T23.05516 Toelichtend memo griffier Herijking rekenkamer

Toelichtend Memo Gemeente Lansingerland

Van

Griffier

Aan

Gemeenteraad

Onderwerp

Herijking Rekenkamer

Datum

20 september 2023

Ons kenmerk

T23.05516

Doel van het commissiedebat Is het aanbod van de Rekenkamer voor een meerderheid van de fracaties voldoende passend bij de wensen voor een Rekenkamer Lansingerland?  Ja, we zien (voor nu) de samenwerking met de Rekenkamer met vertrouwen tegemoet. Optie: en evalueren de samenwerking na oplevering van het eerste rapport ‘nieuwe stijl’ (Inkomensregelingen, 2024);  Nee, we gaan alternatieven onderzoeken. Medio 2024 maken we een integrale afweging van de verschillende mogelijkheden. Het is niet mogelijk om nu uit de Rekenkamer te stappen. Het is een wettelijke verplichting om een Rekenkamer te hebben. Een eventuele wens voor een nieuwe invulling van de Rekenkamer kost tijd en capaciteit. Stappen die minimaal gezet moeten worden: 1) onderzoek naar opties en bijbehorende kosten en capaciteit, 2) keuze maken uit de opties (inclusief blijven bij huidige Rekenkamerconstructie) door gemeenteraad, 3) opzetten en inrichten van een Rekenkamer en 4) gemeenteraadsbesluit nieuwe verordening Rekenkamer en uittreden uit de huidige Rekenkamer.

Mogelijke kernargumenten bij dit aanbod is ‘voldoende’  Kwalitatief hoogwaardig en diepgaand onderzoek;  Onderzoek naar een specifiek Lansingerlands onderwerp naar keuze blijft mogelijk;  Onderzoek dat voor meerdere gemeenten tegelijk wordt gedaan, heeft meerwaarde, zeker op onderwerpen waar raden minder grip op hebben zoals gemeenschappelijke regelingen;  De doorlooptijd van start tot einde onderzoek wordt korter waardoor de onderzoeken actueler worden;  De samenwerking van de afgelopen jaren biedt voldoende vertrouwen om de eerste onderzoeken ‘nieuwe stijl’ af te wachten voor een oordeel uit te spreken;  Huidige constructie belast de griffie niet, waardoor de fte van de griffie kunnen worden ingezet voor andere ondersteunende en adivserende werkzaamheden voor de raad. Mogelijke kernargumenten bij dit aanbod is niet ‘voldoende’  Eén onderzoek in de vier jaar naar een specifiek Lansingerlands onderwerp naar keuze is te weinig;  Onderzoeken die de Rekenkamer voor meerdere gemeenten tegelijkertijd en gebundeld wil doen, zoals bijvoorbeeld de onderzoeken naar de Gemeenschappelijke Regeling Jeugdhulp Rijnmond en inkomensregelingen, worden qua onderwerp minder gewaardeerd dan onderzoeken met een eigen onderzoeksonderwerp naar keuze.  Gezamenlijk onderzoek heeft onvoldoende toegevoegde lokale waarde voor de gemeenteraad; 1/4



Een kleinere onderzoeksopzet (in een andere Rekenkamerconstructie) past ook of past beter bij de wensen. De Rekenkamer biedt dit type onderzoek niet aan.

Overwegingen bij standpuntbepaling  Onderzoek van een ‘eigen’ onderwerp naar keuze blijft mogelijk voor Lansingerland (en Capelle). De frequentie ervan gaat omlaag. Naar één onderzoek in de komende vier jaar. De andere drie regiogemeenten ontvangen geen eigen onderzoek.  Lansingerland blijft, net zoals in het verleden, gemiddeld één onderzoek per jaar ontvangen (5 onderzoeken in de komende vier jaar). Plus eventuele ‘Doe Mee’ onderzoeken die landelijk geïnitieerd worden. De gemeenteraad wordt betrokken bij de selectie van onderwerpen.  De onderzoeken die voor meerdere regio-gemeenten worden uitgevoerd bevatten lokale aanbevelingen. Dus: Lansingerland ontvangt conclusies die (ook) op Lansingerland van toepassing zijn. Er vindt hoor- en wederhoor bij de deelnemende gemeenten plaats. Het rapport wordt lokaal toegelicht. De raden worden betrokken bij de onderwerpkeuze van gezamenlijk onderzoek en dit kan ook gebeuren bij de vraagstelling van onderzoek. Daarmee wordt lokale waarde toegevoegd aan gezamenlijke onderzoeken.  Een onderzoek naar een gemeenschappelijke regeling kan meerwaarde hebben, juist omdat gemeenteraden in algemene zin minder grip hebben op deze regelingen. En er wel veel geld en bevoegdheden naar toe gaan.  Het onderzoek van de Rekenkamer is in verhouding tot dat van veel andere Rekenkamers groot en uitgebreid. Ook qua onderzoeksopzet.

Het onderzoek beperkt zich niet tot bronnen of de gemeentelijke organisatie. Er vinden ook interviews met andere relevante actoren plaats. Dat maakt dat een onderzoek relatief veel (capaci)tijd kost, langer duurt en dus ook relatief gezien duur is.  In bijlage 3 bij de brief staan alternatieven voor de structuur van Rekenkamers beschreven. De gezamenlijke rekenkamers die genoemd staan, doen een ander type onderzoek. Bijvoorbeeld op basis van één onderzoeksvraag of op basis van enkel bronmateriaal. Zij leveren niet aan iedere deelnemende gemeente jaarlijks een onderzoek op. Het is in die zin appels met peren vergelijken.  De huidige constructie met de Rekenkamer leidt nagenoeg niet tot belasting van de griffie. De ondersteuning vindt plaats vanuit het bureau van de Rekenkamer. In andere constructen kan dit anders zijn. De 0,x fte griffie-ondersteuning aan Rekenkamers is vaak niet meengenomen in het budget dat voor de Rekenkamer beschikbaar is.  Capelle aan den IJssel heeft voor de zomer besloten om nog minimaal twee jaar in dezelfde contructie met de Rekenkamer door te gaan. De anderen hebben nog geen besluit genomen. Maar het ligt niet in de lijn der verwachting dat de meerderheid op zoek gaat naar een nieuwe invulling van de Rekenkamer.  Het is een wettelijke verplichting om een Rekenkamer te hebben.

Een eventuele wens voor een nieuwe invulling van de Rekenkamer kost tijd. Het is niet mogelijk om uit te stappen, voordat er een nieuwe Rekenkamer is. Hoe is de Rekenkamer nu vormgegeven? Lansingerland heeft een eigen Rekenkamer, de Rekenkamer Lansingerland. Het is een wettelijke verplichting (gemeentewet) om een Rekenkamer te hebben. De Rekenkamer Lansingerland kent sinds 2007 één lid. De directeur van de Rekenkamer Rotterdam. Voor de uitvoering van onderzoek wordt gebruik gemaakt van onderzoekers van het bureau van de Rekenkamer Rotterdam. Ook in vier andere gemeenten in onze regio (Barendrecht, Capelle aan den IJssel, Krimpen aan den IJssel en Albrandswaard) wordt van een

2/4

zelfde type constructie gebruik gemaakt. Daarmee werkt het bureau van de Rekenkamer Rotterdam in de praktijk voor 6 Rekenkamers.

Waarom een ‘herijking’? De Rekenkamer heeft ruim een jaar geleden laten weten dat het niet langer mogelijk is om ieder jaar een Rekenkameronderzoek naar keuze voor Lansingerland op te leveren. De andere vier regio-gemeenten kregen dezelfde boodschap. Reden: er is door de jaren heen scheefgroei ontstaan in de financiële bijdrage versus het aantal opgeleverde onderzoeken. Daarmee bedoelt de Rekenkamer dat Rotterdam 80% van het totale budget van de kosten van de Rekenkamer betaalt, maar lang niet 80% van het onderzoek krijgt. De Rotterdamse gemeenteraad was daar niet blij mee. Ander punt van aandacht was dat er meer onderzoeken werden aangekondigd, dan dat er gestart konden worden. Vraag en capaciteit lagen niet met elkaar in lijn. Daardoor onstond er een lange(re) doorlooptijd van onderzoek. Wat ging aan de herijkingsbrief (RL/23.09/MvA/JW/CL) van de Rekenkamer van 29 augustus 2023 vooraf?  Aankondiging herkijkinstraject medio 2022.  Overleg tussen Rekenkamer en regio-gemeenten op 12 oktober 2022. Erik Jonker, Hamid Azzouzi en de griffier waren hier namens Lansingerland als afgevaardigden bij aanwezig. Belangrijkste punten van inbreng Lansingerland: waardering voor de Rekenkamer, maar lokaal onderzoek moet in enige vorm wel mogelijk zijn met onze bijdrage. Gezamenlijk onderzoek zeggen we niet direct nee tegen, mits dit ook lokaal toegevoegde waarde heeft.

De raad moet er wat mee kunnen.  Bespreking van het onderzoeksprogramma 2023 van de Rekenkamer in de commissie Algemeen Bestuur van februari 2023. Complimenten voor jarenlange kwaliteit van onderzoek maar kritische noten over herijkingstraject, de branding van de Rekenkamer (teveel Rotterdam), het ontbreken van eigen lokaal onderzoek en twijfel over wat de toegevoegde waarde van gezamenlijk onderzoek kan zijn.  Informeel gesprek eind maart 2023 tussen de directeur van de Rekenkamer en een vertegenwoordiging van de gemeenteraad (Ed van Santen, Erik Jonker, Hamid Azzouzi en griffier). Gespreksonderwerpen: mogelijkheden voor lokaal onderzoek, de branding van de Rekenkamer als ‘Rekenkamer Rotterdam’ versus ‘Rekenkamer Lansingerland’, meerjarig planningsoverzicht.  Gesprek directeur Rekenkamer met griffiers van de regio-gemeenten op basis van een eerste concept brief in juli 2023. Gespreksonderwerpen: gezamenlijk onderzoek vertalen naar lokale aanbevelingen, helderheid van onderzoek per gemeente in plaats van voor de regio-gemeenten samen. Afspraken over inhoud eerst. Daarna pas eventuele aanpassingen in financiële afspraken.

Rekenkamer onderzoek: gemiddeld 1 onderzoek per jaar voor Lansingerland Jaartal Aantallen onderzoek Onderwerp(en) 2023 1 Huizen in de regio + Doe Mee onderzoek klachtenafhandeling Doe Mee onderzoek Klachtenafhandeling (verwacht) 2022 2 Zorg om kosten (Wmo) Bouwen in beweging 2021

0 3/4

2020

2

Belofte maakt schuld, onderzoek naar schuldhulpverlening Kwetsbaar en uit beeld, onderzoek naar ondersteuning van ouderen bij langer thuis wonen

2019

1

Met de beste bedoelingen, onderzoek naar burgerparticipatie

2018

1

Scheidend vermogen onderzoek naar afvalstoffenheffingen en afvalbeleid

4/4