[T23.03099] Accountantsverslag 2022 versie 11 mei 2023

\\

PUBLIEKE SECTOR ACCOUNTANTS

Accountantsverslag 2022 I -5 r»ci r»rrorl-5 r»

De controle is nog niet volledig afgerond: "

De controle van de spendanalyse is nog niet afgerond. Fouten in het accountantsverslag zijn een inschatting per 4 mei 2023.

Publieke SectorAccountants B.V. Jan Sluijtersstraat; 21 3059 VC Rotterdam www.publiekesectoraccountants.nl info@psa-ra.nl

PUBLIEKE SECTOR ACCOUNTANTS Aan de gemeenteraad van de gemeente Lansingerland Postbus 1 2650 AA BERKEL EN RODENRIJS

Onderwerp Accountantsverslag 2022 Datum 11 mei 2023 Kenmerk 312019015.23.169

Geachte leden van de gemeenteraad, Wij hebben de controle van de jaarrekening 2022 van uw gemeente afgerond. De jaarrekening van gemeente Lansingerland is opgesteld onder verantwoordelijkheid van het college van burgemeester en wethouders. Met dit accountantsverslag informeren wij u over onze belangrijkste controlebevindingen. Op 2 mei 2023 is dit accountantsverslag ambtelijk besproken met de concerncontroller en uw Coördinator P&C. Op 8 mei 2023 hebben wij dit accountantsverslag afgestemd met uw de portefeuillehouder financiën. Wij bespreken dit accountantsverslag op 24 mei 2023 met de Begeleidingscommissie Accountantscontrole (BAC). Bij de jaarrekening 2022 hebben wij op XX juni 2023 een goedkeurende controleverklaring afgegeven voor zowel het aspect getrouwheid als voor het aspect rechtmatigheid. Ons accountantsverslag is bedoeld om u te ondersteunen in de beoordeling van de jaarrekening 2022. De bevindingen en beschouwingen in dit verslag komen voort uit onze controlewerkzaamheden en diverse besprekingen die wij met uw medewerkers hebben gevoerd. Voor de goede orde vermelden wij dat uw controlerende taak uiteraard verder gaat dan uitsluitend het financieel getinte perspectief vanuit de accountantscontrole. Wij maken u erop attent dat voor dit accountantsverslag een beperkte verspreidingskring geldt.

Het accountantsverslag is uitsluitend bestemd voor de gemeenteraad en het college van burgemeester en wethouders. Wij geven u toestemming om dit accountantsverslag (zonder de persoonlijke handtekening) te publiceren via de agenda's van de raadscommissies en de gemeenteraad.

Met vriendelijke groet, Publieke Sector Accountants B.V.

Was getekend: W. Kalkman RA

PUBLIEKE SECTOR ACCOUNTANTS

(

Publieke Sector Accountants B.V. is ingeschreven in het handelsregister van de Kamer van Koophandel te Utrecht onder nummer 69411409.

Inhoudsopgave

Contact De volgende personen kunnen benaderd worden bij vragen met betrekking tot dit accountantsverslag:

1. Onze controleaanpak en de uitkomsten daarbij............4 2. Financiële positie en resultaat.......................................9

Wouter Kalkman

3. Bevindingen eindejaarscontrole.................................. 15

Tel: 06 - 2127 2977

4. Interne beheersing......................................................25

Ralf van Hattem

5. Overige aangelegenheden...........................................30

Tel: 06 - 1234 5175

6. Verplichte tabel SiSa...................................................39

PUBLIEKE SECTOR ACCOUNTANTS

(

CONCEPT 11 MEI 2023 TBV COLLEGE - 312019015.23.169 - 2

Onze controleaanpak en de uitkomsten daarbíj

PUBLIEKE SECTOR ACCOUNTANTS

1. Onze controleaanpak en de uitkomsten daarbij Reikwijdte van de controle

Met de opdrachtbevestiging van 29 augustus 2022 (kenmerk 312019015.22.249) heeft u ons de opdracht gegeven tot het controleren van de jaarrekening 2022. De reikwijdte van onze controle staat omschreven in deze opdrachtbevestiging. Er is gedurende het verloop van de controle op geen enkele wijze sprake geweest van een beperking in de reikwijdte van onze controle. De doelstelling van de controle is het afgeven van een controleverklaring bij de jaarrekening van gemeente Lansingerland. In dit accountantsverslag geven wij een toelichting op de bevindingen naar aanleiding van de controle. Onze controle wordt verricht in overeenstemming met Nederlands recht, waaronder de Nederlandse Controlestandaarden en de beleidsregels toepassing Wet normering topinkomens (WNT). Tijdens de uitvoering van de oorspronkelijke controleplanning hebben zich geen wijzigingen van materieel belang in de reikwijdte voorgedaan. Wij achten de reikwijdte van onze controle voor 2022 voldoende voor de doelstelling van onze controle.

Materialiteitsbepaling is overeenkomstig het vastgestelde controleprotocol

De wijze waarop wij de materialiteit bepaald hebben, sluit aan op de door de gemeenteraad op 22 december 2022 vastgestelde controleprotocol en normenkader. De maximaal toe te passen marges voor de accountantscontrole zijn vastgelegd in het Besluit accountantscontrole decentrale overheden (het Bado). De bij onze controle van de jaarrekening 2022 toegepaste goedkeuringstoleranties bedragen derhalve: Bron: jaarrekening 2022

Goedkeuringsmaterialiteit

Fouten

Onzekerheden

C 2.329.000

C 6.987.000

De gemeenteraad heeft in het controleprotocol de rapporteringstolerantie vastgesteld op C 100.000.

PUBLIEKE SECTOR ACCOUNTANTS

CONCEPT 4 mei 2023 - 312019015.23.169 - 4

Onze aanpak is gericht op risico's

Voor de jaarrekeningcontrole 2022 onderkennen wij een aantal risico's en aandachtspunten, die een verhoogd (bruto) risico met zich mee (kunnen) brengen op een materiële fout in uw jaarrekening en die een mogelijke impact op de bedrijfsvoering kunnen hebben. De risico's en aandachtspunten zijn hieronder weergegeven. Opname van een risicogebied of aandachtspunt in deze opsomming betekent niet dat er sprake is van risico's die zich daadwerkelijk voordoen, maar zijn enkel bedoeld om aan te geven dat wij hier tijdens onze controle (extra) aandacht aan hebben besteed. Risico's voor deze jaarrekening Bestaan en waardering van activa als gevolg van schattingselementen (inschatting van levensduur en restwaarden). " De waardering en risico inschatting met betrekking tot lopende grondexploitaties, inclusief de geldende regels rondom het tussentijds winstnemen. " Verwerking van reservemutaties als gevolg van wijzigingen in de Kadernota rechtmatigheid van de commissie BBV in 2018. " De verantwoording en waardering van voorzieningen in relatie tot de aanwezigheid van actuele onderbouwingen. " Uw fiscale positie in het kader van de vennootschapsbelasting (Vpb). " "Management override of controls". Dit betreft de mogelijkheid die het management heeft om specifieke controlemaatregelen te omzeilen, bijvoorbeeld door memoriaalboekingen of het schattingsproces.

De specifieke aandacht voor dit risico is voorgeschreven vanuit de controlerichtlijnen en is niet uniek voor Lansingerland. " De naleving van de (Europese) aanbestedingsregels. " Risico's en onzekerheden in het sociaal domein, waaronder prestatielevering Wmo. " De actualiteit van de gevoerde administratie(s), gericht op de betrouwbaarheid van de (tussentijdse) informatievoorziening. Risico's voor de komende jaarrekeningen De voortgang en status van de (noodzakelijke en gewenste) verbeteringen met betrekking tot de kwaliteit van de interne beheersing in relatie tot de af te geven collegeverklaring rechtmatigheid (2023). " De follow-up ten aanzien van eerder gerapporteerde aandachtspunten vanuit de interne en externe controle. " De kwaliteit van de IT-beheersomgeving. Het inschatten als significant risico is inherent aan deze posten en is niet direct een gevolg van verwachte leemten in de interne beheersing van uw gemeente. Ook is sprake van inschattingen van bruto risico's, alvorens eventuele beheersmaatregelen zijn genomen. Ter voorkoming van een materiële fout in de jaarrekening heeft u voor bovenstaande risicogebieden beheersmaatregelen getroffen. Wij hebben ons bij de controle gericht op de opzet en het bestaan van de door u ingerichte beheersingsomgeving, die deze risico's moeten verkleinen.

Voor een toelichting op een aantal onderkende risico's en aandachtpunten verwijzen wij naar het hoofdstuk 'belangrijke bevindingen'. Daarnaast verwijzen wij u naar onze bevindingen in het hoofdstuk 'Interne beheersing'.

PUBLIEKE SECTOR ACCOUNTANTS

CONCEPT 11 MEI 2023 TBV COLLEGE - 312019015.23.169 - 5

De baten en lasten, alsmede Op basis van uw controleprotocol en normenkader hebben wij de naleving van het financieel rechtmatigheidskader voor uw gemeente gecontroleerd. Hierbij zijn geen materiële bijzonderheden geconstateerd. balansmutaties, zijn (materieel) rechtmatig Op het programma 5. Kwaliteit openbare ruimte en 6. Lansingerland ontwikkelt is sprake van een overschrijding van de begroting (lasten). Deze overschrijdingen hangen samen met doorbelasting van interne uren op investeringen en het extra tekort op de AOK Wilderszijde. Deze begrotingsrechtmatigheidsfouten werken niet door in ons rechtmatigheidsoordeel. Er is sprake van een overschrijding op één investeringskrediet die hoger is dan het met het college afgesproken grensbedrag van C 100.000. Dit betreft een overschrijding op de realisatie van het parkeerterrein Oudeland ad C 210.000. Deze overschrijding nemen wij mee in onze foutenevaluatie. Ook hebben wij onrechtmatigheden geïdentificeerd bij de naleving van de aanbestedingswet. Deze onrechtmatige aanbestedingen zijn intern niet gesignaleerd. Wij gaan hier elders in dit verslag nader op in. Onze conclusie is derhalve dat de baten en lasten, alsmede de balansmutaties, in materiele zin rechtmatig zijn in de jaarrekening 2022.

De jaarrekening voldoet aan het BBV

Significante verslaggevingsgrondslagen en de toepassing hiervan zijn belangrijk voor de presentatie van de financiële positie en de baten en lasten van gemeente Lansingerland. Daarnaast vereisen zij van het college van burgemeester en wethouders het toepassen van oordeelsvorming ten aanzien van moeilijke, subjectieve en complexe posities, die vaak - vanwege de noodzaak om inschattingen te moeten maken over het effect van zaken - inherent onzeker zijn. De belangrijkste verslaggevingsgrondslagen van gemeente Lansingerland zijn uiteengezet in de jaarstukken 2022 in onderdeel 'Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling'. Wij hebben het door het college van burgemeester en wethouders toegepaste proces voor belangrijke verslaggevingsgrondslagen geëvalueerd en hebben gegevensgerichte controlewerkzaamheden uitgevoerd. Wij hebben de toepassing van de juiste methodiek, de aannames, de berekeningen en de consistente toepassing van de betrokken modellen en/of de van toepassing zijnde financiële verslaggeving beoordeeld. Wij zijn van mening dat de verslaggevingsgrondslagen en de toegepaste inschattingen redelijk zijn en consistent zijn gebruikt: de jaarstukken voldoen aan het BBV (Besluit begroting en verantwoording).

Geïdentificeerde fouten in de jaarstukken

Naar aanleiding van onze jaarrekeningcontrole resteren er ongecorrigeerde afwijkingen. Door ons gerapporteerde bevindingen zijn niet materieel (dus hebben geen invloed op de strekking van onze controleverklaring). De overige bevindingen zijn naar onze mening van belang voor uw beoordeling van de jaarstukken en de verdere kwaliteitsverbetering van de administratieve organisatie en interne beheersing. Voor de (niet materiële) fouten en tekortkomingen in de jaarstukken verwijzen wij u naar de diverse onderdelen van dit rapport.

PUBLIEKE SECTOR ACCOUNTANTS

CONCEPT 11 MEI 2023 TBV COLLEGE - 312019015.23.169 - 6

Goedkeurende controleverklaring voor getrouwheid en rechtmatigheid

PUBLIEKE SECTOR ACCOUNTANTS

Wij zijn van oordeel dat de jaarrekening 2022 van gemeente Lansingerland een getrouw beeld geeft van het eigen vermogen op 31 december 2022 en het resultaat over 2022. Voorts zijn wij van oordeel dat de in deze jaarrekening verantwoorde baten en lasten alsmede de balansmutaties over 2022 in alle van materieel belang zijnde aspecten tot stand zijn gekomen in overeenstemming met de in de relevante wet- en regelgeving opgenomen bepalingen, zoals opgenomen in het normenkader (vastgesteld door de gemeenteraad d.d. 22 december 2022). Hierbij geldt als voorwaarde dat de door ons gecontroleerde jaarrekening ongewijzigd door de gemeenteraad wordt vastgesteld. Wij verzoeken u derhalve ons een door voorzitter en de griffier ondertekend besluit van de vastgestelde jaarrekening te verstrekken. Mochten nog wijzigingen worden aangebracht in de definitieve versie van de jaarrekening dan dienen wij deze te beoordelen alvorens onze controleverklaring hierbij mag worden opgenomen.

CONCEPT 11 MEI 2023 TBV COLLEGE - 312019015.23.169 - 7

Financiële positie en resultaat

PUBLIEKE SECTOR ACCOUNTANTS

2. Financiële positie en resultaat De vermogenspositie van uw gemeente neemt in absolute zin toe

In het Bbv, de verslaggevingsregels voor gemeenten, wordt een duidelijk onderscheid gemaakt tussen resultaatbepaling en resultaatbestemming. Alle baten en lasten dienen via het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening te lopen. Er mogen geen baten of lasten rechtstreeks in het eigen vermogen (dat bestaat uit de algemene reserve en de bestemmingsreserves) worden gemuteerd. De mutaties in het eigen vermogen vinden plaats door middel van de resultaatbestemming. Het gerealiseerd totaalsaldo van baten en lasten in 2022 bedraagt C 2,9 miljoen voordelig. Per saldo is tussentijds C 9 miljoen aan de reserves onttrokken, zodat het uiteindelijk gerealiseerde resultaat over 2021 C 11,9 miljoen voordelig bedraagt. Dit resultaat is afzonderlijk vermeld onder het eigen vermogen in de balans.

Eigen vermogen (in C 1.000.000)

2022

2021

2020

2019

Eigen vermogen per 1 januari

248,5

256,4

113,8

115,1

Tussentijdse resultaatbestemming

-/-9

-/-10,6

138,2

0,5

Gerealiseerd resultaat

11,9

2,7

4,5

-/-1,8

Totaal ('gerealiseerd saldo van baten en lasten')

2,9

-/- 7,9

142,7

-/- 1,3

251,4

248,5

256,4

113,8

Eigen vermogen per 31 december

De tussentijdse resultaatbestemming bestaat uit de stortingen in en onttrekkingen uit de reserves, in overeenstemming met de besluiten van uw gemeenteraad. De omvang van het eigen vermogen bedraagt ultimo 2022 56,8 % van het balanstotaal (2021: 55,3% van het balanstotaal). In de toelichting op balans bij het onderdeel eigen vermogen van de jaarrekening geeft het college een nadere toelichting op de mutaties in het eigen vermogen over het jaar 2022. Wij verwijzen u naar deze toelichting. Als signaalwaarde voor de solvabiliteitsratio geldt volgens de VNG een percentage van 20%. Bij een solvabiliteitsratio lager

PUBLIEKE SECTOR ACCOUNTANTS

(

CONCEPT 11 MEI 2023 TBV COLLEGE - 312019015.23.169 - 9

dan 20% bevindt de gemeente zich op glad ijs. In de begroting 2022 heeft de gemeenteraad de solvabiliteit bepaald op 57%. De solvabiliteit in de jaarrekening 2022 komt uit op 57% en is derhalve gelijk aan de begroting. Ter vergelijking hebben wij de solvabiliteit van een aantal gemeenten opgenomen. Daaruit blijkt dat de solvabiliteit van uw gemeente per 31 december 2022 boven het gemiddelde van Nederland ligt.

Ter vergelijking over 2021: Gemeente Nederland Zuid-Holland Gemeenten met 50.000 tot 100.000 inwoners

Solvabiliteit 2021 37,5^0 44,1^0 32,0^0

Lansingerland Leidschendam-Voorburg Pijnacker-Nootdorp Zuidplas

55,3^0 62,7^0 56,1^0 28,3^0

Bron: www.waarstaatieaemeente.nl

Resultaat 2022 is beïnvloed door reservemutatie(s)

Het feitelijke saldo van baten en lasten in een jaar wordt weergegeven als het gerealiseerde totaalsaldo van baten en lasten. Daarnaast kent de gemeente ook het gerealiseerde resultaat. Dit is het gerealiseerde totaalsaldo van baten en lasten plus of min de tussentijdse resultaatbestemmingen. Deze bestemmingen bestaan uit in de loop van het jaar gedane onttrekkingen uit reserves minus de tussentijdse stortingen in reserves. De stortingen dan wel onttrekkingen aan reserves vinden plaats op basis van de door u genomen besluiten. Het gerealiseerde resultaat is dus mede het gevolg van de bestuurlijke besluitvorming. Concreet betekent dit voor uw gemeente het volgende: De exploitatie over 2022 laat een gerealiseerd totaal saldo van baten en lasten van C 2,9 miljoen voordelig zien, ten opzichte van een begroot (na wijziging) nadelig saldo van C 8,9 miljoen. Dit is een voordeel van C 11,9 miljoen. Het gerealiseerde voordelig resultaat ad C 11,9 miljoen (na reservemutaties) is afzonderlijk op de balans onder het eigen vermogen opgenomen. In de jaarstukken wordt op diverse plaatsen een nadere toelichting gegeven op de totstandkoming van het resultaat en worden de verschillen tussen de begroting (na wijziging) en de gerealiseerde baten en lasten verklaard. Wij verwijzen u naar deze toelichtingen.

PUBLIEKE SECTOR ACCOUNTANTS

(

CONCEPT 11 MEI 2023 TBV COLLEGE - 312019015.23.169 - 10

Exploitatieresultaat (In C 1.000.000)

Totale baten

198,3

Totale lasten

195,4

Gerealiseerde saldo van baten en lasten voordelig

2,9

Af: stortingen inreserves

37,5

Bij: onttrekkingen aanreserves

46,5

Saldo mutaties reserves, per saldo onttrekking Gerealiseerd resultaat (voordelig)

9 11,9

Het voordelige exploitatieresultaat 2022 (vóór bestemming) Is mede ontstaan na een aantal Incidentele baten en lasten. Door het effect van de incidentele baten en lasten buiten beschouwing te laten, ontstaat meer inzicht in de reguliere baten en lasten. Het inzicht in de reguliere baten en lasten is van belang, omdat het een betere indicatie geeft van de toekomstige baten en lasten, overigens zonder rekening te houden met beleidswijzigingen. In de toelichting op het overzicht van baten en lasten is eveneens inzicht in de incidentele baten en lasten gegeven. Kortheidshalve verwijzen wij u naar deze uiteenzetting.

Het weerstandsvermogen bestaat uit de relatie tussen de beschikbare weerstandscapaciteit en de benodigde weerstandscapaciteit Het college van vanwege ingeschatte risico's. De beschikbare weerstandscapaciteit heeft het college bepaald op C 95 miljoen. In de paragraaf burgemeester en weerstandsvermogen en risicobeheersing heeft het college een opsomming gegeven van ingeschatte risico's. Deze cumuleren voor wethouders kwalificeert het 2022 tot een bedrag van C 55 miljoen. Op basis van deze kwantificering constateert het college dat het beschikbare weerstandsvermogen als weerstandsvermogen voldoende is. De verhouding tussen de beschikbare weerstandscapaciteit en de benodigde ruim voldoende om de weerstandscapaciteit in de jaarrekening is 1,6. onderkende risico's af te Wij verwijzen u voor de onderkende risico's en de kwantificering daarvan naar de paragraaf Weerstandsvermogen en kunnen dekken risicobeheersing. Overigens merken wij hierbij op dat deze cijfers niet aan accountantscontrole of een beoordelingsopdracht zijn onderworpen.

PUBLIEKE SECTOR ACCOUNTANTS

CONCEPT 11 MEI 2023 TBV COLLEGE - 312019015.23.169 - 11

Voor meer gedetailleerde informatie over uw weerstandspositie verwijzen wij u naar paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing van uw jaarstukken 2022.

PUBLIEKE SECTOR ACCOUNTANTS

CONCEPT 11 MEI 2023 TBV COLLEGE - 312019015.23.169 - 12

Bevindingen eindejaarscontrole

PUBLIEKE SECTOR ACCOUNTANTS

3. Bevindingen eindejaarscontrole Oplevering was voldoende

Bij de start van de controle op 20 maart 2022 waren de concept jaarstukken 2022 gereed. De oplevering van de onderbouwende stukken was vrijwel volledig. Belangrijke zaken die niet gereed en of beschikbaar waren betroffen: "

"

De onderbouwingen van de SiSa-bijlage waren niet volledig gereed met als gevolg dat er veel correcties moesten worden uitgevoerd. Dit wordt ook veroorzaakt door een toename van het aantal SiSa-regelingen en de complexiteit van een aantal nieuwe regelingen De interne controles zijn bij start van de jaarrekening voor een groot deel opgeleverd. Normaal gesproken ontvangen wij dit ruim voorafgaand aan de feitelijk jaarrekeningcontrole, waardoor wij de uitvoering gefaseerd kunnen plannen. Dit is dit jaar niet haalbaar gebleken, waardoor wij de controle niet in de afgesproken termijn konden afwikkelen.

Wij zullen afspraken maken om de centrale coördinatie rondom de jaarrekening en de (verbijzonderde) interne controles verder aan te scherpen met als doel de controle van de jaarrekening 2023 op tijd af te kunnen ronden. Overigens merken wij op dat een aantal onderwerpen door uw organisatie goed voorbereid zijn. Voorbeelden zijn de voorraad grondexploitatie en (de verbijzonderde interne controle op) het Sociaal domein. Wij hebben bij de controle van de jaarrekening de volledige en constructieve medewerking van uw organisatie gehad.

Grondexploitaties

Een belangrijke post in de jaarrekening van de gemeente Lansingerland betreft de voorraden (grondexploitaties). Door de schattingscomponenten die samenhangen met de waardering van de grondexploitaties, besteden wij hier tijdens de controle bijzondere aandacht aan. De risico's voor de grondexploitaties zijn in essentie terug te brengen tot de zogenoemde vijf P's: " "

"

PUBLIEKE SECTOR ACCOUNTANTS

Planning: is de tijdsplanning van de projecten afgestemd op de (on)mogelijkheden in de markt? Immers, de marktbehoefte bepaalt welke projecten op welk moment te realiseren zijn. Programmering: in de afgelopen jaren hebben economische ontwikkelingen geleid tot belangrijke wijzigingen in woningbehoefte en vraag naar bedrijventerrein. Is er een kritische analyse van de 'mix' van aanbod van bedrijventerrein en woningen (huur, koop, vrije kavels, appartementen, etc.) in de projecten, in relatie tot de huidige marktvraag in de gemeente? Prijs: de verkoopprijzen van woningen zijn momenteel hoog. Hoe vertaalt dit zich in grondprijzen en wat zijn de verwachtingen op de (middel-)lange termijn? CONCEPT 11 MEI 2023 TBV COLLEGE - 2019015.22.163 - 15

" "

Plankosten: zijn de geraamde kosten die voor de grondexploitaties gemaakt moeten worden realistisch? U kunt hierbij denken aan de totstandkoming van de ramingen van bijvoorbeeld civieltechnische werken en interne plankosten. Parameters: zijn de gehanteerde kosten- en opbrengstenindexaties in lijn met de actuele marktontwikkelingen en zijn de renteparameter en disconteringsvoet in overeenstemming met de voorschriften in het BBV?

De grondexploitaties zijn door uw gemeente voor de jaarrekening 2022 opnieuw doorgerekend (geactualiseerd), en waar nodig zijn door uw college de verwachtingen bijgesteld. Daarbij is tevens beoordeeld of het onderhanden werk in de jaarrekening op een juiste wijze is gewaardeerd en of er mogelijk een (aanvullende) verliesvoorziening moet worden getroffen of winstnames moeten worden verwerkt.

In exploitatie genomen gronden De totale boekwaarde van de in exploitatie genomen bouwgronden per 31 december 2022 bedraagt C 93,8 miljoen. Uw gemeente heeft een aantal projecten waarop (forse) positieve resultaten worden verwacht en een aantal projecten waarbij sprake is van verliezen. In 2022 is er per saldo C 5,1 miljoen winst genomen (2021: C 4,4 miljoen) op basis van de 'percentage of completion methode'. Deze winsten komen hoofdzakelijk voort uit het bedrijventerrein Oudeland (C 5,2 miljoen) en het woningbouwproject Meerpolder (C 1,3 miljoen). In 2022 zijn bij een aantal projecten de verwachte resultaten op de projecten veranderd ten opzichte van 2021. Hierdoor zijn bij een aantal projecten de verliesvoorzieningen gemuteerd en eerder genomen winsten terug genomen. Bij het project Wilderszijde is de winst die in 2021 is genomen ad. C 1,3 miljoen in 2022 volledig teruggedraaid. In 2022 is er één nieuwe grondexploitatie vastgesteld, dit zijn de flexwoningen aan de Sporthoeklaan in Bergschenhoek. Bij dit project is er sprake van een verwacht tekort van C 2,2 miljoen. De onzekerheden die met de resultaten van grondexploitaties samenhangen, ontstaan doordat de waardering (en daarmee de te nemen winsten en verliezen) gebaseerd zijn op schattingen. De omvang van de in de toekomst nog te realiseren opbrengsten en kosten is hier een belangrijke factor in.

In de huidige portefeuille van bouwgronden in exploitatie verwacht uw gemeente de komende jaren nog C 162,3 miljoen (2021 C 164,8 miljoen) aan kosten te maken en moet er nog C 264,4 miljoen (2020: C 304,0 miljoen) aan opbrengsten worden gerealiseerd. Uiteraard neemt dit af naarmate de projecten vorderen en kosten en opbrengsten gerealiseerd worden. De indexaties hebben hier ook een grote invloed op in het boekjaar 2022. Veruit de meeste kosten en opbrengsten zijn dan ook nog te realiseren binnen het project Wilderszijde (C 118,3 miljoen te realiseren kosten en C 160,5 miljoen te realiseren opbrengsten). Door de lange looptijd en de hoge omvang van de ramingen is dit project een groot risico voor uw gemeente. In één jaar tijd is het verwachte resultaat op dit project met C 20,2 miljoen verslechterd. Waar in 2021 nog een positief resultaat werd verwacht van C 28,9 miljoen is dat in 2022 nog maar C 8,7 miljoen. Dat betekent dat in één jaar tijd ruim C 20 miljoen aan winstpotentie is verdampt. Dit is met name ontstaan door een bijstelling van de geraamde opbrengsten met C 12,2 miljoen en ook door de verwachting dat kosten gaan stijgen C 2,1 miljoen. Dit project heeft een looptijd van 10 jaar, daarom is er sprake van een hoge schattingsonzekerheid. Het verlies op het faciliterende deel is toegenomen met C 1,3 miljoen.

U vindt dit terug onder de voorzieningen aan de creditzijde van balans onder 'Anterieure overeenkomst Wilderszijde'. Ook de projecten Oudeland en Westpolder/Bolwerk blijven omvangrijke projecten. Bij Oudeland moet er nog C 10,7 miljoen aan kosten en C 41,3 miljoen aan opbrengsten worden gerealiseerd. Bij Westpolder/Bolwerk is dit C 9,1 miljoen aan kosten en C 46,5

PUBLIEKE SECTOR ACCOUNTANTS

(

CONCEPT 11 MEI 2023 TBV COLLEGE - 312019015.23.169 - 16

miljoen aan opbrengsten. De risico's die samenhangen met de nog te realiseren opbrengsten zijn overigens deels afgedekt doordat bij Westpolder/Bolwerk het grootste deel van de opbrengsten vastliggen in overeenkomsten met ontwikkelaars. Bij dit project zijn inmiddels de laatste realisatieovereenkomsten getekend. Ook bij het project Oudeland is sprake dat er veel animo is voor de aangeboden kavels; in 2022 is er voor C 12,6 miljoen aan verkopen gerealiseerd. Wij hebben vastgesteld dat de uitgangspunten die zijn gehanteerd bij de waardering van de grondexploitaties aanvaardbaar zijn.

Looptijd van projecten De resterende looptijd van de projecten in het actuele MPG is over het algemeen korter dan 10 jaar. Projecten met een langere looptijd worden als risicovoller aangemerkt, omdat de onzekerheden toenemen naarmate de looptijd langer is. Denk hierbij bijvoorbeeld aan onvoorziene ontwikkelingen op de woningmarkt, waardoor de resultaten op de lange termijn anders uitvallen dan bij het actualiseren van het MPG kon worden voorzien. Wilderszijde is momenteel het project met de langste looptijd. In ons accountantsverslag 2021 hebben wij gerapporteerd dat bij de actualisatie van het MPG de looptijd van projecten regelmatig wordt verlengd. Wij hebben hierbij het onderstaande overzicht opgesteld. In het MPG 2023 is dit effect beperkter dan in voorgaande jaren: Mutatie looptijd MPG 2021 versus MPG 2020

Mutatie looptijd MPG 2022 versus MPG 2021

Mutatie looptijd MPG 2023 versus MPG 2022

Meerpolder

+ 1 jaar

+ 0 jaar

+ 1 jaar

Centrum

+ 1 jaar

+ 1 jaar

+ 0 jaar

Westpolder/Bolwerk

+ 1 jaar

+ 2 jaar

+ 0 jaar

Oudeland

- 3 jaar

- 4 jaar

+ 0 jaar

Leeuwenhoekweg

+ 1 jaar

+ 0 jaar

+ 1 jaar

Wilderszijde

+ 0 jaar

n.v.t.

+ 0 jaar

Groenzoom RvR

+ 1 jaar

+ 1 jaar

+ 0 jaar

Landscheidingspark Horeca

+ 1 jaar

+ 1 jaar

+ 1 jaar

Soort

Parameters Bij de actualisatie van de grondexploitaties is de gehanteerde rekenrente juist berekend op basis van de voorschriften van de commissie BBV; dit is ook correct verwerkt in de jaarrekening 2022. De bepaling van de renteparameter en de disconteringsvoet zijn sterk gereguleerd. De inschatting van stijging van kosten en opbrengsten in de toekomst moet de gemeente zelf maken. Hierbij zijn met name de volgende prijsontwikkelingen van belang:

PUBLIEKE SECTOR ACCOUNTANTS

(

CONCEPT 11 MEI 2023 TBV COLLEGE - 312019015.23.169 - 17

Soort

2022

2023

2024

2025-2031

2032

2033 e.v.

Prijsontwikkeling kosten MPG 2022

4^0

3yo

3yo

2yo

2yo

2yo

Prijsontwikkeling kosten MPG 2023 Prijsontwikkeling grondopbrengsten woningbouw MPG 2022 Prijsontwikkeling grondopbrengsten woningbouw MPG 2023 Prijsontwikkeling grondopbrengsten bedrijventerrein MPG 2022 Prijsontwikkeling grondopbrengsten bedrijventerrein MPG 2023

10yo

5yo

5yo

2yo

2yo

2yo

4yo

3yo

3yo

2yo

2yo

2yo

4yo

0yo

1yo

2yo

2yo

0yo

2yo

2yo

2yo

2yo

0yo

0yo

2yo

2yo

2yo

2yo

2yo

0yo

Het voorgaande laat zien dat de prijsontwikkelingen (de verwachte grondopbrengsten) bij met name woningbouw neerwaarts zijn bijgesteld, vooral 2023 en 2024 en vanaf 2033. Dit heeft een groot effect op de geraamde grondopbrengsten bij met name Wilderszijde. De gehanteerde parameters liggen in lijn met de actuele marktontwikkelingen.

Oudeland Via de brief aan de gemeenteraad d.d. 9 december 2021 (kenmerk U21.06625) heeft het college u geïnformeerd over de realisatie van het parkeerterrein binnen het project Oudeland. In deze brief is aangegeven dat de realisatie en verhuur van dit terrein een aantal financiële wijzigingen kent. Tevens is opgenomen dat in de grondexploitatie geen verkoopopbrengst of jaarlijkse huurinkomsten zijn opgenomen. Wij zijn van mening dat de door het college voorgestelde verwerkingswijze om de ontwikkeling van het parkeerterrein te activeren onder de materiele vaste activa (na raadsbesluit) in overeenstemming is met het BBV. Wij wijzen u erop dat het resultaat op het project Oudeland door de uitname van de kosten van het parkeerterrein zal verbeteren. In de jaarrekening 2022 heeft dit geresulteerd in een extra winstname op dit project.

Europese aanbestedingen

Het normenkader voor de rechtmatigheidscontrole bevat onder andere de Europese aanbestedingswetgeving. Bij onze jaarrekeningcontrole hebben wij aan de hand van een door uw gemeente uitgevoerde crediteurenanalyse (spendanalyse) gecontroleerd of de Europese aanbestedingswetgeving gedurende het boekjaar 2022 is nageleefd. Op basis van de spendanalyse constateren wij dat voor 5 dossiers de Europese aanbestedingsregels niet zijn nageleefd. Wij merken op dat de bevindingen grotendeels zijn geconstateerd door uw gemeente en grotendeels voortkomen uit financiële

PUBLIEKE SECTOR ACCOUNTANTS

CONCEPT 11 MEI 2023 TBV COLLEGE - 312019015.23.169 - 18

beheershandelingen van voor 2022. De onrechtmatigheidsfout komt uit op een bedrag van C 120.000 (in 2021 C 600.000). Het betreft de volgende inkopen: Soort

Rechtmatigheidsfout 2022

Support

Rechtmatigheidsfout 2021

C 48.000

C 50.000

Onderhoud

C0

C 184.000

ICT Software

C 72.000

C 366.000

Beheer accomodaties

C 450.000

C0

Totaal

e 570.000

e 600.000

Wij nemen dit bedrag mee in onze foutenevaluatie.

Analyse voorzieningen beklemde middelen derden afvalstoffenheffing en rioolheffing

Uw gemeente heeft in de jaarrekening een voorziening ex art. 44, lid 2 BBV. opgenomen. Dit is een voorziening die wordt gevormd wegens van derden verkregen middelen die specifiek besteed moeten worden. De reden hiervoor is dat het middelen derden betreft die gereserveerd moeten blijven voor het doel waarvoor ze geïnd zijn. Dit betekent dat eventuele overschotten (of tekorten) op de exploitatie in het begrotingsjaar worden gemuteerd op de voorziening, het zijn immers middelen van derden (heffing voor riool en afval bij de inwoners). Uitzondering hierop zijn gerealiseerde afwijkingen als gevolg van voordelige aanbestedingsresultaten, efficiency voordelen of een hogere gerealiseerde capaciteit. De gemeente kan er voor kiezen om het gerealiseerde efficiencyresultaat in het exploitatieresultaat op te nemen. Deze (nacalculatorische) gerealiseerde resultaten worden dan toegevoegd aan de algemene middelen en mogen niet worden toegevoegd aan een voorziening ex artikel 44, lid 2 BBV. Bij uw gemeente wordt een dergelijk analyse niet gemaakt en wordt het volledig saldo op het 'product' riool en afval gemuteerd in de voorziening. Wij vragen uw aandacht hiervoor.

Begrotingsrechtmatigheid is adequaat toegelicht in de jaarrekening

PUBLIEKE SECTOR ACCOUNTANTS

Naast de controle op de rechtmatige totstandkoming van de baten, lasten en balansmutaties in de jaarrekening 2022, hebben wij de begrotingsrechtmatigheid gecontroleerd. De toe te passen normen voor dit begrotingscriterium zijn gebaseerd op artikel 189, 190 en 191 van de Gemeentewet en moet door de gemeenteraad zelf nader worden ingevuld en geconcretiseerd. Dit gebeurt door middel van de begroting en via de verordening op het financieel beheer ex artikel 212 van de Gemeentewet.

CONCEPT 11 MEI 2023 TBV COLLEGE - 312019015.23.169 - 19

Het systeem van budgetbeheer en -bewaking moet waarborgen dat de baten en lasten binnen de begroting blijven en dat belangrijke wijzigingen of dreigende overschrijdingen tijdig worden gemeld aan de gemeenteraad, zodat deze tijdig (binnen het begrotingsjaar) een besluit kan nemen. Een systeem met onvoldoende waarborgen voor tijdige melding aan de gemeenteraad van budgetoverschrijdingen heeft het risico in zich dat inbreuk wordt gemaakt op het budgetrecht van de gemeenteraad. Het begrotingscriterium is verder verfijnd en uitgewerkt in de Kadernota van de Commissie BBV. Een belangrijk uitgangspunt is dat het overschrijden van de begroting altijd onrechtmatig is, maar niet in alle gevallen hoeft te worden meegewogen in het accountantsoordeel. Essentieel is dat de gemeenteraad nadere regels kan stellen wanneer kostenoverschrijdingen die worden gecompenseerd door direct gerelateerde opbrengsten (1), kostenoverschrijdingen passend binnen het beleid (2) en kostenoverschrijdingen bij openeinderegelingen (3) moeten meewegen bij het oordeel van de accountant. In die gevallen dat de gemeenteraad geen nader beleid stelt, geldt het uitgangspunt dat deze kostenoverschrijdingen door de accountant niet worden betrokken bij de beslissing of al dan niet een goedkeurende controleverklaring kan worden afgegeven.

Deze kostenoverschrijdingen moeten dan wel goed herkenbaar in de jaarrekening zijn opgenomen. Daarnaast moet de accountant deze kostenoverschrijdingen waarvan het college in de jaarrekening moet aangeven dat de gemeenteraad deze nog dient te autoriseren - in het verslag van bevindingen aan de orde stellen. Extra lasten die zijn gemaakt omdat extra opbrengsten daarvoor de ruimte bieden, terwijl deze extra lasten niet direct zijn gerelateerd aan de extra opbrengsten en waarbij de gemeenteraad nog geen besluit heeft genomen over de aanwending van deze extra opbrengsten, zijn onrechtmatig en tellen mee in het oordeel van de accountant. Dit is bij uw gemeente overigens niet aan de orde. Begrotingsafwijkingen werken niet door in de controleverklaring In totaal heeft uw gemeente C 214,3 miljoen aan lasten begroot na wijziging (excl. reservemutaties), tegenover C 195,4 miljoen aan werkelijke lasten in 2022. Dit is in totaal een onderschrijding van C 19 miljoen (8,8%). Aan baten had uw gemeente een bedrag van C 205,5 miljoen begroot na wijziging, tegenover C 198,2 miljoen aan werkelijke baten in 2022. Het gerealiseerde totaal saldo van baten en lasten komt daarmee op C 2,9 miljoen voordelig. In het kader van de begrotingsrechtmatigheid moet gekeken worden naar de lastenoverschrijdingen op het niveau waarop de gemeenteraad de begroting autoriseert.

In uw geval is dat op programmaniveau, waarbij er sprake is van hogere lasten op de programma's: " "

Kwaliteit openbare ruimte (P5) ad C 0,71 miljoen en; Lansingerland ontwikkelt (P6) ad C 0,87 miljoen.

Naast overschrijdingen van lasten op deze programma's en overschrijding op het onderdeel algemene dekkingsmiddelen, zijn ook op onderdelen meer baten gerealiseerd dan begroot. Over de baten rapporteren wij in deze paragraaf niet, omdat dit geen onderdeel

PUBLIEKE SECTOR ACCOUNTANTS

CONCEPT 11 MEI 2023 TBV COLLEGE - 312019015.23.169 - 20

uitmaakt van het criterium begrotings-rechtmatigheid zoals de richtlijnen voorschrijven. De overschrijdingen op de lasten zijn onrechtmatig, maar tellen niet mee in het oordeel van de accountant. De begrotingsrechtmatigheid omvat ook de overschrijdingen op investeringskredieten. Hieruit blijkt dat er één overschrijding heeft plaatsgevonden op een individueel krediet die groter is dan C 100.000. Binnen deze grens mag het college op basis van de financiële verordening 2017 afwijkingen binnen kredieten realiseren zonder dat dit vooraf dient te worden gemeld aan de gemeenteraad. De kredietoverschrijding betreft een overschrijding op de realisatie van het parkeerterrein Oudeland voor een bedrag van C 210.000. Deze overschrijding nemen wij mee in onze foutenevaluatie. Wij verwijzen voor een inhoudelijke en meer specifieke analyse van de begrotingsafwijkingen naar de toelichtingen die zijn opgenomen in de jaarrekening en in paragraaf Bedrijfsvoering, waarin een analyse van de (begrotings-)afwijkingen en de begrotingsrechtmatigheid 2022 is opgenomen.

Geen sprake van te betalen vennootschapsbelasting

Uitgangspunt in uw jaarrekening is dat er geen sprake is van activiteiten die onder de vennootschapsbelastingplicht vallen. De aangiften tot en met 2021 zijn inmiddels ingediend ('nihil'-aangifte). Het college verwacht dat ook voor 2022 geen sprake zal zijn van een vennootschapsbelastinglast, mede op basis van de uitgevoerde Quickscan Winstoogmerk grondbedrijven. Overigens adviseren wij u om bij nieuwe en gewijzigde activiteiten dit standpunt blijvend te actualiseren. Hieronder valt ook een periodieke toets of het grondbedrijf door de ondernemerspoort gaat. Over het boekjaar 2022 is deze toets uitgevoerd.

Wet normering topinkomens (WNT)

De Wet normering topinkomens (WNT) is in werking getreden met ingang van 1 januari 2013. De WNT regelt niet alleen de openbaarmaking van topinkomens in de publieke en semipublieke sector, maar stelt ook maxima aan de hoogte van de bezoldiging van topfunctionarissen en tevens aan de ontslagvergoedingen. Met ingang van 1 januari 2013 is bij wet vastgelegd dat rechtspersonen of organisaties die volledig of in aanzienlijke mate uit publieke middelen zijn gefinancierd beloningen van topfunctionarissen openbaar dienen te maken, ook als deze de in de wet gestelde maximale bezoldiging over C 216.000 niet te boven gaat. Daarnaast dienen gemeenten het salaris openbaar te maken van overige medewerkers (inclusief - wanneer aan bepaalde voorwaarden is voldaan - ingehuurd personeel) die een bezoldiging ontvangen boven deze norm. Ten slotte stelt de WNT een aantal overige eisen, zoals een maximale ontslagvergoeding voor topfunctionarissen van C 75.000. In 2022 is voor geen van de topfunctionarissen en overige medewerkers sprake van een overschrijding van de grensbedragen. Bij de controle van de WNT-verantwoording 2022 stelden wij vast dat er geen sprake was van een zichtbaar gemaakte interne controle op de opgestelde WNT-verantwoording. Wij vragen uw aandacht voor de inhoudelijke controle, bijvoorbeeld het

PUBLIEKE SECTOR ACCOUNTANTS

(

CONCEPT 11 MEI 2023 TBV COLLEGE - 312019015.23.169 - 21

beoordelen van de juistheid van de looncodes die wel of niet zijn meegenomen en de zichtbare vastlegging van het uitgevoerde controlewerk. In het kader van de WNT attenderen wij u erop dat u de plicht heeft om uiterlijk 1 juli 2023 uw WNT-verantwoording over het kalenderjaar 2021 via internet op een algemeen toegankelijke wijze openbaar te maken. Indien op grond van andere op de verantwoordelijke van toepassing zijnde regelgeving of een besluit een later tijdstip waarop het financieel verslaggevingsdocument openbaar moet worden gemaakt geldt, is die latere datum de uiterlijke datum van openbaarmaking.

Fouten en onzekerheden WMO Zorg in natura (ZIN) en Jeugd (lokaal)

Het vaststellen dat de prestaties in het kader van de Wmo Zorg in natura (ZIN) zijn geleverd wordt normaliter vastgesteld via de verantwoording van Wmo Zorg in natura van de zorginstelling. Bij deze verantwoordingen is op basis van het controleprotocol Wmo boven de C 125.000 een controleverklaring van de accountant van de zorginstelling toegevoegd. De accountant stelt onder andere vast dat de zorg is geleverd. Bij de geleverde onder de grens van C 125.000 wordt hierover geen zekerheid verkregen via gecontroleerde productieverantwoordingen . Uw gemeente heeft hier aanvullende interne controlewerkzaamheden op uitgevoerd. Ook komt het voor dat er geen (goedkeurende) controleverklaring wordt aangeleverd via de zorgleverancier. Hierdoor resteren er in het kader van de uitvoering van de WMO en Jeugdwet onzekerheden, deze zijn hieronder opgenomen:

Wmo

2022

Onzekerheden i.v.m. afwezigheid controleverklaring bij lasten groter dan C 125.000 Onzekerheden i.v.m. niet getoetste prestatielevering bij lasten kleiner dan C 125.000 Totale onzekerheid Wmo

Jeugdwet Onzekerheden i.v.m. afwezigheid controleverklaring bij lasten groter dan C 125.000 Onzekerheden i.v.m. niet getoetste prestatielevering bij lasten kleiner dan C 125.000 Totale onzekerheid Jeugdwet

2021 C 243.000

C 687.000

C0

C 283.000

e 243.000

e 970.000

2022

2021 C0

C 138.000

C0

C 517.000

e0

e 655.000

Als peildatum voor de bepaling van de omvang van de onzekerheden is 11 mei 2023 gehanteerd, mogelijk zijn er na deze datum nog aanvullende controleverklaringen ontvangen waardoor de gerapporteerde onzekerheid lager uit zou kunnen vallen.

PUBLIEKE SECTOR ACCOUNTANTS

(

CONCEPT 11 MEI 2023 TBV COLLEGE - 312019015.23.169 - 22

De totale onzekerheid is op basis van bovenstaande ongeveer C 0,2 miljoen (over 2021 C 1,6 miljoen) . Dit valt binnen onze goedkeuringstolerantie.

Geen fouten en onzekerheden met betrekking tot de SiSabijlage

Op grond van het Besluit accountantscontrole decentrale overheden, artikel 5, lid 4, rapporteren wij in dit accountantsverslag over de fouten en onzekerheden van de specifieke uitkeringen die in 2022 onder SiSa vallen. Wij doen dit met een tabel, die ook opgenomen moet worden als er geen fouten of onzekerheden geconstateerd zijn. Per regeling is hierin aangegeven of, en zo ja welke financiële fouten of onzekerheden zijn geconstateerd. Wij hebben deze tabel in de bijlage opgenomen.

M&O beleid niet specifiek vastgesteld

In de nota verwachtingen accountantscontrole d.d. 31 januari 2022 is opgenomen dat de accountant verplicht is de opzet van het misbruik en oneigenlijk gebruik (hierna: M&O) beleid inzake de TOZO-regeling te toetsen. Uw gemeente heeft de uitvoering van de Tozo-regeling uitbesteed aan het Regionaal Bureau Zelfstandigen (RBZ). Wel voert uw gemeente overige regelingen in het kader van de participatiewet zelfstandig uit. Bij de controle is vastgesteld dat bij uw gemeente geen sprake is van specifiek en vastgesteld beleid op het gebied van M&O. Wel hebben wij vastgesteld dat uw gemeente maatregelen heeft getroffen op het gebied van M&O. Wij hebben vastgesteld dat uw gemeente beschikt over een 'intern controleplan 2022'. Onderdeel hiervan is het werkprogramma interne controle sociaal domein. Op basis van dit werkprogramma is de rechtmatigheid van de verstrekkingen in het kader van de inkomensregelingen getoetst. Tevens besteed uw organisatie aandacht aan de afwikkeling van IB-signalen.

Slotwijziging 2022

Bij de gemeente Lansingerland is de slotwijziging een tussentijdse en tevens laatste afwijkingenrapportage. Met dit document geeft het college van burgemeester en wethouders aan uw gemeenteraad inzicht in de begrotingsuitvoering over het boekjaar 2022 en actualiseert het college voor de laatste keer de begroting 2022 op basis van de financiële en beleidsmatige afwijkingen. Bij onze controle hebben wij geconstateerd dat niet alle raadsbesluiten als begrotingswijziging in deze slotwijziging zijn verwerkt. Het gaat hierbij om twee besluiten rondom het muteren in de reserves. Het college is bezig met het versterken van het planning- en controlproces, dat toeziet op de juistheid en volledigheid van de P&Cdocumenten. In dat kader adviseren wij u om het college in dit proces interne controle uit te laten voeren op de slotwijziging 2023 en verder.

PUBLIEKE SECTOR ACCOUNTANTS

(

CONCEPT 11 MEI 2023 TBV COLLEGE - 312019015.23.169 - 23

Interne beheersing

(PUBLIEKE SECTOR

4. Interne beheersing Kernboodschappen interimcontrole

Op 3 maart 2023 hebben wij de managementletter 2022 aan u verstrekt. Deze managementletter is besproken met de directie, de wethouder Financiën. Vanwege het late tijdstip valt de bespreking met de Begeleidingscommissie Accountantscontrole (BAC) samen met de bespreking van het accountantsverslag. Hieronder treft u de managementsamenvatting aan.

Managementsamenvatting Inleiding

Procesbevindingen

Het boekjaar 2022 İ3 het vierde coitrolejaar voor uw gemeente door Pjblieke Sector Accountant en het derde jaar dat wij naar aanleiding van de interimcontrole een managementletter uitbrengen. De samenwerking met uw gemeente de afgelopen periode hebben wij als prettig ervaren. Wij zien uw organisatie als een positief-kritische gemeente met een professionele instelling. Dit Ja ar zijn er veel wisselingen geweest bij de verantwoordelijke functionarissen met betrekking tot de interìm-controle en de jaarrekening. Om deze reden hebber wij onze interim-controle later dan gewoonlijk uitgevoerd.

Onderstaand hebben wij de hoofdlijn van de proces bevindingen opgenomen. " "

Wij vrage n uw aan dacht voor de in rìchti ng van uw co ntractensystee m. Wij vragen uw aandacht voorde zichtbare vastlegging van controles bij de grondexploitaties.

De kernboodschappen uit onze interim-controle 2022 hebben wij steeds ín de linker kantlijn weergegeven. In de bijlage hebben wij onze aanbevelingen korten bondig, in een tabelvorm opgenomen. Ons totaal oordeel is dat de interne beheersing voor uw gemeente van voldoende niveau is, wel zijn er enkele aandachtspunten uit de controle naar voren gekomen.

Interne beheersing

Aandachtspunten jaarrekening

Onder^taand enkele hoofdpunten op het gebied van de interne beheersing.

Om d e jaa rre ke nìn gcontro Ie ove r het boekja a r 2022 zo soe pel mogelij k te I ate n verlopen, benoemen wij een aantal aandachtspunten die in dit kader van belang zijn:

" "

" "

PUBLIEKE SECTOR ACCOUNTANTS

(

Over het algemeen heeft uw gemeente de basis goed op orde. Uw gemeente heeft nog een aantal stappen te zetten in de voorbereiding op de rechtmatighēidsverantwoording, waaronder de koppeling tussen de Jaarrekening en de verbijzonderde interne controle. Wij zier nog verbeterpurten in de samenwerking met de verbijzonderde interne controle (VIC), maar zien ook zeker positieve ontwikkelingen. Fraude (en moge lijk ook continuïteit) wordt vanaf 2022 een verplicht onderdeel van de controleverfdarìng. Hierbij wordt ook een toelichting verwacht in de paragraaf bedrijfsvoering in de Jaarstukken, met name op de wijze waarop de gemeente met fraude orrgaat.

"

"

Wij vragen uw aandacht voorde onderbouwing van de grondexploitaties. Tijdens de Jaarrekeningcontrole 2022 zullen wij ons naar verwachting vooral richten op het project Wilderszijde. Wij vragen uw aandacht voor het (reguliere b-Jaariijkseļ onderzoek van de belastingdie nst en de eventuel e effecten o p d e Jaa rrekeni ng 2022.

CONCEPT 11 MEI 2023 TBV COLLEGE - 312019015.23.169 - 25

Op weg naar de rechtmatigheidsverantwoording 2023

In de meicirculaire 2018 (en de daarna verschenen informatie en besluiten) heeft het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (hierna ministerie BZK) aangegeven dat met ingang van het boekjaar 2023 het college van burgemeester en wethouders een rechtmatigheidsverantwoording bij de jaarrekening moet afgeven. Tot en met de jaarrekening 2022 geeft de accountant bij de jaarrekening van uw gemeente een controleverklaring af, met daarin een oordeel over de getrouwheid en rechtmatigheid. Dat tweede oordeel, de rechtmatigheid, verdwijnt naar verwachting vanaf de jaarrekening 2023. Het ministerie van BZK heeft via de nieuwsbrief IBI (nummer 109, juni 2022) aangegeven dat de introductie van de rechtmatigheidsverantwoording is uitgesteld tot de jaarrekening 2023. Inmiddels is duidelijk dat dit ook het definitieve invoeringsjaar is. Dit betekent dat vanaf dan onze controleverklaring alleen een oordeel over de getrouwheid van de jaarrekening (inclusief de rechtmatigheidsverantwoording die door het college in de jaarrekening wordt opgenomen) bevat. Vanaf het verslagjaar 2023 moet het college zichzelf over rechtmatigheid verantwoorden. In de jaarrekening dient daartoe de rechtmatigheidsverantwoording te worden opgenomen. In de paragraaf Bedrijfsvoering kan een uitgebreidere toelichting op rechtmatigheidsbevindingen door het college worden gegeven.

In onze managementletter 2022 zijn wij ingegaan op wat dit allemaal voor uw gemeente betekent. De belangrijkste punten hebben wij hierna samengevat en, waar noodzakelijk, aangevuld met recente ontwikkelingen:

PUBLIEKE SECTOR ACCOUNTANTS

"

Voor de rechtmatigheidsverantwoording heeft de commissie BBV een model tekst ontwikkeld. Met dit verplichte model moet het college zich verantwoorden over de rechtmatigheid, eventuele afwijkingen en onduidelijkheden. Relevant hiervoor is de "verantwoordingsgrens". Dit is het bedrag, dat ligt tussen 0% en 3% van de lasten, inclusief toevoegingen aan reserves, waarboven afwijkingen in de rechtmatigheidsverantwoording moeten worden gerapporteerd door het college. Fouten en onduidelijkheden (zie verderop in dit onderdeel) worden niet bij elkaar opgesteld.

"

In de paragraaf Bedrijfsvoering moet vervolgens een toelichting worden gegeven op de afwijkingen en de maatregelen die het college neemt om deze in de toekomst te voorkomen. Een rapporteringsgrens kan gebruikt worden om geconstateerde fouten die onder de verantwoordingsgrens vallen toch inzichtelijk te maken voor de gemeenteraad. De gemeenteraad zou bijvoorbeeld kunnen bepalen dat deze afwijkingen door het college moeten worden vermeld in de paragraaf Bedrijfsvoering. Door deze laatste afwijkingen in de paragraaf Bedrijfsvoering te rapporteren, informeert het college de gemeenteraad over de kwaliteit van de interne beheersing en de uitkomsten daarvan. Meer hierover kunt u ook lezen in de Notitie Bedrijfsvoering van de commissie BBV.

"

De commissie BBV heeft inmiddels de herziene kadernota uitgebracht (hierna Kadernota rechtmatigheid 2023), waarin zij haar visie geeft over de invulling van het begrip rechtmatigheid in de rechtmatigheidsverantwoording. Het doel is uiteindelijk dat uw gemeente zelfstandig de in de Kadernota rechtmatigheid 2023 benoemde rechtmatigheidscriteria (het begrotingscriterium, het M&O-criterium en het voorwaardencriterium) afdekt. In paragraaf 1.4 van de Kadernota rechtmatigheid 2022 is een tiental stellige uitspraken gedaan en zijn zeven aanbevelingen gedaan. Deze worden in de Kadernota rechtmatigheid 2023 verder uitgewerkt. Deze stellige uitspraken en aanbevelingen kunnen u helpen bij de verdere implementatie van de CONCEPT 11 MEI 2023 TBV COLLEGE - 312019015.23.169 - 26

rechtmatigheidsverantwoording binnen uw gemeente. Een aantal van deze stellige uitspraken en aanbevelingen willen wij graag onder de aandacht brengen: "

"

De Kadernota rechtmatigheid 2023 introduceert het begrip 'onduidelijkheden'. Dit begrip geeft aan dat er situaties zijn waarin het ook voor het dagelijks bestuur niet duidelijk is of er rechtmatig gehandeld is. Deze moeten dan worden toegelicht en worden gewogen door het college. In de Kadernota rechtmatigheid 2023 wordt ook ingegaan op de toepassing van tolerantiegrenzen, afwijkingen en de weging hiervan. Deze begrippen zijn vooral van belang voor uw intern controleplan.

"

De commissie adviseert ook fraude door eigen medewerkers toe te lichten in de paragraaf Bedrijfsvoering. Hierover heeft de commissie BBV in de Notitie Bedrijfsvoering meer geschreven.

"

De invoering betekent eveneens dat de verordeningen 212, 213 en het normenkader moeten worden geactualiseerd. Ook moeten afspraken worden gemaakt of herzien met de accountant. Hierbij moet u vooral denken aan de scope van de interne controle (getrouwheid versus rechtmatigheid), de documentatie van de uitgevoerde interne controles en de planning van de interne controle. U werkt momenteel aan het Intern Controleplan 2023. Het intern controleplan, de daarin opgenomen risicoanalyse en de tijdige uitvoering van de geplande interne controles, zijn belangrijke randvoorwaarden om in 2023 een rechtmatigheidsverantwoording op te kunnen stellen met betrekking tot boekjaar 2023. Bij aan derden uitbestede werkzaamheden is het belangrijk als uw gemeente zelf zekerheid verkrijgt over de rechtmatigheid. De wijze waarop dat kan is in de kadernota rechtmatigheid 2023 uitgewerkt.

Wij adviseren u overigens om (voor zover u dit nog niet heeft gedaan) kennis te nemen van de kadernota rechtmatigheid 2023. Deze kadernota kan ondersteunend zijn aan het verder vormgeven aan de invulling van de rol van verschillende actoren binnen uw gemeente. De invoering van de rechtmatigheidsverantwoording stelt hogere eisen aan het dagelijks bestuur om voldoende en actief toezicht te houden op de interne beheersing, tijdig en adequaat bij te sturen aan de hand van bevindingen en hierover zich te verantwoorden aan de gemeenteraad. Dat betekent dat de invoering van de rechtmatigheidsverantwoording het moment is om het gehele systeem van interne beheersing (de 'checks and balances') naar een hoger niveau te tillen. Dit heeft mogelijk ook gevolgen voor de inrichting van de organisatie en de inzet van medewerkers. Een goede onderbouwing van de rechtmatigheidsverantwoording is ons gedeeld belang. De accountant moet straks immers verklaren dat de door het college afgegeven rechtmatigheidsverantwoording getrouw is. Wij zijn als uw accountant dus in belangrijke mate afhankelijk van de (interne controle) werkzaamheden van het college. Uiteraard maken wij hier graag gebruik van en willen wij graag samen optrekken om tot een goede invulling van de rechtmatigheidsverantwoording te komen.

De jaarlijkse beoordeling van het intern controleplan, de uitgevoerde risicoanalyse en de beoogde interne controle aanpak bespreken wij diepgaand met elkaar.

PUBLIEKE SECTOR ACCOUNTANTS

(

CONCEPT 11 MEI 2023 TBV COLLEGE - 312019015.23.169 - 27

Het doel is uiteindelijk dat uw gemeente geheel zelfstandig de 3 rechtmatigheidscriteria (het begrotingscriterium, het M&Ocriterium en het voorwaardencriterium) afdekt en dat wij door goede afspraken aan de voorkant kunnen volstaan met een marginale review achteraf. De manier waarop u nu de interne controle uitvoert, biedt hiervoor een goede basis. Wij hebben geconstateerd dat u bezig bent met het zetten van de noodzakelijke vervolgstappen.

PUBLIEKE SECTOR ACCOUNTANTS

(

CONCEPT 11 MEI 2023 TBV COLLEGE - 312019015.23.169 - 28

Overige aangelegenheden

PUBLIEKE SECTOR ACCOUNTANTS

5. Overige aangelegenheden Aandachtspunten auditcommissie

Zoals besproken met de BAC op 23 november 2022 en bevestigd in het 'Dienstverleningsplan accountantscontrole 2022' hebben wij één specifiek aandachtspunt meegekregen, te weten "voortgang voorbereiding implementatie rechtmatigheidsverantwoording'. Bij dit onderwerp hebben wij in hoofdstuk 4 al stilgestaan. Om de gemeenteraad goed inzicht te geven in status en de noodzakelijke stappen hebben wij de volgende staat opgemaakt:

Stappen in het kader van de rechtmatigheidsverantwoording 2023

Gereed

Onderhanden

Besluitvorming gemeenteraad (verantwoordingsgrens, rapporteringsgrens en normenkader) Uitwerking rechtmatigheidscriteria en het opstellen van een intern controleplan In kaart brengen relevante wet- en regelgeving en het doorvertalen naar een zichtbaar uitgewerkt toetsingskader Uitvoeren risicoanalyse inclusief risico's ten aanzien van de financiële verslaggeving en rechtmatigheid (wat kan er misgaan en wat is de impact hiervan). Aanpassen van de verordeningen 212 en 213

Relevante beheersmaatregelen identificeren en kritisch beoordelen van de processen Bepalen van gegevensgerichte detailcontroles (afdekken restrisico) en actualiseren van werkprogramma's. Uw gemeente is bezig met het zetten van de noodzakelijke vervolgstappen.

PUBLIEKE SECTOR

(

ACCOUNTANTS

CONCEPT 11 MEI 2023 TBV COLLEGE - 312019015.23.169 - 30

Notitie overhead

De Notitie Overhead van de commissie BBV is geactualiseerd. Een belangrijke aanpassing is de definitie van het begrip overhead zelf. Ook zijn er voorbeelden toegevoegd die antwoord geven op actuele vraagstukken. Het concept van de notitie wordt voorgelegd ter consultatie via de website van de commissie BBV. Aanvullingen en/of opmerkingen over deze notitie zijn welkom en kunnen worden geadresseerd aan commissie.bbv@minbzk.nl tot uiterlijk 11 mei 2023. De definitieve versie van de notitie verschijnt naar verwachting eind juni 2023 en wordt van toepassing met ingang van de begroting 2024.

I

Geen meningsverschil met het college van burgemeester en wethouders

Er zijn geen meningsverschillen met het college van burgemeester en wethouders geweest en er waren geen beperkingen bij de uitvoering van onze controle. Naar onze mening is ons bij de uitvoering van onze controleopdracht door het college en de medewerkers van uw gemeente de volledige medewerking verleend en hebben wij volledige toegang tot de benodigde informatie gehad.

Bevestigingen van het college van burgemeester en wethouders ontvangen

Wij hebben namens het college van burgemeester en wethouders een ondertekende schriftelijke bevestiging bij de jaarrekening ontvangen d.d. 16 mei 2023.

Naleving van wet- en regelgeving

Wij hebben geen kennis van te rapporteren omstandigheden in verband met het niet-naleven van wet- en regelgeving met uitzondering van de bevindingen die elders in het rapport zijn opgenomen ten aanzien van met name EU-aanbestedingen.

Betrouwbaarheid en continuïteit van de automatiseringsomgeving

Onze jaarrekeningcontrole is gericht op het geven van een oordeel omtrent de jaarrekening zelf en is niet primair gericht op het doen van uitspraken omtrent de betrouwbaarheid en de continuïteit van de geautomatiseerde gegevensverwerking als geheel of van onderdelen daarvan. Onze bevindingen daaromtrent raken dan ook slechts die onderdelen die wij onderzocht hebben in het kader van de jaarrekening, wat wil zeggen dat wij ter zake geen volledigheid pretenderen. Uit de door ons uitgevoerde werkzaamheden zijn geen bijzonderheden gebleken waarop wij u via deze rapportage willen attenderen.

Geen aanwijzingen van fraude

In Nederland is de accountant wettelijk verplicht om alle ontdekte fraudegevallen te rapporteren aan het management van de organisatie. Wij merken op dat onze controle niet specifiek is ingericht op het ontdekken van fraude. De accountant is wel verantwoordelijk voor het betrekken van frauderisico's in de planning en uitvoering van zijn controleopdracht.

PUBLIEKE SECTOR ACCOUNTANTS

CONCEPT 11 MEI 2023 TBV COLLEGE - 312019015.23.169 - 31

Wij hebben een fraudediscussie gevoerd met het controleteam en met het financieel management en de directie van de gemeente Lansingerland, waarbij wij de nadruk hebben gelegd op de vermoedens van materiële onjuistheden als gevolg van fraude in de jaarstukken. Van het management en directie hebben wij de bevestiging ontvangen dat er geen onregelmatigheden zijn geconstateerd waarbij het management of werknemers die een belangrijke rol spelen bij de maatregelen van interne beheersing of anderen in het geval dat de fraude van materieel belang kan zijn op de jaarrekening, zijn betrokken. Tevens hebben wij zelfstandig werkzaamheden uitgevoerd die gericht waren op het risico van het 'omzeilen' van de interne beheersingsmaatregelen door het management te detecteren. Wij hebben specifieke controles uitgevoerd op memoriaalboekingen en schattingen en hebben significante en ongebruikelijke transacties met behulp van gegevensanalyses onderzocht. Hoewel wij op grond van de controle- en overige standaarden een kritische houding moeten hebben ten opzichte van risico's van fraude in de jaarrekening, merken wij op dat onze controle niet specifiek is gericht op het ontdekken hiervan. Tijdens de uitvoering van onze controle van de jaarrekening 2022 hebben wij geen aanwijzingen verkregen dat er sprake is geweest van fraude.

Tot slot merken wij op dat het college beschikt over een geactualiseerde en geformaliseerde frauderisicoanalyse.

Inzicht in onze tijdsbesteding

In het rapport "In het publieke belang" van de NBA, de Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountant, zijn maatregelen opgenomen die de kwaliteit en onafhankelijkheid van de controlerend accountant moeten waarborgen of verbeteren. Op basis van één van de maatregelen rapporteren wij de bestede uren van onze controlewerkzaamheden aan u. Hieronder treft u de opgave van onze tijdsbesteding aan., inclusief een schatting van nog te besteden uren voor de afronding van de jaarrekeningcontrole (waaronder het voeren van besprekingen en het archiveren van ons dossier.