[T23.01356] Rekenkamerrapport Zorg om kosten

Een andere overwogen maatregel is inbesteden in plaats van aanbesteden (waardoor de CAO omzeild zou kunnen worden, wat kan resulteren in lagere loonkosten). ^ anders indiceren. De gemeente heeft de optie verkend om bij aanvragen door inwoners boven de 85 jaar een standaard hoeveelheid van twee uur per week toe te kennen, zonder hiervoor een brede uitvraag te doen. ^ omgekeerde toets. Dit is een werkwijze waarbij niet meer eerst wordt gekeken naar de aangevraagde (of bekende) individuele maatwerkvoorziening, maar eerst naar de ‘vraag achter de vraag'. Pas als het echt de beste oplossing is, wordt een individuele maatwerkvoorziening verstrekt. ^ bepaalde hulpmiddelen aan te merken als algemeen gebruikelijk. Bepaalde hulpmiddelen zijn verkrijgbaar in een gewone winkel (bijvoorbeeld wandgrepen of douchestoelen). Door deze als ‘algemeen gebruikelijk' te bestempelen komen ze niet voor verstrekking binnen de Wmo in aanmerking. ^ van onderdelen van hulp bij het huishouden een voorliggende voorziening maken. Activiteiten als wassen en strijken worden dan uit de Wmo-maatwerkvoorziening gehaald. ^ kringloopwinkels die materiaal repareren voor hergebruiken. Het inrichten van werkplaatsen waar reparaties worden verricht ter voorkoming van duurdere vervanging. ^ pool van rolstoelen en scootmobielen.

Voor inwoners die incidenteel een scootmobiel of rolstoel nodig hebben wordt een pool of depot ingericht. ^ samenwerking zoeken met GGZ aanbieders. Samenwerken om vaker en sneller behandeling in te zetten, in plaats van begeleiding of aanvullend aan begeleiding.

165 Gemeente Lansingerland, 'Directieopdracht besparingsmaatregelen kosten maatschappelijke ondersteuning', 27 maart 2020; gemeente Lansingerland, 'Memo Bekostiging, extra kosten en besparingsmogelijkheden Wmo-voorzieningen', 25 november 2020; gemeente Lansingerland, 'Memo tussenonderzoek beheersmaatregelen Wmo', 29 januari 2021.

83

zorg om kosten

Rekenkamer Lansingerland

^ preventie. Meer inzetten op preventie is meer een insteek dan een concrete maatregel. Er zijn suggesties zoals het aanbieden van een beweegprogramma als ‘Powerful Ageing' genoemd.166 ^ kosten woningaanpassingen beperken. Dit bestaat uit twee mogelijkheden. Ten eerste het advies te verhuizen naar een geschiktere woning in plaats van aanpassingen in de bestaande woning. Ten tweede is overwogen om een limitatieve lijst van bouwkundige woningaanpassingen in te voeren. ^ afschaĩing naar lichtere vormen van begeleiding. Dit betekent dat cliënten vanuit de individuele gespecialiseerde begeleiding lichtere vormen van maatwerkbegeleiding krijgen aangeboden De rekenkamer oordeelt dat de meeste van bovenstaande maatregelen door de gemeente zorgvuldig zijn afgewogen. De maatregelen leiden tot weinig besparing en hebben mogelijk ongewenste effecten. Voor bijvoorbeeld het opnieuw aanbesteden geldt dat de gemeente er van afziet, omdat het voor de meeste producten tarieven hanteert op of net iets onder de marktprijs.167 In paragraaf 4-4 bleek bovendien dat de tariefstijging bij huishoudelijke hulp maar voor een beperkt deel de toegenomen kosten verklaart. De gemeente moet de mogelijkheden voor inbesteden nog onderzoeken. De rekenkamer kan hier dan ook nog geen oordeel over geven.

De afwijzing van de omgekeerde toets en samenwerking met GGZ-aanbieders ligt voor de hand, maar is nauwelijks onderbouwd. Afschaling naar lichtere vormen van begeleiding is verkend, maar bevat veel onzekerheden over besparingsmogelijkheden. Bij een aantal maatregelen is sprake van teveel onzekerheden om besparingen en (neven)effecten te kunnen bepalen. • beschermd wonen voorkomen. Meer inzetten op ambulante begeleiding om te voorkomen dat iemand in een locatie voor beschermd wonen geplaatst moet worden.

^ niet meer verstrekken van rolstoelen voor incidenteel gebruik. Voor de eerste maatregel geldt dat de gemeente in afwachting van aanpassing van het rijksbeleid heeft afgezien van invoering. Voor de tweede maatregel zijn er teveel onzekerheden om te kunnen bepalen of er besparingen mogelijk zijn. De rekenkamer vindt dit plausibele redenen. De rekenkamer constateert dat de gemeente (nog) niet voor alle maatregelen heeft verkend wat de mogelijke besparingen en neveneffecten zijn. Dit geldt in het bijzonder voor de maatregel ‘begrenzen collectief vraagafhankelijk vervoer' (zie onderstaand kader).

166 Dit is een trainingsprogramma voor specifieke spiergroepen om de zelfredzaamheid van ouderen te vergroten. 167 Dit wordt in interviews met ambtenaren en Wmo-aanbieders bevestigd. 84

zorg om kosten

Rekenkamer Lansingerland

begrenzen collectief vraagafhankelijk vervoer (CVV)

De gemeente heeft drie mogelijkheden benoemd om te besparen op CVV, namelijk: 1 2

Het invoeren van begrenzing van het aantal te bereizen kilometers. Het uitsluiten van het gebruik van CVV in de directe omgeving als iemand ook de beschikking heeft over een scootmobiel. 3 Het enkel nog verstrekken van een CVV pas als er sprake is van een structurele vervoersbehoefte.168 Volgens ambtenaren heeft de coronapandemie een dempend effect gehad op het gebruik van CVV, waardoor deze maatregelen minder prioriteit hebben gekregen.169 In hoofdstuk 4 is te zien dat in 2020 inderdaad een terugloop in het gebruik optrad. De gemeente heeft niet verder onderzocht hoeveel er met deze maatregelen mogelijk bespaard kan worden.170 Ook heeft zij niet verkend wat de eventuele neveneffecten van dergelijke maatregelen kunnen zijn, bijvoorbeeld voor het welzijn en de sociale participatie van inwoners. Op basis hiervan constateert de rekenkamer dat deze maatregelen (nog) niet zorgvuldig zijn afgewogen. Uit de cijfers in hoofdstuk 4 blijkt dat het gebruik in 2021 weer op het oude niveau is.

5-3-2

maatregelen andere gemeenten

De rekenkamer heeft een korte verkenning uitgevoerd naar maatregelen die andere gemeenten nemen om de kosten van de Wmo te beheersen. Hieruit blijkt dat veel gemeenten met dit vraagstuk worstelen. Net als Lansingerland hebben meerdere gemeenten dan ook verkenningen en onderzoeken uitgevoerd naar mogelijke maatregelen. De (voorgestelde) maatregelen van deze gemeenten zijn redelijk vergelijkbaar met de maatregelen die de gemeente Lansingerland heeft genomen of heeft overwogen. Soms zijn ze net iets anders opgezet. Maatregelen richten zich over het algemeen op het aanscherpen van de toegangscriteria, anders indiceren, een groter en nadrukkelijker beroep doen op de draagkracht van inwoners om hun ondersteuningsvragen op te lossen, het versoberen van de levering, het versterken van het voorliggend veld (bijvoorbeeld door het realiseren van een was- en strijkservice, een algemene voorziening huishoudelijke hulp of door de maatwerkvoorziening begeleiding om te vormen naar algemene voorzieningen), zodat het gebruik van maatwerkvoorzieningen kan afnemen en preventie (zoals beweegprogramma's). In de onderstaande tabel zijn geen verwijzingen naar de bijbehorende documenten van iedere gemeente opgenomen in verband met de leesbaarheid. Per gemeente zijn de bijbehorende stukken in de literatuurlijst terug te vinden.

168 Gemeente Lansingerland, 'Memo tussenonderzoek beheersmaatregelen Wmo', 29 januari 2021. 169 Interview ambtenaren. 170 Gemeente Lansingerland, 'Memo tussenonderzoek beheersmaatregelen Wmo', 29 januari 2021. 85

zorg om kosten

Rekenkamer Lansingerland

tabel 5-5: vergelijkbare voorgestelde beheersmaatregelen andere gemeenten maatregelen

gemeente(n)

doelmatig toegangsproces

Wassenaar, Voorschoten, Midden-

^ poortwachtersfunctie versterken/aanscherpen werkwijze

huishoudelijke hulp

^ versoberen levering en scherpere toegang ^ normenkader van KPMG en HHM toepassen

Groningen Hilversum, Haarlem Hilversum, Leeuwarden, Aalten, Oosterschelderegio, HBEL gemeenten

^ moreel appèl op draagkrachtige inwoners ^ algemene voorziening thuisondersteuning:

begeleiding/dagbesteding

Wassenaar, Voorschoten Hilversum, Berg en Dal, Hengelo,

bijvoorbeeld taken als wassen/strijken,

Midden-Groningen, Almelo,

maaltijdenservice en glazenwassen apart

Woerden, Haarlem, Delft,

organiseren, dienstenvoucher huishoudelijke hulp

Krimpenerwaard

^ toegang aanscherpen en/of strakker herindiceren

Hilversum, Hengelo, Meppel, Aalten, Oisterwijk, Berg en Dal, Waterland, Wassenaar

^ dagbesteding als algemene voorziening inrichten

Hilversum, Aalten, Hengelo, Midden-Groningen, Berg en Dal, Leeuwarden, HBEL gemeenten

^ afschalen/omvormen van (zware) maatwerkvoorzieningen naar lichte

Oosterschelderegio, Waterland, Haarlem

maatwerkvoorzieningen of algemene voorzieningen ^ voorliggend veld versterken om instroom in de dure

Wassenaar

geïndiceerde dagbesteding te voorkomen/uit te stellen persoonsgebonden budget

^ vereenvoudigen van mogelijkheden om PGB's bij

Wmo vervoer

^ verhogen eigen bijdrage (ritprijs)Zpiek en daltarief

Almelo

oneigenlijk gebruik of misbruik terug te vorderen.

invoeren

Hilversum, Waterland, HBEL gemeenten, gemeente Haarlem, Midden Groningen

^ maximeren van het maximaal aantal

Waterland, Voorschoten

kilometers/aantal kilometers verlagen ^ drempelbedrag invoeren/maximaal één

Aalten

vervoersvoorziening indiceren Hulpmiddelen

^ herbeoordeling inzet scootmobielen

Almelo, Wassenaar, Haarlem

^ poolen van hulpmiddelen (bijvoorbeeld

Aalten, Waterland, Wassenaar,

scootmobielen)Zhulpmiddelen als algemeen

Voorschoten

gebruikelijk zien Preventie

^ inzet op preventieve maatregelen (bijvoorbeeld

Almelo, Delft, Zoetermeer,

Powerful Ageing, persoonlijke netwerkcoaches)

Meppel, Aalten, Rheden

Daarnaast is de rekenkamer ook nog enkele voorgestelde maatregelen bij andere gemeenten tegengekomen die in Lansingerland nog niet zijn ingevoerd of expliciet zijn overwogen. Het gaat dan bijvoorbeeld om het afschaffen van keukentafelgesprekken bij enkelvoudige aanvragen, scherper (her)indiceren van dure casussen, het vergroten van bewustzijn en het op een andere wijze contracteren en financieren van Wmo-aanbieders (zie onderstaande tabel).

86

zorg om kosten

Rekenkamer Lansingerland

tabel 5-6: alternatieve beheersmaatregelen andere gemeenten maatregelen

gemeente(n)

toegang

Wassenaar

meer regievoering op de welzijnspartners bij het toegangsproces • afschaffen keukentafelgesprek bij

Venray, Berg en Dal

enkelvoudige aanvragen • omvangrijke indicaties standaard voorleggen

Almelo

binnen casuïstiek of aan juridische medewerkers voor een nadere toets. afbakenen Wmo/Wlz

• strenger screenen op Wmo/Wlz aan de voorkant/snellere uitstroom naar Wlz

Wassenaar, Voorschoten, Berg en Dal, Meppel

stimuleren scherper kijken naar herindicatie, vooral van dure casussen

• gerichtere aanpak duurdere casussen; langs de verschillende wetten, beperken stapeling

woningaanpassingen

• collectieve woningaanpassing uitvoeren

Oosterschelderegio, Haarlem Wassenaar, Voorschoten

indien deze aanpassing een grote groep mensen in staat stelt in hun huis te blijven wonen. bewustzijn vergroten

• kostenbewustzijn versterken bij inwoners,

Hilversum, Berg en Dal

consulenten en/of zorgprofessionals • voorlichting en individueel advies aan

Wassenaar, Voorschoten

inwoners op het gebied van zelfredzaamheid efficiëntere uitvoering

• opschaling van niet-personele kosten

Waterland

(bijvoorbeeld door ICT en administratie te bundelen met andere gemeenten) andere wijze van contracteren en financiering

• lumpsum financiering/formuleren en sturen op realisatie cliëntdoelen • aanbieders stimuleren om mee te denken

Oosterschelderegio, HBELgemeenten Oosterschelderegio

over besparingen en hierover afspraken maken (bijvoorbeeld verbod op marketing)

De belangrijkste beheersmaatregel van Lansingerland richt zich op het beheersen van de uitgaven voor huishoudelijke hulp via de nieuwe handreiking voor het indiceren. Gezien de uitkomsten van de analyse in paragraaf 4-3 is dit een voor de hand liggende keuze. Juist de uitgaven voor huishoudelijke hulp zijn in de afgelopen jaren sterk gestegen. Vooral de combinatie van meer aanvragen en een toename van de omvang van de kosten per cliënt leidt tot hoge kosten. Tegelijkertijd valt wel op dat ook de kosten voor begeleiding toenemen. Beheersmaatregelen die zich hier specifiek op richten heeft de gemeente tot nu toe nog niet genomen. Van de maatregel ‘afschaling naar lichtere vormen van begeleiding' heeft de gemeente uiteindelijk afgezien vanwege de grote onzekerheden over de potentiële opbrengsten. Maatregelen van andere gemeenten zijn ook gericht op afschaling of aanscherpen van de toegang of scherper kijken naar de herindicatie. Uit de overzichten met maatregelen komen geen initiatieven naar voren waarmee ook Lansingerland naar verwachting grote besparingen kan realiseren. Het gaat vooral om vergelijkbare maatregelen om toegang te beperken en het aanbod aan voorzieningen te versoberen. In vergelijking tot Lansingerland is er wel een aantal gemeenten dat

87

zorg om kosten

Rekenkamer Lansingerland

nadrukkelijker kijkt naar het gebruik van algemene voorzieningen voor thuisondersteuning. Deze maatregelen zijn in Lansingerland maar beperkt onderzocht en niet ingevoerd, omdat weinig besparing wordt verwacht. Andere gemeenten hebben deze maatregelen uitgebreider onderzocht en zijn wel voornemens deze uit te gaan voeren. Ook voor het Wmo-vervoer geldt dat Lansingerland de maatregel nauwelijks heeft onderzocht vanwege de destijds teruggelopen vraag door de coronamaatregelen. Een aantal andere gemeenten is wel voornemens versoberingen door te voeren als het verhogen van een eigen bijdrage, een daltarief, het maximeren van het aantal kilometers of het invoeren van een drempelbedrag.

5-4

samenvatting In verschillende interne analyses zijn besparingsmogelijkheden in beeld gebracht door de gemeente. Uiteindelijk heeft de gemeente in 2021 enkele maatregelen genomen gericht op het beperken van de instroom (met name bij huishoudelijke hulp) en het tegengaan van kapitaalvernietiging. De belangrijkste maatregel is het gebruik van een nieuwe handreiking voor het indiceren van huishoudelijke ondersteuning. Met deze handreiking wordt verwacht dat het gemiddeld aantal minuten per week daalt van 170 naar 135 minuten. De maatregel is per 1 januari 2022 ingevoerd en wordt alleen toegepast op nieuwe aanvragen (en herindicaties). Uit cijfers blijkt dat de nieuwe beschikkingen in 2022 inderdaad lager liggen dan de ‘oude' beschikkingen: 147,6 minuten ten opzichte van 171,5 minuten in het derde kwartaal van 2022. Dit is een besparing van zo'n 24 minuten per cliënt. Dit is iets minder dan de gemeente had voorzien. Van de andere maatregelen (een moreel appèl, strenger toetsen Pgb en hergebruik van trapliften en hulpmiddelen) kan de rekenkamer nog niet beoordelen in hoeverre dit tot nu toe effect heeft gehad. De rekenkamer acht het op voorhand weinig aannemelijk dat het moreel appèl effect zal hebben. De gemeente heeft verder diverse beheersmaatregelen in meer of mindere mate onderzocht.

Een deel daarvan is afgevallen, omdat zij niet passen binnen het wettelijke kader en daarmee onrechtmatig zijn. Een andere groep potentiële maatregelen levert naar verwachting niet of zeer beperkt besparing op. Ook zijn er potentiële maatregelen waarvan er teveel onzekerheden zijn om effecten te kunnen bepalen. De rekenkamer oordeelt dat de meeste van de onderzochte maatregelen door de gemeente zorgvuldig zijn afgewogen. De maatregelen zijn niet rechtmatig, leiden tot weinig besparing of hebben mogelijk ongewenste effecten. De rekenkamer constateert dat de gemeente (nog) niet voor alle voorgestelde maatregelen heeft verkend wat de mogelijke besparingen en neveneffecten zijn. Dit geldt in het bijzonder voor de maatregel ‘begrenzen collectief vraagafhankelijk vervoer'. Dit kan bijvoorbeeld door begrenzing van het aantal te bereizen kilometers. Met de huidige beheersmaatregelen richt Lansingeland zich vooral op het beheersen van de uitgaven voor huishoudelijke hulp. Gezien de stijging van de uitgaven is dit een voor de hand liggende keuze. Tegelijkertijd valt wel op dat ook de kosten voor begeleiding toenemen. Beheersmaatregelen die zich hier specifiek op richten heeft de gemeente tot nu toe nog niet genomen.

88

zorg om kosten

Rekenkamer Lansingerland

De rekenkamer heeft verder een korte verkenning uitgevoerd naar maatregelen die andere gemeenten nemen om de kosten van de Wmo te beheersen. Uit de overzichten met maatregelen komen geen initiatieven naar voren waarmee ook Lansingerland naar verwachting grote besparingen kan realiseren. Het gaat vooral om vergelijkbare maatregelen om toegang te beperken en het aanbod aan voorzieningen te versoberen. In vergelijking tot Lansingerland is er wel een aantal gemeenten dat nadrukkelijker kijkt naar het gebruik van algemene voorzieningen voor thuisondersteuning. Deze maatregelen zijn in Lansingerland maar beperkt onderzocht en niet ingevoerd, omdat weinig besparing wordt verwacht. Andere gemeenten hebben deze maatregelen uitgebreider onderzocht en zijn wel voornemens deze uit te gaan voeren. Ook voor het Wmo-vervoer geldt dat een aantal andere gemeenten wel voornemens is versoberingen door te voeren.

89

zorg om kosten

bijlagen

Rekenkamer Lansingerland

bijlage 1 onderzoeksverantwoordìng inleiding

Het onderzoek is uitgevoerd in de periode december 2021 tot en met oktober 2022. Het rapport is gebaseerd op: ^ documentanalyse; • literatuurstudie; • interviews; • kwantitatieve analyses van beschikbare data. documentanalyse

Tijdens het onderzoek heeft de rekenkamer een veelvoud aan documenten bestudeerd. Dit betreft onder meer beleidsstukken, gemeentelijke rapportages en eerdere onderzoeken, gemeentelijke begrotingen en jaarstukken. In bijlage 2 is een overzicht te vinden van de geraadpleegde bronnen. literatuurstudie

Om meer inzicht te verkrijgen in de mogelijke oorzaken van de lastenstijging voor maatschappelijke ondersteuning en welke maatregelen gemeenten kunnen nemen om de kosten van Wmo-voorzieningen te beheersen, heeft de rekenkamer literatuurstudie verrichten. Hierbij zijn relevante literatuur en onderzoeken bestudeerd en studies en verkenningen die in opdracht van andere gemeenten zijn gedaan. In bijlage 2 is een overzicht te vinden van de geraadpleegde bronnen. interviews

De rekenkamer heeft voor dit onderzoek interviews gehouden en e-mailcontact gehad met ambtenaren van de gemeente Lansingerland betrokken bij beleid, toegang en uitvoering, data-analyse en financiën. Ook heeft de rekenkamer contact gehad met andere betrokkenen of voor het beleid relevante partijen buiten de gemeentelijke organisatie, waaronder medewerkers van: • toegangspartijen; • aanbieders van Wmo-voorzieningen; ^ adviesraad Sociaal Domein. Er zijn in totaal 11 interviews gehouden, waarbij is gesproken met 16 verschillende personen. toetsing kwaliteit data en uitvoering kwantitatieve analyses

Om te kunnen toetsen of de gemeente de benodigde data vastlegt, structurele analyse hierop pleegt, op basis daarvan bruikbare ramingen maakt en inzicht heeft in effecten van genomen maatregelen, heeft de rekenkamer de aanwezige informatie en uitgevoerde data-analyses door de gemeente beoordeeld. Ook heeft zij de bij de gemeente beschikbare onderzoeken en registraties bestudeerd. Verder heeft de rekenkamer aan de hand van bij de gemeente beschikbare data en CBS-cijfers de ontwikkeling van het gebruik en de kosten van Wmomaatwerkvoorzieningen in beeld gebracht. Daarbij heeft de rekenkamer specifiek

93

zorg om kosten

Rekenkamer Lansingerland

gekeken naar achtergronden van deze ontwikkelingen. Factoren als bevolkingsontwikkeling, tarieven en stijging van de zwaarte van indicaties zijn geanalyseerd. afbakening

In het onderzoek staat de kostenbeheersing van de Wmo centraal. De ontwikkelingen zijn in kaart gebracht vanaf de invoering van de nieuwe Wmo. De financiële en gebruikscijfers die de rekenkamer heeft bestudeerd hebben betrekking op de periode 2017-2021. Daarbij is gekeken naar alle maatwerkarrangementen: begeleiding, huishoudelijke hulp, hulpmiddelen, verblijf/persoonlijke verzorging, vervoersvoorziening en woonvoorziening. In het onderzoek lag de focus op de gemeentelijke organisatie rond de Wmo. Cliënten zijn zelf niet direct betrokken in het onderzoek, omdat zij naar verwachting weinig informatie kunnen geven over de genomen beheersmaatregelen door de gemeente. Wel is met de Adviesraad gesproken om het cliëntenperspectief in bredere zin mee te nemen. wijzigingen ten opzichte van de onderzoeksopzet

Op basis van inzichten die tijdens de uitvoering van het onderzoek zijn opgedaan, zijn er in het onderzoek enkele wijzigingen doorgevoerd ten opzichte van de onderzoeksopzet die in december 2021 aan de raad is gestuurd. Deze wijzigingen worden hieronder toegelicht. De oorspronkelijk deelvragen waren: 1 Hoe monitort de gemeente het toekomstige gebruik en de kosten van Wmovoorzieningen? 2 In hoeverre heeft de gemeente inzicht in de toekomstige ontwikkeling van het gebruik en de kosten van Wmo-voorzieningen? 3 In hoeverre heeft de gemeente inzicht in de oorzaken van deze ontwikkeling? 4 Heeft de gemeente maatregelen voor kostenbeheersing getroffen die in opzet logisch volgen uit de probleemanalyse en welke andere maatregelen waren denkbaar? 5 Leiden de getroffen maatregelen (naar verwachting) tot de beoogde effecten en welke ongewenste neveneffecten kunnen daarbij optreden? Deelvraag 1 en 2 zijn samengevoegd tot de onderstaande deelvraag: 1 In hoeverre heeft de gemeente inzicht in het huidige en toekomstige gebruik en de kosten van Wmo-voorzieningen? Deelvraag 3 is vervangen door de onderstaande deelvraag: 2 Hoe hebben het gebruik en kosten van Wmo-voorzieningen zich ontwikkeld en wat zijn verklaringen hiervoor? onderzoeksteam

Het onderzoeksteam bestond uit Sabine van der Greft (onderzoeker) en Jaap Wils (projectleider). procedures

De opzet van het onderzoek is op 6 december 2021 gepubliceerd en ter kennisname aan de raad verstuurd. De voorlopige onderzoeksresultaten zijn opgenomen in een

94

zorg om kosten

Rekenkamer Lansingerland

conceptnota van bevindingen. Deze is op 31 oktober 2022 voor ambtelijke wederhoor aan de concerndirecteur Samenleving voorgelegd. Na verwerking van de ontvangen reactie is een bestuurlijke nota opgesteld. Deze bevat de voornaamste conclusies en aanbevelingen van de rekenkamer. De bestuurlijke nota, met de nota van bevindingen als bijlage, is op 25 november 2022 voor bestuurlijke wederhoor voorgelegd aan het college van W en W, ter attentie van de Wethouder Gezondheid, Zorg en Welzijn, Jeugd & Onderwijs en Sport & Cultuur. De op 20 december 2022 ontvangen reactie van B en W en het daarna opgestelde nawoord van de rekenkamer zijn opgenomen in het rapport. Het definitieve rapport wordt door toezending aan de gemeenteraad en B en W openbaar.

95

zorg om kosten

Rekenkamer Lansingerland

bijlage 2 geraadpleegde bronnen gemeentelijke documenten

^ College van Burgemeester en Wethouders, ‘Reactiebrief advies conceptverordening Sociaal Domein 22', 12 oktober 2021. ^ College van Burgemeester en Wethouders, ‘Beheersmaatregelen Wmo', 13 juli 2021. ^ College van Burgemeester en Wethouders, ‘Brief gemeenteraad Septembercirculaire 2020, compensatie kosten Coronacrisis en ontwikkelingen Wmo', 19 oktober 2020. ^ Gemeente Lansingerland, ‘Wijzigingsdocument Beleidsregels Sociaal Domein 2022, hoofdstuk 3 Maatschappelijke ondersteuning', 2022. ^ Gemeente Lansingerland, ‘Verordening Sociaal Domein gemeente Lansingerland 2022', 25 november 2021. ^ Gemeente Lansingerland, ‘Reactiebrief advies conceptverordening Sociaal Domein 2022', 12 oktober 2021. ^ Gemeente Lansingerland, ‘Werkafspraken uitvoering WMO', 9 augustus 2021. ^ Gemeente Lansingerland, ‘Discussiestuk beheersmaatregelen Wmo', 31 maart 2021. ^ Gemeente Lansingerland, ‘Bijlage discussiestuk beheersmaatregelen Wmo', 31 maart 2021. ^ Gemeente Lansingerland, ‘Beleidsregels Sociaal Domein gemeente Lansingerland', 22 maart 2021. ^ Gemeente Lansingerland, ‘Memo kostenstijging Wmo', 17 maart 2021. ^ Gemeente Lansingerland, ‘Memo tussenonderzoek beheersmaatregelen Wmo', 29 januari 2021. ^ Gemeente Lansingerland, ‘Begroting 2022 - 2025', 2021. ^ Gemeente Lansingerland, ‘Jaarrapportage maatwerkvoorzieningen sociaal domein 2020', 2021.

^ Gemeente Lansingerland, ‘Memo bekostiging, extra kosten en besparingsmogelijkheden Wmo-voorzieningen', 25 november 2020. ^ Gemeente Lansingerland, ‘Directieopdracht besparingsmaatregelen kosten maatschappelijke ondersteuning', 27 maart 2020. ^ Gemeente Lansingerland, ‘Directieopdracht: Het in beeld brengen van de mogelijkheden om grip te krijgen op de verwachte kostenstijging van de maatschappelijke ondersteuning en de consequenties daarvan', 4 november 2017. ^ Gemeente Lansingerland, ‘Versterken van veerkracht. Beleidsplan Sociaal Domein 2018-2022', januari 2017. beleidsstukken overige gemeenten

^ College van Burgemeester en Wethouders Delft, ‘Resultaatgerichte ondersteuning', 23 maart 2021. ^ College van Burgemeester en Wethouders Haarlem, ‘Maatregelen kostenbeheersing jeugd en Wmo', 11 augustus 2020. ^ College van Burgemeester en Wethouders Hilversum, ‘Raadvoorstel Op Koers + regionaal actieprogramma ‘Naar een financieel gezond sociaal domein', 15 januari 2021. • College van Burgemeester en Wethouders Rheden, ‘Verlengen van de Pilot Powerful Ageing', september 2021. • College van Burgemeester en Wethouders Wassenaar, ‘Raadsvoorstel kostenbesparende maatregelen Wmo', 24 augustus 2021.

96

zorg om kosten

Rekenkamer Lansingerland

^ Gemeente Aalten, ‘Transformatieplan Sociaal Domein', 25 juni 2020. ^ Gemeente Almelo, ‘Raadsbrief Powerful Ageing', 25 augustus 2021. ^ Gemeente Almelo, ‘Maatregelenplan 2 Wmo en Jeugd', 2019. ^ Gemeente Berg en Dal, ‘Grip op kosten in het sociaal domein: Wmo en jeugdhulp 2018-2021', 15 augustus 2018. • Gemeente Hengelo, ‘Interventieprogramma sociaal domein', juli 2018. • Gemeente Krimpen aan den IJssel, ‘Raadsvoorstel verzoek ministerie van VWS inzake aanpassing van de verordening maatschappelijke ondersteuning', 14 oktober 2021. ^ Gemeente Leeuwarden, ‘Uitvoeringsplan herijking ondersteuning Wmo', 10 juli 2019. ^ Gemeente Meppel, ‘Interventieplan Sociaal Domein. Grip op het Sociaal Domein in Meppel', 2018. ^ Gemeente Midden Groningen, ‘Bezuinigingsvoorstellen', 2019. ^ Gemeente Oisterwijk, ‘Strijdplan Sociaal Domein', 17 maart 2020. ^ Gemeente Venray, ‘Raadsvoorstel Maatregelen ten behoeve van toekomstbestendigheid sociaal domein', 15 december 2020. ^ Gemeente Voorschoten, ‘Kostenbesparende maatregelen Wmo 2021-2022', 2021. ^ Gemeente Woerden, ‘Raadsvoorstel Impuls Jeugd en Wmo 1e tranche', 11 januari 2022. ^ Gemeente Woerden, ‘Voorstel Impuls Jeugd en Wmo 1e tranche', 24 december 2021. ^ HBEL gemeenten (Huizen, Blaricum, Eemnes, Laren), ‘Een toekomstbestendig sociaal domein: lokale maatregelen', februari 2021.

^ Regio Gooi en Vechtstreek, ‘Naar een financieel gezond sociaal domein. Verkenning naar maatregelen die leiden tot kostenbeheersing en kostenbesparing in het sociaal domein', 18 december 2020. overige gebruikte documenten

^ Adviesraad Sociaal Domein, ‘Brief reactie Verordening Sociaal Domein', 27 augustus 2021. ^ Algemene Ledenvergadering van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten, ‘Motie aanpassing abonnementstarief Wmo', juni 2022. ^ BDO Accountants & Adviseurs, ‘Jeugdzorg blijft duur, maar Wmo explodeert. Onderzoek de financiële staat van het sociaal domein van Nederlandse gemeenten in 2020', 2022. ^ BDO Accountants & Adviseurs, ‘De groeiende druk van het sociaal domein. Een onderzoek naar de jaarrekeningen van Nederlandse gemeenten', Rotterdam, 2021. ^ Berenschot, 'Grip op de Wmo. Samenwerkingsverband Welzijnszorg Oosterschelderegio', 7 oktober 2020. ^ Berenschot, ‘Benchmark Sociaal Domein. Gemeente Lansingerland', 25 augustus 2020. ^ Centrum Beleidsadviserend Onderzoek BV (Cebeon), ‘Betere financiële beheersbaarheid sociaal domein gemeente Waterland. Gerichte maatregelen op basis van grondige analyse van kosten en prestaties', april 2019. ^ De Koster, Y., Steeds meer gemeenten gooien kont tegen krib, in Binnenlands Bestuur, 15 november 2021. ^ De Koster, Y., Normtijden huishoudelijke hulp deugdelijk, in Binnenlands bestuur, 10 december 2018. ^ H6 Inkoopnetwerk Wmo 2015, ‘Deelovereenkomst maatwerk begeleiding. Behorende bij Basisovereenkomst Inkoopnetwerk Wmo 2015', 18 juli 2016.

97

zorg om kosten

Rekenkamer Lansingerland

^ Kromhout, M., Van Echtelt, P. S Feijten, P., ‘Sociaal domein op koers? Verwachtingen en resultaten van vijf jaar decentraal beleid', Den Haag: Sociaal en Cultureel Planbureau, 2020. ^ Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, ‘Brief Kamervragen 26 november 2020 (1790157-214959-DMO)', Den Haag, 27 januari 2021. ^ Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, ‘Brief Kamervragen (23504381007533-DMO)', Den Haag, 17 augustus 2021. ^ Onstenk, A., Batterink, M., Blom, M., Bilo, N., Van Weert, R., & Oosterom, W., ‘Monitor abonnementstarief Wmo. Tweede rapportage - 2020', Significant public, 30 september 2020. ^ Onstenk, A., Slagman, A., Batterink, M., Blom, M., Bilo, N., Van Haaren, R., Van Weer., R., S Oosterom, W., ‘De boeggolf voorbij?, vierde meting monitor abonnementstarief Wmo', 30 september 2022. ^ Tweede Kamer der Staten-Generaal, ‘Regels inzake de gemeentelijke ondersteuning op het gebied van zelfredzaamheid, participatie, beschermd wonen en opvang (Wet maatschappelijke ondersteuning 2015). Memorie van toelichting', vergaderjaar 2013/2014, 33841, nr. 3. ^ Van der Ham, L., Den Draak, M., Mensink, W., Schyns, P. S Van den berg, E., ‘De Wmo 2015 in praktijk. De lokale uitvoering van de Wet maatschappelijke ondersteuning', Den Haag: Sociaal en Cultureel Planbureau, januari 2018.

^ Van Houten, G., Tuynman, M., S Gilsing, R., ‘De invoering van de Wmo: gemeentelijk beleid in 2007', Den Haag: Sociaal en Cultureel Planbureau, augustus 2008. ^ Verenigen van Nederlandse Gemeenten (VNG), ‘Brief aan Tweede Kamer der StatenGeneraal Voorstel VNG voor herziening abonnementstarief Wmo', 30 november 2021. ^ Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG), Brief Maatregelen beheersing kosten abonnementstarief’, 23 november 2020. ^ Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG), ‘Factsheet focus Decentralisaties Sociaal Domein', juni 2015. ^ VVD, D66, CDA, ChristenUnie, ‘Omzien naar elkaar, vooruitkijken naar de toekomst. Coalitieakkoord 2021-2025', Den Haag, 15 december 2021. Websites

^ Autoriteit Persoonsgegevens. Sociaal domein. Verkregen op 29 september 2022 van https://autoriteitpersoonsgegevens.nl/nl/onderwerpen/overheid/sociaal-domein. ^ CAK (Centraal Administratie Kantoor). De Wmo abonnementstarief in het kort. Verkregen op 17 augustus 2022 van: https://www.hetcak.nl/zakelijk/regelingen/wmo/algemene-informatie/watverandert-in-2020. • EenVandaag. Gemeenten doen toch inkomenstoets voor huishoudelijke hulp, terwijl dat niet mag: ‘We hadden 1 miljoen euro extra kosten in 1 jaar.' Verkregen op 24 maart 2022 van: https://eenvandaag.avrotros.nl/item/gemeenten-doen-tochinkomenstoets-voor-huishoudelijke-hulp-terwijl-dat-niet-mag-we-hadden-1miljoen-euro-extra-kosten-in-1-jaar. • Gemeente Krimpenerwaard. Dienstenvoucher huishoudelijke hulp, toelage. Verkregen op 5 oktober 2022 van: https://www.krimpenerwaard.nl/dienstenvouchers-huishoudelijke-hulp-toelage. ^ H6 Wmo. Toekomst Sociaal Domein. Verkregen op 15 juni 2022 van http://www.toekomstsociaaldomein.nl.

98

zorg om kosten