[T21.08838] Horti Science visie

Horti Science visie I Deel 2 Wat gaan we doen?

35

2.2.1

DOEL: DOORONTWIKKELEN HORTI SCIENCE DISTRICT LANSINGERLAND

1. Horti Science District Ondernemers zijn essentieel voor behoud en groei van de werkgelegenheid in Lansingerland dan één derde van de banen in Lansingerland. Om de economische structuur te versterken, is doorontwikkeling van het Horti Science District noodzakelijk. Op dit moment is de economie nog veel gericht op productie en te weinig op kennis. Zo’n 50 van de bijna 200 glastuinbouw­ bedrijven en 250 toeleveranciers zijn sterk gericht op innovatie en kennisontwikkeling. De

Lansingerland

en regio. Het Horti Science District is de banenmotor van Lansingerland en goed voor meer

uitdaging voor het overgrote deel van de glastuinbouwbedrijven is om deze sterker én veer­ krachtiger te maken. Voor het Horti Science District zetten we in op het vormen van een innovatief ecosysteem, waarin de bedrijven en kennispartijen centraal staan. Door de juiste randvoorwaarden te ontwikkelen voor en met deze partijen, werken we aan innovaties voor duurzame teelten waarvan we verwachten dat zij de glastuinbouwbedrijven zodanig beïnvloeden dat de toekomstbestendigheid van het glastuinbouwcluster wordt vergroot. Veel bedrijven in Lansingerland prijken bovenaan de toplijsten en zijn individueel krachtige proposities binnen het District. Hieronder vallen onder andere wereldmarktleiders Koppert, Bayer en Anthura. Deze bedrijven hebben geïnvesteerd in experience centers waar hun ondernemerschap en vakmanschap wordt getoond. Zij zijn samen met de overige koplopers stevige ‘ankerpunten’ binnen het Horti Science District. Het Horti Science Park is het belang­ rijkste ankerpunten hierin, met vestigingen van Delphy en de WUR.

2. Horti Science Park Oostland Een science park, zoals het Horti Science Park, vormt de fysieke basis van een gespecialiseerd cluster, in dit geval het Horti Science District. Vanuit dit ankerpunt verspreiden innovaties en ideeën zich binnen het District. Om het kennisecosysteem in Lansingerland te bevorderen is het doorontwikkelen van het Horti Science Park noodzakelijk. We willen bewerkstelligen dat het op de markt brengen van innovaties wordt versneld, cross-overs tussen sectoren beter mogelijk worden gemaakt en dat de innovatiekracht van zowel het Horti Science Park als het cluster wordt vergroot. De veranderingen gaan zo snel, dat het voor sommige glastuinbouw­ bedrijven lastig is hierop te anticiperen. Het is van belang dat zij worden ondersteund door de toeleveranciers en kennisinstellingen. Alleen met een scherpe inhoudelijke focus die aansluit op de sector kan het Horti Science Park een wisselwerking genereren met de andere innovatieve bedrijven in het District. Het Horti Science Park kan namelijk niet succesvol zijn zonder het cluster. Mede op basis van het advies van TwynstraGudde bouwen we daarom zowel aan een levendig en krachtig Horti Science District als de fysieke en programmatische doorontwikkeling van het Horti Science Park. De gemeente wil hierin actief beleid voeren om start-ups en scale-ups te binden aan het Horti Science Park.

Horti Science visie I Deel 2 Wat gaan we doen?

36

Het onderzoek van TwynstraGudde (T21.09023) is vastgesteld door de stuurgroep, waarin bedrijven, kennisinstellingen en overheden vertegenwoordigd zijn. De vervolgstap is om ons samen met deze partijen te committeren aan de doorontwikkeling van het Horti Science Park en het Horti Science District. Voor twee kansen zijn al belangrijke stappen gezet. Ten eerste wordt samen met de WUR een verkenning uitgevoerd naar een incubator op de locatie van de WUR, als meekoppelkans bij hun uitbreiding en verbouwing. Ook YES!Delft, AgTech Institute (Delft) en StartLife (Wageningen) willen hierin samenwerken met de gemeente om de mogelijkheden voor de incubator te onderzoeken. Ten tweede onderzoe­ ken we met drie MBO scholen (Albeda College, Lentiz en ROC Mondriaan) de mogelijkheid voor de uitbreiding van MBO-opleidingen van het MBO Oostland. Een uitbreiding van MBO Oostland sluit aan op de arbeidsmarktvraag binnen de brede Horti Science sector. De volgende fase, die we met de gecommitteerde partijen ingaan, wordt begeleid door een nog aan te stellen community manager. Deze community manager brengt verdere focus aan in het Horti Science Park en de relatie met het District en brengt partijen bij elkaar die via samenwerkingsovereenkomsten de handen ineenslaan om het Park fysiek en programmatisch tot bloei te laten komen.

INCUBATOR HORTI SCIENCE PARK Startende ondernemingen zijn belangrijk voor de economie; deze organisaties creëren na hun opstartfase relatief gezien meer werkgelegenheid dan andere bedrijven en zijn ook efficiënter in het ontwikkelen van innovaties. Startende ondernemingen zijn echter kwets­ baar. Daarom kunnen kansrijke start-ups geholpen worden in speciaal daarvoor opgerichte organisaties; zogenaamde incubators. Een incubator heeft als belangrijkste doel het ondersteunen van startende ondernemingen in de eerste levensfase. Het is erop gericht om de groei of ontwikkeling van jonge bedrijven te versnellen. Goede zorg en begeleiding is daarbij van grote invloed op de levensvatbaarheid van de start-up.

Uit het onderzoek van TwynstraGudde komt naar voren dat vanuit verschillende partijen is aangegeven dat in toenemende mate binnen de sector start-ups ontstaan, die een vestigingsbehoefte hebben. Een incubator op het Horti Science Park voorziet in deze behoefte en heeft bovendien een uitstekende uitgangspositie vanwege het wetenschappelijke klimaat op het Park. De incubator ondersteunt de start-ups via inhoudelijke en sociale programma’s gericht op de groei en ontwikkeling van het bedrijf, maar ook door te voorzien in werk­ plekken en faciliteiten. De WUR gaat de komende jaren verbouwen en uitbreiden. Momenteel wordt verkend onder welke voorwaarden een incubator mogelijk is op het terrein van de WUR. Met StartLife en YES!Delft wordt gesproken over een samenwerking met betrekking tot het runnen van de incubator.

Figuur 13. Omschrijving incubator Horti Science Park.

Horti Science visie I Deel 2 Wat gaan we doen?

37

Inhoudelijke focus Horti Science Park

Zoals benoemd focussen we met Horti Science op wetenschappelijk en toepassingsgericht onderzoek om de teelt van groenten, bloemen en planten onder gecontroleerde omstandighe­ den te optimaliseren. Hierin blinken de bedrijven en instellingen in Lansingerland uit en zijn ze onderscheidend ten opzichte van andere clusters. Het Horti Science Park, met de WUR en ligt de focus op de volgende thema’s: ^

Digitalisering en ICT. De mogelijkheden van digitalisering en ICT zijn lokaal en op het Horti Science Park al sterk ontwikkeld; Delphy en het Dutch Innovation Park focussen hier nadrukkelijk op. Digitalise­

Lansingerland

Delphy voorop, is hiervan het boegbeeld. In deze fase van de doorontwikkeling van het Park

ring in de glastuinbouw draagt bij aan de concurrentiepositie en groei van onze bedrijven. Met de aanwezigheid van de TU Delft, Universiteit Leiden, De Haagse Hogeschool en TNO in de regio, heeft het Horti Science Park een uitstekende uitgangspositie om voor de glastuin­ bouw te fungeren als fysieke basis voor innovatie op het gebied van digitalisering, digitale connectiviteit en ICT. ^

Aardgasvrije kassen. De WUR pioniert al 2 decennia met het reduceren van fossiele brandstoffen in de kas. Enerzijds door bespaarmethodes in de kas, anderzijds door onderzoek naar alternatieve energiebronnen. KAS2030 is de laatste loot aan de stam. In deze kas ligt de nadruk op klimaatneutraal en emissieloos produceren van groente, fruit en siergewassen. De WUR heeft in samenwerking met het cluster een uitstekende uitgangspositie om voorop te blijven lopen op weg naar volledig aardgasvrij.

^

Vertical Farming. Het grootste onderzoeksobject voor Vertical Farming ter wereld staat op het Horti Science Park. Focus van het onderzoek is het verkennen van de kansen en functionele uitdagingen voor het realiseren van Vertical Farming op commerciële basis in daglichtloze ruimtes. Kennis over telen in Vertical Farms is wereldwijd beperkt aanwezig. Momenteel is het goed toepasbaar voor slatypen, microgroenten, uitgangsmateriaal en kruiden. Met dit onderzoek verkennen we de (grote) stap naar telen van bulkproducten in Vertical Farms. Dit kan in de toekomst leiden tot gamechangers in megacities en wellicht in de verre toekomst ook in Nederland.

^

Plantgezondheid. Gezonde, robuuste planten leveren een belangrijke bijdrage aan voedselzekerheid en duurzaamheid, nu en in de toekomst. Een gezonde plant is weerbaar en beter bestand tegen ziekten, plagen en invloeden van buitenaf, zoals hitte en droogte. Door Lansingerlandse bedrijven en instellingen, zoals WUR, Delphy, Koppert, Anthura en Bayer wordt veel onderzoek gedaan naar biodiversiteit in de bodem en wat er nodig is om te zorgen voor optimale omstandigheden voor planten. Daarbij wordt samengewerkt met kennis- en onderzoeksinstellingen, maar ook met bedrijven in de regio om nieuwe productontwikke­ lingen in de praktijk te toetsen. Het programma Biodiversiteit van de Greenport West-Holland is daar een voorbeeld van. Programmatische ontwikkeling Horti Science Park

We sluiten aan bij - en zijn complementair aan - bestaande programma’s in de regio. Met YES!Delft en StartLife als beoogde operators van de incubator ontwikkelen we het programma van de incubator. We verkennen bestaande en nieuwe innovatieprogramma’s en zoeken naar de meerwaarde ervan voor het Park en haar (toekomstige) organisaties.

Horti Science visie I Deel 2 Wat gaan we doen?

38

O

Daarbij gaan we scouten naar start-ups en scale-ups die kunnen landen op het Horti Science Park

m

S

en in het District en jagen we verbindingen tussen het Horti Science Park en andere campussen aan, om te verkennen waar cross-overs zijn.

2.2.2

DOEL: VERSTERKEN REGIONALE SAMENWERKING

03

3

C/3

We bouwen in Lansingerland aan een sterk en veerkrachtig Horti Science District, maar dit maakt het District niet tot een eiland. Het District heeft de regio nodig en vice versa. Enerzijds omdat we binnen de regio te kampen hebben met dezelfde vraagstukken, zoals het personeelstekort, klimaat-

OJ 3 O.

adaptatie en energie. Anderzijds omdat we alleen door samenwerking op lokaal en regionaal niveau de kansen die zich aandienen kunnen grijpen. Regionale overheden en organisaties zetten hierop in, onder andere met de Groeiagenda en Human Capital Agenda Zuid-Holland, de Strategische Agenda van de MRDH en het Innovatiepact van de Greenport West-Holland. Lansingerland sluit hierbij aan. De regionale economie is divers, maar op veel vlakken complementair. Op dit moment zijn er nog te weinig cross-overs tussen sectoren. Het is van vitaal belang dat samenwerking tussen Horti Science en andere sectoren wordt aangejaagd, waarbij zowel wordt gestreefd naar cross-sectorale innovaties met een toepassing in Horti Science als het toepassen van Horti Science in andere sectoren. Denk hierbij aan de verbinding tussen de glastuinbouw, biotech, IT en de gezondheids­ zorg. Ook digitalisering is de komende jaren een belangrijk thema in de glastuinbouw, onder andere op automatisering, sensortechnologie, kunstmatige intelligentie en data. Lansingerland wil nieuwe samenwerkingsverbanden verkennen en aangaan met partijen in de regio, waaronder het AgTech Institute Delft, Erasmus Universiteit, Universiteit Leiden en Wageningen University & Research. Vanzelfsprekend houden we ook warme contacten met de andere campusinitiatieven in de regio gericht op de tuinbouw.

We verhouden ons tot de Greenport Horti Campussen in Westland en Barendrecht. We versterken elkaar waar we kunnen en bouwen onze eigen kracht uit, waarbij Lansingerland excelleert in de optimalisatie van het gewas en het Westland focust op (kas)techniek en robotisering. Ook de doorontwikkeling van de Dutch Fresh Port in Barendrecht, gericht op vers en logistiek, juichen we toe. Dichter bij huis vormt zich ook een logistieke hotspot, namelijk langs de A12-Corridor. Met de vestiging van distributiecentra van verschillende retailers aan de A12 en het Dutch Fresh Port willen we een verbinding op innovatie creëren. Dit versterkt onze agglomeratiekracht in de regio. Het Dutch Innovation Park (DIP) is gevestigd in Zoetermeer, nabij het station Lansingerland-Zoetermeer. Deze IT-hotspot, waar bedrijven, onderwijs (Haagse Hogeschool) en onderzoek samenkomen richt zich op veel toepassingen waar de glastuinbouw baat bij heeft. Hierom wil de gemeente Lansingerland de komende jaren verkennen welke samenwerkingsverbanden mogelijk zijn.

'.‘i

Horti Science visie I Deel 2 Wat gaan we doen?

39

@ HORTI SCIENCE VERWEVEN IN

O

GEBIEDSONTWIKKELING 09

3

C/3

09 Cû to CO

HORTI SCIENCE VERWEVEN IN GEBIEDSONTWIKKELING

3 O.

o

Q Ui

X

u co O UJ

t Ito—

Het Horti Science Park is doorontwikkeld

Horti Science is ingebed in de brede gebiedsontwikkeling

De glastuinbouwgebieden zijn ruimtelijk toekomstbestendig

De dóórontwikkeling van het Horti Science District vraagt om goede randvoorwaarden vanuit het ruimtelijk perspectief. Randvoorwaarden die faciliterend zijn aan huidige bedrijven en kennisin­ stellingen en die een aantrekkende werking hebben op nieuwe partijen, waaronder start-ups en scale-ups. Op dit moment zijn deze randvoorwaarden nog niet altijd op niveau. Denk hierbij aan een fysieke locatie in een dynamische omgeving waar start-ups tot wasdom kunnen komen; denk aan het creëren van regelluwe zones om innovatieve experimenten te faciliteren en denk aan voldoende en toekomstbestendige bedrijventerreinen en het creëren van regelluwe zones om innovatieve experimenten te faciliteren. Ook de beschikbaarheid van woningen voor verschillende doelgroepen is van belang om mensen die in de glastuinbouwsector werken ook de mogelijkheid te bieden hier te wonen. Daarnaast is mobiliteit een belangrijk thema. Dit betreft zowel de ontslui­ ting van het gebied ten behoeve van efficiënte transportbewegingen als het faciliteren van woon-werkverkeer door de bereikbaarheid met het OV te verbeteren of autonoom vervoer in te zetten.

2.3.1

DOEL: HORTI SCIENCE PARK IS DOORONTWIKKELD

1. Betere randvoorwaarden scheppen voor het aantrekken van bedrijven en organisaties op het Horti Science Park Een spil in het innovatieve ecosysteem is het Horti Science Park. Als gemeente willen we de juiste randvoorwaarden scheppen en ruimte bieden aan start-ups en scale-ups, maar ook aan kennisin­ stellingen en onderwijs. Belangrijk hierin is de inzet op het gefaseerd realiseren van een incubator op het Horti Science Park. Door gemeentelijke middelen te koppelen aan middelen van andere organisaties en private investeringen, ontstaat een multipliereffect: er wordt meer rendement behaald met de investering. Daarom verkent de gemeente samen met de WUR de mogelijkheden om de ontwikkeling van de incubator te koppelen aan de bestaande verbouw- en uitbreidingsplannen van de WUR. Daarnaast

Horti Science visie I Deel 2 Wat gaan we doen?

40

o

verkent de gemeente het verwerven van grondposities in de omgeving van het Horti Science Park,

m S

dan wel het samenwerken met grondeigenaren om functies te realiseren die in lijn zijn met Horti Science. Ook onderzoekt de gemeente om het juridisch planologisch kader zó in te richten dat dit faciliterend is aan nieuwe, innovatieve toepassingen in de glastuinbouw.

Het Horti Science Park heeft een unieke ligging door de nabijheid van de A12 en het station Lansingerland-Zoetermeer. Dit is belangrijk, want goede bereikbaarheid vanuit verschillende modaliteiten is een essentiële voorwaarde voor economische activiteit. Op dit moment is de verbinding tussen het Park en met name het station zwak. De gemeente wil dit verbeteren. We

Lansingerland

2. Betere mobiliteit Horti Science Park en Horti Science District

geven prioriteit aan schone vervoermiddelen die efficiënt met de ruimte omgaan. We intervenië­ ren, zodat de keuze steeds vaker valt op (een combinatie van) lopen, fietsen en reizen met het OV. Dit doen we onder andere door de aanleg van een fietspad tussen het Park en het station. De wens voor de aanleg van een regionaal lightrailnetwerk met de vertramming van de ZoRo lijn verbetert de ontsluiting van Lansingerland en het Horti Science District. Het District word beter bereikbaar vanuit de metropoolregio, maar omgekeerd geldt ook dat werkgelegenheid en voorzie­ ningen in de metropoolregio beter bereikbaar worden voor de inwoners van Lansingerland. Daarnaast wordt de wegenstructuur robuuster met de A13-A16 verbinding. De Lansingerlandse mobiliteitsvisie is hiervoor het uitgangspunt.

2.3.2

DOEL: HORTI SCIENCE IS INGEBED IN DE BREDE GEBIEDSONTWIKKELING

1. Beter inzicht in bedrijventerreinen in relatie tot Horti Science Economische ontwikkeling willen we niet alleen plaats laten vinden in de economisch meest aantrekkelijke glastuinbouwgebieden, maar ook op bedrijventerreinen. We kijken verder dan onze gemeentegrenzen, want voor sommige bedrijven is een plek buiten Lansingerland de beste locatie. Tegelijkertijd zien we dat ook buiten Lansingerland de beschikbare kavels opdrogen. Om ook de regionale economische groei en beschikbaarheid van kavels te verbeteren, verkennen we met regionale partners als de Provincie Zuid-Holland en de MRDH de mogelijkheden voor nieuw aanbod van locaties in de regio. De markt is in eerste instantie aan zet, maar staat ook open voor ontwikkelrichtingen, samenwer­ king en oplossingen voor locatieontwikkeling. Hieraan kunnen we bijdragen door interessante marktpartijen bij elkaar te brengen en aan te trekken. Door profilering, marketing, branding en het uitdagen van marktpartijen kunnen we ervoor zorgen dat zij het Horti Science Park en daarmee het District versterken. 2. Sturen op kwalitatieve woningen en woonomgeving Lansingerland moet zich nationaal en internationaal nog beter onderscheiden als gemeente met een robuuster woon- en leefklimaat, waardoor talenten zich extra aangetrokken voelen tot Lansingerland.

Dit kan nog verder tot uiting komen in de algehele uitstraling als Home of Horti Science en het voorzieningenniveau op en rondom de verschillende ankerpunten van het Horti Science District. Om de positie van het Horti Science District als werkgever te vergroten, stimuleren we in de triple helix naast goed woningaanbod ook voldoende faciliteiten, zoals horeca en sportfaciliteiten.

Horti Science visie I Deel 2 Wat gaan we doen?

41

woonvisie aandacht. Het gaat dan om jongeren, arbeidsmigranten en kennismigranten.

G EM EEN T E

Een aantal doelgroepen dat een bijdrage levert aan het Horti Science District, krijgt in de Hun woonbehoeften krijgen bijzondere aandacht bij de ontwikkeling van bouwprogramma's, zoals Bleizo-West. 3. Beter inzicht in mogelijkheden Bleizo-West voor Horti Science Een aantal van de beschreven ambities in deze bouwsteen kan landen op Bleizo-West.

03 D w

d’

Het bijgevoegde ontwikkelperspectief Bleizo-West (T21.06706) gaat hier uitvoerig op in. Bleizo-West zal een belangrijke regionale en lokale schakelfunctie gaan vervullen als een poort tot de Zuidelijke Randstad. Het onderscheidende karakter van het ontwikkelperspec­

CJ 3 Q.

tief Bleizo-West ligt in de aanwezigheid van het Horti Science Park en het Dutch Innovation Park die met de combinatie van respectievelijk Horti Science en ICT Technologie uitblinken. Het feit dat Bleizo-West grenst aan beide Parken en aan het duurzame glastuinbouwcluster kan de ontwikkeling van Bleizo-West versterken. Daarom is het van belang om in Bleizo-West nadrukkelijk de verbinding te zoeken tussen beide Parken. Door in te zetten op synergie kan Bleizo-West als een katalysator werken voor de ontwikkeling van de directe omgeving. We zetten daarom in op een stevige verweving tussen beide Parken, wat zowel beide gemeenten als economische clusters versterkt.

HORTI SCIENCE PARK IN RELATIE TOT BLEIZO-WEST EN DUTCH INNOVATION PARK

Ķfc;-;

mi DUTCH INNOVATION PARK

a '

STATION LANSINGERLAND-ZOETERMEER

BLEIZO-WEST

'a m'-tt HORTI SCIENCE PARK

K3K y/Sã

Figuur 14. Horti Science Park, Bleizo-West en Dutch Innovation Park.

Horti Science visie I Deel 2 Wat gaan we doen?

42

2.3.3

Cì

DOEL: GLASTUINBOUWGEBIEDEN ZIJN RUIMTELIJK TOEKOMSTBESTENDIG

Door trends ŭ ontwikkelingen (paragraaf 1.2) zijn de eisen die een gemiddeld glastuinbouwbe­ drijf stelt aan verkaveling, schaalgrootte, energie- en waterinfrastructuur en ontsluiting een duurzaam energie- en CO2-netwerk, een digitale infrastructuur, goede ontsluitingswegen en mogelijkheden voor collectieve voorzieningen voor waterberging en -zuivering. Lansingerland kent zowel oudere als jongere glaslocaties, met wisselende verkaveling, schaalgrootte en ouderdom van glasopstanden. In het Werkboek Oostland (T20.01568) is per glastuinbouwge­

Lansingerland

veranderlijk. Het ideale glastuinbouwgebied van de nabije toekomst heeft grote(re) kavels,

bied beschreven welke kansen er liggen voor modernisering, herstructurering en transforma­ tie.

WERKBOEK OOSTLAND Kansenkaart Herstructurering en Functieverandering Van Bergen Kolpa Architecten | REBEL Group | Wageningen UR |Sweco IN OPDRACHT VAN: Provincie-Zuid Holland, Lansingerland, Gemeentes Pijnacker Nootdorp, Waddinxveen, Zuidplas Status: definitief Datum: 16 september 2019 Opgemaakt: 4 november 2021 Bronnen:

Zoetermeer

LEGENDA

14

groot bedrijf 5 H0ha. middelgroot bedrijf 2

12

5ha.

klein bedrijf < 2ha.

12

V//M

herstructurering glas functieverandering

13

op lange termijn niet duurzaam ontwikkel gebieden

8

Pijnacker (inter) nationale wegen (A/E wegen)

Bleiswijk

regionale wegen (N-wegen)

Gemeente Lansingerland

gemeentegrens

Berkel en Roderijs

DEELGEBIEDEN GLAS 1

FES Oostland

2

Noordpolder

3

Warmoeziersweg

4

Oosteindse Polder

5

Overbuurtse Polder Zuid (scheiding Anthuriumweg)

6

Overbuurse Polder Noord

7

Wilgenlei

8

Chrystantenweg

Bergschenhoek

10 9

(scheiding Anthuriumweg)

DEELGEBIEDEN AGROLOGISTIEK EN OVERIGE BEDRIJVIGHEID 9

Bedrijventerrein Oudeland

10

Bedrijventerrein Weg en Land

11

Hoefslag

12

Bleizo

13

Greenparc Bleiswijk / Klappolder

14

Prisma Bedrijvenpark

Rotterdam

Figuur 15. Kansenkaart modernisering, herstructurering en transformatie in Lansingerland. Bron: werkboek Oostland (2020).

Horti Science visie I Deel 2 Wat gaan we doen?

43

1. Modernisering

Lansingerland kent meerdere glastuinbouwgebieden die op dit moment toekomstbestendig zijn. Ondernemers wijzen erop dat wat op dit moment goed is, over enkele jaren gedateerd kan zijn. Modernisering blijft een continue factor. Er is daarom blijvende aandacht nodig voor het handhaven van de glastuinbouwfunctie, de mogelijkheden voor schaalvergroting en de

nemers de mogelijkheden tot modernisering. 2. Herstructurering

Lansingerland

kansen voor verduurzaming. De gebieden Oosteindse Polder, Overbuurtse Polder Zuid en Wilgenlei vallen hieronder. Via strategisch accountmanagement verkennen we met de onder­

Er zijn glastuinbouwgebieden waar de kavelstructuur niet op orde is, maar wel te verbeteren door herstructurering; waar voldoende ondernemerschap aanwezig lijkt en waar verduur­ zaamd kan worden. In Lansingerland betreft dit FES Oostland en delen van Overbuurtse Polder Noord en Noordpolder. Herstructurering biedt namelijk de volgende kansen: ^

Verbeteren van ontsluiting en kavelstructuur. Dit zijn de eerste voorwaarden voor geslaag­ de herstructurering. Uit ervaring met herstructureringsopgaven in onder meer Westland en Oostland is gebleken dat de vernieuwing van die gebieden niet makkelijk van de grond komt. Dat heeft onder meer te maken met verschillende agenda’s van de betrokken tuinbouwbedrijven, verschillen tussen gewenste en realiseerbare opbrengstprijzen voor verouderde bedrijven en het gebrek aan een wettelijk dwangmiddel.

^

Verwijderen van bedrijfswoningen en andere obstakels. Soms zijn tuinders bereid om in het belang van herstructurering hun woning uit te plaatsen naar locaties aan de randen van het glastuinbouwgebied. In sommige gevallen zijn ook inwoners die een bedrijfswoning bewonen bereid mee te werken. Deze houding biedt een goed vertrekpunt om enerzijds de glastuinbouwsector te verduurzamen en anderzijds alternatieve woonlocaties te zoeken voor ondernemers en andere inwoners buiten het glastuinbouwgebied.

^

Realiseren van collectieve voorzieningen. De herstructurering van deelgebieden biedt ook kansen om aan te haken bij aanleg van infrastructuur voor collectieve energievoorzienin­ gen of bij reeds bestaande netwerken. Andersom geldt eveneens dat herstructurering nodig is om aanleg van duurzame energievoorziening mogelijk te maken. Ook biedt een herstructureringstraject de kans om een impuls te geven aan de watervoorzieningen in het gebied, zoals ondergrondse wateropslag en het vormen van collectieven voor waterzuive­ ring.

Via afzonderlijk ruimtelijk beleid brengen we beter in beeld welke instrumentarium geschikt is om eerdergenoemde processen te stimuleren en te faciliteren. Voorwaarde voor herstructu­ rering is en blijft de aanwezigheid van voldoende ondernemerschap in het desbetreffende glastuinbouwgebied. 3. Transformatie

Deelgebied Chrysantenweg en het Zuidoostelijke deel van de Warmoeziersweg zijn op termijn niet toekomstbestendig en komen in aanmerking voor transformatie. Dit biedt eveneens kansen voor de glastuinbouw. Enerzijds kan een zachte sanering van glastuinbouwbedrijven (die willen stoppen) worden bewerkstelligd. Anderzijds kunnen glastuinbouwbedrijven die door willen gaan, worden geholpen bij verplaatsing naar andere glastuinbouw ontwikkelgebieden in Lansingerland of de regio. Via strategisch accountmanagement ondersteunen we de ondernemers bij transformatie.

Horti Science visie I Deel 2 Wat gaan we doen?

44

O

m

2A) VITALE ARBEIDSMARKT

m m

Hm

VITALE ARBEIDSMARKT

Grotere instroom in de tuinbouwsector

Ontwikkelen en aanbieden van (om)scholing en opleidingen

Betere doorstroming van werkloosheid naar werk

De consequentie van de grote ontwikkelingen in Horti Science is dat er andere eisen aan arbeid worden gesteld dan vroeger. Zo wordt in steeds meer vacatures een achtergrond in techniek of ICT gevraagd. Het cluster heeft op alle opleidingsniveaus moeite om voldoende en gekwalificeerd personeel te vinden: de glastuinbouw concurreert met verschillende hightech sectoren om technisch personeel. Daarbij constateren we dat het huidige beeld van de glastuinbouw niet altijd pEst Lij de vooruitgang die de glastuinbouw heeft geboekt. We gaan werken aan deze beeldvorming, te beginnen in het onderwijs. Hier valt winst te behalen in het matchen van de vraag van de sector met het aanbod van het onderwijs. Ook zetten we in op het opleiden van bestaand personeel en de doorstroming van werkloosheid naar werk. De arbeidsmarkt is geen Lansingerlands vraagstuk, maar ee t regionaal vraagstuk. Daarom sluiten we aao bi'ř regionale initiatieven, zoals het Human CapiTnl Akkoord.

2.4.1

DOEL: GROTERE INSTROOM IN HET HORTI SCIENCE DISTRICT

Het tekort aan personeel vormt een bedreiging voor het Horti Science District en de regio. Het is steeds ingewikkelder om voldoende personeel te werven op alle opleidings­ niveaus. Ondernemers worden hierdoor belemmerd in hun groeimogelijkheden. De sector is vaak minder bekend bij (aanstaande) studenten en werkzoekenden het beeld van het werk in de glastuinbouw klopt vaak niet met de realiteit. Het aantal scholieren en studenten dat kiest voor een glastuinbouw gerelateerde opleiding is te laag om aan de vraag te voldoen, al zien we bijvoorbeeld wel de studentenaantallen van MBO Lentiz Oostland groeien.

De glastuinbouwsector staat, zoals in paragraaf 1.2 beschreven, aan de vooravond van grote transities. Daarmee verandert ook de personeelsbehoefte van bedrijven. Er is meer vraag naar weokrerrsers enet een achtergrond in de techniek en ICT. Dit vraagt om het verwerven vaA een grotere bekendheid bij teeheische opleidingen van hogescholen

Horti Science visie I Deel 2 Wat gaan we doen?

45

o

in de regio, maar ook bij technische universiteiten in het land. We zijn ervan overtuigd dat bedrijven en kennisinstellingen in het Horti Science District zowel nu als in de toekomst een aantrekkelijke werkgever vormen voor verschillende achtergronden. Daarnaast zien we dat young professionals in hun keuze voor een baan de bijdrage aan maatschappelijke opgaven zoals klimaatverandering en het wereldvoedselvraagstuk

Naast deze kwantitatieve mismatch tussen onderwijs en arbeidsmarkt vormt de kwali­ tatieve aansluiting ook een uitdaging. De ontwikkelingen in Horti Science gaan razend­

Lansingerland

steeds belangrijker vinden. Het vergroten van de instroom in het Horti Science District vraagt om een gecoördineerde aanpak van de triple helix partijen.

snel. Om ervoor te zorgen dat studenten up-to-date onderwijs genieten en zo met het juiste kennisniveau de arbeidsmarkt betreden, is interactie met bedrijven tijdens de opleiding van groot belang. Kennisinstellingen in Lansingerland experimenteren in toenemende mate met hybride lesvormen, (docent)stages en praktijkopdrachten.

2.4.2

DOEL: ONTWIKKELEN EN AANBIEDEN VAN (OM)SCHOLING EN OPLEIDINGEN

Het verbeteren van de aansluiting onderwijs-arbeidsmarkt begint en eindigt met het stimuleren van een actieve leercultuur: van human costs naar human capital. Dit gaat om het bevorderen van Leven Lang Ontwikkelen, maar ook om de doorstroommogelijkheden binnen het bedrijf en het faciliteren van zij-instromers vanuit krimpsectoren. Zo blijft het kennisniveau van werknemers op peil, worden zij ondersteund in hun professionele ontwik­ keling en zijn werkgevers aantrekkelijk voor instroom van buiten. De mismatch op de arbeidsmarkt belemmert ondernemers in hun groeimogelijkheden. Voor het Horti Science District geldt dat bedrijven aangeven dat er een tekort is aan hoogopgelei­ de kenniswerkers, zoals ICT’ers, veredelaars, technici en andere specialisten. Ook groeit het tekort aan productiemedewerkers. Het beroepsonderwijs vormt een belangrijk deel van de oplossing. Alleen investeren in de generatie die nog op school zit, is onvoldoende. Er moeten meer mogelijkheden komen voor werkzoekenden en werknemers om zich te ontwik­ kelen en bij te scholen. Het deelakkoord Greenport dat is gesloten onder de vlag van het regionale Human Capital Akkoord biedt bedrijven ondersteuning in het realiseren van deze ambities, door middel van financiering en advies.

Daarnaast geven bedrijven aan ook open te staan voor meer samenwerking om personeelstekorten op te vangen, bijvoorbeeld door bepaalde specialisten in meerdere bedrijven in te zetten en gezamenlijke scholingsactivitei­ ten op te zetten. Er zijn veel mooie initiatieven binnen bedrijven, interne leeracademies of mentorachtige projecten tussen ervaren werknemers en jonge krachten, maar ieder doet dit nu voor zich. Hier liggen kansen voor verbinding, opschaling en dus meer impact. Ook deze beweging kan de gemeente faciliteren, door deze onderwerpen in gezamenlijke sessies te agenderen en de voortgang aan te jagen.

Horti Science visie I Deel 2 Wat gaan we doen?

46

O

2.4.3

DOEL: BETERE DOORSTROMING VAN WERKLOOSHEID NAAR WERK

Om de doorstroming van werkloosheid naar werk te verbeteren, sluiten we nog beter aan op de arbeidsmarktregio Zuid-Holland Centraal. De organisatie die voor gemeenten en UWV de dienstverlening aan werkgevers en werkzoekenden vormgeeft. Tevens ondersteunen we sociaal ondernemerschap en begeleiden we statushouders naar en bij werk in het Horti Science District.

03

3 C/3

03

(0 DUURZAME GLASTUINBOUW

Cû co

3 Q.

DUURZAAME GLASTUINBOUW

o

Q

Ui X

u co

ë

Stimuleren energietransitie voor de sector

i— co

Duurzaam gebruik van grondstoffen

Toekomstbestendige waterhuishouding voor de glastuinbouw

De omslag naar duurzame bronnen is cruciaal voor het bestaansrecht van de glastuinbouw. Het Horti Science District is sterk afhankelijk van fossiele brandstoffen. Dit vraagt om alternatieven, weet ook de sector: het heeft zichzelf ten doel gesteld in 2040 fossielvrij te zijn. We ondersteu­ nen de sector in deze transitie, met oog voor het beschikbaar houden van voldoende energie en grondstoffen. Daarnaast is een duurzame omgang met water van belang voor de glastuinbouw. Omdat de mogelijkT oplossinENn EaaN G reder zijn dan onze gemeentegrenzen, werken we hiervoor op regionaal niveau.

2.5.1

DOEL.: STIMULE RE N ENERGIETRANSITIE VOOR DE SECTOR

We stimuleren ondernemecs om de energievraag te verminderen en te verduurzamen. Ook kijken we naar de kansen om de warmtevoorziening van de glastuinbouwsector te koppelen aan de warmtevraag van de woningen en de bedrijven in de gemeente. Omdat de mogelijke oplossingen vaak breder zijn dan onze gemeentegrenzen, werken we hiervoor op regionaal niveau. Zo werken we samen met buurgemeenten om uitvoering te geven aan de doelstellingen van het regionale Energieakkoord Greenport West-Holland. Het akkoord heeft als voornaamste doel forse reducering van de CO2-emissie.

Samen met de sector hebben we de Warmte Samenwerking Oostland opgericht, waarin we met LTO Glaskracht en de gemeenten Pijnacker-Nootdorp, Zuidplas, Waddinxveen en Horti Science visie I Deel 2 Wat gaan we doen?

47

Zoetermeer en andere stakeholders samenwerken aan een gebiedsdekkend netwerk van warmteleidingen voor de glastuinbouwgebieden. Met tientallen glastuinbouwbedrijven (± 280 hectare) die reeds zijn aangesloten op het warmtenet, heeft Lansingerland een goede basis. Dit net wordt verder uitgebreid naar andere gebieden. Ook zetten we ons in voor duurzame energiebronnen, zoals geothermie en restwarmte uit de Rotterdamse haven. Hiervoor werken

Daarnaast speelt de Regionale Energie Strategie (RES) een belangrijke rol voor het Horti Science District. De RES is een uitwerking van het klimaatakkoord, waarin 30 energieregio’s hun ruimtelijke strategie bekend maken voor het terugdringen van de CO2-uitstoot door de

Lansingerland

we onder andere samen met het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat en Gasunie.

opwekking van duurzame energie en het gebruik van warmtebronnen. In de RES 1.0 van de regio Rotterdam-Den Haag13, waar Lansingerland onder valt, zien we voor het regionale glastuinbouwgebied vooral kansen om lokaal energie op te wekken door drijvende zonnepane­ len op waterbassins te realiseren. Het relatief grote bestaand oppervlak aan waterbassins krijgt zo een dubbele functie, met de vermindering van zowel verdamping als algengroei als bijkomende voordelen. Uit de Lansingerlandse Duurzaamheidsvisie14 blijkt dat het Horti Science District de grootste bijdrage kan leveren aan een klimaatneutrale gemeente Lansingerland. We zien de energietransitie hierin als de kern van de klimaataanpak in Lansingerland. Er zijn veel initiatieven in het Horti Science District die de gemeente initieert of ondersteunt. Hierbij kiezen we actief de rol van regisseur door te verbinden en te organiseren. Zo werken we actief mee aan de doelen die we met de sector hebben afgesproken, bijvoorbeeld door onze inzet op het mogelijk maken van restwarmte in Lansingerland.

2.5.2

DOEL: DUURZAAM GEBRUIK VAN GRONDSTOFFEN

1. Warmte Het glastuinbouwareaal in de gemeente kent een grote warmtevraag. Deze vraag willen we beperken door besparing en in toenemende mate invullen met duurzame energie. Zo willen we de huidige drie aardwarmtedoubletten laten groeien naar vijf à zes tot 2030. Iedere geothermieput levert warmte voor circa 4000 huishoudens. Ook de huidige B3Hoek warmteleiding heeft een vrij duurzame bronnenmix, waarmee jaarlijks meer dan 50.000 ton CO2 wordt bespaard.15 Deze bronnenmix willen we samen met ondernemers en warmtebedrijven verder verduurzamen. Bijvoorbeeld via een aftakking op WarmtelinQ, de toekomstige leiding waar­ mee warmte uit het Rotterdamse havencomplex naar Den Haag wordt getransporteerd. 2. Elektriciteit De huidige Warmte Kracht Koppelingen (WKK) in de glastuinbouw spelen een belangrijke rol in de energievoorziening, maar ook in de stabiliteit van het elektriciteitsnet. Met het verduurza­ men van energiebronnen dient rekening te worden gehouden met de infrastructuur voor energie.

Duurzame energie zoals zonne-energie laat zich niet gemakkelijk regelen: hoe vangen we pieken en dalen op? Is energie op te slaan of om te zetten naar andere vormen, zoals waterstof? Hoe benutten we het net optimaal? We willen verkennen of we met Smart Grids de verschillende energiebronnen en netwerken op elkaar kunnen afstemmen, zodat we 13 https://www.resrotterdamdenhaag.nl/wp-content/uploads/2021/04/RES-1.0-Regio-Rotterdam-Den-Haag.pdf 14 Lansingerland duurzaam Duurzaamheidsvisie voor de thema’s Energietransitie, Circulaire Economie en Klimaatadaptatie, 2018. 15 https://www.eneco.nl/warmte-etiket/

Horti Science visie I Deel 2 Wat gaan we doen?

48

het net efficiënter benutten. Dit is een complexe en belangrijke eerste stap in het optimalise­ ren van energiegebruik. Uiteindelijk willen we naar een koppeling van de totale energie-infrastructuur. Naast het opwekken van elektriciteit en het gebruik van duurzame warmtebronnen valt er nog landelijke programma Kas als Energiebron uiteenlopende onderzoeken naar verdere besparing en verduurzaming van de energievoorziening in de glastuinbouw. De onderzoeken zijn sterk teeltgerelateerd. Enkele belangrijke onderzoeken uit dit programma zijn het ‘Het Nieuwe Telen’, ‘ledverlichtingsproject’, ‘Daglichtkas’, ‘Innovatie- en Demo Centrum Energie’ en

Lansingerland

veel winst te behalen door energiebesparing. In het Horti Science Park doet de WUR via het

‘KAS2030’. 3. CO2 Voldoende beschikbaarheid van externe CO2 is cruciaal voor het slagen van de energietransitie. CO2 wordt momenteel via OCAP geleverd of via WKK opgewekt. Omdat de glastuinbouw nu eenmaal CO2 nodig heeft, is externe voorziening noodzakelijk om gasgestookte WKK’s uit te faseren. Deze voorziening dient betrouwbaar en toekomstbestendig zijn. Huidige uitdagin­ gen, zoals de concurrentie met ondergrondse opslag van CO2 en het beperkt aantal aangeslo­ ten bronnen, moeten geen belemmering vormen. De sector kan dit niet alleen oplossen. Samenwerking met (hogere) overheden en organisaties buiten de sector is noodzakelijk.

2.5.3

DOEL: TOEKOMSTBESTENDIGE WATERHUISHOUDING VOOR DE GLASTUINBOUW

De glastuinbouwgebieden in Lansingerland liggen onder de zeespiegel, waardoor de waterhuis­ houding complex is. De Lansingerlandse waterschappen zorgen vanuit hun kerntaken voor: 1) het voorkomen van wateroverlast, 2) voldoende geschikt water en 3) schoon water. Glastuin­ bouwbedrijven kunnen ook bijdragen aan het voorkomen van wateroverlast door bij hevige regenbuien het regenwater dat op en rond hun kassen valt langer vast te houden. Denk hierbij aan de dynamische inzet van gietwaterbassins bij dreiging van hevige regenval, het bergen van regenwater in de ondergrond (individueel en collectief) en het meekoppelen van de herinrichting van het watersysteem bij herstructurering. Sommige van deze methoden vergroten tegelijk het eigen reservoir voor gietwater. Andere methodes om te zorgen voor voldoende gietwater zijn het efficiënt en verantwoord omgaan met gietwater, bijvoorbeeld in het kader van het programma Emissieloze Kas. Een andere methode is het hergebruiken van reststromen door het zuiveren van proceswater. Glastuinbouwbedrijven in het Oostland kunnen op dit moment nog niet zonder grondwateront­ trekking. Het is nodig om in gezamenlijkheid te werken aan alternatieven hiervoor, bij voorkeur via een gebiedsgerichte aanpak. Daarnaast dient de glastuinbouw waterverontreiniging door gewasbeschermingsmiddelen en meststoffen terug te dringen.

In 2027 dienen de emissies vanuit de glastuinbouw terugge­ bracht te zijn tot bijna nul. Door nauwe samenwerking tussen tuinbouwbedrijfsleven, water­ schappen, gemeenten, belangenbehartigers en kennisinstellingen liggen er tal van kansen in

Horti Science visie I Deel 2 Wat gaan we doen?

49

O

het Oostland om samen te werken aan d e drie h oofdtaken in waterbeheer; daarmee kan «de

m

S

glastuinbouw op lange tdrmij n fanctioneren in een dudezaam e n robuust waternysteem.

03 3

@ VITALE SAMENLEVING

C/3

03

3 Q.

Cû co

VITALE SAMENLEVING

Groter bewustzijn nn bnnfhikbnnrhnid gezonde prodffknn

Pndkifipnkin tarnrokan

Geheel in de geest van de Omgevingsvisie leggen we met de Horti Science visie de verbinding tussen economisch beleid en uitdagingen in de samenleving. De Lansingerlandse ondernemer kenmerkt zich door een grote maatschappelijke betrokkenheid. Geworteld in de samenleving dragen zij bij aan diverse goede doelen, sportclubs en evenementen. Deze bijdrage willen we de komende jaren meer zichtbaar maken en intensiveren op een aantal deelonderwerpen. Denk hierbij aan informatievoorziening over een gezonde leefstijl en de beschikbaarheid van gezonde producten. Daarnaast verkennen we de mogelijkheden om participatie van kwetsbare doelgroepen te vergroten samen met ondernemers die daar voor open staan. Dit verbetert enerzijds het imago van het Horti Science District maar heeft vooral een positieve impact op het leven van onze inwoners.

2.6.1

DOEL: GROTER BEWUSTZIJN EN BESCHIKBAARHEID GEZONDE PRODUCTEN (VOEDING, BLOEMEN & PLANTEN)

Horti Science kan in bewustwording en door het leveren van producten aan bepaalde groepen in de samenleving bijdragen aan het gezondheidsbeleid van de gemeente. Positieve gezond­ heid is daarbinnen een belangrijke term. Het gaat ervan uit dat gezondheid meer is dat het ontbreken van ziekte, dat je goed voor jezelf zorgt en dat je je (mentaal) fit voelt. Hier ligt een belangrijke relatie met het Horti Science District. De groenten en fruit uit de kassen zijn immers gezonde producten vol vitamines. Samen met het cluster verkennen we hoe de kennis en beschikbaarheid van gezonde voeding, bijvoorbeeld op scholen of op de werkvloer, kunnen

Horti Science visie I Deel 2 Wat gaan we doen?

50

O

vergroten. Daarnaast maken we ook een koppeling met het evenementenbeleid van de

m

S

gemeente, om meer activiteiten te organiseren voor onze inwoners rondom het thema voeding, gezondheid en welzijn.

2.6.2

DOEL: PARTICIPATIE VERGROTEN

09

5

C/9

Positieve gezondheid gaat ook over zingeving en meedoen. Over vertrouwen hebben in je eigen toekomst, over goed contact hebben met anderen. Het zijn essentiële elementen voor een goede kwaliteit van leven. We zien dat er ook in Lansingerland een groep mensen woont

09

3 O.

die lastig meekomt in de samenleving. Zij hebben veelal een dagbestedingsindicatie om de eerste kleine stappen op de arbeidsmarkt te zetten. Het zijn kleine stappen die bijdragen aan een veel grotere stap richting zelfstandigheid. In samenwerking met glastuinbouwonderne­ mers en maatschappelijke organisaties in Lansingerland willen we deze doelgroep ondersteu­ nen door afspraken te maken over dagbestedingsactiviteiten en (deeltijd)banen. Begeleiding in de vorm van jobcoaches en leerwerkbegeleiders is vanuit onze maatschappelijke partners

WageningenUR

beschikbaar. De gemeente fungeert als verbinder om deze samenwerking te realiseren.

Horti Science visie I Deel 2 Wat gaan we doen?

51

WageningenUR

4

HOE GAAN WE DIT UITVOEREN? “ Onze toekomst wordt bepaald door de kracht van samenwerking. De Greenport-strategie ‘Feeding and Greening the Mega-cities’ kan niet zonder kennis van de plant. De Horti Science visie draagt bij aan een sterker innovatie-ecosysteem en de verbinding tussen de drie Greenport Horti Campus-locaties.” JolanaaneistekfGreenport West-Holland

“ De Horti Science visie: daar moet je als Wageningen Universiteit en Research gewoon onderdeel van zijn en dus investeren we çontfnU dn nieuwe faciliteiten en mensen.” Sjaak Bakker, Wageningen University ā Research Glastuinbouw ā Bloembollen

“ De Horti Science visie gaat de aandacht leggen op de kracht van de regio en de sterke innovatieve bedrijven die er te vinden zijn. Er zullen ecosys­ temen van innovatie en samenwerking gevormd worden tussen bedrijven, overheid, onderwijs en wetenschap. In samenwerking met elkaar en de natuur maken we de teelten meer gezond, veilig en productief.” Evert Hamblok, Koppert

52

o m

ROLLEN GEMEENTE IN ECOSYSTEEM

S

FASE 2

FASE 3

Netwerkende rol gemeente Lansingerland

Responsieve, participerende rol gemeente Lansingerland

Creeren van juiste randvoorwaarden Initiatief nemend

Relatiegericht

Ruimte gevend

Co-creatie

Eigenaarschap bij netwerk (bestaande uit stakeholders)

Focus op maximaal betrekken stakeholders

Belang van gezamenlijke visie wordt (h)erkend door stakeholders

Prestatiesturing Relatief hoger invester­ ing (tijd-geld)

Gedeelde investering (tijd-geld)

Lansingerland

FASE 1 Presterende rol gemeente Lansingerland

Netwerk voert visie en uitvoeringsagenda uit Faciliterend Beperkte investering (tijd-geld)

ALLE FASES Rechtmatige gemeente Lansingerland Kaderstellend Overheid stuurt hierarchisch Uitvoering wet- en regelgeving Objectief en transparant

Figuur 16. Rollen gemeente in Horti Science ecosysteem.

Binnen de triple helix draagt het bedrijfsleven met een jaarlijkse investering in de sector van 68 miljoen16 onomstotelijk het meest bij aan economische bloei. Uit onderzoek blijkt dat gemeentelijke inzet effectief bijdraagt aan versterking van het ecosysteem. Daarom investeert de gemeente incidenteel in de eerste fase. Uit de review van Brink17 op de Horti Science visie blijkt dat investeringen door de gemeente op de langere termijn kunnen bijdragen aan meer bedrijvigheid, meer werkgelegenheid en de maatschappij in brede zin. In Lansingerland willen we daarom in die eerste fase het voortouw nemen, door scherpe keuzes te maken, bewust te bepalen welke rol we als gemeente vervullen en meer te gaan samenwerken binnen de triple helix. De resultaten hiervan monitoren we regelmatig, zodat we in kaart kunnen brengen wat we hebben bereikt en zo nodig ons beleid kunnen bijsturen.

0) GEMEENTELIJKE ROLLEN VAN PRESTERENDE NAAR NETWERKENDE EN UITEINDELIJK RESPONSIEVE ROL De complexiteit van de visie, in combinatie met het hoge ambitieniveau, vraagt om een gefaseerde aanpak (zie Figuur 16). We onderscheiden ideaaltypisch drie fases, gekoppeld aan drie gemeentelijke rollen, die leiden tot een succesvolle visie en uitvoeringsagenda. Ideaaltypisch omdat sommige initiatieven zich reeds in de tweede of derde fase bevinden of zich bij de start van het project daarvoor lenen. De visie en uitvoeringsagenda bevinden zich momenteel voornamelijk in de eerste fase. 16 ‘Investeringen glastuinbouwcluster Lansingerland’ (Wageningen Economic Research, 2021) 17 ‘Review Horti Science visie’ (BRINK, 2021)

Horti Science visie I Deel 3 Hoe gaan we dit uitvoeren?

53

Rechtmatige gemeente In alle fases blijft de rol als rechtmatige gemeente van kracht. Daarom begint alles bij het op orde hebben en houden van de kerntaken. In alle fases behouden we, als kaderstellende hoeder van het publieke belang, onze rechtmatige rol. Denk hierbij aan ruimtelijke wetge­ ving of milieuwetgeving.

De gemeente spant zich in om de gestelde doelen te bereiken en neemt hierin het voor­ touw. Dit betekent dat we zelf (laten) uitvoeren en sturen vanuit strakke prestatieafspra­ ken. Daarbij vertalen we onze ambities zo veel mogelijk in meetbare doelen. We initiëren

Lansingerland

Fase I: Presterende gemeente

en brengen samenwerkingen op gang; we investeren gericht in bijvoorbeeld kennis, innova­ tie, clusterontwikkeling, acquisitie, marketing, duurzaamheid, onderwijs en arbeidsmarkt. We investeren om het vliegwiel op gang te krijgen, zoals bij de energietransitie, ruimtelijke ontwikkeling en digitalisering. We streven naar een multipliereffect, door aan te sluiten op de middelen van andere partijen of door deze teweeg te brengen. Fase II: Netwerkende gemeente Een aantal (te ontwikkelen) initiatieven bevindt zich reeds in deze fase. We beginnen immers niet vanaf nul en de gemeente heeft andere partijen nodig (in een trekkende rol). Daarom sluiten we aan of versterken we onze positie bij diverse samenwerkingsverbanden van maatschappelijke partijen, bedrijven en onderwijs- en kennisinstellingen. We verwerven hierbij bijvoorbeeld steun voor onze eigen ambities en beïnvloeden plannen van anderen. Zoals bij het innovatiepact van de Greenport West-Holland. Fase III: Responsieve gemeente Ook bevindt een aantal initiatieven zich in deze fase. Dit betreffen initiatieven die zich autonoom hebben ontwikkeld. Dit zijn hoofdzakelijke regionale, landelijke en internationale initiatieven waarin we (actiever gaan) participeren. Verschillende ondernemers- en maat­ schappelijke initiatieven zoals ‘Kom in de Kas’ vallen hieronder.

@ TOETSINGSKADER Uitgangspunt blijft dat we zoveel mogelijk de markt zijn werk laat doen. Maar, we gaan uit van een sociale markteconomie in een triple helix omgeving. Hierin heeft de overheid bij erkend marktfalen een rol. De uitvoering en financiering van de acties vindt dan ook plaats vanuit dit vertrekpunt. Dit geschiedt via middelen uit de markt of publieke middelen. Dit kunnen gemeentelijke, regionale, nationale of Europese middelen zijn. De huidige en toekomstige acties moeten passen binnen het beleidskader van de Horti Science visie en bijdragen aan de gestelde strategische of operationele doelen. Aannemelijk moet worden gemaakt dat dit een doelmatige en efficiënte manier is om het doel te bereiken. Ook wegen we bij de acties af wat de rol van andere overheden en partijen is en waarin we samen op kunnen trekken. We kiezen zo veel mogelijk voor initiatieven waarin we samen optrekken. In de financiële afweging maken we de keuze voor een opdracht, sponsoring of een niet financieel instrument. Belangrijke vragen hierbij zijn of de activiteit onder aanbeste-

Horti Science visie I Deel 3 Hoe gaan we dit uitvoeren?

54

O

dingsplichten valt, of het aantrekkelijk is voor het innovatief ecosysteem, of het een

m

S

wettelijke plicht of taak van de gemeente betreft en of de beoogde prestatie in verhouding staat tot de benodigde middelen.

Lansingerland

PROJECTEN IN NETWERKEN

r 1

/" — — — — — — — — — — —- — — — — — — ----( gi l-» PROGRAMMAREGIE

OVERIGE

KENNIS INSTELLINGEN

BEDRIJVEN

KOEPEL ORGANISATIES

VNO NCW

GPWH

RIJK

INWONERS

PROJECTEN

GEMEENTEN

MRDH

PROVINCIE ZUID-HOLLAND

MIDDELEN C

Figuur 17. Projecten in netwerken

Q) SAMENWERKING KRITISCHE SUCCESFACTOR VOOR EFFECTIEF BELEID Samenwerking met onze partners in Lansingerland en regio en daarbuiten is cruciaal om onze doelen uit deze Horti Science visie te behalen. Onze strategie richt zich daarom op de partners in Lansingerland én de regio. Binnen deze netwerken willen we de agglomeratiekracht benutten, door partnerschappen aan te gaan met onze buurgemeenten. Dit doen we zo veel mogelijk in bestaande verbanden, zoals het Middengebied, Verkenning Oostland en Bleizo-West. Bedrijven, instellingen, onderwijs, provincie Zuid-Holland, Rijk en Europa investeren al dan niet gezamenlijk in uiteenlopende projecten en spelen daarbij in op kansen die innovaties en maatschappelijke veranderingen bieden. Ook de intermediaire spelers en samenwerkingsverbanden zijn belangrijk in dit netwerk, zoals de Greenport West-Holland, InnovationQuarter, MRDH en VNO-NCW. Uitgangspunt is om strategische en operationele doelen zoveel mogelijk te realiseren in afstemming met de verschillende partners.

Horti Science visie I Deel 3 Hoe gaan we dit uitvoeren?

55

o

Van strategische doelen naar concrete acties

m

S

In Figuur 18 is weergegeven hoe we stapsgewijs te werk gaan bij het uitvoeren van de uiteenlopende acties: »

We zijn één van de partners in een netwerk, waarin partijen overkoepelende ambities hebben. Dit netwerk investeert, financieel of in natura in de realisatie van projecten, waarbij partners (in wisselende samenstelling) samen optrekken.

»

Dit proces verloopt niet automatisch: de gemeente voert programmaregie om de samenwerking aan te jagen en fondsen en projecten tot stand te laten komen die leiden tot het behalen van de strategische en operationele doelen.

Lansingerland

»

MEETBARE AANPAK KENNIS a ONDERZOEK OND VISIE a BELEID

EVALUATIE

□ on

□ PD

UITVOERINGSAGENDA

FINANCIELE VERANTWOORDING OORD VOORTGANGSRAPPORTAGE Figuur 18. Meetbare aanpak.

0) VERANTWOORDE, MEETBARE EN IMPACTGERICHTE AANPAK De Horti Science visie schetst het beleidskader voor onze aanpak. Uit de visie destilleren we acties die zijn weergegeven in de Uitvoeringsagenda. We sturen op succesvol beleid met een aanpak die verantwoord, meetbaar en impactgericht is. We leggen hier ook verantwoording voor af. De financiële kaders voor deze Uitvoeringsagenda stelt de gemeenteraad vast in de begroting. Elk najaar brengen we een voortgangsrapportage uit over de uitvoeringsagenda. Centraal in de voortgangsrapportage staan de uitgevoerde acties, wat het heeft het opgele­ verd en wat wordt toegevoegd of aangepast. Financiële verantwoording leggen we af in de jaarrekening.

Horti Science visie I Deel 3 Hoe gaan we dit uitvoeren?

56

n

pi

s

(0 ACTIE! Lansingerland is met haar innovatieve Horti Science District uniek in de wereld! Door de aanwezigheid van het meest prestigieuze tuinbouwinstituut ter wereld, de aanwezigheid van drie wereldmarktleiders, kennis- en onderwijsinstellingen en een krachtig bedrijfsleven. Dit alles willen we versterken via de Horti Science visie. In deze visie staan onze belangrijk­ ste keuzes voor het Horti Science beleid tot en met 2030. Deze keuzes krijgen pas echt betekenis als we ze in de praktijk gaan brengen, aan de hand van concrete plannen in de

03

3 22. 3 era re —j

ü

3 Q.

breed gedragen Uitvoeringsagenda. Dit doen we onder andere met partners die met ons deze Horti Science visie en Uitvoeringsagenda hebben opgesteld: buurgemeenten, de provincie, MRDH, Greenport West-Holland, VNO-NCW Oostland, Glastuinbouw Nederland, Tuinbouw Jongeren Oostland, kennis- en onderwijsinstellingen, bedrijfsleven, inwoners en andere koepelorganisaties. Samen versterken we Lansingerland in de breedte richting 2030, zodat werkgelegenheid, inkomen en welzijn in de regio toeneemt en Lansingerland onderne­

Anthura

mender, duurzamer en groener wordt.

Lansingland kiest met de Horti Science visie voor het versterken van de Greenport en daar profiteert iedereen van.” Hone Ammerlaan, Glastuinbouw Nederland subregio Oostland

Horti Science visie I Deel 3 Hoe gaan we dit uitvoeren?

57

BRONNEN BEGRIPPENLIJST

nm

GERAADPLEEGDE BRONNEN

S

*

Agrimatie.nl

*

Autoriteit Consument en Markt, 2021. Prijsvorming in de voedselketen voor reguliere en duurzame producten en obstakels voor verduurzaming Beleidskader Goed gietwater glastuinbouw, 2012

*

Beoordeling toepassing van de regeling Verplaatsing glastuinbouwbedrijven Gelderland, Wageningen Economic Research. 2019.

*

Big Data in Smart Farming - A review. In: Agricultural Systems, Wageningen Economic Research. 2017.

*

Bouwstenen voor beleid duurzame landbouw: de rol, het instrumentarium en de monitoringstools van de pro­

Lansingerland

*

vincie *

Cbs.nl

*

De kracht van glas. Essay in opdracht van het ministerie van LNV, Wageningen Economic Research. 2019

*

Energiemonitor van de Nederlandse glastuinbouw in 2017, Wageningen Economic Research. 2018.

*

Evaluatie instrumentenkoffer, RVO. 2016.

*

Exploration of consumers’ perception of enriched fruits and vegetables, Wageningen Economic Research. 2017.

*

Gebiedsfoto Westland-Oostland, MUST, 2015

*

Gemeente Breda. Economische visie. Internationale hotspot voor toegepaste technologie en creativiteit

*

Gemeente Den Haag, 2019. Economische Visie Den Haagt 2030. Brede economische bloei in een stad zonder grenzen.

*

Glasgegevens Oostland, Provincie Zuid-Holland, 2019

*

Glastuinbouwondernemers over ondernemen in tijden van transitie: beelden, verwachtingen en onzekerheden, Wageningen Economic Research. 2019.

*

Groenkennisnet.nl

*

Herstructurering kassen complexer dan ooit (Interview met

.

Hillenraad SUB40, 2018

^

Hoogheemraadschappen -Delfland, -Schieland, Krimpenerwaard, Rijnland, 2019

*

Innovatiepact GPWH, 2018

*

Inventarisatie Oostland, Grootscholten Consultancy, 2018

*

Investeringen glastuinbouwcluster Lansingerland’ (Wageningen Economic Research, 2021)

*

Kadaster: topotijdreis.nl

*

Kansen in de keten: naar een weerbare plantaardige sector in

*

Kiesmbo.nl

*

Klimaatakkoord. https://www.klimaatakkoord.nl/binaries/klimaatakkoord/documenten/publicatiesZ2019Z03Z07Zachtergrondnotitie-glastuinbouw-ontwerp-klimaatakkoordZNotitie-Klimaatakkoord-Glastuinbouw_def.pdf

*

Land van Glas, Koen van Wijk, 2017

*

Lansingerland: Innovatieve glastuinbouwgemeente van wereldformaat, WUR, 2020 (T20.04088)

*

Noord-Holland, LEI Wageningen UR. 2015.

*

Noord-Holland, Wageningen Economic Research, 2016.

*

Ontwerp Omgevingsvisie 1.0 (T21.05411).

*

Planbureau voor de Leefomgeving, 2017. Stedelijke regio’s als motoren van economische groei. Wat kan beleid doen?

*

Plan van aanpak Horti Science visie ŭ Uitvoeringsprogramma, 2020 (T20.13564).

*

Positie primaire producent in de keten: samenwerking en prijsvorming, Wageningen Economic Research. 2018

*

R. van den Ende, dir. HOT Ontwikkelingsbedrijf Nederland

*

Review Horti Science visie, BRINK, 2021 (T21.09075).

*

Ruimtelijke verdiencapaciteiten Greenport Westland-Oostland, Wageningen Economic Research. 2016.

*

Samenwerking Oostland, 2019

Horti Science visie I Geraadpleegde bronnen

59

^

Sierteelt in de biobased economy: Screening van siergewasextracten op werking voor de plantgezondheid en de farmacie; Wageningen Plant Research/BU Glastuinbouw. 2016

^

TNO, R10387, 2014

•

Toekomstbestendig glastuinbouwcluster Greenport West-Holland. Campusaanvraag Oostland - Horti Science

^

TwynstraGudde, 2021. Doorontwikkeling Horti Science Park (T21.09023).

^

Vanille uit de Nederlandse kas: Nedervanille, Wageningen Plant Research/ BU Glastuinbouw. 2017.

^

Verkeersmodel Metropoolregio Rotterdam Den Haag 2.0, 2018

Parc Oostland, Wageningen UR Glastuinbouw. 2018

Verkenning Duurzame Warmte Oostland, Warmte

^

Verslag van de consultatie Horti Science visie en uitvoeringsagenda (T21.09031).

^

Vertical Farming: teelt en keten, Wageningen University & Research.2019

^

Vlakblad Groente en Fruit. 2017.

^

Wageningen Economic Research, 2021. Investeringen glastuinbouwcluster Lansingerland.

•

Wageningen Economic Research, 2020. Glastuinbouw Lansingerland op de kaart

^

Wageningen Universiteit & Research, 2017. Lucht zuiveren met planten en bomen.

•

Wageningen Universiteit & Research, 2019. De kracht van glas: Hoe ziet het productassortiment voor de

•

Warmte transitie atlas, Provincie Zuid-Holland

•

Werkboek Westland, Gemeente Westland en provincie Zuid-Holland. 2016.

Lansingerland

•

bedekte teelt er in 2050 in Nederland uit?

Horti Science visie I Geraadpleegde bronnen

60

o

BEGRIPPENLIJST:

m

S

DEFINITIE

DIP

Dutch Innovation Park

GPWH

Greenport West-Holland

PBL

Planbureau voor de Leefomgeving

SDG

Sustainable Development Goals

WUR

Wageningen Universiteit & Research Glastuinbouw & Bloembollen

WSP ZHC

WerkgeversServicepunt Zuid-Holland Centraal

BEGRIP

OMSCHRIJVING

A12-Corridor

Een samenwerking van de gemeenten Lansingerland, Waddinxveen, Zoetermeer en Zuidplas, provincie Zuid-Holland en VNO-NCW West met diverse partners en belanghebbenden om samen de A12-corridor te ontwikkelen tot een sterke logistieke hotspot.

Biobased (Greenport West-Holland)

De Biobased Economy (BBE) is een economie die plantenstoffen uit (nieuwe) gewassen en reststro­ men uit de glastuinbouw inzet als toegevoegde waarde voor verschillende toepassingen. BioBased Greenport West-Holland is het samenwerkingspro­ gramma in de regio.

Bleizo-West

Het nog te ontwikkelen gebied op de grens van de gemeenten Zoetermeer en Lansingerland.

Challenges

Uitdagingen en competities op het gebied van inno­ vatie waar deelnemers (onderwijs, bedrijfsleven, start-ups etc.) proberen met de beste oplossing te komen. Voorbeelden zijn: ‘Kunstmatige Intelligentie in de Kas’, ‘Aardgasvrije Kas’ en ‘Vertical Farming’.

CO2-emissie

De uitstoot van kooldioxidedampen, ook genoemd broeikasgassen.

Cross-over (innovaties)

Innovaties van een sector die worden toegepast in een andere sector.

Cultuurhuis Blok B

Een te realiseren cultuurhuis in Berkel met onder andere: een bibliotheek, een filmhuis en theater.

Dubbelgebruik water

Bij dubbelwatergebruik wordt in een kelder he­ melwater opgeslagen voor gebruik als gietwater. Bij hevige neerslag wordt de kelder ingezet als waterberging.

Dutch Fresh Port

Een samenwerkingsverband van Barendrecht, Rid­ derkerk en Rotterdam, de provincie Zuid-Holland en de ondernemers in het gebied gericht op logistiek van Agri/Fresh/Food producten.

Dutch Innovation Park (DIP)

Een bedrijvenpark In Zoetermeer voor toegepaste innovaties op het gebied van cyber security, big data, smart mobility en e-health & care.

Ecosysteem

Het totaal aan randvoorwaarden waar bestaande bedrijven door kunnen floreren en nieuwe bedrijven aangetrokken worden. Het gaat om talent, toegang tot technologie, beschikbaarheid van start- en doorgroeikapitaal en fysieke vestigingscondities.

Horti Science visie I Begrippenlijst