[T22.05582] Uitgangspuntennotitie samenlevingsvisie

Uitgangspunten voor de Samenlevingsvisie

www.lansingerland.nl

Inleiding

absolute zin als in relatieve zin worden de uitdagingen van Lansingerland groter.

De Samenlevingsvisie is samen met de Omgevingsvisie het kompas van onze gemeente voor onze koers voor de komende jaren. De dialoog met onze netwerkpartners en de gemeenteraad startten we al in de vorige collegeperiode en daar bouwen we op voort.

De Samenlevingsvisie gaat ons helpen om focus aan te brengen: welke keuzes moeten we maken om in te spelen op ontwikkelingen? Waar gaan we op inzetten en hoe gaan we dat doen?

De voorliggende concept uitgangspuntennotitie is een tussenproduct bedoeld voor beeldvorming en oordeelsvorming op weg naar besluitvorming over de Samenlevingsvisie. De uitgangspuntennotitie biedt de raad de gelegenheid om het college overwegingen mee te geven voor de uiteindelijke Samenlevingsvisie. In deze uitgangspuntennotitie voor de Samenlevingsvisie leggen we het raamwerk en een aantal inhoudelijke bespreekpunten voor aan de gemeenteraad.

Trends en ontwikkelingen Onze gemeente had op 1 januari 2022 64.110 inwoners (CBS). In 2018 waren dat er nog 61.155 en tien jaar geleden (2012) zelfs 55.265. De vergrijzing neemt toe in Nederland en Lansingerland blijft tegelijkertijd relatief jong. In 2022 is 34% van onze inwoners jonger dan 28 jaar. Het aandeel jongeren neemt in relatieve zin iets af, maar in absolute zin neemt hun aantal nog altijd fors toe. We zien ook steeds meer één en twee persoonshuishoudens in Nederland en in Lansingerland zijn er zelfs bovengemiddeld veel éénoudergezinnen (8,1% tegenover landelijk 7,4%; CBS, 2021). We zien dat Lansingerland in de statistieken steeds gemiddelder wordt, wat duidt en op een toename van (complexe) maatschappelijke problemen. We kunnen dus met zekerheid stellen: Lansingerland groeit. Zowel in

De aanleiding voor het opstellen van een samenlevingsvisie We staan mondiaal, landelijk en lokaal voor grote opgaven. De samenleving is in beweging en heeft de afgelopen twee jaar te maken gekregen met bedreigingen op het gebied van gezondheid, veiligheid en basisbehoeften. Het is voortdurend een vraag hoe we ons als gemeente verhouden tot de ontwikkelingen in de samenleving. Daarnaast zien we in de komende jaren een forse bevolkingsgroei en geven we uitvoering aan een nieuw coalitieakkoord. Tot slot loopt het Beleidsplan Sociaal domein 2018 - 2022, Versterken van veerkracht af. Daarmee hebben we gezorgd voor a) De basis op orde: het goed organiseren van de hulp en ondersteuning voor individuele inwoners met de maatwerkvoorzieningen en op b) Uitvoering van de beleidsaccenten: Stappen richting preventie en samenwerking met netwerkpartners. Deze ontwikkelingen geven aanleiding voor een heroverweging van onze gemeentelijke inzet op thema’s die de samenleving aangaan en om het kompas om onze koers te richten opnieuw vast te stellen en vast te leggen in de Samenlevingsvisie.

Doel van de samenlevingsvisie: focus aanbrengen en een betrouwbare overheid zijn We willen de juiste beleidskeuzes maken om een gemeente te blijven waarin het goed gaat met de Lansingerlanders. Om voor alle opgaven 2/9

waar onze gemeente voor staat onze koers inhoudelijk te kunnen richten en om een betrouwbare partner te zijn voor de samenleving ontwikkelen we een Samenlevingsvisie.

De uitgangspunten Aan de hand van vier uitgangspunten gaan we als college met uw raad het gesprek aan over de wat de Samenlevingsvisie moet zijn. De vier uitgangspunten gaan over de Samenlevingsvisie: kiezen voor een handelingsgerichte visie.

Uitgangspunt 1: De Samenlevingsvisie is een kompas en afwegingskader voor ons beleid en onze uitvoering Deze visie is het kompas en een afwegingskader dat onze gemeente (raad, college en organisatie) richting geeft voor alle beleidsonderwerpen die te maken hebben met de samenleving. Hiermee bepalen we aan welke ambities we gaan werken én hoe we dat gaan doen. De Samenlevingsvisie zelf is geen ambitiedocument, maar geeft richting aan de ambities die we in de opgaven formuleren. Lansingerland staat voor grote opgaven. Op basis van het coalitieakkoord is een aantal maatschappelijke opgaven benoemd waar we de komende jaren aan werken. Deze opgaven staan niet op zichzelf, maar vormen één geheel met alle opgaven waar de gemeente aan werkt. Om gericht en vanuit een zogenaamde ‘één winkel gedachte’ te werken hebben we een kompas en afwegingskader nodig. De Samenlevingsvisie met leidende thema’s en principes is ons kompas, zodat we kunnen afwegen hoe we onze koers richten én hoe we daaraan uitvoering geven.

Uitgangspunt 2: We formuleren leidende thema’s die richtinggevend zijn voor de inhoudelijke koers van ons beleid (Het ‘wat’. Nadere toelichting op p.7 en 8.) Vier inhoudelijke thema’s geven de koers aan. We baseren ons op de propositie ‘De winst van het sociaal domein’ (2021) van Divosa. In deze propositie staan de thema’s bestaanszekerheid, kansengelijkheid en gezondheid centraal. Onze samenlevingsvisie richt zich op een breder domein dan het sociaal domein. Daarom voegen we in de Lansingerlandse context daaraan het thema leefbaarheid & veiligheid toe. De leidende thema’s zijn:  Borgen van bestaanszekerheid  Vergroten van kansengelijkheid  Bevorderen van gezondheid  Meebouwen aan leefbaarheid & veiligheid

Uitgangspunt 3: We formuleren leidende principes die richtinggevend zijn voor onze gemeentelijke rol, keuzes en aanpak (Het ‘hoe’. Nadere toelichting op p.9.) Om gericht en voor inwoners en organisaties herkenbaar en betrouwbaar beleids- en uitvoeringskeuzes te kunnen maken formuleren we zes leidende principes. De leidende principes helpen ons om de komende jaren de koers vast te houden. Onze zeven leidende principes zijn: 1. Samenleving aan zet 2. Ongelijke aanpak 3. Ruimte voor initiatief 4. Inzet op duurzaam effect 5. Waarderend vernieuwen 6. Inzet op kansrijke allianties 7. Bewust kiezen voor onze rol

3/9

Uitgangspunt 4: We werken integraal (en dus in samenhang met onze Omgevingsvisie) Onze gemeente heeft een Omgevingsvisie vastgesteld, waarin we onze ambities vastleggen voor de fysieke leefomgeving. De fysieke leefomgeving zien we niet los van de mensen die in de omgeving leven en de samenleving die daarin geworteld is. Daarom ontwikkelen we naast de omgevingsvisie een samenlevingsvisie waardoor we in samenhang onze ambities formuleren. In de uitwerking en uitvoering van deze visies stemmen we de maatschappelijke en fysieke dimensies op elkaar af.

Samenlevingsvisie in de beleidsperiode 2022-2026 De Samenlevingsvisie is meer dan één product, maar gaat ook over de toepassing van de visie in het beleidsproces in de periode 2022-2026. In deze periode ontwikkelen we (aanvullende) producten en processen ter ondersteuning van de Samenlevingsvisie.

We gebruiken een barometer om te weten hoe het gaat in Lansingerland De samenleving is constant in beweging. Onze invloed daarop als gemeente is beperkt. Om steeds goed te kunnen inspelen op de ontwikkelingen in de samenleving is het belangrijk te weten wat de ‘stand van het gewas’ is: hoe staat de samenleving in Lansingerland ervoor? We maken dat zichtbaar in een ‘barometer’ met feitelijke gegevens over de demografie en indicatoren over de thema’s waar we aan werken. Deze barometer werken we tussentijds bij. Dat helpt ons te duiden welke kant onze samenleving op beweegt.

We maken de financiële inzet van de gemeente op de thema’s inzichtelijk We maken op hoofdlijnen inzichtelijk hoe onze financiële inzet, verwerkt in beleidsvelden in de begroting, bijdraagt aan de leidende thema’s van ons kompas, de Samenlevingsvisie. Daardoor kunnen we ook monitoren hoe onze financiële inzet op de thema’s zich ontwikkelt. De uitvoering daarvan zit in de opgaven, waarin we ambities met financiële inzet formuleren.

We evalueren de Samenlevingsvisie We evalueren de Samenlevingsvisie. We doen dat door te kijken naar onze barometer: we volgen hoe het gaat met de samenleving op de leidende thema’s. We beschrijven hoe onze samenleving zich 4/9

ontwikkelt en verkennen welke nieuwe ontwikkelingen op ons afkomen. We evalueren we hoe het kompas heeft gewerkt en welke impact dit heeft gemaakt op het beleid van onze gemeente.

Brede beeldvorming met de gemeenteraad Voor de brede beeldvorming over het waarom van een Samenlevingsvisie zijn er deze raadsperiode twee dialoogavonden geweest.

We participeren met stakeholders De dialoog met onze omgeving zit in onze grondhouding. In het participatieplan geven we aan met welk doel en in welk stadium van het beleidsproces we met wie participeren. Het traject van de Samenlevingsvisie eindigt niet met de formele vaststelling daarvan. Juist ook de toepassing ervan is een onderdeel van onze continue beleidscyclus.

Het traject Het traject dat de gemeenteraad doorloopt in de ontwikkeling van de Samenlevingsvisie loopt langs de lijnen van het BOB-model (beeldvorming, oordeelsvorming, besluitvorming). We bouwen voort op de vorige raadsperiode In de vorige raadsperiode is er besloten om te starten met een Samenlevingsvisie rondom de thema’s bestaanszekerheid, kansenlijkgelijkheid, gezondheid en leefbaarheid&veiligheid. In deze periode zijn er twee beeldvormende avonden geweest. Op 13 oktober over bestaanszekerheid en kansengelijkheid. Op 15 december over gezondheid en leefbaarheid&veiligheid. Tijdens deze bijeenkomsten zijn veel beelden opgehaald om de thema’s inhoudelijk te laden voor de Lansingerlandse context. Daarnaast is er tijdens een eerdere bijeenkomst met stakeholders het signaal afgegeven dat de richting van de visie teveel gericht was op het Lansingerland van gisteren. Deze kritiek hebben we ter harte genomen en we zijn opnieuw begonnen.

Op 14 september 2022 heeft René Cuperus een presentatie gehouden over de ‘Atlas van afgehaakt Nederland’. De atlas (2021) biedt inzicht in de maatschappelijke trends en ontwikkelingen die de samenleving beïnvloeden en maakt inzichtelijk waarom gemeenten er verschillend voor staan. Met deze beeldvormende avond hebben we ingezoomd op de kansen en uitdagingen voor Lansingerland. Op 19 oktober 2022 heeft Erik Dannenberg (voorzitter Divosa) een presentatie gehouden over de Divosa-propositie ‘De winst van het sociaal domein’ (2021). Hierin poneert Divosa een aantal maatschappelijke kernthema’s: het herstellen van bestaanszekerheid, het vergroten van kansengelijkheid en het makkelijker maken van gezond leven. Tijdens deze beeldvormende avond zijn we ingegaan op de rol onze gemeente heeft in deze thema’s en gaan we in op hoe we als gemeente keuzes maken. Beeldvorming met het netwerk Onze netwerkpartners zijn onze thermometer in de samenleving, omdat zij elke dag werken met en voor onze inwoners. Op 20 september 2022 hebben we een grote netwerkbijeenkomst georganiseerd. Uitgangspuntennotitie als tussenproduct In aanloop naar de Samenlevingsvisie ontvangt de gemeenteraad eerst dit tussenproduct: de uitgangspuntennotitie. Voor de uitgangspuntennotitie doorlopen we de beeldvorming en de oordeelsvorming.

Tijdens de beeldvorming ontvangt de raad technische informatie en uitleg over de uitgangspunten. Tijdens de 5/9

oordeelsvorming kan uw raad overwegingen over de uitgangspunten meegeven aan het college . Traject voor de Samenlevingsvisie Na oordeelsvorming over de uitgangspunten doorlopen we de stappen van het BOB-model voor de Samenlevingsvisie.

6/9

Toelichting op leidende thema’s Thema Bestaanszekerheid

Thema Gezondheid

We versterken de eigen regie van onze inwoners: Dat betekent dat inwoners zelf keuzes maken en dat deze niet onnodig voor hen genomen worden. Een versterkt gevoel van autonomie leidt tot meer perspectief in het nemen van stappen naar autonomie en zelfredzaamheid.

We stimuleren een gezonde leefstijl: Een gezonde gemeente is een gemeente waar mensen gezond kunnen leven. Denk daarbij aan een leefomgeving die uitnodigt tot bewegen, gezonde sportkantines en rookvrije zones.

We zijn een voorspelbare en betrouwbare overheid: We zorgen ervoor dat inwoners weten waar ze aan toe zijn. Minder (permanente) onzekerheid (op alle leefgebieden) leidt tot meer grip op het leven. We vergroten het doen-vermogen van onze inwoners: Weten is nog geen doen. We versterken het doen-vermogen door in te zetten op voorspelbaarheid, begrijpelijke taal en laagdrempelige dienstverlening door de gemeente. We stimuleren hen om in actie te komen.

We dragen bij aan mentale veerkracht: Mentale veerkracht zorg ervoor dat we kunnen omgaan met tegenslagen in het leven en voorkomt dat problemen groter worden. Denk aan het inzetten op preventie of op re-integratie. We stimuleren netwerkkracht: Ons sociaal kapitaal draagt bij aan een systeem waarop men kan teruggevallen wanneer er mentaal of fysiek hulp nodig is van naasten. Denk aan het verenigingsleven, aan buurtactiviteiten of aan vrijwillige inzet.

7/9

Thema Kansengelijkheid

Thema Leefbaarheid & veiligheid

Gelijkwaardigheid is het uitgangspunt voor onze dienstverlening: Gelijkwaardigheid gaat niet over dienstverlening zonder aanziens des persoons, maar over ieder het zijne. We zorgen daarom voor passende dienstverlening.

We stimuleren een veerkrachtige samenleving: Een veerkrachtige samenleving neemt initiatieven, heeft oog voor elkaar en kan omgaan met problemen die de kwaliteit en veiligheid van de leefomgeving beïnvloeden.

We werken aan een inclusieve samenleving: Iedereen krijgt voldoende kansen om mee te kunnen doen in de samenleving.

We blijven zorgen voor een veilige leefomgeving: Met onze inzet op preventie en handhaving dragen we bij aan sociale weerbaarheid.

We stimuleren ontwikkeling & ontplooiing: We zorgen voor een kansrijke start voor kinderen, goed onderwijs(achterstanden beleid) en ook mogelijkheden om op latere leeftijd te blijven leren en ontwikkelen.

We investeren in leefbare wijken: Een weerbare samenleving draagt bij aan (sociale) veiligheid en tevredenheid met de leefomgeving. We zorgen voor een passend voorzieningenaanbod: We ontwikkelen een afwegingskader voor een passend voorzieningenaanbod, zodat we als gemeente de juiste keuzes kunnen maken.

8/9

Toelichting op de leidende principes Principe Samenleving aan zet De samenleving ontwikkelt zichzelf (autonoom). Als overheid zijn we daarin volgend, tenzij …

Principe Ongelijke aanpak We gaan bewust om met verschillen tussen inwoners en gaan voor het grootste maatschappelijk rendement. We opereren doelmatig en maken het verschil.

Principe Inzet op duurzaam effect Het effect van onze inzet moet op lange termijn merkbaar zijn. Een duurzaam effect komt tot stand in een integrale aanpak. We verwachten van onze inzet een vermenigvuldigingseffect: het effect op langere termijn is groter dan het initiële beoogde resultaat.

Principe Waarderend vernieuwen Vanuit het goede dat is opgebouwd, evalueren we en zoeken naar mogelijkheden voor verbetering.

Principe Inzet op kansrijke allianties We investeren in de samenwerking met partners, die meewerken aan de opgaven waar onze gemeente voor staat We werken samen op grond van gelijkwaardigheid, een gedeeld doel en een duidelijke resultaatverwachting.

Principe Bewust kiezen voor onze rol Onze grondhouding is dat we voorover leunen. Dat betekent dat we vooraf zo goed mogelijk een keuze maken of we een presterende of responsieve overheid zijn. Dit vraagt van ons om omgevingsbewust te handelen.

Principe Ruimte voor initiatief We bieden ruimte aan maatschappelijk initiatief. We handelen op grond van vertrouwen, gedeeld eigenaarschap en op basis van duidelijke afspraken.

9/9