is het gerealiseerde totaalsaldo van baten en lasten plus of min de tussentijdse resultaatbestemmingen. Deze bestemmingen bestaan uit in de loop van het jaar gedane onttrekkingen uit reserves minus de tussentijdse stortingen in reserves. De stortingen dan wel onttrekkingen aan reserves vinden plaats op basis van de door u genomen besluiten. Het gerealiseerde resultaat is dus mede het gevolg van de bestuurlijke besluitvorming. Concreet betekent dit voor uw gemeente het volgende: De exploitatie over 2023 laat een gerealiseerd totaal saldo van baten en lasten van C 6,3 miljoen voordelig zien, ten opzichte van een begroot (na wijziging) nadelig saldo van C 2,1 miljoen. Dit is een voordeel van C 8,4 miljoen. Het gerealiseerde voordelig resultaat ad C 6,3 miljoen (na reservemutaties) is afzonderlijk op de balans onder het eigen vermogen opgenomen. In de jaarstukken wordt op diverse plaatsen een nadere toelichting gegeven op de totstandkoming van het resultaat en worden de verschillen tussen de begroting (na wijziging) en de gerealiseerde baten en lasten verklaard. Wij verwijzen u naar deze toelichtingen.

PUBLIEKE SECTOR ACCOUNTANTS

(

VERSIE BAC 312019015.24.235 - 10

Exploitatieresultaat (In C 1.000.000)

Totale baten

203,4

Totale lasten

202,7

Gerealiseerde saldo van baten en lasten voordelig

0,7

Af: stortingen inreserves

18,1

Bij: onttrekkingen aanreserves

23,6

Saldo mutaties reserves, per saldo een onttrekking

5,5

Gerealiseerd resultaat (voordelig)

6,3

Het voordelige exploitatieresultaat 2023 (vóór bestemming) Is mede ontstaan na een aantal Incidentele baten en lasten. Door het effect van de incidentele baten en lasten buiten beschouwing te laten, ontstaat meer inzicht in de reguliere baten en lasten. Het inzicht in de reguliere baten en lasten is van belang, omdat het een betere indicatie geeft van de toekomstige baten en lasten, overigens zonder rekening te houden met beleidswijzigingen. In de toelichting op het overzicht van baten en lasten is eveneens inzicht in de incidentele baten en lasten gegeven. Kortheidshalve verwijzen wij u naar deze uiteenzetting.

PUBLIEKE SECTOR ACCOUNTANTS

(

VERSIE BAC 312019015.24.235 - 11

Het college van burgemeester en wethouders kwalificeert het weerstandsvermogen als ruim voldoende om de onderkende risico's af te kunnen dekken

PUBLIEKE SECTOR ACCOUNTANTS

Het weerstandsvermogen bestaat uit de relatie tussen de beschikbare weerstandscapaciteit en de benodigde weerstandscapaciteit vanwege ingeschatte risico's. De beschikbare weerstandscapaciteit heeft het college bepaald op C 90 miljoen. In de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing heeft het college een opsomming gegeven van ingeschatte risico's. Deze cumuleren voor 2023 tot een bedrag van C 54 miljoen. Op basis van deze kwantificering constateert het college dat het beschikbare weerstandsvermogen voldoende is. De verhouding tussen de beschikbare weerstandscapaciteit en de benodigde weerstandscapaciteit in de jaarrekening is 1,7. Overigens merken wij op dat bij het vaststellen van de begroting 2024 is besloten door uw gemeenteraad om bij het weerstandsvermogen ook de reserve Eneco te betrekken. De weerstandsratio is dan hoger (3,4). Wij verwijzen u voor de onderkende risico's en de kwantificering daarvan naar de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing. Overigens merken wij hierbij op dat deze cijfers niet aan accountantscontrole of een beoordelingsopdracht zijn onderworpen. Voor meer gedetailleerde informatie over uw weerstandspositie verwijzen wij u naar paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing van uw jaarstukken 2023.

VERSIE BAC 312019015.24.235 - 12

Bevindingen eindejaarscontrole

PUBLIEKE SECTOR ACCOUNTANTS

3. Bevindingen eindejaarscontrole Oplevering was voldoende en beter dan over 2022

Bij de start van de controle op 25 maart 2024 waren de concept jaarstukken 2023 nagenoeg gereed. De oplevering van de onderbouwende stukken was vrijwel volledig. Belangrijke zaken die niet gereed en of beschikbaar waren betroffen: " "

De onderbouwingen van de SiSa-bijlage waren niet volledig gereed. Dit wordt ook veroorzaakt door een toename van het aantal SiSa-regelingen en de complexiteit van een aantal nieuwe regelingen Net als in voorgaande jaren bevatte de WNT verantwoording veel fouten.

Overigens merken wij op dat in toenemende mate het balansdossier door uw organisatie in het algemeen goed voorbereid is. Wij hebben bij de controle van de jaarrekening de volledige en constructieve medewerking van uw organisatie gehad.

Grondexploitaties

Een belangrijke post in de jaarrekening van de gemeente Lansingerland betreft de voorraden (grondexploitaties). Door de schattingscomponenten die samenhangen met de waardering van de grondexploitaties, besteden wij hier tijdens de controle bijzondere aandacht aan. De risico's voor de grondexploitaties zijn in essentie terug te brengen tot de zogenoemde vijf P's: " "

" " "

Planning: is de tijdsplanning van de projecten afgestemd op de (on)mogelijkheden in de markt? Immers, de marktbehoefte bepaalt welke projecten op welk moment te realiseren zijn. Programmering: in de afgelopen jaren hebben economische ontwikkelingen geleid tot belangrijke wijzigingen in woningbehoefte en vraag naar bedrijventerrein. Is er een kritische analyse van de 'mix' van aanbod van bedrijventerrein en woningen (huur, koop, vrije kavels, appartementen, etc.) in de projecten, in relatie tot de huidige marktvraag in de gemeente? Prijs: de verkoopprijzen van woningen zijn momenteel hoog. Hoe vertaalt dit zich in grondprijzen en wat zijn de verwachtingen op de (middel-)lange termijn? Plankosten: zijn de geraamde kosten die voor de grondexploitaties gemaakt moeten worden realistisch? U kunt hierbij denken aan de totstandkoming van de ramingen van bijvoorbeeld civieltechnische werken en interne plankosten. Parameters: zijn de gehanteerde kosten- en opbrengstenindexaties in lijn met de actuele marktontwikkelingen en zijn de renteparameter en disconteringsvoet in overeenstemming met de voorschriften in het BBV?

De grondexploitaties zijn door uw gemeente voor de jaarrekening 2023 opnieuw doorgerekend (geactualiseerd), en waar nodig zijn door uw college de verwachtingen bijgesteld. Daarbij is tevens beoordeeld of het onderhanden werk in de jaarrekening op een juiste

PUBLIEKE SECTOR ACCOUNTANTS

(

VERSIE AFSTEMMING COLLEGE 312019015.24.235 - 15

wijze is gewaardeerd en of er mogelijk een (aanvullende) verliesvoorziening moet worden getroffen of winstnames moeten worden verwerkt. In exploitatie genomen gronden De totale boekwaarde van de in exploitatie genomen bouwgronden per 31 december 2023 bedraagt C 94,8 miljoen. Uw gemeente heeft een aantal projecten waarop (forse) positieve resultaten worden verwacht en een aantal projecten waarbij sprake is van verliezen. In 2023 is er per saldo C 5,9 miljoen winst genomen (2022: C 5,1 miljoen) op basis van de 'percentage of completion methode'. Deze winsten komen hoofdzakelijk voort uit het bedrijventerrein Oudeland (C 4,7 miljoen) en het woningbouwproject Meerpolder (C 1,0 miljoen). In 2023 zijn bij een aantal projecten de verwachte resultaten op de projecten veranderd ten opzichte van 2023. Hierdoor zijn bij een aantal projecten de verliesvoorzieningen gemuteerd. In 2023 zijn geen nieuwe grondexploitaties vastgesteld. Een aantal complexen zijn in 2023 afgerond en worden daarom afgesloten, dit zijn de projecten Sporthoeklaan, Parkzoom, Rodenrijse Zoom en De Tuinen. De onzekerheden die met de resultaten van grondexploitaties samenhangen, ontstaan doordat de waardering (en daarmee de te nemen winsten en verliezen) gebaseerd zijn op schattingen. De omvang van de in de toekomst nog te realiseren opbrengsten en kosten is hier een belangrijke factor in.

In de huidige portefeuille van bouwgronden in exploitatie verwacht uw gemeente de komende jaren nog C 131 miljoen (2022 C 162,3 miljoen) aan kosten te maken en moet er nog C 234,9 miljoen (2022: C 264,4 miljoen) aan opbrengsten worden gerealiseerd. Uiteraard neemt dit af naarmate de projecten vorderen en kosten en opbrengsten gerealiseerd worden. De indexaties hebben hier ook een grote invloed op in het boekjaar 2023. Wilderszijde Veruit de meeste kosten en opbrengsten zijn nog te realiseren binnen het project Wilderszijde (C 101,4 miljoen te realiseren kosten en C 150,1 miljoen te realiseren opbrengsten). Door de lange looptijd en de hoge omvang van de ramingen is dit project een belangrijk project voor uw gemeente met een lange looptijd en daarmee veel onzekerheden. In het kader van de betrouwbaarheid van de gemaakte schattingen bij dit project heeft uw gemeente een second opinion laten uitvoeren bij dit project door een extern deskundige. De second opinion is een integrale beoordeling van deze grondexploitatie die zich zowel richt op de kostenprognose, de opbrengstenprognose als de gehanteerde parameters. De conclusie in het rapport van de deskundige is met name dat de gemaakte schattingen aanvaardbaar zijn. Wel wordt opgemerkt dat rekening is gehouden met een onbenoemd projectrisico en dat er 'lucht' zit in de kostenramingen voor civieltechnische investeringen.

Wij hebben ons bij onze controle gericht op het in kaart brengen van de omvang hiervan en het effect op de waardering van het project. Overigens lijkt het gezien de onzekerheden en de historie van dit project niet onterecht dat de gemeente voorzichtig is met de waardering van dit project. Wij schatten in dat het effect van deze voorzichtigheid ongeveer C 6 miljoen is op de eindwaarde van dit project. In dit huidige opzet (MPG 2024) is de eindwaarde C 11,6 positief. Het effect van de onzekerheden in de kostenraming op de winstname 2023 is C 450.000. Wij nemen dit bedrag mee als getrouwheidsonzekerheid in onze foutenevaluatie. Overige projecten Ook de projecten Oudeland en Westpolder/Bolwerk blijven omvangrijke projecten. Bij Oudeland moet er nog C 6,1 miljoen aan kosten en C 29,6 miljoen aan opbrengsten worden gerealiseerd. Bij Westpolder/Bolwerk is dit C 7,0 miljoen aan kosten en C 40,7

PUBLIEKE SECTOR ACCOUNTANTS

(

VERSIE BAC 312019015.24.235 - 16

miljoen aan opbrengsten. De risico's die samenhangen met de nog te realiseren opbrengsten zijn overigens deels afgedekt doordat bij Westpolder/Bolwerk het grootste deel van de opbrengsten vastliggen in overeenkomsten met ontwikkelaars. Bij dit project zijn inmiddels de laatste realisatieovereenkomsten getekend. Ook bij het project Oudeland is sprake dat er veel animo is voor de aangeboden kavels. Voor beide projecten geldt dat deze over het algemeen verlopen conform de eerder gemaakte schattingen en planning Wij hebben vastgesteld dat de uitgangspunten die zijn gehanteerd bij de waardering van de grondexploitaties aanvaardbaar zijn. Looptijd van projecten De resterende looptijd van de projecten in het actuele MPG is over het algemeen korter dan 10 jaar. Projecten met een langere looptijd worden als risicovoller aangemerkt, omdat de onzekerheden toenemen naarmate de looptijd langer is. Denk hierbij bijvoorbeeld aan onvoorziene ontwikkelingen op de woningmarkt, waardoor de resultaten op de lange termijn anders uitvallen dan bij het actualiseren van het MPG kon worden voorzien. Wilderszijde is momenteel het project met de langste looptijd. In ons accountantsverslag 2021 en 2022 hebben wij gerapporteerd dat bij de actualisatie van het MPG de looptijd van projecten regelmatig wordt verlengd. Wij hebben hierbij het onderstaande overzicht opgesteld.

In het MPG 2024 is de looptijd bij een aantal projecten verlengd.

Mutatie looptijd MPG 2021 versus MPG 2020

Mutatie looptijd MPG 2022 versus MPG 2021

Mutatie looptijd MPG 2023 versus MPG 2022

Mutatie looptijd MPG 2024 versus MPG 2023

Meerpolder

+ 1 jaar

+ 0 jaar

+ 1 jaar

+ 0 jaar

Centrum

+ 1 jaar

+ 1 jaar

+ 0 jaar

+ 1 jaar

Westpolder/Bolwerk

+ 1 jaar

+ 2 jaar

+ 0 jaar

+ 1 jaar

Oudeland

- 3 jaar

- 4 jaar

+ 0 jaar

- 2 jaar

Leeuwenhoekweg

+ 1 jaar

+ 0 jaar

+ 1 jaar

+ 0 jaar

Wilderszijde

+ 0 jaar

n.v.t.

+ 0 jaar

+ 1 jaar

Groenzoom RvR

+ 1 jaar

+ 1 jaar

+ 0 jaar

+ 0 jaar

Landscheidingspark Horeca

+ 1 jaar

+ 1 jaar

+ 1 jaar

+ 0 jaar

Soort

Wij vragen uw aandacht voor de oorzaken en gevolgen van deze mutaties van de looptijd. Mogelijk is er sprake van planningsoptimisme en kan er sprake zijn van consequenties voor de financiële positie van de gemeente indien de realisatie van grondopbrengsten is vertraagd.

PUBLIEKE SECTOR ACCOUNTANTS

(

VERSIE BAC 312019015.24.235 - 17

Europese aanbestedingen

Het normenkader voor de rechtmatigheidscontrole bevat onder andere de Europese aanbestedingswetgeving. Voor de rechtmatigheidsverantwoording heeft de gemeente een spendanalyse uitgevoerd als onderdeel van de controle van het voorwaardencriterium. Bij onze jaarrekeningcontrole hebben wij aan de hand van de door uw gemeente uitgevoerde crediteurenanalyse (spendanalyse) gecontroleerd of de Europese aanbestedingswetgeving gedurende het boekjaar 2023 is nageleefd. Uw gemeente heeft voor 2023 gekozen om de posten groter dan C BEDRAG integraal te controleren, met als gevolg dat er een hoger aantal afwijkingen is geconstateerd. Op basis van de spendanalyse heeft uw gemeente voor diverse dossier geconcludeerd dat de Europese aanbestedingsregels niet zijn nageleefd. De onrechtmatigheidsfout komt uit op een bedrag van C 2.580.000 (in 2022 C 570.000). Dit bedrag is opgenomen in de rechtmatigheidsverantwoording.

Analyse voorzieningen beklemde middelen derden afvalstoffenheffing en rioolheffing

Uw gemeente heeft in de jaarrekening een voorziening ex art. 44, lid 2 BBV. opgenomen. Dit is een voorziening die wordt gevormd wegens van derden verkregen middelen die specifiek besteed moeten worden. De reden hiervoor is dat het middelen derden betreft die gereserveerd moeten blijven voor het doel waarvoor ze geïnd zijn. Dit betekent dat eventuele overschotten (of tekorten) op de exploitatie in het begrotingsjaar worden gemuteerd op de voorziening, het zijn immers middelen van derden (heffing voor riool en afval bij de inwoners). Uitzondering hierop zijn gerealiseerde afwijkingen als gevolg van voordelige aanbestedingsresultaten, efficiency voordelen of een hogere gerealiseerde capaciteit. De gemeente kan er voor kiezen om het gerealiseerde efficiencyresultaat in het exploitatieresultaat op te nemen. Deze (nacalculatorische) gerealiseerde resultaten worden dan toegevoegd aan de algemene middelen en mogen niet worden toegevoegd aan een voorziening ex artikel 44, lid 2 BBV. Bij uw gemeente is ervoor gekozen om deze voordelen binnen de voorziening te laten, omdat naar verwachting de kosten voor riolering en dus de heffing zullen stijgen. Door incidentele meevallers ook op te nemen in de voorziening, kan bij een stijging de heffing gelijkmatiger worden opgebouwd.

Kwaliteit van de totstandkoming van de rechtmatigheidsverantwoording

PUBLIEKE SECTOR ACCOUNTANTS

(

Vanaf 2023 moet het college in de jaarrekening verantwoording afleggen over de rechtmatigheid. Alhoewel sprake is van imperfecte regelgeving, heeft het ministerie van BZK er voor gekozen om deze vernieuwing toch door te voeren in 2023. Met de imperfecte regelgeving bedoelen wij dat de Gemeentewet wel is aangepast, maar het verslaggevingstelsel (BBV) nog niet. In dit onderdeel van het accountantsverslag evalueren wij deze eerste rechtmatigheidsverantwoording in 2023.

VERSIE BAC 312019015.24.235 - 18

Verantwoording Op basis van de jaarstukken 2023 zijn er rechtmatigheidsafwijkingen groter dan de verantwoordingsgrens (1%), C 2.207.540. Er zijn dan ook bevindingen opgenomen in de rechtmatigheidsverantwoording. Het college constateert in de rechtmatigheidsverantwoording dat zij niet in alle aspecten rechtmatig gehandeld heeft. Conform de audit alert 48 van de Koninklijke NBA, Accountantscontrole decentrale overheden 2023, d.d. 12 april 2024, zullen wij een paragraaf ter benadrukking hiervan opnemen in de controleverklaring bij de jaarrekening 2023 van uw gemeente. In de paragraaf bedrijfsvoering heeft het college een toelichting opgenomen rondom de interne controlewerkzaamheden inzake rechtmatigheid en haar bevindingen hierbij. De gemeenteraad heeft de rapporteringsgrens vastgesteld waarboven rechtmatigheidsafwijkingen in de paragraaf bedrijfsvoering moeten worden toegelicht. Deze rapporteringsgrens is C 200.000. Het college heeft de Begeleidingscommissie Accountantscontrole (BAC) tussentijds geïnformeerd over de stand van zaken van de rechtmatigheidsverantwoording en de verwachte uitkomsten daarbij. Evaluatie aanpak Het college heeft voorafgaand goed nagedacht over haar plan van aanpak om voldoende waarborgen te treffen om een rechtmatigheidsverantwoording te kunnen opnemen in de jaarrekening die geen materiële afwijkingen bevat.

Hiertoe is onder andere een risicoanalyse uitgevoerd, processen geactualiseerd en een intern controleplan opgesteld. Daarnaast heeft het college zorggedragen voor het tijdig actualiseren van verordeningen en het in kaart brengen van de risico's en maatregelen rondom Misbruik S Oneigenlijk gebruik. Evaluatie uitvoering Wij hebben de uitgevoerde interne controleprogramma's beoordeeld. Op basis van onze werkzaamheden komen wij niet tot een andere conclusie dan de verbijzonderde interne controle. Bij aanvang van de controle waren nog niet alle interne controleprogramma's gereed en waren de teksten rondom de rechtmatigheidsverantwoording nog niet beschikbaar. Wij vragen voor 2024 uw specifieke aandacht voor de tijdige uitvoering van de geplande werkzaamheden. Wij doelen hierbij op de analyse van de begrotingsrechtmatigheid. Begrotingscriteri um Het totaal aan begrotingsonrechtmatigheden bedraagt C 4.034.000. Hiervan heeft het college een bedrag van C 1.757.000 als acceptabele begrotingsonrechtmatigheden aangemerkt. Het acceptabel zijn van begrotingsonrechtmatigheden vindt zijn oorsprong in de afspraken tussen uw gemeenteraad en het college in bijvoorbeeld de financiële verordening. Het saldo aan onacceptabele begrotingsonrechtmatigheden bedraagt C 2.277.000. Het college heeft hier een analyse op uitgevoerd en toegelicht wat de aard van deze begrotingsonrechtmatigheden is.

PUBLIEKE SECTOR ACCOUNTANTS

(

VERSIE BAC 312019015.24.235 - 19

Wat anders is dan voorgaande jaren is dat de begrotingsafwijkingen over 2022 en eerder door ons netto moesten worden geëvalueerd, terwijl het college voor de rechtmatigheidsverantwoording uit moet gaan van de bruto begrotingsafwijkingen. Daar is dus sprake van een ander uitgangspunt met dan ook in veel gevallen een andere conclusie. Overigens merken wij op dat de resultaten op de grondexploitaties conform de bestendige gedragslijn zijn gemuteerd in de algemene reserve. Om deze reden zijn de reservemutaties die de vastgestelde begroting(swijzigingen) overschrijden niet als onrechtmatig aangemerkt in de rechtmatigheidsverantwoording. Europese aanbestedingen Het college heeft door middel van een zogenoemde spendanalyse inzicht gekregen in de wijze waarop inkopen rechtmatig hebben plaatsgevonden. Deze analyse was goed bruikbaar voor onze controle van de rechtmatigheidsverantwoording 2023. Uit deze analyse blijkt dat voor een bedrag van C 2.580.000 inkopen ten onrechte niet Europees zijn aanbesteed. Het betreft 18 dossiers. Het college heeft er voor gekozen om, zoals eerder vermeld, meer inzicht te krijgen in de Europese aanbestedingen. Dat vinden wij een sterk punt. Mede hierdoor is het aantal afwijkingen gestegen ten opzicht van 2022. Conclusie De rechtmatigheidsafwijkingen zijn bruto C 12,9 miljoen en netto C 4,6 miljoen.

De afwijkingen zijn bruto en netto groter dan de verantwoordingsgrens van C 2,2 miljoen en hebben dus een plek gekregen in de rechtmatigheidsverantwoording.

Vennootschapsbelasting

Uitgangspunt in uw jaarrekening is dat er deels sprake is van activiteiten die onder de vennootschapsbelastingplicht vallen. In juni 2022 is de belastingdienst een boekenonderzoek gestart naar onder andere de vennootschapsbelasting. Hierin zijn de volgende onderwerpen onderzocht: afvalstromen, reclame, tankstation en grondexploitaties. Voor de onderdelen afvalstromen en reclame inkomsten ging uw gemeente al door de poort, deze onderdelen zijn opgenomen de fiscale aangiften. De huuropbrengsten van het tankstation zijn als niet vpb-plichtig aangemerkt. Het onderzoek naar de grondexploitaties loopt nog. De berekende VPB-last over het boekjaar 2023 is separaat inzichtelijk in het overzicht van baten en lasten en bedraagt in 2023 C 13.000. Hierin is nog geen rekening gehouden met een eventuele belastingplicht die volgt uit de activiteiten op het gebied van de grondexploitaties.

Wet normering topinkomens (WNT)

PUBLIEKE SECTOR ACCOUNTANTS

De Wet normering topinkomens (WNT) is in werking getreden met ingang van 1 januari 2013. De WNT regelt niet alleen de openbaarmaking van topinkomens in de publieke en semipublieke sector, maar stelt ook maxima aan de hoogte van de bezoldiging van topfunctionarissen en tevens aan de ontslagvergoedingen.

VERSIE BAC 312019015.24.235 - 20

Met ingang van 1 januari 2013 is bij wet vastgelegd dat rechtspersonen of organisaties die volledig of in aanzienlijke mate uit publieke middelen zijn gefinancierd beloningen van topfunctionarissen openbaar dienen te maken, ook als deze de in de wet gestelde maximale bezoldiging over C 223.000 niet te boven gaat. Daarnaast dienen gemeenten het salaris openbaar te maken van overige medewerkers (inclusief - wanneer aan bepaalde voorwaarden is voldaan - ingehuurd personeel) die een bezoldiging ontvangen boven deze norm. Ten slotte stelt de WNT een aantal overige eisen, zoals een maximale ontslagvergoeding voor topfunctionarissen van C 75.000. In 2023 is voor geen van de topfunctionarissen en overige medewerkers sprake van een overschrijding van de grensbedragen. Bij de controle van de WNT-verantwoording 2023 stelden wij vast dat er geen sprake was van een zichtbaar gemaakte interne controle op de opgestelde WNT-verantwoording. Wij vragen uw aandacht voor de inhoudelijke controle, bijvoorbeeld het beoordelen van de juistheid van de looncodes die wel of niet zijn meegenomen en de zichtbare vastlegging van het uitgevoerde controlewerk. In het kader van de WNT attenderen wij u erop dat u de plicht heeft om uiterlijk 1 juli 2024 uw WNT-verantwoording over het kalenderjaar 2023 via internet op een algemeen toegankelijke wijze openbaar te maken.

Indien op grond van andere op de verantwoordelijke van toepassing zijnde regelgeving of een besluit een later tijdstip waarop het financieel verslaggevingsdocument openbaar moet worden gemaakt geldt, is die latere datum de uiterlijke datum van openbaarmaking.

Fouten en onzekerheden WMO Zorg in natura (ZIN) en Jeugd (lokaal)

Het vaststellen dat de prestaties in het kader van de Wmo Zorg in natura (ZIN) zijn geleverd wordt normaliter vastgesteld via de verantwoording van Wmo Zorg in natura van de zorginstelling. Bij deze verantwoordingen is op basis van het controleprotocol Wmo boven de C 125.000 een controleverklaring van de accountant van de zorginstelling toegevoegd. De accountant stelt onder andere vast dat de zorg is geleverd. Bij de geleverde onder de grens van C 125.000 wordt hierover geen zekerheid verkregen via gecontroleerde productieverantwoordingen . Uw gemeente heeft hier aanvullende interne controlewerkzaamheden op uitgevoerd. Dit geldt ook voor de situatie dat er geen (goedkeurende) controleverklaring is aangeleverd via de zorgleverancier. Hierdoor resteren er in het kader van de uitvoering van de WMO en Jeugdwet geen onzekerheden in 2023:

Wmo

Jeugdwet

PUBLIEKE SECTOR ACCOUNTANTS

(

2022

2023

Onzekerheden i.v.m. afwezigheid controleverklaring bij lasten groter dan C 125.000 Onzekerheden i.v.m. niet getoetste prestatielevering bij lasten kleiner dan C 125.000 Totale onzekerheid Wmo

2023

C0

C 243.000

C0

C0

C0

C 243.000

2022 VERSIE BAC 312019015.24.235 - 21

Onzekerheden i.v.m. afwezigheid controleverklaring bij lasten groter dan C 125.000 Onzekerheden i.v.m. niet getoetste prestatielevering bij lasten kleiner dan C 125.000 Totale onzekerheid Jeugdwet

C0

C0

C0

C0

C0

C0

De totale onzekerheid over 2023 voor de Jeugdwet en WMO is derhalve nihil (over 2022 C 0,2 miljoen) .

Geen fouten en onzekerheden en geen rechtmatigheidsafwijkingen met betrekking tot de SiSaregelingen

Op grond van het Besluit accountantscontrole decentrale overheden, artikel 5, lid 4, rapporteren wij in dit accountantsverslag over de fouten en onzekerheden van de specifieke uitkeringen die in 2023 onder SiSa vallen. Wij doen dit met een tabel, die ook opgenomen moet worden als er geen fouten of onzekerheden geconstateerd zijn. Per regeling is hierin aangegeven of, en zo ja welke financiële fouten of onzekerheden zijn geconstateerd. Wij hebben deze tabel in de bijlage opgenomen.

M&O beleid niet specifiek vastgesteld

In de nota verwachtingen accountantscontrole SiSa 2023 d.d. 9 april 2024 is opgenomen dat de accountant verplicht is de opzet van het misbruik en oneigenlijk gebruik (hierna: M&O) beleid inzake de Wet Inburgering en de Tozo te toetsen. Uw gemeente heeft de uitvoering van de Tozo-regeling uitbesteed aan het Regionaal Bureau Zelfstandigen (RBZ). Uw gemeente voert de overige regelingen in het kader van de participatiewet zelfstandig uit. Wij hebben vastgesteld dat uw gemeente beschikt over een 'intern controleplan 2023'. Onderdeel hiervan is het werkprogramma interne controle sociaal domein, waaronder ook de Wet Inburgering. Op basis van dit werkprogramma is de rechtmatigheid van de verstrekkingen in het kader van de inkomensregelingen getoetst. Tevens besteed uw organisatie aandacht aan de afwikkeling van IB-signalen. In 2023 is in beeld gebracht welk beleid en interne regels in Lansingerland van kracht zijn ten aanzien van het voorkomen van M&O, van welke leemtes er sprake is en of er voldoende beleid is. De gemeente heeft in dit kader een Nota voorkomen van Misbruik en oneigenlijk gebruik (Nota M&O 2023) opgesteld. De gemeente heeft hiermee de eerste stap naar een volwaardig M&O-beleid gezet.

Interne controle SiSa

PUBLIEKE SECTOR ACCOUNTANTS

(

De SiSa verantwoording is vanaf dit jaar bijzonder als het gaat om de rechtmatigheidscontrole. De uitkomsten van de rechtmatigheidscontrole van de SiSa verantwoording hebben namelijk zowel impact op de rechtmatigheidsverantwoording, als op onze controleverklaring. Omdat de SiSa verantwoording ook onderdeel is van de rechtmatigheidsverantwoording, moet dit onderdeel zijn van jullie interne controleplan. Bij de verantwoording zal er dus ook een intern controledossier met betrekking tot de rechtmatigheid van de SiSa verantwoording aanwezig moeten zijn.

VERSIE BAC 312019015.24.235 - 22

Dit was niet het geval bij de jaarrekeningcontrole 2023. Wij adviseren om volgend jaar de SiSa nadrukkelijk terug te laten komen in jullie interne controledossier.

Voorziening RVU

In 2024 heeft er een wijziging van de gemeente-CAO plaatsgevonden. Naar aanleiding hiervan zijn er bij de commissie BBV vragen gesteld rondom de Regeling Vervroegde Uitdiensttreding, dat is veroorzaakt door een aanpassing van de CAO. Medewerkers die uiterlijk 31 december 2028 de AOW-gerechtigde leeftijd bereiken en 41 jaar in dienst zijn geweest bij een bij ABP aangesloten werkgever (waarvan de laatste 10 jaar van een werkgever in de sector gemeenten) kunnen vervroegd uitdiensttreden met behoud van een maandelijkse uitkering. In dit kader moeten gemeenten en gemeenschappelijke regelingen een voorziening vormen, wanneer er reeds is afgesproken voor het einde van het boekjaar dat er gebruik gemaakt gaat worden van deze regeling (in de vorm van een overeenkomst). Uw gemeente heeft hiervoor in de jaarrekening 2023 een voorziening gevormd voor een bedrag van C 40.000.

Reservemutaties

Bij uw interne controle is vastgesteld dat er sprake is van reservemutaties die niet volledig zijn afgedekt door besluitvorming van de gemeenteraad. Dit betreft de toevoeging aan de bestemmingsreserve op het programma Sport, Cultuur en Onderwijs met betrekking tot de bestemmingsreserve aanloopfase cultuurhuis, hier is C 93.000 meer toegevoegd dan in de besluitvorming was opgenomen. Wij nemen deze afwijking mee in de foutenevaluatie.

Persoonsgebonden budgetten (PGB)

De Sociale Verzekeringsbank (SVB) is verantwoordelijk voor de financiële afhandeling van de persoonsgebonden budgetten (Pgb's). Jaarlijks verstrekt de SVB een opgave van de pgb's die in het boekjaar namens uw gemeente zijn verstrekt. Bij de controle is vastgesteld dat deze opgave afwijkt van de administratie van de gemeente. Het verschil dat hieruit volgt bedraagt C 100.000. Wij nemen dit bedrag mee in onze foutenevaluatie.

PUBLIEKE SECTOR ACCOUNTANTS

(

VERSIE BAC 312019015.24.235 - 23

Interne beheersing

PUBLIEKE SECTOR ACCOUNTANTS

4. Interne beheersing Kernboodschappen interim-controle

Op 13 november 2023 hebben wij de managementletter 2023 aan u verstrekt. Deze managementletter is besproken met de directie, de wethouder Financiën en met de Begeleidingscommissie Accountantscontrole (BAC). Hieronder treft u de managementsamenvatting aan.

Managementsamenvatting Inleiding

Procesbevindingen

Het boekjaar 2023 is het vijfde controlejaar voor jw ge mee rite door Publieke Sector Accourtart en het vierde jaar dat wij naar aanleiding van de irterimcontrole een managementletter uitbrenger. De samenwerking met uw gemeente de afgelopen periode hebber wij als prettig ervaren. Wij merken dat de aanpak van uw interne controle steeds beter In lijn ligt met onze werkzaamheden in bet kader van de accountantscontrole. Wij zien daarbij een aantal aandachtpunten.

Onderstaand hebben wij de hoofdlijn van de procesbevìndingen oţ^enomen. " " "

De kernboodschappen uít onze interim-controle 2023 hebben wij steeds in de linker kantlijn weergegeven. In de bijlage hebben wij onze aanbevelingen korten bondig in een tabelvorm opgenomen. CnstotaaJoordeel Is dat de interne beheersing voor uw gemeente van voldoende niveau is, waarbij enkele aandachtspunten uit de controle naar voren zijn gekomen.

"

Interne beheersing

Aandachtspunten jaarrekening

Onderstaand enkele hoofdpunten op het gebied van de interne beheersing.

Om de jaarrekeningcontrole over het boekjaar 2023 zo soepel mogeliįk te laten verlopen, benoemen wij een aantal aandachtspunten die in dit kader van belang zijn: " Tijdens de interim-controle hebben wij niet alle werkzaamheden kunnen urtvoeren zoals gepland om diverse redenen. Wij vragen uw aandacht om deze werkzaamheden en openstaande vragen alsnog op te pakken, zodat wij deze tijdens een nog te maken afspraak alsnog kunnen aŕwikkelen. Dit zorgt ervoor dat deze werkzaamheden niet meer gedaan hoeven te worden tijdens de ja arreken i ngcontrol e " Wij vragen uw aandacht voorde onderbouwing van de grondexploitaties, met speciale aandacht op het project Wilderszljde. Wij adviseren om een second opinion te laten uìtvoeren. " Vanaf 2023 moet u een verplichte toelichting in de jaarrekening opnemen: '^de rechtmatĩghēidsverantwoordìng". De controle hierop schept verwachtingen van onze kant inzake oplevering, deze hebben wij uiteengezet in hoofdstuk 2 van de managementletter.

" " "

PUBLIEKE SECTOR ACCOUNTANTS

(

Wij vragen uw aandacht voor de specifieke uitkeringen j subsidiebaten van de gemeente en de beheersing van het proces. Wij vragen uw nadrukkelìjker toe tezien op de beheersing van het proces van salarisverwerking bij de externe salarisverwerker. Binnen het inkoopproces wordt vooraf een raming geiraakt om te bepalen welke inkoopstrategie wordt gekozen. Deze raming wordt binnen het huidige proces niet getoetst. Wij vragen uw aandacht voor de risico's binnen de verbonden partijen en het proces voorde beheersing daaromtrent.

Over het algemeen heeft uw gemeente de basis goed op orde. De defìnitíeve kadernota 2023 is gepubliceerd die richting moet geven aan uw VICop rechtmatigheid Wij zien nog verbeterpunten in de samenwerking met de verbijzonderde interne controle (VIC), voor de jaarrekeningcontrole maken wij nog aanvullende afspraken om openstaand-e onderdelen arte wikkelen.

VERSIE BAC 312019015.24.235 - 25

Overige aangelegenheden

PUBLIEKE SECTOR ACCOUNTANTS

5. Overige aangelegenheden Geen meningsverschil met het college van burgemeester en wethouders

Er zijn geen meningsverschillen met het college van burgemeester en wethouders geweest en er waren geen beperkingen bij de uitvoering van onze controle. Naar onze mening is ons bij de uitvoering van onze controleopdracht door het college en de medewerkers van uw gemeente de volledige medewerking verleend en hebben wij volledige toegang tot de benodigde informatie gehad.

Bevestigingen van het college van burgemeester en wethouders ontvangen

Wij hebben namens het college van burgemeester en wethouders een ondertekende schriftelijke bevestiging bij de jaarrekening ontvangen d.d. DATUM 2024.

Naleving van wet- en regelgeving

Wij hebben geen kennis van te rapporteren omstandigheden in verband met het niet-naleven van wet- en regelgeving met uitzondering van de bevindingen die elders in het rapport zijn opgenomen ten aanzien van met name EU-aanbestedingen.

Betrouwbaarheid en continuïteit van de automatiseringsomgeving

Onze jaarrekeningcontrole is gericht op het geven van een oordeel omtrent de jaarrekening zelf en is niet primair gericht op het doen van uitspraken omtrent de betrouwbaarheid en de continuïteit van de geautomatiseerde gegevensverwerking als geheel of van onderdelen daarvan. Onze bevindingen daaromtrent raken dan ook slechts die onderdelen die wij onderzocht hebben in het kader van de jaarrekening, wat wil zeggen dat wij ter zake geen volledigheid pretenderen. Uit de door ons uitgevoerde werkzaamheden zijn geen bijzonderheden gebleken waarop wij u via deze rapportage willen attenderen.

PUBLIEKE 1 SECTOR 1 ACCOUNTANTS ri

VERSIE BAC 312019015.24.235 - 27

Geen aanwijzingen van fraude

In Nederland is de accountant wettelijk verplicht om alle ontdekte fraudegevallen te rapporteren aan het management van de organisatie. Wij merken op dat onze controle niet specifiek is ingericht op het ontdekken van fraude. De accountant is wel verantwoordelijk voor het betrekken van frauderisico's in de planning en uitvoering van zijn controleopdracht. Wij hebben een fraudediscussie gevoerd met het controleteam en met het financieel management en de directie van de gemeente Lansingerland, waarbij wij de nadruk hebben gelegd op de vermoedens van materiële onjuistheden als gevolg van fraude in de jaarstukken. Van het management en directie hebben wij de bevestiging ontvangen dat er geen onregelmatigheden zijn geconstateerd waarbij het management of werknemers die een belangrijke rol spelen bij de maatregelen van interne beheersing of anderen in het geval dat de fraude van materieel belang kan zijn op de jaarrekening, zijn betrokken. Tevens hebben wij zelfstandig werkzaamheden uitgevoerd die gericht waren op het risico van het 'omzeilen' van de interne beheersingsmaatregelen door het management te detecteren. Wij hebben specifieke controles uitgevoerd op memoriaalboekingen en schattingen en hebben significante en ongebruikelijke transacties met behulp van gegevensanalyses onderzocht.

Hoewel wij op grond van de controle- en overige standaarden een kritische houding moeten hebben ten opzichte van risico's van fraude in de jaarrekening, merken wij op dat onze controle niet specifiek is gericht op het ontdekken hiervan. Tijdens de uitvoering van onze controle van de jaarrekening 2023 hebben wij geen aanwijzingen verkregen dat er sprake is geweest van fraude. Tot slot merken wij op dat het college beschikt over een geactualiseerde en geformaliseerde frauderisicoanalyse.

Inzicht in onze tijdsbesteding

In het rapport "In het publieke belang" van de NBA, de Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountant, zijn maatregelen opgenomen die de kwaliteit en onafhankelijkheid van de controlerend accountant moeten waarborgen of verbeteren. Op basis van één van de maatregelen rapporteren wij de bestede uren van onze controlewerkzaamheden aan u. Hieronder treft u de opgave van onze tijdsbesteding aan., inclusief een schatting van nog te besteden uren voor de afronding van de jaarrekeningcontrole (waaronder het voeren van besprekingen en het archiveren van ons dossier. Uren geraamd Tekenend accountant en (senior) manager

409

421

Overige teamleden

614

653

1.023

1.074

Totaal

PUBLIEKE SECTOR ACCOUNTANTS

(

Uren besteed, inschatting per 14 mei

VERSIE BAC 312019015.24.235 - 28

Het hogere aantal bestede uren wordt voor een belangrijk deel verklaard doordat het aantal SiSa-regelingen, waarover u met de jaarrekening 2023 verantwoording moet afleggen, significant is gestegen. Met onze brief van 14 februari 2024 hebben wij u daarover geïnformeerd. In de "geraamde tijdsbesteding" zijn hiervoor geen uren geraamd.

Bevestiging onafhankelijkheid

Bevestiging onafhankelijkheid In overeenstemming met Nederlandse wet- en regelgeving, waaronder de Verordening inzake Onafhankelijkheid (ViO) van de Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountants (NBA), dient de externe accountant mogelijke conflicten met betrekking tot zijn onafhankelijkheid, zowel in wezen als in schijn, onder de aandacht te brengen van het college en de gemeenteraad. Wij bevestigen dat onze onafhankelijke positie ten opzichte van gemeente Lansingerland in overeenstemming met de Nederlandse wettelijke en beroepsvoorschriften is gewaarborgd. Wij zijn van mening dat onze objectiviteit gedurende het afgelopen jaar niet is aangetast. Stelsel van waarborgen om onafhankeljke positie te waarborgen Publieke Sector Accountants beschikt over een stelsel van maatregelen om onze onafhankelijke positie bij controlecliënten te waarborgen. Het stelsel van maatregelen is een integraal onderdeel van de bestuurlijke organisatie en van het voor de gehele organisatie van toepassing zijnde stelsel van kwaliteitsbeheersingsmaatregelen.

Bijgaande niet-limitatieve opsomming geeft u een indruk van de maatregelen die bijdragen aan het waarborgen van onze onafhankelijke positie: " Schriftelijke onafhankelijkheidsbepalingen waarin alle bestaande onafhankelijkheidsvereisten en de risico's ten aanzien van de bedreiging van de onafhankelijkheid en de daaraan gerelateerde waarborgen zijn verwerkt. " Procedures voor tijdige bekendmaking van de voorschriften en de daarin aangebrachte wijzigingen aan alle partners en werknemers bij Publieke Sector Accountants. " Procedures voor de organisatie van periodieke training inzake de toepassing van de onafhankelijkheidsvoorschriften. " Procedures die erop gericht zijn dat onze gevolmachtigden en werknemers in specifieke casussen en omstandigheden de onafhankelijkheidsvoorschriften naleven. " De benoeming van professionals op seniorniveau die verantwoordelijk zijn voor het continu actualiseren van de procedures en voorschriften, de tijdige bekendmaking ervan en het adequaat functioneren van het gehele stelsel van waarborgen.

" Procedures voor een schriftelijke rapportage per controlecliënt waarin is vastgelegd of sprake is van omstandigheden die de onafhankelijkheid van de accountant die de controleopdracht uitvoert bedreigen, op welke wijze met potentiële bedreigingen is omgegaan en indien er bedreigingen zijn gesignaleerd, welke maatregelen dan zijn genomen om deze bedreiging voor de onafhankelijkheid weg te nemen. De vastlegging van deze beoordeling inclusief een gemotiveerde conclusie (de zogenoemde onafhankelijkheidsevaluatie) wordt in het dossier opgenomen. " Procedures die vereisen dat een daartoe geëigende afdeling binnen Publieke Sector Accountants wordt geconsulteerd, als sprake is van een mogelijke aantasting van de onafhankelijkheid in relatie tot een specifieke cliënt. Wij zullen dan ook overwegen de gemeenteraad of de auditcommissie te raadplegen. " Procedures voor het interne toezicht in relatie tot de toetsing en bewaking van de naleving van de onafhankelijkheidsvoorschriften.

PUBLIEKE SECTOR ACCOUNTANTS

VERSIE BAC 312019015.24.235 - 29

De opzet en werking van ons stelsel van maatregelen worden periodiek door de externe toezichthouder getoetst. Interne roulatie Een te grote mate van vertrouwdheid of vertrouwen kan een bedreiging vormen voor de onafhankelijkheid van de accountant wanneer bepaalde leden van het controleteam geregeld en voor lange tijd aan de wettelijke controle van een controlecliënt meewerken. Wij beoordelen de bedreiging voor de onafhankelijkheid die kan voortvloeien uit de langdurige betrokkenheid van andere leden van het controleteam bij de controleopdracht. Waar nodig nemen wij maatregelen om de bedreiging weg te nemen. Wij merken op dat er in het kader van onze controleopdracht geen sprake is geweest van een dergelijke bedreiging. Persoonlijke, zakelijke of financiële relaties Wij hebben een evaluatie gemaakt van persoonlijke, zakelijke en financiële relaties tussen Publieke Sector Accountants, haar partners en haar medewerkers en de gemeente Lansingerland, die van invloed kunnen zijn op onze onafhankelijkheid. Bij deze evaluatie zijn ons geen zaken gebleken welke aan u gerapporteerd dienen te worden.

Geschenken en persoonlijke uitingen van gastvrijheid De Nederlandse onafhankelijkheidsregels vereisen dat de eindverantwoordelijke accountant de met governance belaste organen informeert over geschenken en persoonlijke uitingen van gastvrijheid die Publieke Sector Accountants, een bestuurder of interne toezichthouder van Publieke Sector Accountants of een lid van het controleteam heeft ontvangen van of verstrekt aan de gemeente Lansingerland of een bij de gemeente Lansingerland betrokken persoon. Hierbij is een drempel van C 100 opgenomen in de regels. Wij zijn van mening dat de verstrekte en ontvangen geschenken en persoonlijke uitingen van gastvrijheid gepast zijn en derhalve niet tot een bedreiging voor de onafhankelijke uitvoering van de controleopdracht hebben geleid. Volledigheidshalve merken wij op dat wij geen geschenken en persoonlijke uitingen van gastvrijheid hebben verstrekt/ontvangen die een (geschatte) waarde van meer dan C 100 hebben. Aanvullende dienstverlening Een overzicht van de aanvullende dienstverlening hebben wij hieronder opgenomen. Aanvullende dienstverlening

" "

PUBLIEKE SECTOR ACCOUNTANTS

Subsidiecontrole Vervoerknoop Rodenrijs Subsidiecontrole Bushaltes Bleiswijk

VERSIE BAC 312019015.24.235 - 30

Conclusie onafhankelijkheid De voorschriften in het kader van onafhankelijkheid zijn binnen de Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountants (de NBA) opgenomen in de 'Verordening inzake Onafhankelijkheid (ViO)' en vormen een belangrijk onderdeel van het 'normenkader' waaraan een accountant moet voldoen. De naleving van de ViO is binnen Publieke Sector Accountants ingebed. Op basis van onze toetsing concluderen wij dat onze onafhankelijkheid als certificerend accountant bij de gemeente Lansingerland in 2023 voldoende is gewaarborgd.

Controleverschillen

Overzicht van de controleverschillen: Aard van de fouten en onzekerheden (x C 1.000)

Rechtmatigheid SiSaregelingen

Getrouwheid

Fouten Getrouwheidsfout bij de reservemutaties

93

Persoonsgebonden budgetten

100

(Sub)totaal getrouwheidsfouten

193

Rechtmatigheidsfout vanuit externe regels (EU-aanbestedingen) Rechtmatigheidsfout vanuit interne regels (overschrijding investeringskrediet) Totaal rechtmatigheidsfouten Totaal fouten

193

Onzekerheid in de waardering van Wilderszijde (mogelijk effect winstname 2023)

450

Totaal onzekerheden

450

Wij hebben van het college een schriftelijke bevestiging bij de jaarrekening ontvangen, waarin het college bevestigt dat de nietgecorrigeerde fouten, zowel individueel als in totaal, in het kader van de jaarrekening niet materieel zijn.

PUBLIEKE SECTOR ACCOUNTANTS

VERSIE BAC 312019015.24.235 - 31

Disclaimer en beperking in gebruik

Dit verslag is alleen bestemd voor de gemeenteraad en het college van burgemeester en wethouders en mag niet in zijn geheel of gedeeltelijk worden verstrekt of aangehaald zonder onze schriftelijke toestemming vooraf. Er wordt geen verantwoordelijkheid aan een derde partij geaccepteerd, omdat dit verslag daar niet voor opgesteld en bedoeld is. Dientengevolge nemen wij geen enkele verplichting of plicht van zorg aan ieder ander persoon aan wie dit verslag getoond of in zijn handen komt, op ons. De in dit verslag aan de orde gestelde onderwerpen zijn door ons geconstateerd gedurende onze controleopdracht waarvan wij van mening zijn dat zij uw aandacht behoeven. Het is geen allesomvattend verslag van alle geconstateerde zaken en in het bijzonder kunnen wij niet verantwoordelijk worden gesteld voor het rapporteren van alle bedrijfsrisico's of tekortkomingen in het systeem van interne beheersing. Elke conclusie, opinie of opmerking in dit verslag is verstrekt in de context van onze controleverklaring over de jaarrekening als geheel. Evenzo geldt dat de opmerkingen, bevindingen en aanbevelingen met betrekking tot het systeem van interne beheersing niet gelezen dienen te worden als een afzonderlijke opinie van het systeem van interne beheersing en haar werking.