[T21.08838] Horti Science visie
Tekst van het document
Horti Science visie www.lansingerland.nl
o
m
S
Lansingerland
Horti Science visie Impact maak je samen!
Horti Science visie
2
Voorwoord Het Lansingerlandse Horti Science District1 behoort al jaren tot de wereldtop. Eén derde van de arbeidsplaatsen in de gemeente wordt vervuld binnen het Horti Science District. Dit betreft professionals die dagelijks werken aan de vooruitgang van hun organisatie, de economie en de samenleving. Dat is een prestatie van formaat! Tegelijkertijd zien we grote ontwikkelingen die de wereld om ons heen verande ren. Op het gebied van digitalisering, verduurzaming en techniek zal de wereld er over 10 jaar anders uit zien. De Lansingerlandse bedrijven en kennis instellingen vervullen hierin een belangrijke rol. Daarom kijken we met deze visie vooruit en bereiden we ons voor. Zodat het cluster voorop blijft lopen, de economie in de breedte wordt versterkt en arbeidsplaatsen behouden blijven. Het bouwen van het Horti Science District doen we als gemeente niet alleen. Dit doen we met het bedrijfsleven en de kennisinstellingen, die met hun toe komstagenda’s weten wat nodig is om in te spelen op maatschappelijke vraag stukken, en met een sector die aan verandering onderhevig is. De interactie met onze inwoners is hierbij van belang. Een toekomstbestendig Horti Science District -met alle gezonde producten- draagt bij aan een vitale samenleving; aan gezondheid en welzijn.
Als onderdeel van de Greenport West-Holland trekken we samen op met om liggende gemeenten en regionale (horti) campussen. Ook betrekken we lokale en regionale onderwijsinstellingen die de talenten van morgen opleiden. In nauwe samenwerking willen we het Horti Science District versterken. Daarom zijn we erg blij dat deze Horti Science visie en bijbehorende Uitvoeringsagenda kunnen rekenen op veel inhoudelijke steun van al deze en andere partijen. Voor de totstandkoming van deze Horti Science visie hebben we op basis van interactieve sessies, expertmeetings, klankbordgroepen en een inwonersavond veel ideeën en bijdragen ontvangen. Daarmee is het niet enkel een gemeentelij ke visie, maar een gezamenlijke visie. We investeren daarom nog intensiever in onze partners in Lansingerland en regio. Omdat de economische en vooral maatschappelijke opgaven ons allemaal aangaan. Laten we deze Horti Science visie samen concretiseren en impact maken in Lansingerland en de wereld!
1Horti Science District is het gebied in Lansingerland waar bijna 200 glastuinbouwbedrijven, 250 toeleveranciers, onderwijs- en kennisinstellingen gevestigd zijn en met elkaar en in de regio samenwerken. Het District kent meerdere ankerpunten. Op pagina 12 is het District geïllustreerd.
Lansingerland
Met deze Horti Science visie bepalen we onze koers en ambitie voor 2030.
n pi
Samenvatting DE AMBITIE:
Lansingerland
“Door focus op Horti Science versterken we Lansingerland vanuit economisch en maatschappelijk perspectief”
S
In 2030 excelleert Lansingerland als internationale hotspot voor innovatie en toepassingsgericht onderzoek in de Greenport. Ondernemers, onderwijsinstellingen en overheden vormen hierin een innovatief ecosysteem waarin mensen samenwerken aan innovatieve oplossingen voor economische en maatschappelijke opgaven. Zo wordt de economie in de breedte versterkt, nemen werkgelegenheid, inkomen en welzijn in de regio toe en wordt Lansingerland onderne mender, duurzamer en groener.
WAT BEHOUDEN WE EN WAT DOEN WE ANDERS? Aan veel van de sleutelelementen uit ons vorige beleidsdocument ‘Greenport in beweging’ (2017) blijven we werken. Denk aan fondsenwerving en het versterken van de sector als aantrekkelijke werkgever. Daarnaast leggen we in deze Horti Science visie nieuwe accenten, ook naar aanleiding van de interactieve sessies met uiteenlopende stakeholders en het onderzoek van TwynstraGudde (T21.09023) naar de doorontwikkeling van het Horti Science Park Oostland. De opvallendste verschuivingen zijn: ^
De gemeente gaat gerichter inzetten op het aanjagen van kennis ŭ innovatie in het Horti Science District.
^
De gemeente gaat inzetten op het versterken van het Horti Science Park als een van de sterkste ankerpunten binnen het Horti Science District.
^
De gemeente gaat gerichter het ecosysteem van start-ups ŭ scale-ups ondersteunen en verster ken.
^
De gemeente gaat meer aandacht besteden aan de risico’s en uitdagingen waarmee het Horti Science District aankomende jaren wordt geconfronteerd.
^
De gemeente gaat gerichter inzetten op het uitvoeren van de kerntaken op het vlak van moderni sering, herstructurering en transformatie van de glastuinbouwgebieden.
^
Dat Wageningen University ŭ Research als meest prestigieuze tuinbouwonderzoeksinstituut ter wereld in Lansingerland gevestigd is, gaan we als kracht benutten via een strategisch meerjarig partnerschap.
^
De gemeente gaat meer aandacht besteden aan de relatie tussen onderwijs en arbeidsmarkt en het ontwikkelen van talent.
^
De gemeente zet in op een verbinding tussen het Horti Science District en de opgaven uit het sociaal domein zoals het bevorderen van participatie en een gezonde leefstijl.
^
Het is een prioriteit om ruimte te behouden en te creëren voor bestaande en nieuwe Horti Science bedrijven.
^
De gemeentelijke rol verschuift aankomend decennium gefaseerd van een presterende gemeente (relatief hoge investering) naar een responsieve gemeente (beperkte investering).
^
De gemeente Lansingerland verstevigt de samenwerking met regionale partijen. Horti Science visie I Samenvatting
4
We ontwikkelen niet alleen een visie, maar we maken ook een toetsbare uitvoeringsagenda, zodat we verantwoording kunnen afleggen over ons beleid in de volle breedte.
I WAAROM DEZE VISIE?
focus gebaseerd op aanwezige kwaliteiten en een gecoördineerde gezamenlijke aanpak2. Niet op alle fronten acteren, maar juist de meest kansrijke structuren doorontwikkelen. In Lansingerland betreft dit het Horti Science District.
Lansingerland
Onderzoek van onder andere het Planbureau voor de Leefomgeving (hierna PBL) toont aan dat succesvol economisch beleid in gemeenten en regio’s zich kenmerkt door een duidelijke
Wie kiest wordt gekozen, want bedrijven bepalen hun vestigingskeuze steeds vaker op basis van het ter plaatse aanwezige ecosysteem. Als de overheid hierop niet proactief inspeelt is een groot deel van de Lansingerlandse economie blootgesteld aan bedreigingen, met als risico de achteruitgang van de glastuinbouwgebieden. Door de inzet van proactief overheidsbeleid en samenwerkingen tussen overheden, bedrijven en kennisinstellingen krijgen meerdere potentiële bedreigingen een positieve wending en verzilveren we bestaande kansen. We werken de komende jaren aan een sterker en veerkrachtiger Horti Science District. De volgende trends en ontwikkelingen vormen de basis van onze analyse, visie en aanpak. 1. Het areaal staat onder druk en is in transitie. Enerzijds door stedelijk druk, anderzijds door de verwachting dat het aantal glasgroentebedrijven afneemt richting 2030. Voor de glasgroentetelers geldt dat een succesvolle bedrijfsstrategie op kostenefficiëntie slechts wordt behaald door enkele overgebleven grootschalige bedrijven. We zien kansen voor producten in het hogere marktsegment of die lastiger zijn te telen en meer kennis vereisen. 2. Verdere verduurzaming van de teelt is cruciaal voor de sector. Voor het beperken van de opwarming van de aarde en het beperken van kosten moet de inzet van fossiele brand stoffen worden teruggedrongen of geëlimineerd.
Daarnaast vraagt klimaatverandering om innovatie in teelttechnieken om ook bij veranderend klimaat te kunnen blijven produceren. 3. Door het grote tekort aan voldoende en geschikt personeel zal digitalisering ŭ robotisering in toenemende mate arbeid vervangen. 4. Er is een toenemende behoefte van consumenten aan veilig en gezond voedsel en een groene leefomgeving. Dit hangt samen met de bevolkingsgroei buiten Europa en een veranderend eetpatroon binnen Europa, waarbij plantaardige producten terrein winnen. Ook toont onderzoek aan dat bloemen en planten een positief effect hebben op het welzijn van de mens.3 5. Het maatschappelijk bewustzijn van de consument wordt een steeds belangrijkere factor in de sector. Dit bewustzijn vertaalt zich in het feit dat de consument vaker kiest voor groenten, fruit en planten met een duurzame productiewijze. 6. Baanbrekende kennis ontstaat op het snijvlak van sectoren. Hoogwaardige kennis rond de optimalisatie van de plant en in combinatie met kennis uit andere sectoren, zoals op het terrein van digitalisering, energie en water leidt tot nieuwe verdienmodellen en vergroot de toekomstbestendigheid van de glastuinbouw.
2Bron: Stedelijke regio’s als motoren van economische groei. Wat kan beleid doen? (PBL, 2017) 3Bron: Lucht zuiveren met planten en bomen. (Wageningen Universiteit ŭ Research, 2017)
Horti Science visie I Samenvatting
5
n pi
II WAT GAAN WE DOEN?
S
Op basis van de gesprekken met stakeholders en de analyse op trends en ontwikkelingen stellen we onze doelen. Deze doelen steunen op zes bouwstenen. Figuur 1 geeft de strategische doelen per bouwsteen weer.
Lansingerland
Vergroten zichtbaarheid Lansingerland als ‘Home of Horti Science’
Doorontwikkelen Horti Science District Lansingerland
Versterken regionale samenwerking
HORTI SCIENCE VERWEVEN IN GEBIEDSONTWIKKELING
VITALE ARBEIDSMARKT
Het Horti Science Park is doorontwikkeld
Grotere instroom in de tuinbouwsector
Horti Science issingebed in de brede gebieds ļebiedsontwikkeling ling
Ontwikkelen en aanbieden van (om)scholing en opleidingen
De glastuinbouwgebieden gebieden zijn ruimtelijk elijk toekomstbestendig tendig
Betere doorstroming van werkloosheid naar werk
Stimuleren energietransitie voor de sector
Groter bewustzijn en beschikbaarheid gezonde producten
Duurzaam gebruik van grondstoffen
Participatie vergroten
Toekomstbestendige waterhuishouding voor de glastuinbouw
Figuur 1. Doelenboom Horti Science visie.
Horti Science visie I Samenvatting
6
o
pi
III HOE GAAN WE DIT UITVOEREN?
S
Voor de uitvoering van de visie en de uitvoeringsagenda onderscheiden we ideaaltypisch drie fases, gekoppeld aan drie gemeentelijke rollen (zie Figuur 2). In alle fases blijft de rol van rechtmatige gemeente van kracht. Het uitgangspunt blijft dat we zoveel mogelijk triple helix omgeving, waarin de overheid bij erkend marktfalen een rol heeft. De uitvoering en financiering van de acties vindt plaats vanuit dit vertrekpunt. Samenwerking met onze partners in Lansingerland en regio en daarbuiten is cruciaal om onze doelen uit deze Horti Science visie te behalen. Onze strategie richt zich daarom op onze partners in
Lansingerland
de markt zijn werk laten doen. Daarbij gaan we uit van een sociale markteconomie in een
Lansingerland, de regio en daarbuiten
ROLLEN GEMEENTE IN HORTI SCIENCE ECOSYSTEEM
2021
2025
2030
FASE 1
FASE 2
FASE 3
Presterende rol gemeente Lansingerland
Netwerkende rol gemeente Lansingerland
Responsieve, participerende rol gemeente Lansingerland
^ Relatiegericht
Ruimte gevend
^ Co-creatie
Eigenaarschap bij netwerk (bestaande uit stakeholders)
Creëren van juiste randvoorwaarden Initiatief nemend Focus op maximaal betrekken stakeholders Prestatiesturing Relatief hoger investering (tijd-geld)
^ Belang van gezamenlijke visie wordt (h)erkend door stakeholders ^ Gedeelde investering (tijd-geld)
Netwerk voert visie en uitvoeringsagenda uit Faciliterend Beperkte investering (tijd-geld)
ALLE FASES Rechtmatige gemeente Lansingerland Kaderste end Overheid stuurt hierarchisch Uitvoering wet- en regelgeving Objectief en transparant
Figuur 2. Fasering rollen gemeente in ecosysteem Horti Science.
De Horti Science visie schetst het beleidskader voor onze aanpak. We sturen op succesvol beleid met een aanpak die verantwoord, meetbaar en impactgericht is. We leggen hier ook verantwoording over af. De financiële kaders voor de Uitvoeringsagenda stelt de gemeen teraad vast in de begroting. Elk najaar brengen we een voortgangsrapportage uit over de Uitvoeringsagenda. Financiële verantwoording leggen we af in de jaarrekening. Lansingerland is met haar innovatieve Horti Science District uniek in de wereld! Samen versterken we Lansingerland in de breedte richting 2030, zodat werkgelegenheid, inkomen en welzijn in de regio toeneemt en Lansingerland ondernemender, duurzamer en groener wordt.
Horti Science visie I Samenvatting
7
WageningenUR
o
Û3 3
C/3
03
3 Q.
INHOUDSOPGAVE INLEIDING
(T) WAAROM DEZE VISIE? 1.1
15
Doel
16
1.2 Trends en ontwikkelingen
19
1.3 Actieve rol overheid
26
1.4 De troef van Lansingerland
27
1.5 Lansingerland in de regio en voor de wereld!
28
(ĩ) WAT GAAN WE DOEN?
30
2.1 Positionering Home of Horti Science
34
2.2 Innovatief ecosysteem
35
2.3 Horti Science verweven in gebiedsontwikkeling
40
2.4 Vitale arbeidsmarkt
45
2.5 Duurzame glastuinbouw
47
2.6 Vitale Samenleving
50
(î) HOE GAAN WE DIT UITVOEREN?
52
3.1 Gemeentelijke rollen
53
3.2 Toetsingskader
54
3.3 Samenwerking kritische succesfactor voor effectief beleid
55
3.4 Verantwoorde, meetbare en impactgerichte aanpak
56
3.5 Actie!
57
BRONNEN EN BEGRIPPENLIJST
58
Å
Horti Science visie
8
o
Inleiding Het voeden van de toekomstige wereldbevolking en het vergroenen en verduurzamen van de in Lansingerland heeft alles in zich om een wezenlijke bijdrage te leveren aan deze opgave. Het onderscheidend vermogen van het District is Horti Science. Hiermee wordt in enge zin bedoeld: ‘Wetenschappelijk en toepassingsgericht onderzoek om de teelt van groenten, bloemen en planten onder gecontroleerde omstandigheden te optimaliseren’. In Figuur 3 zijn de belang
Lansingerland
omgeving zijn belangrijke mondiale opgaven voor de komende decennia. Het Horti Science District
rijkste facetten van Horti Science beschreven.
2. VEREDELING
ONTWIKKELEN VAN NIEUWE SOORTEN EN RASSEN
3. PRODUCTIE
WEERBAARHEID PLANTEN VERGROTEN
VERBETEREN GROEI EN OPBRENGST
VERDUURZAMEN KETEN (FOSIELVRIJ TELEN)
ennís
ONDERZOEK TEELTINNOVATIE
BIOLOGISCHE GEWAS BESCHERMING
NIEUWE TEELTWIJZEN (VERTICAL FARMING)
ONDERZOEK PLANTGEZONDHEID
AUTOMATISERING DIGITALISERING a KUNSTMATIGE INTELLIGENTIE
OPLEIDEN VOOR ARBEID SMARKT
WAARDEVERMEERDERING VAN RESTSTROMEN (TERUGDRINGEN WATERGEBRUIK)
4. HANDEL & TRANSPORT
SLIMME TRANSPORT METHODEN
VERMINDEREN UITSTOOT
AFZET GEZONDE PRODUCTEN VERGROTEN
VOORLICHTING EN PROMOTIE GEZONDE PRODUCTEN
Figuur 3. Geïllustreerde definitie Horti Science.
Horti Science visie I Inleiding
9
meerdere malen in verschillende vormen. In Figuur 4 geven we een overzicht. Zie ook de
G EM EEN T E
Naast de beschreven definitie van Horti Science gebruiken we de twee woorden in deze visie Begrippenlijst voor een verduidelijking van deze en andere termen.
a 3 (A D*
CTQ
LANSINGERLAND HOME OF HORTI SCIENCE
DEFINITIE HORTI SCIENCE
TO —i
03
3
CL
veRĒDEUHO
HORTI SCIENCE VISIE WW"”
COŵUlţB” HAWOEL
UIKffy «“’ŞĮwäS’
'KSoo'
HORTI SCIENCE HORTI SCIENCE PARK
'' -
.
HORTI SCIENCE DISTRICT
Figuur 4. Gebruik van het woord Horti Science in verschillende vormen.
Horti Science visie I Inleiding
10
De Horti Science visie omvat tot 2030 de kaders waarlangs we als gemeente het cluster onder
nm S
steunen. Een gemeentelijke visie, onderbouwd met het gezamenlijke perspectief van de sector, kennisinstellingen en andere overheden. Om de potentie van het Horti Science District in relatie tot de belangrijke opgaven van het komend decennium te kunnen benutten, pakt de gemeente hierin, samen met haar partners, een actieve rol. 03
3 Vanuit het toekomstbeeld en de rol hierin van Lansingerland als ‘Home of Horti Science’
C/3
schetsen we het economisch beleid voor de gemeente tot 2030. Dit doen we op basis van 03 3 O.
zes bouwstenen: 1.
Positionering ‘Home of Horti Science’
2.
Innovatief ecosysteem
3.
Horti Science verweven in gebiedsontwikkeling
4.
Vitale arbeidsmarkt
5.
Duurzame glastuinbouw
6.
Vitale samenleving
Deze bouwstenen komen terug in de uitvoeringsagenda: een routekaart waarin acties en middelen op een rij staan. De Horti Science visie staat niet op zichzelf en behoort tot één van de zeven4 opgaven van de omgevingsvisie van Lansingerland. De Horti Science visie is dan ook een uitwerking van de gekozen strategie in de Ontwerp Omgevingsvisie 1.0 (T21.05411).
DRIE CENTRALE VRAGEN Met deze Horti Science visie geeft Lansingerland een krachtige impuls aan Lansingerland en de regio, gericht op brede welvaart. De visie is opgebouwd aan de hand van drie kernvragen: 1. WAAROM? Trends en ontwikkelingen, de ambitie, het Lansingerlands profiel en de bijdrage van Horti Science aan Lansingerland en regio; De zes bouwstenen uitgewerkt in doelen;
3. HOE?
De gemeentelijke rol, uitvoering en samenwerking.
Koppert Biological Systems
2. WAT?
4 Gezonde en veilige samenleving, Kwaliteit van de leefomgeving, Wonen, Mobiliteit, Horti Science, Economie en Duurzaamheid.
Horti Science visie I Inleiding
11
HORTI SCIENCE VISIE Ŭ UITVOERINGSAGENDA 2030
WAAROM?
We versterken Lansingerland in de breedte door focus op Horti Science.
In 2030 excelleert Lansingerland als internationale hotspot voor innovatie en toepassings gericht onderzoek in de Greenport. Ondernemers, onderwijsinstellingen en overheden vormen hierin een innovatief ecosysteem waarin mensen samenwerken aan innovatieve oplossingen voor economische en maatschappelijke opgaven. Zo versterken we Lansinger land in de breedte, zodat werkgelegenheid, inkomen en welzijn in de regio toeneemt en Lansingerland ondernemender, duurzamer en groener wordt.
1. POSITIONERING HOME OF HORTI SCIENCE
2. INNOVATIEF ECOSYSYEEM
mm TROTSE SAMENLEVING
DENTITEIT
e
0
ZICHTBAARHEID
VERBINDEN
WAT ZIJN DE BOUWSTENEN?
3. HORTI SCIENCE VERWEVEN IN GEBIEDSONTWIKKELING
HORTI SCIENCE DISTRICT LANSINGERLAND
HORTI SCIENCE PARK OOSTLAND
© INNOVATIEPROGRAMMA’S
TRIPLE HELIX SAMENWERKING
Ife*) 4. VITALE ARBEIDSMARKT
O BEDRIJVEN
MOBILITEIT
NSTROMEN
DOORSTROMEN
OPLEIDEN
OMSCHOLEN
O WOON- EN LEEFKLIMAAT
REGELGEVING
m
DUURZAME GLASTUINBOUW
6. VITALE SAMENLEVING
O FOSSIELVRIJ TELEN
WARMTE
GEZONDE PRODUCTEN
©
BEWUSTZIJN
iiíAiJ
ELEKTRICITEIT
WATER
PARTICIPATIE
KWALITEIT VAN LEVEN
GEMEENTELIJKE ROLLEN
TOETSINGSKADER
SAMENWERKING ALS KRITISCHE SUCCESFACTOR
MEETBARE IMPACTGERICHTE AANPAK
Horti Science visie I Inleiding
12
o
m
BREED GEDRAGEN HORTI SCIENCE VISIE
S
Om te komen tot deze visie heeft het college eerst een Plan van Aanpak opgesteld (T20.134564). Hiervoor zijn verschillende analyses gedaan, waarvan een groot deel is verwerkt in paragraaf 1.2 ‘trends & ontwikkelingen’. De analyses zijn ook als bijlagen land en regio. Diverse relevante partijen hebben hieraan een bijdrage geleverd: bedrij ven, buurgemeenten, inwoners, onderwijs, Wageningen University & Research Glastuin bouw & Bloembollen (hierna WUR), VNO NCW Oostland, Metropoolregio Rotterdam Den Haag, InnovationQuarter, Provincie Zuid-Holland, Glastuinbouw Nederland, Tuinbouw
Lansingerland
toegevoegd aan de visie. Deze Horti Science visie steunt op breed draagvlak in Lansinger-
Jongeren Oostland, Greenport West-Holland en wereldmarktleiders Anthura, Koppert Biological Systems en Bayer Crop Science. Daarbij hebben we gericht om advies gevraagd. De oogst van deze gesprekken en adviezen en de manier waarop we die hebben verwerkt, vindt u in het consultatiedocument (T21.09031) dat als bijlage is toegevoegd. Ook kwam essentiële input voor het opstellen van de visie en de uitvoeringsagenda voort uit het onderzoek van TwynstraGudde (T21.09023) naar de doorontwikkeling van het Horti Science Park. Hun onderzoek toont dat er volop kansen liggen voor het Horti Science Park Oostland.5 Het blijkt dat er veel energie in de gemeente is om gezamenlijk aan de slag te gaan met de voorgestelde strategie en aanpak!
WAT BEHOUDEN WE EN WAT DOEN WE ANDERS? Aan veel van de sleutelelementen uit ons vorige beleidsdocument ‘Greenport in bewe ging’ blijven we werken. Denk aan fondsenwerving en het versterken van de sector als aantrekkelijke werkgever. Daarnaast leggen we in deze Horti Science visie nieuwe accenten, ook naar aanleiding van de interactieve sessies met uiteenlopende stakehol ders. De opvallendste verschuivingen zijn: »
De gemeente gaat gerichter inzetten op het aanjagen van kennis & innovatie in het Horti Science District.
»
De gemeente gaat inzetten op het versterken van het Horti Science Park Oostland als een van de sterkste ankerpunten binnen het Horti Science District.
»
De gemeente gaat gerichter inzetten op het uitvoeren van de kerntaken op het vlak van modernisering, herstructurering en transformatie van de glastuinbouwgebieden.
»
De gemeente gaat gerichter het ecosysteem van start-ups & scale-ups ondersteunen en versterken.
»
De gemeente gaat meer aandacht besteden aan de risico’s en uitdagingen waarmee het Horti Science District aankomende jaren wordt geconfronteerd.
»
Dat Wageningen University & Research als meest prestigieuze tuinbouwonderzoeksinstituut ter wereld in Lansingerland gevestigd is, gaan we als kracht benutten via een strategisch meerjarig partnerschap.
»
De gemeente gaat meer aandacht besteden aan de relatie tussen onderwijs en arbeidsmarkt en het ontwikkelen van talent.
»
De gemeente zet in op een verbinding tussen het Horti Science District en de opgaven uit het sociaal domein zoals het bevorderen van participatie en een gezonde leefstijl.
«
Het is een prioriteit om ruimte te behouden en te creëren voor bestaande en nieuwe Horti Science bedrijven.
5 Met als opdrachtgevers: gemeente Lansingerland, WUR, MRDH, en InnovationQuarter (T21.09023)
Horti Science visie I Inleiding
13
De gemeentelijke rol verschuift aankomend decennium gefaseerd van een presterende gemeente (relatief hoge investering) naar een responsieve gemeente (beperkte investe ring). De gemeente Lansingerland verstevigt de samenwerking met regionale partijen. We ontwikkelen niet alleen een visie, maar we maken ook een concrete en toetsbare uitvoeringsagenda. Daartoe formuleren we heldere doelen, zodat we verantwoording
Maria Stokvis
kunnen afleggen over ons beleid in de volle breedte.
\ri
^-k^ĚĴÑĹf
"
til I İ
į ■k?
Vįį*
Horti Science visie I Inleiding
14
WĚFïMm
ĩ/ —v
-ţ»s.
--rdgŕi ^W/-
WAAROM DEZE VISIE?
“ DezeMrvisie hee
een enorme ambitie en zal iw
’
wwmmmm
een boost geven voor de gehele economie van de regio Oostland.” Gijs van der Helm, VNO NCW Oostland
“ Deze Horti Science visie draagt bij aan een sterke regio nu en in de toekomst.” Marjolein Steinebach, Metropoolregio Rotterdam Den Haag
“ Door de ambitie van de Horti Science visie worden wij en de regio versterkt in onze innovatiekracht richting de business en de samenleving. ” Nico van Vliet, Bayer Crop Science
15
G EM EEN T E
DOEL “Door focus op Horti Science versterken we Lansingerland vanuit economisch en maatschappelijk perspectief”
03 3 GO
De gemeente kan de economie niet regisseren, maar wel zorgen voor de best mogelijke randvoor waarden voor behoud en bloei van ondernemerschap, werkgelegenheid en welvaart in Lansingerland. Onderzoek van onder andere het Planbureau voor de Leefomgeving (hierna PBL) toont aan
Û3
3 O.
dat economisch beleid in succesvolle gemeenten en regio’s zich kenmerkt door een duidelijke focus gebaseerd op aanwezige kwaliteiten en een gecoördineerde gezamenlijke aanpak.6 Niet op alle fronten acteren, maar juist de meest kansrijke structuren doorontwikkelen. In Lansingerland betreft dit het Horti Science District. HORTI SCIENCE DISTRICT
Bunnik O Plants
HOOGEVEEN PLANTS
plantise
Figuur 5. In het Horti Science DeWREEDE
District Lansingerland
HOLLAND
werken bijna 200 Den Haag
glastuinbouwbedrijven, 250 toeleveranciers en
West and
onderwijs- en kennis instellingen met elkaar
Den Haag
en in de regio samen. Vanuit die samen
Quarter
werking ontstaat onderlinge afhanke lijkheid en dat leidt tot maatschappelijke
T
Delft
AgTech Institute
LUidplas
en economische bloei.
ŗļholland
lotaorp
YES! DELFT
tuinbouw jongeren
K OPPERT
Fanqie ės* JirtI FNŬŬR
ü»
^Anthura
få) Lentiz |
Rotterdam
SOLYCO
STOLK
De Ruiter
Wayland Energy
6 Bron: Stedelijke regio’s als motoren van economische groei. Wat kan beleid doen? (PBL, 2017)
Horti Science visie I Deel 1 Waarom deze visie?
16
Koppert Bioiogicai Systems
-waV
Wie kiest wordt gekozen, want bedrijven bepalen hun locatie steeds vaker op basis van het aanwezige ecosysteem. Bedrijven zoeken daarbij naar een inspirerende omgeving om in te innoveren. Dit vraagt van Lansingerland om een scherpere profilering en inzet op ecosysteemontwikkeling voor het Horti Science District. De gemeente pakt hierin aankomende jaren de rol van aanjager en werkt samen met bedrijven, overheden en kennisinstellingen om het aanbod van het Horti Science District zo aantrekkelijk mogelijk te maken. Voor huidige en nog te vestigen partijen. Enerzijds betekent dit een gezamenlijke inzet op het verzilveren van de kansen voor dit krachtige cluster, anderzijds dienen we het effect van (toekomstige) bedrei gingen te beperken. Namelijk, zonder actieve overheidsrol is een groot deel van de Lansingerlandse economie blootgesteld aan bedreigingen, zoals beschreven in paragraaf 1.2. Het risico wat optreedt is de achteruitgang van het Horti Science District. De gevolgen hiervan kunnen groot zijn en optre den als een glijdende schaal. Gebieden kunnen verloederen, wat illegale activi teiten in de hand werkt. Hierdoor krijgen de sector en de glastuinbouwgebieden een onaantrek kelijker imago, waardoor minder wordt geïnvesteerd in de Lansingerlandse economie en arbeids plaatsen dreigen te verdwijnen. Dit leidt tot een algehele verzwakking van de samenleving.
Daarom is een actieve aanpak noodzakelijk, waarin de overheid een onmiskenbare rol heeft. We zijn kaderstellend in het ruimtelijk- en milieubeleid. Daarnaast ondersteunen we innovaties met de inzet van verschillende instrumenten. Denk hierbij aan procesondersteuning bij het aanvragen van nationale of Europese projecten; het scheppen van ruimte voor innovatiezones via juridisch-planologische instrumenten en het bieden van financiële ondersteuning aan projecten die het publieke belang dienen. Tegelijkertijd willen we samenwerking tussen het Horti Science District en andere economische sectoren stimuleren, om cross-over innovaties voor de glastuinbouw en vice versa te bevorderen. De gemeente acht het, in lijn met het PBL, noodzakelijk om een impuls te geven aan duurza me, economische vernieuwing. Enerzijds door het creëren van een volwassen ecosysteem voor opkomende en kansrijke onderzoeken en economische activiteiten. Anderzijds door het aanjagen van onder andere digitalisering en de energietransitie in de sterk vertegenwoordigde glastuinbouwgebieden, die zonder ingrijpen in een neergaande spiraal dreigen te raken. Vanwege de aanwezigheid van toonaangevende kennisinstellingen als WUR en Delphy, leggen we de focus op toepassingsgericht onderzoek en innovatie om zo ook de glastuinbouwbedrijven een vernieuwingsimpuls te geven.
Deze focus versterkt het bestaansrecht van de sector in de
Horti Science visie I Deel 1 Waarom deze visie?
17
breedte. Belangrijk hierin is dat het District zich al jaren onderscheid en zelfs uitgroeide tot het meest innovatieve glastuinbouwcluster ter wereld (Marcelis, 2020). Dit is de grondslag voor een Horti Science District dat zich ook in de toekomst onderscheid door haar maatschappelijke impact. Een ware troef binnen onze gemeente.
vijf andere bouwstenen: 1
het zichtbaar maken van Horti Science door onze positioneringsstrategie Lansingerland
2
inzetten op een verduurzaming van de glastuinbouw,
3
creëren van goede randvoorwaarden voor de fysieke ontwikkeling van het District,
4
inzetten op een vitale arbeidsmarkt, waar vraag en aanbod op duurzame wijze is
5
inzetten op een vitale samenleving door te focussen op het belang van gezonde en
Home of Horti Science,
Lansingerland
Het Horti Science District heeft een unieke uitgangspositie voor de bouwsteen ‘innovatief ecosysteem’ en kan alleen brede welvaartseffecten teweegbrengen in samenhang met de
gekoppeld en veilige producten (zie ook Figuur 6).
^
\
y\
K
7
À
BASIS OP ORDE Figuur 6. Weergave zes bouwstenen Horti Science visie.
Om de huidige positie te versterken ontwikkelden we met strategische partners deze Horti Science visie en een meerjarige uitvoeringsagenda vanuit zowel economisch als maatschappelijk perspectief.
Horti Science visie I Deel 1 Waarom deze visie?
18
(12 TRENDS EN ONTWIKKELINGEN De komende decennia staat de sector grote veranderingen te wachten die van invloed zijn op de productiewijze in Nederland onder glas. De zes belangrijkste trends ŭ ontwikkelingen geven we in deze paragraaf weer (zie ook Figuur 7).
AREAAL ONDER DRUK
ENERGIETRANSITIE EN KLIMAATADAPTATIE
DIGITALISERING EN ROBOTISERING
CONSUMENT DOMINANTER
KENNIS VAN BUITEN
0 TOENAME VEILIGE EN GEZONDE PRODUCTEN
Anthura
Figuur 7. Zes trends en ontwikkelingen.
îsäbşPi
Horti Science visie I Deel 1 Waarom deze visie?
19
I
o m
AREAAL ONDER DRUK EN IN TRANSITIE
S
Oppervlakte areaal
Het areaal glastuinbouw lag in Nederland lange tijd op circa 10.500 hectare. Vanaf 2005 is het areaal afgenomen. Dat is sinds 2011 versterkt als gevolg van de financiële crisis. In 2018 bedroeg het areaal bijna 9.000 hectare. Op basis van een prognose voor 20307 zal het totaal areaal richting 2030 mogelijk licht krimpen, maar uitspraken over de exacte omvang
03
3
C/3
in 2030 zijn onzeker. 03
Een verklaring voor de daling van het aantal bedrijven op nationaal en gemeentelijk niveau
3 Q.
is de toename van (noodgedwongen) fusies en samenwerkingsverbanden tussen bedrijven. Ook zien we dat de overgebleven bedrijven steeds kapitaalintensiever worden: de nieuwste kasconstructies, automatisering en robotisering zijn steeds vaker onderdeel van het bedrijf. Buitenlandse investeerders raken hierdoor ook geïnteresseerd in deze bedrijven. In de veredelingssector van groentegewassen is deze schaalvergroting en overname door buiten landse bedrijven al langer gaande. Die trend zal zich naar verwachting voortzetten.
O oo
6.000 ļ 3.820
3.000
2015
2016
3.476
3.185
2017
2018
ROTAAL AANTAL HECTARE
^
9.000
oo
b o b
Įļl
oo
12.000
NJ
NEDERLAND 3,0
2,40
1,80
9.000
— 1,20
8.000
0,60
3.657 2019
2020 JAREN
Figuur 8. Bedrijven, arealen en areaal per bedrijf van alle glastuinbouwbedrijven in Nederland. Bron: CBS-landbouwtelling, bewerking Wageningen Economic Research.
LANSINGERLAND 900 X LU
—I
800 370000
4,6
CD
795
789
792
796
795
793
215 S
QĹ
4 1 Cl 45 uj 4 0 4,4
-
210 | LU
205
260000 4 43 3 cc
150000
200
<
— 195
4, 2 LU
0 4
•--4,1 7
300
LU
190 185
4,0 LU
200
3,9
— 180
100
3,8
175
0 2015
2016
2017
2018
2019
2020 JAREN
Figuur 9. Bedrijven, arealen en arealen per bedrijf van alle glastuinbouwbedrijven in Lansingerland. Bron: CBS-landbouwtelling & Uitvoeringsorganisatie Integrale Milieutaakstelling, bewerking Gemeente Lansingerland.
De kracht van glas: Hoe ziet het productassortiment voor de bedekte teelt er in 2050 in Nederland uit? (WUR, 2019).
20
n
Stedelijke druk
Een andere ontwikkeling is het beleid van het Rijk, provincie en gemeentes ten aanzien van ruimtelijke ontwikkeling. De verwachting is namelijk dat een beperkt gedeelte van de glastuinbouwbedrijven zich op termijn -door schaalvergroting- verplaatst naar perifere delen van Nederland. De stedelijke druk bemoeilijkt namelijk uitbreidingsmogelijkheden. Het overgrote deel van de glastuinbouw zal in 2030 echter nog steeds gevestigd zijn in het westen van Nederland. Hierbij spelen het klimaat (relatief veel zonuren), de nabijheid van
03
3
C/3
krachtige logistieke knooppunten, de beschikbaarheid van CO2 en een warmtenet een OJ 3 O.
Ovata
belangrijke rol.
IN LANSINGERLAND De druk op de gebieden, mede ingegeven door de verstedelijkte omgeving, is ook in Lansingerland zichtbaar. Door verstedelijking blijven polders die bestemd zijn voor tuinbouw, paradoxaal genoeg soms braak liggen vanwege de mismatch in grondprijs. Desalniet temin blijft het van cruciaal belang dat er voldoende ruimte blijft voor huidige en nieuwe bedrijven en dat dit vanuit ruimtelijk
ÌSL -
- V
ontwikkeling wordt ondersteund. Alleen duidelijk overheidsbeleid verkleint de kans op speculatie.
, yŗ v-
Ontwikkeling gewassen
De areaalomvang voor huidige producten zal afnemen ten gunste van producten die nieuw worden geïntroduceerd. De verwachting is dat het aantal glasgroentebedrijven richting 2030 afneemt. De toekomst van de glasgroentebedrijven in Nederland ligt niet alleen meer in zogenaamde bulkproducten, ook al zijn ze van goede kwaliteit. De focus op kosten efficiëntie wordt op termijn door slechts enkele grootschalige bedrijven succesvol uitge voerd. Ook voor sierteelt zal de schaalvergroting doorgaan, maar in een lager tempo dan bij de glasgroentebedrijven. Van de huidige producten in de kas zien we kansen voor producten die zich in het hogere marktsegment begeven of die lastiger zijn te telen en meer kennis vereisen. We zien ook de trend waarin buitenteelten hun intrede doen in de kas, zoals bij zacht fruit. Nieuwe technologieën verbeteren de productie en productiekwaliteit van deze producten. Deze ontwikkeling zet door vanwege de marktvraag, de gezondheidsaspecten van deze producten en de bescherming in kassen tegen externe invloeden zoals ziekten en plagen en weersextremen. Ook zien we dat geheel nieuwe producten hun intrede doen in de glastuinbouw. Dit betref fen vooral hoogwaardige producten. Op dit moment worden onder andere vanille, zwarte peper en papaja op kleine schaal geteeld.
Deze producten hebben de aandacht vanwege de leveringsgarantie en de betrouwbare kwaliteit die Nederlandse producenten kunnen bieden.
Horti Science visie I Deel 1 Waarom deze visie?
21
LinStra fotogr afie
IN LANSINGERLAND In Lansingerland zien we ook dat de eerste buitenteel ten hun intrede doen in de kassen, zoals bramen en aardbeien. Nicheproducten en specialities zijn even eens zichtbaar in het glastuinbouwgebied. De ver wachting is dan ook dat dit toe zal nemen. Daarnaast pionieren WUR en Delphy met eerdergenoemde gewas sen in het Horti Science Park, mede op verzoek van het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit
II
ENERGIETRANSITIE EN KLIMAATADAPTATIE Klimaatneutrale glastuinbouw
Cruciaal voor de sector is de verdere verduurzaming van de teelt. Voor het beperken van de opwarming van de aarde moet de inzet van fossiele brandstoffen worden teruggedrongen of geëlimineerd. Niet voor niets heeft de glastuinbouw zich ten doel gesteld om in 2040 klimaatneutraal te zijn.8 Hiervoor moet het huidige gasverbruik in 2030 zijn gehalveerd ten opzichte van het referentiescenario uit 2017. Ook moet de glastuinbouw voldoen aan strengere wet- en regelgeving en is de verduurzaming van de teelt een middel om kosten te beheersen. Prijsvor ming rond fossiele energie verloopt namelijk grillig en is in de basis duur; zo'n 25-30 procent van de kostprijs van een tomaat bestaat uit energiekosten. Illustratief voor die grilligheid zijn de extreem hoge gasprijzen in het najaar van 2021. Ook daarom is het van belang dat de sector afstapt van de onbestendige voorzieningszekerheid van aardgas. Tegelijkertijd is de realiteit dat het klimaat in toenemende mate verandert. Dit uit zich onder andere in periodes van droogte, periodes van hitte, piekbuien en verandering van lokale biodiversiteit. Dit dwingt de sector om in te spelen op deze veranderingen.
Overheidsinspanning noodzakelijk
In de periode tot 2030 zijn voor energiebesparing en een energievoorziening zonder CO2-emissie nog forse inspanningen van de sector en de overheid nodig. Denk aan de ontwikkeling van warmtenetten, duurzame warmtebronnen zoals geothermie en restwarmte, elektriciteit en beschikbaarheid van CO2. De sector is daar zelf volop mee aan de slag, maar heeft daar ook stabiel en stimulerend flankerend beleid vanuit de overheid bij nodig om de transitie te stimuleren. Een stabiel toekomstbeeld op basis waarvan ondernemers met vertrouwen kunnen investeren. Daarnaast vraagt het een coördinerende rol van de lokale overheid bij het opstellen van energie transitieplannen in een gemeente. Ook vraagt het een actieve rol van overige overheden om voldoende duurzame warmte (warmtenetten en restwarmte) beschikbaar te krijgen. Bij onvoldoende perspectief op beschikbaarheid van duurzame warmte en bijbehorende randvoorwaarden zoals externe CO2, zal de aantrekkelijkheid en toekomstbestendigheid van de glastuinbouwgebieden sterk afnemen.
8 Klimaatakkoord, 2019
Horti Science visie I Deel 1 Waarom deze visie?
22
Samenwerking met organisaties buiten de sector is noodzakelijk. De uitdagingen en doelstellingen op het gebied van energie en klimaat zijn groot en ambitieus. Tegelijkertijd geloven we erin dat een daadkrachtige aanpak ervoor zorgt dat we ons kunnen ontwikkelen tot een onderscheidende energieregio met een (inter nationale) voorbeeldfunctie.
IN LANSINGERLAND De WUR omarmt eerdergenoemde voorbeeldfunc iVŕ'
tie, door te pionieren met KAS2030. KAS2030 is een demonstratie kas, waar de nadruk ligt op klimaatneutraal en emissieloos produceren van groente, fruit en siergewassen.9 KAS2030 is mede mogelijk gemaakt dankzij Lansingerlandse lobby bij de MRDH en het Ministerie van LNV. In januari 2020 werd op het Horti Science Park de kas geopend door de Ameri kaanse en Nederlandse landbouwministers.
III
DIGITALISERING ft ROBOTISERING VERVANGT DEELS ARBEID
Een zorgelijke ontwikkeling is het tekort aan voldoende en goed personeel. Er is momenteel een nijpend tekort aan productiemedewerkers en ook personeel met een achtergrond in de techniek of ICT is moeilijk te vinden. Het tekort leidt tot hogere personeelskosten wat vervolgens de kostprijs en de concurrentiepositie onder druk zet. Een oplossing hiervoor wordt gezocht in digitalisering en robotisering. Hoewel digitalisering in de vorm van mecha nisatie en automatisering in de glastuinbouw al lang in verschillende mate worden toege past, zal het in de toekomst nog belangrijker en noodzakelijker worden. In het bijzonder op het vlak van mechanisatie en robotisering van arbeidsprocessen. De mate waarin Nederland se bedrijven erin slagen robotisering in te passen in de bedrijven, bepaalt mede de toekomstbestendigheid van de sector.
IN LANSINGERLAND De projecten Digital Greenhouse (Delphy) en Autono mous Greenhouse Challenge (WUR) op het Horti Science Park zijn Lansingerlandse voorbeelden van toepassings gericht onderzoek op het vlak van data-ontsluiting, sensortechniek en kunstmatige intelligentie.
https://www.wur.nl/
Horti Science visie I Deel 1 Waarom deze visie?
23
IV
o m
TOENAME WERELDWIJDE VRAAG NAAR VEILIG EN GEZONDE PRODUCTEN
S
Een belangrijke ontwikkeling is de toenemende behoefte van consumenten aan veilig en gezond voedsel en een groene leefomgeving. Die behoefte biedt groeikansen voor glasgroen tebedrijven en aanverwante toeleveranciers. De verwachte groeiende vraag beperkt zich niet tot Europa en hangt daarom ook samen met de bevolkingsgroei buiten Europa. Daar
03
3
C/3
naast zien we in Europa een veranderend eetpatroon, waarbij groente, peulvruchten en vegetarische producten terrein winnen ten opzichte van vlees, vis en gevogelte. De ver wachting is dat verse of bewerkte groenten een groter bestanddeel van het dagelijks
03 3 O.
voedsel zullen vormen en dat daarmee de vraag naar groente toeneemt. Met gezonde producten wordt ook een gezonde werk- en leefomgeving bedoeld, waarin planten een belangrijke plaats innemen door de zuiverende werking op de lucht en de positieve effecten op de mens. Zo blijkt uit onderzoek10 dat groen ontstresst, uitnodigt tot bewegen, een gezonde ontwikkeling van kinderen bevordert en sociale contacten stimu leert. Aanvankelijk werd de relatie tussen groen en gezondheid vooral in algemene zin onderzocht. Nu wordt ook steeds meer van specifieke klachten en ziektebeelden aangetoond dat een groene omgeving gezonde effecten heeft. Daarnaast blijkt dat groen in steden de temperatuurextremen beperkt en de lucht bevochtigt, wat aange namer aanvoelt.
IN LANSINGERLAND Binnen Lansingerland hebben veredelingsbedrijven als Anthura en
\ A/v va.
v7v7\'A\'A7 V' ,Y W \f a-aäaaą; ;:å,ä A A A/
Bayer Crop Science het ontwikkelen van veilige en gezonde zaden en producten verheven tot het belangrijkste speerpunt van hun Research & Development.
(WÍ*ïUtfatįj 4aA vţ .*
ľ ' íiTl
Daarnaast zien we -zeker tijdens de COVID19 pandemie- nadrukke lijker de positieve effecten van een groene omgeving. De retailers merken dit ook en plaatselijke producenten als Bunnik Plants spelen hierop in met projecten als: ‘Geen hand, maar een plant!’.
felteSÍ
V
CONSUMENT DOMINANTER
Het maatschappelijk bewustzijn van de consument wordt een steeds belangrijkere factor in de sector. Dit bewustzijn vertaalt zich in het feit dat de consument vaker kiest voor gewas sen en planten met een duurzame productiewijze. Ook de ondernemers veranderen voor zichtig van het streven naar winstmaximalisatie naar een bewuste balans tussen people, planet en profit. Dit vraagt in toenemende mate een vraaggerichte benadering door bedrijven, waarbij niet de volgende schakel in de keten (de handel), maar de consument centraal staat. Dit brengt
10 Bron: Lucht zuiveren met planten en bomen, WUR, 2017
Horti Science visie I Deel 1 Waarom deze visie?
24
ook in brede zin kansen met zich mee voor de sector. Emotie gaat meer een rol spelen in het keuzegedrag van consumenten net als ‘local for local’ producten en natuurlijke produc tiewijzen. Hierop beter inspelen door het bedrijfsleven vergroot de productiezekerheid. Tegelijkertijd is ook bepalend in hoeverre consumenten vervolgens bereid zijn meer te
Royal Lemkes
betalen voor de duurzamere producten. Dat is namelijk geen vanzelfsprekendheid.11
--
IN LANSINGERLAND Ook in het glastuinbouwcluster in Lansingerland zien we in toenemende mate bedrijven die intrinsiek gemo tiveerd zijn om bij te dragen aan een bewuste omgang met people, planet en profit. Winstmaximalisatie en groei staat bij hen niet meer centraal. Zo onderscheidt
k'A''
Plant Service Partner Royal Lemkes zes duurzaamheidsthema’s in hun strategische ambities die samenhangen met de SDG van de VN. Deze thema’s betreffen de duurzame omgang met het klimaat, biodiversiteit en grondstoffen, maar zijn ook gericht op verbeteringen in de samenleving: arbeidsomstandigheden, medewerkers en maatschappij. Royal Lemkes organiseert ook jaarlijks de ‘Duurzame Donderdag’ om andere sectorgenoten te inspireren en tot duurzame actie aan te zetten.
VI
BAANBREKENDE KENNIS ONTSTAAT OP HET SNIJVLAK VAN SECTOREN
Bij alle eerdergenoemde ontwikkelingen is de rol van kennisontwikkeling in het cluster van cruciaal belang. Het cluster is in Nederland van groot economisch belang, wat ook spreekt uit het missiegedreven nationale Topsectoren- en innovatiebeleid. Het Topsectorenbeleid stimuleert cross-sectorale projecten met impact op maatschappelijke opgaven. Cross-overs met andere sectoren zijn door de enorme dynamiek waarmee de sector wordt geconfron teerd voorwaardelijk om op wereldniveau te blijven presteren in zowel economisch als maatschappelijk opzicht. Hoogwaardige kennis op het vlak van veredeling, productie, verwerking, handel en distributie in combinatie met de kennis uit andere sectoren, zoals op het terrein van digitalisering, energie en water zal leiden tot nieuwe verdienmodellen en de toekomstbestendigheid vergroten. Vertical Farming is een voorbeeld waar kennis uit meerdere sectoren samenkomt. Relevant, want de wereldwijde trend van bevolkingsgroei en verstedelijking leidt tot 11 ‘Prijsvorming in de voedselketen voor reguliere en duurzame producten en obstakels voor verduurzaming’ Autoriteit Consument en Markt (ACM), 2021.
Horti Science visie I Deel 1 Waarom deze visie?
25
een grotere voedselvraag in de stad. Momenteel woont meer dan 50% van de wereld o
bevolking en 75% van de West-Europese bevolking in een stad. Vertical Farming staat nog in
m
3
de kinderschoenen. De verwachting is dan ook dat in 2030 bulkproducten nog steeds onder glas worden geteeld. Wel liggen er kansen voor producten die een beperkte ruimte vragen, zoals slatypen, microgroenten, uitgangsmateriaal en kruiden.
IN LANSINGERLAND
Nieuwe verdienmodellen
O) 3 S2. d‘ CTQ re ~ĩ O) D
Cl
Het project ‘Kas als Apotheek’ is een voorbeeld van cross-sectorale samenwerking. De WUR verkent hierin nieuwe verdienmodellen, zoals nieuwe gewassen of het gebruik van inhoudsstoffen in KAS ALS APOTHEEK
hoogwaardige gewassen. Bijvoorbeeld voor de productie van medicijnen of voor natuurlijke geur-, kleur- en smaakstoffen zoals de teelt van vanille.
Vertical farming
Het grootste onderzoeksobject voor Vertical Farming ter wereld is in oktober 2021 geopend in Lansingerland. Focus van het onderzoek is het verkennen van de kansen en functionele uitdagingen voor het realiseren van Vertical Farming op commerciële basis in daglichtloze ruimtes.
d» ACTIEVE ROL OVERHEID De trends en ontwikkelingen laten zien dat het bestaansrecht van de Nederlandse en Lansingerlandse glastuinbouw niet gegarandeerd is. De opgaven voor de toekomstige glastuinbouw zijn enorm. Navenant zijn de kansen. Dit vraagt om naar buiten gerichte ondernemers, die met bereidheid tot verandering werken aan de continuering van hun bedrijf en daarmee aan de continuering van de sector. Maar: de sector kan dit niet alleen en het gaat niet vanzelf. Het voortbestaan van het District is mede afhankelijk van ondersteuning door de (lokale) overheid. Als we bedrijven en instellingen niet voldoende kunnen faciliteren om in te spelen op de ontwikkeling van nieuwe gewassen, de energietransitie, veran derd consumentengedrag, technologische veranderingen en de stedelijke druk op glastuinbouwgrond dreigt verval voor een groot deel van de sector in de regio. Er is veel om trots op te zijn in Lansingerland. Met een gecoördineerde aanpak, waarbij de overheid het vliegwiel op gang brengt, bestendigen we de sterke uitgangspositie van het Horti Science visie I Deel 1 Waarom deze visie?
26
O
Horti Science District. Mede dankzij onze gunstige geografische ligging in de Metropoolregio. Echter kunnen en willen we dit niet alleen doen. Daarom benutten we de regio en vice versa.
Het Horti Science District biedt Lansingerland unieke kansen vanwege de unieke uitgangs positie. Deze kansen liggen in het bijzonder op het vlak van de twee grootste transities: digitali sering en energietransitie. We zien namelijk verschillende toepassingsgerichte onderzoeken
Lansingerland
DE TROEF VAN LANSINGERLAND
ontstaan in het Horti Science District. Uitdaging blijft om die onderzoeken te valoriseren, zodat meer ondernemers deze kennis en inzichten kunnen toepassen in hun bedrijfsvoering. Een sterkere focus op zowel toepassingsgericht onderzoek als innovatie versterkt dan ook het bestaansrecht van de sector in de breedte. Hiervoor hebben we een unieke uitgangspositie. Zo blijkt uit recent onderzoek dat het Horti Science District in de gemeente Lansingerland uitgroeide tot het meest innovatieve glastuinbouwcluster ter wereld (Marcelis, 2020). Dit resulteerde in de ambitie om Lansingerland te positioneren als Home of Horti Science. De bestaande vijver aan kennis, ondernemerschap en innovatie in Lansingerland is de troef van Lansingerland en vraagt om doorontwikkeling. Zo is de WUR sinds 2006 als meest toonaangevend tuinbouwinstituut ter wereld gevestigd in Lansin gerland. Daarnaast vervullen bedrijven in het Horti Science District een grote rol in de veredeling van en wereldhandel in groenten, fruit, bloemen en planten. De clustering van die innovatieve bedrijven heeft geleid tot een sterk kennisnetwerk voor het nationale (glas)tuinbouwcomplex.
De organisaties op het Horti Science Park, wereldmarktleiders Anthura, Bayer Crop Science en Koppert Biological Systems en diverse andere toonaangevende Horti Science bedrijven genieten internationaal veel aanzien vanwege hun innovatieve producten en diensten. Alleen al de top 10 Horti Science bedrijven kent een wereldwijde omzet van 1,7 miljard euro. De exportwaarde van het Horti Science District in Lansingerland is 1,1 miljard euro de toegevoegde waarde bedraagt ruim 700 miljoen euro. Met 8.500 arbeidsplaatsen is het Horti Science District de grootste werkge ver van Lansingerland (1 op de 3 banen).12
FEITEN EN CIJFERS (GLAS)TUINBOUW NATIONAAL EN LANSINGERLANDS NIVEAU LANSINGERLAND
NATIONAAL EXPORTWAARDE
17,7 miljard euro
EXPORTWAARDE 1,1 miljard euro
TOEGEVOEGDE WAARDE 9,8 miljard euro
TOEGEVOEGDE WAARDE 700 miljoen euro
WERKZAME PERSONEN 125.000
WERKZAME PERSONEN
AANTAL BEDRIJVEN 23.780
INVESTERING BEDRIJFSLEVEN IN SECTOR 68 miljoen
8.500
Figuur 10. Feiten en cijfers (glas)tuinbouw Nationaal en Lansingerlands niveau.
Glastuinbouw Lansingerland op de kaart, Wageningen Economic Research (Verhoog en Berkhout, 2020)
Horti Science visie I Deel 1 Waarom deze visie?
27
(Ú5 LANSINGERLAND IN DE REGIO EN VOOR DE
O
WERELD! Lansingerland ligt in de provincie Zuid-Holland en maakt deel uit van de Metropoolregio Rotterdam-Den Haag en de Greenport West-Holland. Binnen de regio versterken we elkaar en behalen economie van Nederland. Alle negen nationale economische Topsectoren zijn in Zuid-Holland aanwezig. Door de aanwezigheid van alle Topsectoren in combinatie met de hoog aangeschreven universiteiten en onderwijsinstellingen heeft Zuid-Holland een sterke uitgangspositie om interna tionaal concurrerend te blijven. Ook hebben we in Zuid-Holland economische samenwerkingsver
Lansingerland
we agglomeratievoordelen. De provincie Zuid-Holland is goed voor circa 2^ van de totale
banden die direct aansluiten bij de ondernemer zoals de Greenport West-Holland, VNO-NCW, Economic Board Zuid-Holland en InnovationQuarter. Lansingerland profiteert van een krachtige regio en vice versa. Veel gemeenschappelijke thema’s kunnen het best regionaal worden aange pakt, zoals verstedelijking, mobiliteit, ruimtelijke ontwikkeling, arbeidsmarktontwikkeling en duurzaamheid. Goede regionale samenwerking betekent dat ieder vanuit zijn kracht bijdraagt en dat daaruit agglomeratievoordeel ontstaat. Het gaat ook over verantwoordelijkheid nemen, goede afspraken maken en elkaar vertrouwen.
GE
Tuinbouw Et Ui tgangsmateri alen
mm
WåWê
^
TUINBOUW Si UITGANGSMATERIALEN AGRI St FOOD LOGISTIEK
O
ENERGIE
Q
CREATIEVE INDUSTRIE
Q
CHEMIE
Q
WATER
^ HIGH TECH SYSTEMEN EN MATERIALEN Q
LIFE SCIENCE S HEALTH.
Figuur 11. Provincie Zuid-Holland waarin alle 9 topsectoren sterk zijn vertegenwoordigd. Lansingerland versterkt vooral de regio en het Topsectorenbeleid via Tuinbouw & Uitgangs materialen en Agri & Food.
Horti Science visie I Deel 1 Waarom deze visie?
28
O
De MRDH en de provincie Zuid-Holland stimuleren onder andere dat partijen samenwerken in campussen. In al deze netwerken wil Lansingerland een prominentere rol vervullen. Dit doen we met de organisaties uit het Horti Science District van Lansingerland. De inno vaties en het toegepast onderzoek rond de optimalisatie van de plant op het Horti Science Park Oostland behoort tot de wereldtop. Multinationals willen zich juist hier vestigen vanwege de kracht van ons ecosysteem en de faam van onze plek. Het Park en de andere ankerpunten in het Horti Science District trekken jaarlijks duizenden bezoekers van over de
03
3
C/3
hele wereld. Zij komen met eigen ogen zien hoe het District met zo min mogelijk grondstof fen zó efficiënt mogelijk produceert. De kracht hiervan is dat het laat zien dat economisch succes en maatschappelijke impact hand in hand gaan. Lansingerland wil deze positie verder
03
3 Q.
WageningenUR + Delphy
versterken door binnen en buiten de sector beter samen te werken in de regio.
Horti Science visie I Deel 1 Waarom deze visie?
29
WAT GAAN WE DOEN? Deze Horti Science visie bevestigt onze keuze voor Lansingerland voor verdere uitbreiding van ons bedrijf en mondiaal centrum voor onze R&D.” Mark van derKnaap, Anthura
Lansingland kiest met de Horti Science visie voor het ver sterken van de Greenport en daar profiteert iedereen van" Ilone Ammerlaan, Glastuinbouw Nederland subregio Oostland
äipf?
Belangrijk om in onze regio samen te werken aan innovatie zo zetten we onszelf goed op de kaart! Horti Science visie is belangrijk in ons innovatie ecosysteem.” Hanneke van Nistelrooij, Provincie Zuid-Holland
“ Door te investeren in een heldere positionering en innovatie van Horti Science wordt het gebied aantrekkelijker voor zowel nationale als internationale bedrijven en talent, waarmee we als regio een kansrijke toekomst hebben.” Chris van Voorden, InnovationQuarter
30
nm S
09 3 22. s' era
re —Į
09
3
WageningenUR
Q.
De opgaven voor de toekomstige glastuinbouw zijn groot. In Lansingerland hebben we een unieke uitgangspositie om de kansen die er liggen te verzilveren en te bouwen aan een sterk en veerkrachtig Horti Science District, waar brede welvaartseffecten uit voortvloeien. Om het hoofddoel van brede economische en maatschappelijke bloei te bereiken, richt de uitwerking van deze visie zich op zes bouwstenen: 1.
Positionering ‘Home of Horti Science’
2.
Innovatief ecosysteem
3.
Horti Science verweven in gebiedsontwikkeling
4.
Vitale arbeidsmarkt
5.
Duurzame glastuinbouw
6.
Vitale samenleving
Horti Science visie I Deel 2 Wat gaan we doen?
31
o m
WE BRENGEN DE BASIS OP ORDE
S
Het effectief nastreven van onze doelen slaagt alleen als we onze basis op orde hebben. Zie het als het fundament onder de bouwstenen (zie Figuur 6). Dit is relevant op verschillende thema’s, zoals onze gemeentelijke dienstverlening, de ondergrondse infrastructuur, de
standaard. Om de basis op orde te krijgen zetten we in op: Faciliterende dienstverlening.
Lansingerland
energietransitie en de toekomstbestendigheid van de glastuinbouwpolders. Hierin zijn al veel stappen in de goede richting gezet, maar nog niet altijd bereiken we de beoogde
Als gemeente faciliteren we glastuinbouwbedrijven die zich willen voorbereiden op de uitdagingen van de toekomst. Hierom bestaat binnen de gemeente het ‘Glasteam’; een multidisciplinair team dat op verschillende thema’s aanvragen van bedrijven behandelt. Ook wil de gemeente tuinders proactief bekend maken met de mogelijkheden om innovatie toe te passen in hun bedrijf. Zo verbinden we Lansingerlandse tuinders met Delphy’s Digital Greenhouse project, zodat zij de kansen van digitalisering optimaal kunnen benutten. Tevens gaan we cursussen en trainingen faciliteren met het Europese (subsidie)project Food-E. Strategisch accountmanagement.
Om bestaande bedrijven te kunnen behouden, maar ook om in te zetten op het vormen van een economisch profiel dat past bij het innovatieve ecosysteem dat we nastreven. Het ene bedrijf past beter in dit profiel dan het andere. Via strategisch accountmanagement zetten we in op het aantrekken van bedrijven die zich onderscheiden op het gebied van kennis en innovatie. Hiervoor kijken we regionaal, nationaal en internationaal en trekken we samen op met regionale partners, zoals InnovationQuarter. Ondergrondse infrastructuur.
Onzichtbaar, maar randvoorwaardelijk. Hierin is de basis grotendeels op orde. Zo is het glasvezelnetwerk flink uitgebreid en is of wordt de riolering vernieuwd. Energietransitie.
Met betrekking tot de energietransitie stimuleren we ondernemers hun bedrijf te verduurza men en om energiebesparende maatregelen te nemen. Ondernemers weten niet altijd waar ze kunnen beginnen, ondanks dat ze op termijn kosten kunnen besparen. We zetten energiescans in, en bepalen welke kaders we als gemeente moeten stellen of aanpassen om zonne panelen op waterbassins te stimuleren. Toekomstbestendige glastuinbouwgebieden.
Planologische duidelijkheid is een harde voorwaarde voor modernisering, herstructurering en transformatie. Dit brengen we beter in beeld via afzonderlijk ruimtelijk beleid. Dit moet zorgen voor duidelijkheid en ruimte voor ondernemers voor het heden en de nabije toe komst. We werken hierin als gemeente vraaggestuurd. Op het moment dat er actief draag vlak is onder ondernemers in een gebied om te herstructureren, vervult de gemeente hierin een aanjagende rol.
Horti Science visie I Deel 2 Wat gaan we doen?
32
DOELEN AAN DE HAND VAN DE ZES BOUWSTENEN
o m
S
De volgende paragrafen beschrijven de uitwerking van de zes bouwstenen op strategisch niveau. De daaruit voortvloeiende acties werken we verder uit in de Uitvoeringsagenda.
INNOVATIEF ECOSYSTEEM
Vergroten zichtbaarheid Lansingerland als ‘Home of Horti Science’
Doorontwikkelen Horti Science District Lansingerland
Lansingerland
POSITIONERING HOME OF HORTI SCIENCE
Versterken regionale samenwerking
HORTI SCIENCE VERWEVEN IN GEBIEDSONTWIKKELING
VITALE ARBEIDSMARKT
Het Horti Science Park doorontwikkeld
Grotere instroom in de tuinbouwsector
Horti Science is ingebed in de brede gebiedsontwikkeling
Ontwikkelen en aanbieden van (om)scholing en opleidingen
De glastuinbouwgebieden zijn ruimtelijk toekomstbestendig
Betere doorstroming van werkloosheid naar werk
DUURZAAME GLASTUINBOUW
VITALE SAMENLEVING
Stimuleren energietransitie voor de sector
Groter bewustzijn en beschikbaarheid gezonde producten
Duurzaam gebruik van grondstoffen
Participatie vergroten
Toekomstbestendige waterhuishouding voor de glastuinbouw
Figuur 12. Doelenboom Horti Science visie.
Horti Science visie I Deel 2 Wat gaan we doen?
33
POSITIONERING HOME OF HORTI SCIENCE
m
to
3
W 3’
CTQ
POSITIONERING HOME OF HORTI SCIENCE
cû to
to —i to
3 Q.
Vergroten zichtbaarheid Lansingerland als ‘Home of Horti Science’
2.1.1
DOEL: VERGROTEN ZICHTBAARHEID LANSINGERLAND HOME OF HORTI SCIENCE
Lansingerlandse bedrijven en kennisinstellingen pionieren decennialang in het vinden van innovatieve oplossingen voor gezonde en veilige producten. Ook de lokale productiebedrijven in de glastuinbouw kennen een omvangrijke geschiedenis in het leveren van hoogwaardige producten. Lansingerland is het thuis van vele tuinbouwbedrijven. Generaties van vindingrijke ondernemers, die met hart en ziel glastuinbouw bedrijven met een innovatief en duurzaam karakter. Met de WUR als belangrijke science partner is het Horti Science District in staat om ontwikkelingen breder te onderzoeken en het stelt de sector in staat om met innovatieve slagkracht, ontwikkelingen verder te brengen in de sector. En dat wordt door onderzoekers gezien: Lansingerland wordt betiteld als meest innovatieve glastuinbouwgemeente ter wereld (Marcelis, 2020)! Strategie om zichtbaarheid te vergroten Wat is dan de kwestie? Het feit dat slechts een selecte groep deze kracht van de gemeente herkent en erkent. In de beeldvorming is de glastuinbouw nog een sector waar voornamelijk vies en ongeschoold werk plaatsvindt. Dit beeld is achterhaald. De glastuinbouw in Lansingerland is hightech en levert een uiterst belangrijke bijdrage aan hedendaagse maatschappelijke vraagstukken. Het is de economische basis van de gemeente, maar ook een onlosmakelijk deel van de identiteit van Lansingerland.
Deze identiteit moet scherper en het imago van deze sector verdient aandacht. We zetten in op een aantrekkelijk beeld dat wordt erkend door de omgeving (MRDH, provin cie, Rijk) en herkend door onze eigen inwoners, ondernemers en verenigingen. We positioneren de gemeente als Lansingerland ‘Home of Horti Science’ om de zichtbaarheid van de innovatieve glastuinbouw te vergroten en het imago van de innovatieve glastuinbouw te verbeteren voor alle doelgroepen.
Horti Science visie I Deel 2 Wat gaan we doen?
34
O
Economische en maatschappelijke baten Met deze meerjarige strategie op Home of Horti Science maken we Lansingerland levendiger voor onze ondernemers, inwoners en regio. Dit is ook een belangrijke aantrekkingsfactor voor (internationale) bedrijvigheid. Imago en uitstraling zijn immers steeds belangrijkere vestigings voorwaarden voor ondernemers. Net zo goed bepalen mensen hun woonkeuze op deze facto ren, omdat het hun kwaliteit van leven verhoogt. De uitwerking van de strategie speelt in op
03
deze zowel economische als maatschappelijke baten. Om economische baten te genereren
C/3
3
zetten we in op het versterken van onze positie op het gebied van kennisdeling. Horti Science is een waardevolle aanvulling op het sterk aanwezige kenniscluster in de provincie Zuid-Holland. Samen met onze kennispartners zetten we daarom in op het organiseren van evenemen
03
3 Q.
ten, zoals een jaarlijks terugkerend congres in samenwerking met de WUR. Om maatschappe lijke baten te genereren zetten we in op het betrekken en informeren van onze inwoners. Door zichtbaar te maken welke innovatieve oplossingen Horti Science biedt voor onder andere het voedselvraagstuk en duurzaamheid. We doen dit via evenementen, zoals het organiseren van festivals en het Kom in de Kas event.
(0 INNOVATIEF ECOSYSTEEM
INNOVATIEF ECOSYSTEEM
LU
X O co
ë ico—
Doorontwikkelen Horti Science District kvnsingerlvni
Versterken regŗonvle svmenwerking
Hoe kunnen we nu en in de toekomst een groeiende wereldbevolking blijven voeden door op een zo duurzaam mogelijke en gezonde manier te produceren? Hoe kunnen we de omgeving van mensen blijven vergroenen met aantrekkelijke bloemen en planten? Dagelijks zijn de leidende bedrijven en kennisinstellingen in het Horti Science District met veel kennis, kunde en onderne merschap bezig met het zoeken naar oplossingen voor deze vraagstukken. Deze vraagstukken krijgen wereldwijd steeds meer aandacht, waardoor de ontwikkelingen elkaar snel opvolgen. Lansingerland heeft een unieke uitgangspositie om de komende decennia hieraan een wezenlij ke bijdrage te leveren, maar dit slaagt alleen als het ecosysteem de juiste randvoorwaarden biedt zodat bedrijven en kennisinstellingen gezamenlijk kunnen blijven innoveren. Slaagt dit niet, dan ligt het verval van de sector op de loer. De gemeente investeert in een innovatief ecosysteem door 1) in te zetten op de doorontwikkeling van het Horti Science District Lansinger land en 2) het versterken van de samenwerking tussen belangrijke partners in onze regio.