[T23.02705] Uitbreiding warmtenet Lansingerland

AGENDEREN BESPREEKPUNT COMMISSIE Corsanummer

:

De commissie Algemeen Bestuur in vergadering bijeen d.d.

Onderwerp: Uitbreiding warmtenet Lansingerland

Reden om onderwerp op agenda te plaatsen: Een derde van de werkgelegenheid1 en ruim twee derde van de CO2-emissies2 in Lansingerland hangt samen met de tuinbouw. Dus als de tuinbouw niest, dan is Lansingerland verkouden. En in maart vorig jaar stelde Glastuinbouw Nederland op basis van onderzoek door Rabobank dat 40%3 van de tuinders failliet dreigt te gaan door de energiecrisis. Er zijn uitzonderingen die gunstige contracten hebben, maar per saldo is dit het - dramatische - beeld. Maar als de oorlog in Oekraïne straks voorbij is, gaan de gasprijzen dan gewoon weer omlaag? Nee, daarover zijn de analisten het eens, de tijd van goedkoop (Gronings) aardgas is voorbij en onze afhankelijkheid van buitenlands gas is een groot risico. Daarnaast wordt het verlaagde energiebelastingtarief voor de glastuinbouw per 1 januari 2025 afgeschaft, wat de problemen verder vergroot. Is dat erg? Een macro-econoom kan dan zijn schouders erbij ophalen en stellen dat creatieve destructie tot nieuwe kansen elders leidt. En dat is zo. Maar intussen gebeurt er ook iets anders: we missen misschien wel de kans om jaarlijks 1 Mton CO2 te besparen door van aardgas over te stappen op restwarmte en geothermie en zodoende het meest innovatieve tuinbouwcluster ter wereld duurzaam en concurrerend te houden. En dat is wel wat we volgens de Horti Science Visie ambiëren.

En wat de wereld ook wil, omdat wereldwijd de megasteden deze manier van bedekte groente- en sierteelt nodig hebben. Daarom kwamen die Chinese en Amerikaanse ministers van landbouw en Jack Ma (medeoprichter Alibaba Group) nu juist naar Lansingerland. De oplossing is dus gelegen in de combinatie van een CO2- en een warmtenet, met in de transitiefase nog een rol voor WKK-centrales op aardgas en later op waterstof. Hierover zijn de partijen in het Oostland het eens.4 De warmte zal uiteindelijk voor 70% uit restwarmte en 30% uit geothermie bestaan, is de inschatting. Wat is er nodig om die toekomst te realiseren? Een deel gaat vanzelf: landelijk is er een regeling die geothermieboringen ondersteunt (SDE++), al moet daar wel een en ander op aangepast worden, maar de markt is hier volop mee aan de slag. Ook is een prachtig warmtenet in de vorm van de RoCa-leiding vanuit Rotterdam naar Bleiswijk, waar heel veel tuinders al op aangesloten zijn (zie bijlage 1). Eneco AgroEnergy levert warmte via dit net en er is nog capaciteit over. Ten derde kent onze regio de OCAP-leiding, waardoor rest-CO2 uit de Rotterdamse haven naar de kassen wordt geleid. En tot slot investeren tuinders in energiebesparing, waar nog steeds een wereld te winnen valt.

Zo liggen er veel mogelijkheden in het zogenoemde congestiemanagement, waarbij de tuinbouw de pieken en dalen op het stroomnet afvlakt door enerzijds het onttrekken van stroom (bij teveel aanbod) en anderzijds het aanbieden van stroom (bij een te laag aanbod). Door de komst van meer zon en windenergie wordt dit steeds belangrijker. Maar er is ook stagnatie: het warmtenet is nog lang niet gemeentedekkend. Straks komt er aan aftakking van de nieuwe WarmtelinQ van Rotterdam naar Den Haag bij Delft, maar wie de verbindingsleiding naar Lansingerland via Pijnacker naar Zuidplas gaat betalen en aanleggen is nog niet bekend. De gedeelde noemer van deze stagnatie is dat het infrastructuur betreft, die individuele tuinders zelden bezighoudt. In het verleden hebben Linde Gas en Eneco geïnvesteerd in de netten,

1 Horti Science Visie 2 Uitvoeringsagenda duurzaamheid Lansingerland 3 Rabobank i.o.v. Glastuinbouw Nederland, zie link. 4 Verkenning Wamte Samenwerking Oostland

maar een snelle uitbreiding zit er nu niet in, terwijl dat wel nodig is om onze doelen te behalen en duurzame, betaalbare warmte en CO2 naar Lansingerland te brengen. Oorzaken daarvan zijn de onrendabele top op investeringen (de RoCa-leiding is aangelegd toen het bedrijf nog in publieke handen was), de onduidelijkheid over vergoedingen en eigendom die tenminste voortduurt totdat de nieuwe Warmtewet in de Eerste Kamer aangenomen is (verwachting: 2024) en de marktvraag die er wel is, maar die niet in staat is (lees: gebouweigenaren en tuinders) om enorme garanties af te geven op basis waarvan de investeringen gedaan kunnen worden. Anders gezegd: pas als de leiding voor de deur ligt, dan wil men wel aansluiten. Maar inwoners en tuinders kunnen het volledige risico op voorfinanciering van de netten niet afdekken. Ergens is dat ook wel begrijpelijk: dat doen we toch ook niet bij de aanleg van elektriciteits- en gasnetten? Een rondgang langs de velden leert echter wel dat tuinders bereid zijn tot het betalen van een eigen bijdrage voor deze aansluiting. Om de uitbreiding van het warmtesysteem te versnellen heeft men in Westland het WarmteSysteem Westland (WSW) opgezet. Voor de uitvoering is het publieke bedrijf Energie Transitie Partners (ETP)5 opgericht met als deelnemers Capturam en HVC, beiden in handen van gemeenten.

Daarnaast heeft de gemeente een stimuleringsregeling ingesteld om de aanleg van leidingen te ondersteunen.6 ETP ontwikkelt business cases om die te realiseren, wat heeft geleid tot veel concrete investeringen en tot subsidies vanuit de Rijksoverheid. Bij ons in het Oostland is Warmte Samenwerking Oostland (WSO) bezig om te verkennen hoe de uitvoeringskracht hier kan worden versterkt. Diverse modellen en rapporten zijn over tafel gegaan. HVC en Capturam lijken hier bijvoorbeeld minder voor de hand liggende partners omdat wij als gemeente geen aandeelhouder zijn en dit niet hun werkgebied is, maar wellicht zijn Eneco, Linde Gas en Stedin wel logische partners. En misschien zou er naar analogie van het Westland een regeling vanuit de Oostland-gemeenten moeten worden opgetuigd. Zo een regeling subsidieert tot aan maximumbedrag de aanleg van bepaalde soorten leidingen. Bovendien kunnen hiermee technische studies en studies naar business cases worden ondersteund, zodat derden (zoals de Rijksoverheid) op basis hiervan sneller tot investeringsbeslissingen komen. Een lokaal voorbeeld is het warmtenet op de Wilgenlei, dat met de hulp van grotendeels subsidie is gerealiseerd. Het is overigens goed om te vermelden dat er een aantal particuliere partijen in de startblokken staan om geothermieprojecten te realiseren met als doel glastuinbouw en woonwijken van warmte te voorzien.

De glastuinbouw is de ultieme partner hierin vanwege de flexibiliteit en buffercapaciteit. Uiteindelijk kan onze gemeente fungeren als regulator van de energiemarkt en tegelijkertijd de glastuinbouw een enorme dienst bewijzen. Een goed netwerk en infrastructuur zijn hierbij essentieel. Te bespreken in commissie: 1. Vindt de commissie dat de uitbreiding van warmte- en CO2-netten een topprioriteit moet zijn? 2. Deelt de commissie onze mening dat het tempo van uitbreiding zo hoog mogelijk moet liggen, gelet op de energiecrisis en het klimaatprobleem? 3. Is de commissie bereid om het college opdracht te verschaffen zo snel als mogelijk de uitvoeringskracht in het Oostland in het algemeen en in Lansingerland in het bijzonder naar een hoger plan te tillen? 4. Is de commissie bereid om hiervoor een bedrag uit de Eneco-middelen ter beschikking te stellen, waarbij de gemeente op dit moment overigens nadrukkelijk geen eigenaar wenst te worden van de leidingen zelf en publieke belangen zoveel als mogelijk via andere dan financiële middelen geborgd moeten worden?

Naam en fractie Krieger (CDA) en Bik (WIJ Lansingerland)

Enkele illustraties als achtergrondinformatie 1. Overzicht van het warmtenet nu en van de beoogde eindsituatie in het Oostland 5 https://www.etp-westland.nl/over-etp/ 6 https://zoek.officielebekendmakingen.nl/gmb-2021-

458781.html?utm_campaign=20211218&utm_source=attenderingsmakelaar&utm_medium=email&utm_term=ge meente_westland&utm_content=over_uw_buurt

Bron: Raadsbrief Ontwikkelingen Warmte Samenwerking Oostland (WSO) 7 december 2021

2. Overzicht over de ‘aorta’ WarmtelinQ die in aanleg is en die zowel Oostland als Westland van warmte kan voorzien

2. Overzicht van het beoogde Warmte Systeem Westland (WSW) Het WSW is een samenspel van alle warmteprojecten die in ontwikkeling zijn in het Westland: bronnen en warmtenetten t.b.v. warmteclusters en gebouwde omgeving in het Westland. Het is van iedereen. Het is geen entiteit, maar een concept en ontwikkeling, bestaande uit de volgende onderdelen: - De basis: 100 MW aan bestaande geothermieprojecten - De schaalsprong 1: 80MW aan nieuwe doubletten Warmtecoöperatie/HVC - De schaalsprong 2: 75MW aan nieuwe doubletten andere partijen - Restwarmte: 100 MW restwarmte in 2026 - De geïntegreerde warmtenetten