T21.01062 Accommodatieplan Sport 2021-2030 (concept)

Accommodatieplan Sport 2021-2030

Afdeling: Maatschappelijke Opgaven Versienummer: 1.0 Datum: 15 maart 2021 Corsanummer: T21.01062

T21.01062

Inhoudsopgave Samenvatting 4 1 Inleiding en leeswijzer 7 1.1 Over de totstandkoming van dit plan ................................................................7 1.2 Wijzigingen en aanvullingen gedurende het proces .................................................8 1.3 Leeswijzer ..................................................................................................8 2 Juridisch-, beleids- en financieel kader 9 2.1 Wettelijk kader: zorgplicht bewegingsonderwijs .................................................9 2.2 Beleidskaders ..............................................................................................9 2.3 Sportvisie ‘Scoren met sport’ ..........................................................................9 2.4 Toekomstperspectief ................................................................................... 11 2.5 Afbakening: georganiseerd sporten binnen de gemeentegrenzen .............................. 11 2.6 Financieel kader ......................................................................................... 13 2.7 Uitgangspunten .......................................................................................... 14 3 Sportaccommodaties in Lansingerland 155 3.1 Binnensportaccommodaties ..........................................................................

155 3.2 Buitensportaccommodaties ........................................................................... 166 3.3 Zwembad De Windas ................................................................................... 166 3.4 Niet-gemeentelijke accommodaties ................................................................ 166 4 Exploitatie, beheer en gebruik 177 4.1 Basisinfrastructuur en afwegingskader ............................................................. 177 4.2 Eigendom................................................................................................. 188 4.3 Inroostering ............................................................................................... 19 4.4 Beheer, vervanging en duurzaamheid ............................................................... 19 5 Vraag naar sport in 2030 211 5.1 Bevolkingsontwikkeling ................................................................................ 211 5.2 Landelijke trends ....................................................................................... 233 5.3 Trends in Lansingerland ............................................................................... 266 5.4 Gevolgen van corona op sportbeoefening .......................................................... 322 5.5 Conclusie: geraamde sportcapaciteit in 2030 .....................................................

344 5.6 Monitoring ............................................................................................... 366 6 Binnensport 377 6.1 Bewegingsonderwijs.................................................................................... 377 6.2 Sportbehoefte in 2030 ................................................................................. 377 6.3 Wensen verenigingen .................................................................................. 400 6.4 Oplossingsrichtingen ................................................................................... 400 7 Buitensport 422 7.1 Sportbehoefte in 2030 ................................................................................. 422 7.2 Capaciteit en wensen sportverenigingen ........................................................... 422

Accommodatieplan Sport 2021-2030

Pagina 2/66

T21.01062

8

Zwembad 500 Sportbehoefte in 2030 ................................................................................. 500 Huidige en toekomstige capaciteit .................................................................. 500 9 Afweging 522 9.1 Afwegingskader, financiële middelen, beschikbare capaciteit en ruimtelijke inpassing .. 522 9.2 Categorie 1: wettelijke verplichtingen .............................................................. 54 9.3 Categorie 2: capaciteitsproblemen oplossen ...................................................... 544 9.4 Categorie 3: uitbreidingen met toename sportparticipatie..................................... 555 9.5 Categorie 4: uitbreidingen met toename sportbeleving ......................................... 577 9.6 Categorie 5: beperkte capaciteitsproblemen ..................................................... 577 9.7 Categorie P: Prestatiesport ............................................................................ 59 9.8 Categorie X: grote uitbreidingen ..................................................................... 59 9.9 Investeringsprogramma ................................................................................ 600 Bijlage 1: prognose sporters 2030 622 Bijlage 2: kader voor uitbreiding accommodaties 644 Bijlage 3: raming kosten 4 e sportpark 655 Bijlage 4: samenvatting investeringswensen 666 8.1 8.2

Accommodatieplan Sport 2021-2030

Pagina 3/66

T21.01062

Samenvatting Doelstelling In het Accommodatieplan Sport 2021-2030 leggen wij de kaders vast voor de uitbreiding van fysieke voorzieningen voor sportbeoefening in onze gemeente tot 2030. Het gaat hierbij om de binnensport, buitensport en het zwembad. Het aantal inwoners in onze gemeente groeit de komende jaren en de vraag naar sportaccommodaties is aan verandering onderhevig. Om de kwaliteit van leven in Lansingerland vast te houden en invulling te geven aan onze ambities zoals vastgelegd in onze sportvisie is het belangrijk om een integraal beeld vast te stellen van de gewenste aanpassingen en uitbreidingen van onze sportaccommodaties. Tegelijkertijd staat onze financiële positie onder druk en moeten we scherpe keuzes maken over de inzet van onze middelen en inzet. Het voorliggende plan is geen beleidsnota: onze doelstellingen voor sport in onze gemeente legden wij in 2019 vast in onze sportvisie. Dit plan is een onderdeel van de uitwerking hiervan. Het uiteindelijke resultaat van dit accommodatieplan is het vaststellen van een afgewogen, concreet en gedragen investeringsprogramma voor wenselijke sportaccommodaties in onze gemeente. Wij betrokken de gebruikers van onze accommodaties vanaf het begin bij de kaders en de uitvoering van dit plan.

Wettelijk- en beleidskader Onze wettelijke taken op het gebied van het realiseren en exploiteren van sportaccommodaties zijn beperkt: wij hebben alleen een wettelijke taak voor het faciliteren van bewegingsonderwijs. Sportbeoefening is hiernaast een belangrijk middel om gezondheid, het welzijn en de samenhang in onze gemeente te bevorderen. In onze Sportvisie ‘Scoren met Sport’ legden wij onze ambities voor sportbeoefening vast. Het accommodatieplan geeft deels invulling aan deze ambities voor de georganiseerde sport in onze gemeente: sportaanbod gerealiseerd door sportverenigingen en – bonden voor de eigen leden. Afwegingskader nieuwe investeringen Naast de afweging die wij in dit plan voorleggen is het belangrijk dat wij ook toekomstige uitbreidings- en investeringswensen integraal afwegen. Wij stellen hiertoe in dit plan een afwegingskader vast aan de hand waarvan wij toekomstige wensen beoordelen. Besluitvorming over aanvullende investeringen vindt altijd plaats bij het vaststellen van de kadernota en/of de begroting aan de hand van dit afwegingskader. Sport in 2030 Om te bepalen of onze accommodaties ook in de toekomst nog kunnen voldoen aan de vraag naar sport en welke uitbreidingen wenselijk zijn, stelden wij op basis van de bevolkingsprognose en de trends in de sportbeoefening in Nederland en Lansingerland een prognose op van de aantallen sporters in 2030.

Wij verwachten dat het aantal deelnemers aan door verenigingen georganiseerde sportactiviteiten in deze periode toeneemt met 15,5%. Omdat deze ontwikkeling afhankelijk is van toekomstige ontwikkelingen die zich lastig laten voorspellen brengen wij de komende periode tenminste éénmaal per twee jaar in beeld of de werkelijke ontwikkelingen in lijn zijn met onze verwachtingen. Capaciteit in 2030 Op basis van de bovenstaande prognose voerden wij berekeningen uit naar de huidige en toekomstige capaciteit van de sportaccommodaties. Hierbij hanteren wij de normen die verschillende sportbonden aanhouden voor het bepalen van de capaciteit. Deze berekeningen Accommodatieplan Sport 2021-2030

Pagina 4/66

T21.01062

bevestigen dat we de afgelopen 15 jaar ‘op de groei’ hebben geïnvesteerd. De meeste accommodaties hebben voldoende capaciteit om de geprognosticeerde groei van het aantal sporters tot 2030 op te vangen. Hierbij nemen wij de realisatie van een sporthal in Wilderszijde mee: deze is noodzakelijk om te voldoen aan de wettelijke taken die we hebben in het verschaffen van voldoende capaciteit voor het bewegingsonderwijs ten behoeve van de nieuw te realiseren scholen in dit gebied Hiervoor hebben wij al middelen opgenomen in de vastgestelde begroting. Buiten deze investering bestaan er geen wettelijke of juridische bepalingen die ons tot uitbreiding van onze sportaccommodaties verplichten. Wensen verenigingen Naast het uitvoeren van capaciteitsberekeningen van de bestaande accommodaties zijn wij ook in gesprek gegaan met verenigingen. Wij hebben hen gevraagd wat hun wensen zijn ten aanzien van uitbreiding en aanpassing van accommodaties. Deze wensen hebben wij geïnventariseerd en opgenomen in dit plan. Investeringsprogramma Op basis van de door de raad vastgelegde uitgangspunten wegen wij de uitkomsten van de capaciteitsberekeningen en de wensen van de verenigingen af. Deze berekeningen bevestigen dat we de afgelopen 15 jaar ‘op de groei’ hebben geïnvesteerd.

De meeste accommodaties hebben voldoende capaciteit om de geprognosticeerde groei van het aantal sporters tot 2030 op te vangen. Op basis hiervan zijn er tot 2030 beperkte aanvullende investeringen wenselijk: a. De aanleg van een extra hockeyveld op het terrein van Het Hoge Land. b. Het ombouwen van één natuurvoetbalveld naar kunstgras op Het Hoge Land. c. Een eenmalige bijdrage voor de realisatie van voorzieningen bij de beachvolleybalvelden in Bergschenhoek. Naast de bovenstaande investeringen (en de eerdergenoemde realisatie van de sporthal in Wilderszijde) stellen wij twee kostenneutrale maatregelen voor. Wij stellen waar mogelijk grond op de sportparken ter beschikking voor het realiseren van padelbanen. Het eigendom en de kosten voor aanleg en exploitatie van de banen komen voor rekening van de verenigingen zelf. Hiernaast werken wij mee aan de door HBR gewenste realisatie van een blaashal over een van de hockeyvelden. De kosten hiervan komen voor rekening van HBR zelf. Het bovenstaande leidt tot een aanvullend investeringsprogramma, bovenop de middelen die reeds opgenomen zijn in de huidige begroting en Meerjaren Investerings Programma 1 (MIP).

Extra zandhockeyveld Ombouw wedstrijdveld kunstgras Voorzieningen beachvolleybal (fase 2) Extra investeringen accommodatieplan Reservering accommodatieplan Effect op meerjarenbegroting

2021

2022

2023

25 25 85 -60

0 20 -20

0 100 -100

2024 0 0 0 200 -200

2025 46 47 93

2026 45 46 91

2027 45 46 91

200

200

200

-107

-109

-109

Figuur 0.1: voorgestelde investeringsprogramma en effect op de vastgestelde meerjarenbegroting

1 De middelen voor de realisatie van een extra sporthal in Wilderszijde zijn reeds opgenomen in de begroting.

Accommodatieplan Sport 2021-2030

Pagina 5/66

T21.01062

Besluitvorming over de bovenstaande investeringen nemen wij op in de integrale afweging bij de Kadernota 2022. De uitvoering van deze investeringen nemen wij mee bij de periodieke afweging in het kader van het vaststellen van het Meerjaren Investerings Programma. Monitoring De werkelijkheid zal altijd afwijken van zelfs de beste prognose. De uitkomsten van dit plan beschouwen wij daarom ook niet als een blauwdruk voor de toekomst maar als een richtingaanwijzer. De komende periode blijven wij checken of we met onze inzichten op de goede weg zitten. Zeker gezien de ontwikkelingen en mogelijke structurele effecten van het coronavirus is het zaak om de ontwikkelingen nauwgezet te blijven volgen. Om dit te bereiken zullen wij de komende periode tenminste éénmaal per twee jaar in beeld brengen of de algemene ontwikkelingen ten aanzien van de sportbeoefening in lijn is met onze verwachtingen. Op naar een sportief 2030 Met ons huidige sportaccommodaties en investeringen hierboven bevinden ons in een uitstekende uitgangspositie om onze ambitie te realiseren: in 2030 zijn wij de sportiefste gemeente in Nederland.

Accommodatieplan Sport 2021-2030

Pagina 6/66

T21.01062

1 Inleiding en leeswijzer In dit accommodatieplan leggen we vast hoe we op de middellange termijn omgaan met de fysieke voorzieningen voor georganiseerde sportbeoefening in onze gemeente. We leggen een integraal kader voor ten aanzien van investeringen in onze binnen- en buitensportaccommodaties en ons zwembad voor de komende tien jaar: wij regelen hierdoor meer vooraf en minder ad-hoc. Het doel van dit plan is het vaststellen van een concreet investeringsprogramma voor toekomstige investeringen in sportaccommodaties tot 2030. Het gaat hierbij om investeringen die nog niet in onze begroting en Meerjaren InvesteringsProgramma opgenomen zijn. De instandhouding van de huidig aanwezige voorzieningen is geborgd in de verschillende vastgestelde en vast te stellen Meerjaren OnderhoudsPlannen.

1.1

Over de totstandkoming van dit plan Het voorliggende plan is het resultaat van een uitgebreid proces dat startte in de zomer van 2019. In het onderstaande schema geven wij het doorlopen traject weer. Datum september – november 2019 15 oktober 2019 5 november 2019

Activiteit Een externe partij zette in deze periode een enquête uit onder alle gebruikers van onze accommodaties naar de ervaringen, wensen en knelpunten. Hiernaast voerden zij diverse individuele gesprekken met sportverenigingen. Informatieavond voor sportverenigingen waarin we het proces en de belangrijkste resultaten van het uitgevoerde capaciteitsonderzoek toelichtten. Toelichtende presentatie over de uitgangspuntennotitie tijdens een beeldvormende avond voor de Raad. Bespreking van de uitgangspuntennotie (T19.15532) in de Commissie

9 december 2019

Samenleving. Deze bespreking leidde tot aanpassing van de uitgangspuntennotitie die wij in raadsbrief U19.10045 toelichtten.

Januari 2020

Diverse bilaterale gesprekken met de gebruikers van accommodaties voor welke wij aanpassingen voorstellen en gebruikers die concrete knelpunten ervaren. Tweede informatieavond voor sportverenigingen. Tijdens deze avond bleek dat

5 februari 2020

met name buitensportverenigingen uit Berkel en Rodenrijs kritisch staan ten opzichte van een deel van de inhoud van het conceptplan. Wij informeerden de raad over deze avond in raadsbrief U20.01427.

februari- maart

Diverse bilaterale gesprekken met verenigingen over de inhoud van het

2020

accommodatieplan naar aanleiding van de presentatieavond op 5 februari.

Maart – oktober 2020 Juli 2020

Pauzering van het proces in verband met de Coronacrisis. Bijeenkomst raadsleden op initiatief van buitensportverenigingen Het Hoge Land. Bespreking mogelijke aanpassingen uitgangspunten van dit plan in de Commissie

8 oktober 2020

Samenleving. In raadsbrief U20.08679 lichtten wij toe hoe we de opmerkingen uit deze bespreking verwerken in de voorliggende rapportage. Extra/aanvullende uitvraag bij sportverenigingen naar ledenaantallen en wensen

December 2020

(in verband met de langere doorlooptijd van het proces vanwege corona) en naar hun ambities in het kader van prestatiesport.

Januari – februari 2021

Diverse bilaterale gesprekken met verenigingen.

Figuur 1.1: belangrijkste acties en mijlpalen bij het opstellen van het voorliggende plan

Accommodatieplan Sport 2021-2030

Pagina 7/66

T21.01062

Betrokkenheid van verenigingen Zoals uit de figuur 1.1 blijkt betrokken wij de gebruikers van onze accommodaties bij het opstellen van dit plan. Wij betrokken hen vanaf het begin bij de kaders en het opstellen van dit plan. Door middel van een enquête, informatieavonden, diverse bilaterale gesprekken en een herhaalde uitvraag in december 2020 vroegen wij hen om input en medewerking bij het opstellen van dit plan. Wij zijn alle verenigingen dankbaar voor hun inzet en meedenken en verwerkten de input zoveel mogelijk in ons plan.

1.2

Wijzigingen en aanvullingen gedurende het proces Naar aanleiding van de input van verenigingen tijdens de informatieavonden, bilaterale vervolggesprekken en besprekingen in de commissie Samenleving pasten wij het voorliggende plan op diverse punten aan. De belangrijkste wijzigingen zijn de volgende: 







 



1.3

Wij voerden extra onderzoek uit naar de prognose van het aantal sporters in 2030. Onderdeel hiervan was een nadere onderbouwing van de ontwikkeling van het aantal sporters door het combineren van de cijfers van de sportparticipatie met de (geactualiseerde) bevolkingsprognose (zie hoofdstuk 5.1) Wij voerden extra onderzoek uit naar de trends in de sportbeoefening en met name de gevolgen hiervan voor de sport in onze gemeente. Onderdeel hiervan was extra literatuuronderzoek en extern onderzoek door NOC*NSF (zie hoofdstuk 5.2 & 5.3). Wij lieten een ‘second opinion’ door het Mulier Instituut uitvoeren naar de uitgangspunten (hoofdstuk 5) en de berekeningsmethoden die wij hanteren bij het bepalen van het aantal sporters in 2030 (hoofdstukken 6.1, 7.1 en 8.1). Wij voerden een extra uitvraag uit onder alle bij ons bekende sportverenigingen naar hun actuele aantallen leden (buitensport) en hun wensen ten aanzien van het accommodatieplan. Waar gewenst voerden wij bilaterale gesprekken met verenigingen. Wij namen de realisatie van een vierde sportpark als optie mee in dit plan (hoofdstuk 7 & bijlage 3). Wij voerden een inventarisatie uit naar de mogelijkheid om prestatiesport in onze gemeente te ondersteunen. Om hier invulling aan te geven vroegen wij onze sportverenigingen of zij ambities hebben op het gebied van prestatiesport en zo ja, wat hiervoor nodig is (hoofdstuk 9).

Bij het bepalen van de capaciteit van de binnensport onderscheidden wij extra piekmomenten (hoofdstuk 6.1).

Leeswijzer In hoofdstuk 2 brengen wij de voor dit plan relevante beleidskaders en uitgangspunten in beeld. In hoofdstuk 3 geven wij een overzicht van de sportaccommodaties in onze gemeente. Op basis van de groei van ons aantal inwoners en landelijke en lokale trends bepalen wij in hoofdstuk 4 de huidige en toekomstige behoefte aan sport in onze gemeente. In hoofdstuk 5 gaan wij nader in op de exploitatie, beheer en het gebruik van onze accommodaties. In de hoofdstukken 6, 7 en 8 gaan wij nader in op achtereenvolgens de binnensport, buitensport en het zwembad. Hierin vergelijken wij de in hoofdstuk 4 geraamde sportbehoefte met onze huidige accommodaties, inventariseren wij knelpunten en inventariseren wij wensen die leven bij gebruikers. Op basis hiervan maken wij in hoofdstuk 9 aan een afweging over de noodzakelijke en wenselijke uitbreidingen van onze sportaccommodaties tot 2030.

Accommodatieplan Sport 2021-2030

Pagina 8/66

T21.01062

2

Juridisch-, beleids- en financieel kader In dit hoofdstuk gaan we nader in op de kaders van het voorliggende accommodatieplan. Achtereenvolgens kijken we naar de wettelijke kaders (2.1) en de beleidskaders (2.2), waaronder in het bijzonder onze sportvisie en het toekomstperspectief (2.3 en 2.4). Hiernaast definiëren we de afbakening van dit plan (2.5), gaan we nader in op de financiën die gemoeid zijn met sportaccommodaties (2.6) en verwijzen wij naar de uitgangspuntennotitie van dit plan die we in 2019 vaststelden (2.7).

2.1

Wettelijk kader: zorgplicht bewegingsonderwijs De wettelijke verplichtingen van gemeenten op het gebied van bewegen en sporten zijn beperkt: wij hebben alleen een wettelijke taak2 op het gebied van bewegingsonderwijs. Wij zijn verplicht om te zorgen voor voldoende- en adequate accommodaties voor bewegingsonderwijs, zodat iedere leerling van het primair- en voortgezet onderwijs twee uur per week bewegingsonderwijs kan krijgen3. Deze norm is voor het primair onderwijs in februari 2020 aangepast, deze bedroeg voorheen 1,5 uur per week. Scholen voor primair onderwijs hebben een overgangsperiode van drie jaar om te voldoen aan deze nieuwe norm. Gezien de wettelijke taakstelling vormt het (blijven) bieden van sportaccommodaties met voldoende capaciteit en kwaliteit voor bewegingsonderwijs de ondergrens van ons accommodatiebeleid.

2.2

Beleidskaders De realisatie en exploitatie van sportaccommodaties is geen doel op zich: het is een middel om sportbeoefening, gezondheid, het welzijn en de samenhang in onze gemeente te bevorderen. Bewegen en sporten zijns essentieel voor een fysiek en sociaal gezonde samenleving en sportaccommodaties zijn daarbij onmisbaar. De volgende beleidskaders zijn relevant voor de inhoud van dit accommodatieplan:      

Sportvisie ‘Scoren met sport’ (T18.07433); Integraal Huisvestingsplan Primair Onderwijs (T19.20885); Visienota Onderwijs 2017-2025 (T17.01857); Lansingerland Duurzaam (T18.08535); Beleidsplan Sociaal Domein 2018-2022 (T16.13619); Omgevingswet (naar verwachting 20214).

In de volgende paragraaf gaan we nader in op de inhoud van de sportvisie.

2.3

Sportvisie ‘Scoren met sport’ In het eerste kwartaal van 2019 stelden wij onze sportvisie vast. Hierin legden wij stevige ambities vast: wij willen dat iedereen in 2030 beweegt en kan sporten. Daarnaast zijn onze sportverenigingen in 2030 vitaal en onze sportaccommodaties zijn van goede kwaliteit en betaalbaar. De komende jaren werken we de sportvisie uit en concretiseren wij de doelstellingen die hierin opgenomen zijn in vier deelplannen. Het voorliggende accommodatieplan vormt de

2 Op basis van de Wet op het Primair Onderwijs en de Wet op het Voortgezet Onderwijs 3 Aanvullend hierop hebben wij in onze verordening

vastgelegd dat de maximale afstand van school tot aan de sportaccommodatie maximaal 2 kilometer (primair onderwijs) of 5 kilometer (voortgezet onderwijs) is 4 De Omgevingswet bundelt wet- en regelgeving op het gebied van de fysieke leefomgeving. Het integrale karakter van de Omgevingswet, het centraal stellen van de leefomgeving en de ruimte voor initiatieven biedt kansen om bewegen en sporten een plek te geven binnen de leefomgeving van de gemeente. Accommodatieplan Sport 2021-2030

Pagina 9/66

T21.01062

eerste stap van deze concretisering. Na het vaststellen van dit accommodatieplan stellen we een tarievennota voor de sport op. In 2022 richten wij ons op bewegen en spelen in de openbare ruimte door middel van de beleidsplannen ‘speel- en beweerruimte’ en ‘beweegvriendelijke openbare ruimte’.

Figuur 2.1: uitwerking en concretisering sportvisie

Hieronder lichten we per ambitie uit de sportvisie toe op welke manier het accommodatieplan hieraan bijdraagt en/of invulling aan geeft.  Iedereen beweegt: in 2030 spelen, wandelen, fietsen en sporten al onze inwoners in de openbare ruimte Onze ambitie is dat iedereen in 2030 voldoende en met plezier beweegt. Hiervoor is het noodzakelijk dat er in onze gemeente voldoende en aantrekkelijke mogelijkheden en accommodaties zijn om in beweging te komen (en te blijven). Lansingerland gaat de komende jaren nog flink groeien. Het is belangrijk de capaciteit van de sportaccommodaties af te stemmen op de groei van onze bevolking.  Iedereen kan sporten: in 2030 sport het overgrote deel van onze inwoners en wij maken dat mogelijk voor iedereen Onze ambitie is dat onze inwoners bewegen en sporten in 2030 als vanzelfsprekend onderdeel van hun leven zien. Tot 2030 zetten we ons in om dit doel te bereiken voor alle inwoners van Lansingerland, met extra aandacht voor kinderen, jongeren, senioren en mensen met een beperking. Dit betekent onder andere dat onze sportaccommodaties fysiek toegankelijk moeten zijn voor alle doelgroepen en dat het aanbod afgestemd is op de vraag van deze doelgroepen.

 Vitale sportverenigingen: in 2030 zijn onze sportverenigingen vitaal en onze sportaccommodaties zijn van goede kwaliteit en betaalbaar Om te voldoen aan de vraag van sporters van de toekomst hebben we twee dingen nodig: een stevige sportsector en passende voorzieningen. Het is belangrijk dat er voldoende en kwalitatieve accommodaties beschikbaar zijn die passen bij de behoefte van het groeiend aantal inwoners. Slim omgaan met de bestaande capaciteit van onze accommodaties is daarvoor een vereiste.

Accommodatieplan Sport 2021-2030

Pagina 10/66

T21.01062

2.4

Toekomstperspectief Het accommodatieplan heeft een relatie met de Samenlevingsvisie en het Toekomstperspectief Lansingerland dat komend jaar wordt uitgewerkt. Dit toekomstperspectief gaat uit van tien samenhangende opgaven die essentieel zijn om de kwaliteit van leven in Lansingerland vast te houden en bijdragen aan een krachtige samenleving. Voldoende en passende sportaccommodaties leveren een belangrijke bijdrage aan deze krachtige samenleving. Met dit plan geven we hierdoor invulling aan een deel van deze opgaven.

2.5

Afbakening: georganiseerd sporten binnen de gemeentegrenzen Het is belangrijk om te benadrukken dat de inhoud van dit plan geen betrekking heeft op de totale sportbeoefening in onze gemeente. Om onderscheid aan te brengen onderscheiden drie verschillende segmenten van sportbeoefening5:   

Georganiseerde sport: sportaanbod gerealiseerd door sportverenigingen en –bonden voor de eigen leden. Anders-georganiseerde sport: sportaanbod door commerciële sportaanbieders voor klanten of eenmalige gebruikers. Ongeorganiseerde sport: sportbeoefening zonder tussenkomst van een organisator of aanbieder in de openbare ruimte, zoals hardlopen, wandelen en fietsen.

Dit accommodatieplan richt zich op de georganiseerde sport in onze gemeente. Een deel van onze binnensportaccommodaties wordt ook gebruikt voor anders-georganiseerde sport: dit nemen wij mee in de capaciteitsberekeningen in hoofdstuk 6. Na vaststelling van dit accommodatieplan richten wij ons in 2022 op sportbeoefening in de openbare ruimte met de in paragraaf 2.3 genoemde de beleidsplannen ‘speel- en beweerruimte’ en ‘beweegvriendelijke openbare ruimte’. Hiermee vergroten wij in de reikwijdte van ons sportbeleid tot naar schatting driekwart van de sportbeoefening in onze gemeente. In de figuur hiernaast is weergegeven welke percentage van alle Nederlanders die aangeven wekelijks te sporten gebruik maakt van aanbod uit het hierboven beschreven segmenten. Hieruit blijkt dat georganiseerd sporten ongeveer een kwart van de totale sportbeoefening uitmaakt. Er is overigens sprake van een overlap tussen de segmenten: 30% van de sporters beoefent sporten in meerdere segmenten. De hierboven beschreven verdeling in segmenten is ook in onze gemeente relevant. De figuur op de volgende pagina geeft aan dat het aantal inwoners in Lansingerland dat wekelijks sport ongeveer 2,5 maal zo hoog is als het aantal leden dat (via een vereniging) is aangesloten bij een sportbond. 5 Bron: Brancherapport Sport, KPMG 2019

Accommodatieplan Sport 2021-2030

Pagina 11/66

% inwoners dat wekelijks sport vs. Aantal leden sportbonden

T21.01062

70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% 2014

2015

2016

2017

2018

2019

Astitel Sportdeelname wekelijks

Leden sportbonden

Figuur 2.3: lidmaatschap sportbonden vergeleken met wekelijkse sporters, 2019 (bron: NOC*NSF)

% respondenten burgeranel dat aangeeft deze spot te beoefen

Als we kijken naar de sporten die in onze gemeente het meest beoefend worden, zien we dat vooral vrijetijdssporten (sporten in de openbare ruimte zoals hardlopen, vissen en fietsen), fitness en krachtsporten populair zijn. Omdat deze sporten niet beoefend worden in gemeentelijke sportaccommodaties vallen deze buiten het kader van dit plan. In de onderstaande figuur zijn de meest beoefende sporten in onze gemeente weergegeven, waarbij alleen de sporten die in groen aangegeven zijn geheel of gedeeltelijk in gemeentelijke sportaccommodaties beoefend worden. 40% 35% 30% 25% 20% 15% 10% 5% 0%

Figuur 2.4: Meest beoefende sporten in Lansingerland (bron: NOC*NSF)

`

Op basis van het voorgaande schatten wij in dat de in dit plan opgenomen accommodaties

gebruikt worden bij een kwart tot een derde van alle sportactiviteiten in onze gemeente.

Accommodatieplan Sport 2021-2030

Pagina 12/66

T21.01062

Binnen de gemeentegrenzen Naast de hiervoor toegelichte afbakening aan de hand van verschillende segmenten van sportbeoefening hanteren wij ook een ruimtelijke afbakening: wij richten ons in deze rapportage zich op sportbeoefening binnen de gemeentegrenzen van Lansingerland. Sportbeoefening en –accommodaties buiten onze gemeente vallen nemen wij hierin niet mee. Uit de eerder uitgevoerde burgerpeiling blijkt dat het merendeel van de respondenten (87%) binnen de gemeentegrenzen sport. Er zijn dus ook inwoners van onze gemeente die hun sport buiten de gemeentegrenzen beoefenen, net zoals er inwoners uit omliggende gemeenten zijn die hier komen sporten. Bij de bepaling van de benodigde capaciteit gaan wij ervan uit dat deze in- en uitstroom van sporters elkaar in evenwicht houdt.

2.6

Financieel kader In deze paragraaf geven wij een overzicht van de financiering van georganiseerd sporten in Nederland en Lansingerland. Nederland In de onderstaande figuur zijn de bijdragen van verschillende partijen aan de kosten van de beoefening van georganiseerde sporten in Nederland over 2018 weergegeven. De verschillende Nederlandse overheden gaven in 2018 netto bijna € 1 miljard euro uit aan georganiseerd sporten6. Het overgrote deel hiervan was afkomstig van gemeenten en betreft het realiseren, exploiteren en tegen een niet-kostendekkend tarief ter beschikking stellen van sportaccommodaties aan sporters. De jaarlijkse kosten van gemeentelijke sportaccommodaties bedragen circa € 1,0 miljard. Hiertegenover staan huurinkomsten van sportverenigingen van circa € 235 miljoen per jaar. De dekking van deze kosten is derhalve 24% (2018). Dit komt neer op een ‘onzichtbare’ subsidie aan gebruikers van gemeentelijke accommodaties van ruim € 750 miljoen op jaarbasis. Deze subsidie komt alleen ten goede aan de 61% van de sporters die hun georganiseerd sportbeoefening uitvoeren in van de gemeente gehuurde accommodaties7. Naast deze accommodatie gerelateerde kosten geven gemeenten jaarlijks circa € 200 miljoen uit aan sportstimulering.

Sporters zelf gaven in 2018 ruim € 1,0 miljard uit aan de beoefening van georganiseerde sporten, waarvan € 700 miljoen aan contributies en € 300 miljoen aan sporthoreca. Hierbij is

6 Exclusief zwembaden en voorzieningen in de openbare ruimte. Bron: KPMG 7 De andere sporters maken gebruik van een accommodatie die in bezit is van de vereniging zelf (16%) of

maken geen gebruik van een accommodatie (23%). Deze cijfers betreffen alleen het segment georganiseerd sporten (zie paragraaf 2.4). Accommodatieplan Sport 2021-2030

Pagina 13/66

T21.01062

een verschil tussen georganiseerd en ander-georganiseerd sporten. Over het algemeen is sporten in verenigingsverband (gemiddeld € 135,- per jaar) substantieel goedkoper dan sporten bij commerciële sportaanbieders (gemiddeld € 500,- per jaar). Het verschil hiertussen laat zich verklaren door de inzet van vrijwilligers en doordat gemeenten niet-commerciële gebruikstarieven voor sportaccommodaties rekenen. Lansingerland De netto-kosten van sportbeoefening in onze gemeente bedragen in 2021 bijna € 3,5 miljoen. In de onderstaande figuur is de opbouw van dit bedrag weergegeven.

Binnensport, waarvan: Kapitaallasten Onderhoud & Exploitatie Buitensport, waarvan: Kapitaallasten Onderhoud & Exploitatie Zwembad waarvan: Kapitaallasten

Totaal

Uitgaven XXX

Inkomsten XXXX

Netto-kosten XXXX

XXXX

XXXX

XXX

XXX

XXX XX

XXXX XXX XXX

XXX XXX

XXXX

XXXX

XXXX

Figuur 2.5: sport in de begroting jaarschijf 2021 (bedragen * € 1000,-, excl. interne uren en budgetten i.v.m. coronamaatregelen) <cijfers worden nog aangevuld>

Uit de bovenstaande figuur blijkt dat meer dan 90% van de kosten van sport in onze gemeentelijke sport begroting betrekking heeft op de realisatie en instandhouding (kapitaallasten) en onderhoud en exploitatie van sportaccommodaties. Deze kosten zijn beperkt beïnvloedbaar: als een accommodatie eenmaal is aangelegd zijn de kapitaallasten over de vastgelegde afschrijvingsperiode een gegeven. De kosten voor onderhoud en exploitatie zijn noodzakelijk om de accommodatie geschikt te laten blijven voor de beoefening van de verschillende soorten sporten. Deze eisen worden onder andere vastgesteld door de verschillende sportbonden. De beperkte beïnvloedbaarheid van deze kosten illustreert de noodzaak van het voorliggende accommodatieplan en accommodatiebeleid: hier worden immers de keuzes vastgelegd op basis waarvan besluiten genomen worden die bepalend zijn voor de uitgaven aan sport van de komende jaren. De netto-kosten van de georganiseerde sport bedragen in Lansingerland op basis van de bovenstaande cijfers € XXX,- per verenigingslid per jaar8. Deze bijdrage is hoger dan de bijdrage van de gemiddelde sporter in Nederland zelf (€ 135,- per jaar).

2.7

Uitgangspunten Voordat wij startten met het opstellen van het voorliggende accommodatieplan stelden wij een uitgangspuntennotitie vast (T19.15532). Hierin leggen wij een aantal richtinggevende uitspraken vast over de opzet, afbakening en inhoud van het voorliggende accommodatieplan. Waar relevant verwijzen wij naar deze uitgangspunten.

8 Exclusief sportbeleid, inclusief het zwembad. In deze berekening is geen rekening gehouden met de kosten

voor de invulling van de wettelijke taak op het gebied van bewegingsonderwijs. Accommodatieplan Sport 2021-2030

Pagina 14/66

T21.01062

3 Sportaccommodaties in Lansingerland Onze gemeente heeft een divers aanbod aan binnen- en buitensportaccommodaties. In dit hoofdstuk geven we een overzicht van deze accommodaties.

3.1

Binnensportaccommodaties Lansingerland beschikt over tien multifunctionele binnensportaccommodaties, verspreid over de drie kernen. Hierbij onderscheiden wij vier typen voorzieningen: Type

Gebruiksmogelijkheden 1 zaaldeel

Gymzaal

Deze kleinste accommodatie is geschikt voor onder meer bewegingsonderwijs, gym, dans, tafeltennis en verdedigingssporten, maar niet voor de meeste balsporten. 2 zaaldelen

Sportzaal

Een sportzaal heeft het formaat van circa twee gymzalen en een hoogte van minimaal 7 meter. Geschikt voor de meeste balsporten op trainingsniveau. 2 of 3 zaaldelen Een sporthal heeft als basis de maatvoering van drie gymzalen en een zaalhoogte van

Sporthal

minimaal 7 meter. Veel reguliere balsporten kunnen op wedstrijdniveau alleen in een sporthal worden beoefend.

Overige

Naast de bovenstaande zalen hebben wij een aantal dojo’s, danszalen en een turnhal.

sportruimten

Deze accommodaties zijn geschikt voor vechtsporten, dans, yoga en turnen.

Figuur 3.1: verschillende soorten binnensportaccommodaties

Bleiswijk

Berkel en Rodenrijs

Bergschenhoek

De onderstaande figuur geeft een overzicht van de accommodaties in onze gemeente. Nr.

Accommodatie

1

Het Berghonk

2

De Ackers

3

De Zijde

4

Anjerdreef

5

Oostmeerhal

6

Sterrenhal

7

Westpolder 2

type

afmetingen

zaaldelen

gymzaal

28 x 16 x 7

1

danszaal

12 x 6,5 x 3

-

sporthal

42 x 24 x 7

3

dojo/danszaal

12 x 12 x 3,5

-

sporthal

45 x 24 x 9

3

gymzaal

22 x 13 x 6

1

turnhal

33 x 29 x 9

-

danszaal

22 x 13 x 6

-

sportzaal

28 x 22 x 7

2

sporthal 1

44 x 36 x 8

2

sporthal 2

44 x 26 x 7

2

Sportzaal

32 x 22 x 7

2

Dojo/danszaal

16 x 10 x 3,5

-

gymzaal

28 x 14 x 7

1

gymzaal

28 x 16 x 7

1

8

Lijsterlaan

9

Rijneveen

Sporthal

35 x 24 x 7

3

10

Het sportpalet

Gymzaal

24 x 17 x7

1

Tafeltennis + bar

-

Figuur 3.2: overzicht binnensportaccommodaties

Accommodatieplan Sport 2021-2030

Pagina 15/66

T21.01062

3.2

Buitensportaccommodaties Onze buitensportaccommodaties liggen geclusterd in drie sportparken. In de onderstaande figuur is weergegeven welke sporten op deze sportparken beoefend kunnen worden. Het Hoge Land

De Sporthoek

Berkel en Rodenrijs 

Voetbal



Hockey



Tennis



Handbal



Jeu de boules

Merenveld

Bergschenhoek

Bleiswijk



Voetbal



Voetbal



Tennis



Hockey



Honk- en Softbal



Tennis



Atletiek



Korfbal



Jeu de Boules

Figuur 3.3: overzicht aanwezige accommodaties op sportparken

Zwembad De Windas Zwembad de Windas is een modern zwembad gelegen in het Annie MG Schmidtpark. Het zwembad is gemeentelijk eigendom en wordt geëxploiteerd door Sportfondsen Lansingerland. Het zwembad biedt de volgende voorzieningen:  Een wedstrijdbad;  Een doelgroepenbad;  Een recreatiebad;  Een peuterbad;  Een glijbaan;  Een buitenbad;  Een buitenpeuter-/kleuter-/kinderbad.

3.4

Niet-gemeentelijke accommodaties Naast de in de voorgaande paragrafen geïnventariseerde accommodaties zijn er in onze gemeente een aantal sportvoorzieningen die door derden uitgebaat worden. De onderstaande figuur geeft een (niet-compleet) overzicht van de belangrijkste voorzieningen. Met uitzondering van het gebruik door scholen vallen deze accommodaties buiten het voorliggende plan.

Gymzalen van scholen Multifunctionele sporthal

Verenigingsaccommodaties

Commerciële accommodaties



Gymzaal Gouden Griffel



Gymzaal Pius X



Sporthal Vermeulen (TOGB, het Hoge Land)



De Rotonde (dojo/danszaal, het Hoge Land)



Schietbaan (het Hoge Land)



Tafeltennis Den Opper



Tennishal ATV Berkenrode



Sport- en Racketcentrum Bleiswijk



Outdoor Valley

Figuur 3.4: overzicht niet-gemeentelijke sportaccommodaties

Accommodatieplan Sport 2021-2030

Pagina 16/66

T21.01062

4 Exploitatie, beheer en gebruik In dit hoofdstuk gaan we in op de wijze waarop we omgaan met onze sportaccommodaties. We kijken daarbij achtereenvolgens naar de sporten die wij wel en niet ondersteunen door het realiseren van accommodaties en de wijze waarop we omgaan met het afwegen van nieuwe investeringen (4.1), het eigendom en de inroostering van onze accommodaties (4.2 & 4.3) en het beheer, onderhoud en duurzaamheid hiervan (4.4).

4.1

Basisinfrastructuur en afwegingskader Uit de inventarisatie uit hoofdstuk 3 blijkt dat wij een breed spectrum aan sporten ondersteunen door het realiseren en exploiteren van accommodaties. Zoals wij in paragraaf 2.5 aangaven rekenen wij voor het gebruik van deze accommodaties geen kostendekkende gebruiksvergoedingen. Hierdoor is er sprake is van een indirecte subsidiering van verenigingen en individuele sporters. De keuze van de sporten waar we wel en geen accommodaties voor realiseren is grotendeels het gevolg van historische beslissingen. Het huidige aanbod is breed en bied voor (bijna) elk wat wils. Wij koesteren deze voorzieningen en het gebruik dat hiervan gemaakt wordt en duiden het huidige aanbod aan als de ‘basisinfrastructuur’ van de sport in Lansingerland. Met de basisinfrastructuur duiden wij de sportaccommodaties aan die wij zelf realiseren, exploiteren en tegen een niet-kostendekkend tarief ter beschikking stellen aan verenigingen en andere gebruikers. De kosten van deze accommodaties zijn opgenomen in de gemeentelijke begroting. Voorzieningen die niet door de gemeente gerealiseerd en/of geëxploiteerd worden (bijvoorbeeld door verenigingen zelf, al dan niet met een eenmalige bijdrage van de gemeente) vallen hierbuiten. De instandhouding van deze accommodaties is hiermee geen verantwoordelijkheid van de gemeente.

Verzoeken tot uitbreiding Regelmatig komt de vraag naar voren of wij accommodaties kunnen realiseren voor sporten die momenteel nog niet in onze gemeente aanwezig zijn. In termen van accommodatiebeleid kunnen we in dit geval spreken van een verzoek tot uitbreiding van de basisinfrastructuur. Ook krijgen wij verzoeken voor uitbreidingen van bestaande sportaccommodaties. Omdat het huidige financiële (en in veel gevallen ook ruimtelijke) kader geen rekening houdt met dergelijke uitbreidingen is dit ten alle tijden een besluit van de gemeenteraad. Om de afweging hierbij te faciliteren stellen we de onderstaande criteria vast waaraan we dergelijke verzoeken toetsen. Wij hanteren deze criteria bij besluitvorming over investeringen in sportaccommodaties, zowel in dit plan als bij toekomstige investeringen of verzoeken hiertoe. Criterium

Toelichting Sporten die kostendekkend/commercieel geëxploiteerd kunnen worden,

(commerciële) exploiteerbaarheid

waarvan dit gebruikelijk is of waarvan de kosten zelf door een vereniging/ organisator gedragen kunnen worden ondersteunen wij niet met accommodaties. Wij zien het niet als onze taak om te concurreren met de vrije markt en stimuleren ondernemerschap en eigen initiatief.

Bijdrage aan onze beleidsdoelen

Accommodatieplan Sport 2021-2030

Wij hebben ambities op het gebied van sporten en bewegen in onze gemeente. Sporten die wij ondersteunen dragen bij aan de realisatie van

Pagina 17/66

T21.01062

deze doelstellingen, bijvoorbeeld door mensen die normaal niet sporten aan te spreken of zich richten op specifieke doelgroepen. Sporten die wij ondersteunen worden beoefend in verenigingsverband. verenigingsverband

Hiermee stimuleren we ontmoetingen en versterken we de sociale structuur van onze gemeente.

directe lichamelijke inspanning Breedtesport Maatschappelijke meerwaarde

Sporten die geen lichamelijke inspanning vereisen (zoals honden- of denksporten) ondersteunen wij niet. Zoals vastgelegd in ons sportbeleid ondersteunen we alleen breedtesport, we realiseren geen voorzieningen voor topsport. Bij te realiseren accommodaties is sprake van een realistische en draagbare exploitatie. Om dit te bepalen maken we een afweging tussen kosten, de maatschappelijke meerwaarde en de aanwezige voorzieningen in omliggende gemeenten.

Besluitvorming alleen

Bij besluitvorming over uitbreidingswensen vindt plaats door middel van

bij kadernota en/of

een integrale afweging in de kadernota en/of de begroting. Wij nemen

begroting

geen tussentijdse besluiten. Bij verzoeken over uitbreiding van bestaande accommodaties hanteren wij

Wij hanteren de

de criteria zoals vastgesteld in de uitgangspuntennotitie (T19.15532).

bepalingen uit de

Hierbij zijn met name de bepalingen dat we de benodigde capaciteit

uitgangspuntennotitie

gemeente- en sportbreed beschouwen en hierbij de ‘40-75%-regel’ (zie paragraaf 7.2) hanteren relevant. Wij dagen verenigingen en sporters uit om zelf of in samenwerking met

Stimuleren eigen initiatief

ondernemers geschikte accommodaties te realiseren. Indien niet voldaan wordt aan een of meerdere van de hierboven beschreven criteria bekijken wij of wij binnen de gestelde financiële en beleidskaders bij kunnen dragen aan de realisatie, bijvoorbeeld door het beschikbaar stellen van gronden.

4.2

Eigendom Zoals uit het overzicht in hoofdstuk 3 blijkt zijn de meeste sportaccommodaties in onze gemeente gemeentelijk eigendom. Vanwege het belang van sport voor de samenleving, de samenhang en synergie met andere beleidsterreinen en de in de meeste gevallen onrendabele exploitatie (zie paragraaf 2.5) willen we dit in de toekomst zo houden. Hiervoor formuleren we de volgende richtinggevende uitgangspunten: 

Binnensportaccommodaties die noodzakelijk zijn voor het faciliteren van bewegingsonderwijs worden gerealiseerd door, en blijven in bezit van, de gemeente. De afgelopen jaren is het eigendom van een aantal gymzalen overgedragen aan schoolbesturen. Deze vorm van exploitatie beperkt onze mogelijkheden om deze accommodaties optimaal te gebruiken. Bij toekomstige uitbreidingen van onze accommodaties houden we het eigendom en de exploitatie zelf in de hand en streven we naar het realiseren van sportaccommodatie die naast het bewegingsonderwijs meerwaarde bieden voor de georganiseerde sport in onze gemeente.



De huidige eigendomssituatie blijft in principe ongewijzigd. Voor de meeste accommodaties bestaat er geen aanleiding om de eigendomssituatie te heroverwegen. Uitzondering hierop zijn (mogelijk) tennisbanen (zie hoofdstuk 7). Wanneer wij een wens voor privatisering/eigendomsoverdracht ontvangen baseren we ons standpunt hierover op de criteria in paragraaf 4.1 en een businesscase. In deze businesscase nemen we alle kosten en opbrengsten van de accommodatie over de afgelopen en komende 10 jaar en

Accommodatieplan Sport 2021-2030

Pagina 18/66

T21.01062

de relevante afschrijvingskosten op langere termijn op. We vergelijken de uitkomsten van deze businesscase met de exploitatielasten en –baten van vergelijkbare verenigingen en accommodaties.

4.3



Bij uitbreidingswensen dagen we initiatiefnemers uit. In een sterke en initiatiefrijke samenleving als Lansingerland vinden wij het niet vanzelfsprekend dat de gemeente altijd moet voorzien in de daarvoor benodigde voorzieningen en accommodaties. De afgelopen jaren zien wij dat onze verenigingen in toenemende mate bereid zijn zelf de handen uit de mouwen te steken en hiervoor financiële middelen te verzamelen. Dit heeft geleid tot een aantal mooie en aansprekende uitbreidingen van onze sportaccommodaties. Wij stimuleren dit eigen initiatief. Bij uitbreidingsvragen dagen wij, in aanvulling op de in paragraaf 5.1 genoemde criteria, dan ook in eerste instantie de initiatiefnemers uit om de benodigde voorzieningen zelf te realiseren. Bij uitbreidingen tot een goed onderbouwd plan zijn wij waar mogelijk bereid om ondersteuning te bieden door het ter beschikking stellen van gronden op basis van een recht van opstal die voldoet aan ons grondbeleid. Verdere inzet ‘in natura’ geschiedt tenzij anders bepaald tegen kostprijs.



De realisatie en exploitatie van kantines, verenigingshonken en kleedkamers (m.u.v. binnensportaccommodaties) blijft de verantwoordelijkheid voor verenigingen. Waar mogelijk en wenselijk faciliteren wij dit door de uitgifte van grond (waar beschikbaar) en het vestigen van een recht van opstal.

Inroostering Wij streven ernaar om onze beschikbare sportaccommodaties zo effectief mogelijk te (laten) gebruiken. Het optimaliseren van maatschappelijk rendement staat hierbij voorop. In dit kader stimuleren we multifunctioneel gebruik van sportkantines en velden. Dde inroostering van binnensportaccommodaties is hierbij een belangrijk instrument. Voor het inroosteren van het gebruik van onze binnensportaccommodaties hanteren wij de onderstaande voorrangsregeling: 1. primair onderwijs; 2. voortgezet onderwijs; 3. binnensportverenigingen Lansingerland; 4. buitensportverenigingen Lansingerland; 5. commerciële partijen Lansingerland (inclusief BSO’s); 6. partijen van buiten Lansingerland (zowel verenigingen als commercieel).

4.4

Beheer, vervanging en duurzaamheid Het beheer, de renovatie en vervanging van de in dit plan genoemde accommodaties is vastgelegd in beheerplannen. Hieronder valt ook de invulling van onze ambities op het gebied van duurzaamheid9. Deze onderwerpen vallen hiermee buiten de scope van het voorliggende plan. In het kader van het voorliggende plan formuleren wij twee aanvullende bepalingen die wij bij renovatie en nieuwbouw hanteren:

9 Zie de visie ‘Lansingerland Duurzaam’ en de quickscan ‘Verduurzamen gemeentelijk vastgoed’ (I19.12652).

Hierin is onder andere vastgelegd dat al onze gemeentelijke sportaccommodaties in 2035 aardgasvrij zijn, wij nieuwe binnensportaccommodaties energieneutraal (ENG) realiseren, wij alle verlichting in onze sportaccommodaties door LED vervangen (ook op de sportvelden) en dat we bij en bestaande panden overgaan tot verduurzaming op natuurlijke vervangingsmomenten, waardoor wij zo weinig mogelijk kapitaalvernietiging plegen. Wij verwerken deze uitgangspunten bij de actualisatie van het beheerplan gebouwen in 2021. Accommodatieplan Sport 2021-2030

Pagina 19/66

T21.01062





Voordat wij overgaan tot grotere investeringen in sportaccommodaties, bijvoorbeeld renovatie of groot onderhoud, nemen wij de actuele situatie in ogenschouw. Hierbij beschouwen wij onder andere de huidige intensiteit en vorm van gebruik, eventuele wachtlijsten, langjarige trends en wensen van de gebruikers. Indien sportverenigingen bij renovatie of de aanleg van nieuwe accommodaties of voorzieningen een hoger kwaliteitsniveau ambiëren dan opgenomen is in het beheerplan c.q. de begroting (bijvoorbeeld voorzieningen t.b.v. topsport of esthetische overwegingen) staan wij hier welwillend tegenover onder de volgende voorwaarden: o de meerkosten voor de aanleg, onderhoud en eventuele afwijkende afschrijvingsperiode gedragen worden door de betreffende sportvereniging; o afspraken hierover leggen wij vast in een aparte overeenkomst met een looptijd die overeenkomt met de afschrijvingstermijn van de betreffende voorziening; o Tenzij anders overeengekomen wordt bij renovatie/vernieuwing van de betreffende voorziening teruggegaan naar het oude kwaliteitsniveau.

Accommodatieplan Sport 2021-2030

Pagina 20/66

T21.01062

5 Vraag naar sport in 2030 In dit hoofdstuk stellen wij een prognose op van de vraag naar sportbeoefening in onze gemeente in 2030. Bij het bepalen hiervan gaan wij in op de volgende onderwerpen:  de groei van de bevolking van onze gemeente en de vertaling hiervan naar de toename van het aantal sporters (5.1);  landelijke trends in sportbeoefening (5.2);  lokale trends in sportbeoefening (5.3);  de invloed van corona op sportbeoefening (5.4). Op basis van het bovenstaande stellen wij in paragraaf 5.5 een prognose vast voor de vraag naar sportbeoefening in onze gemeente in 2030. Mede op verzoek van de commissie Samenleving van 8 oktober 2020 hebben wij extra onderzoek uitgevoerd en uit laten voeren naar de inhoud van dit hoofdstuk. Dit bestond uit het opvragen van extra advies bij NOC*NSF, literatuuronderzoek en het laten uitvoeren van een second opinion over de inhoud van dit hoofdstuk en de daaruit volgende berekeningsmethoden door het Mulier Instituut. Het Mulier Instituut geeft aan dat zij zich in grote lijnen kan vinden in deze inhoud. Zij deed enkele aanbevelingen voor aanscherpingen, deze zijn waar mogelijk verwerkt of toegelicht.

5.1

Bevolkingsontwikkeling Lansingerland is een groeigemeente. Sinds 2007 is het aantal inwoners in onze gemeente gegroeid van 48.000 tot ruim 62.000 in 2020. Deze groei zet de komende periode door, hierdoor zal ook de vraag naar sportbeoefening en –accommodaties groeien. Bij het opstellen van een prognose van deze vraag baseren wij ons op de bevolkingsprognose die wij jaarlijks opstellen. De in deze paragraaf gehanteerde cijfers zijn afkomstig uit de meest recente versie van deze prognose: ‘Bevolkingsprognose Lansingerland 2020-2030’, vastgesteld in juni 2020. Deze prognose is gebaseerd op de historische bevolkingsgegevens en een prognose van de woningbouw. Figuur 5.1 geeft de geprognosticeerde toename van het aantal inwoners van Lansingerland tot 2030 weer. Deze groei vindt met name plaats in de nieuwe wijk Wilderszijde, indien deze later opgeleverd wordt heeft dit een direct gevolg op de uitgangspunten van dit plan en de hierin opgenomen investeringswensen. 75.000

Inwoners gemeente Lansingerland

73.000 71.000 69.000 67.000 65.000 63.000 61.000 59.000 57.000 55.000 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 Figuur 5.1: werkelijke en geraamde ontwikkeling van het aantal inwoners van Lansingerland (bron: Bevolkingsprognose Lansingerland 2020-2030)

Accommodatieplan Sport 2021-2030

Pagina 21/66

T21.01062

Naar verwachting groeit het aantal inwoners van onze gemeente in 2030 tot ruim 73.000. Dit is een toename van 17% ten opzichte van 2020. Een bevolkingsgroei van 17% houdt niet direct in dat het aantal sporters in onze gemeente met ditzelfde percentage toeneemt. Er zitten immers grote verschillen in de sportdeelname van verschillende leeftijdsgroepen: zo is in onze gemeente 72% van de kinderen tussen 10 en 14 lid van een sportvereniging 10. Voor de leeftijdscategorie 35-39 is dit ‘slechts’ 21%. De onderstaande figuur geeft een overzicht van het percentage inwoners per leeftijdscategorie in Lansingerland dat lid is van één of meer sportverenigingen.

% iidmaatschap sportverening

80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0%

95+

90 t/m 94

85 t/m 89

80 t/m 84

75 t/m 79

70 t/m 74

65 t/m 69

60 t/m 64

55 t/m 59

50 t/m 54

45 t/m 49

40 t/m 44

35 t/m 39

30 t/m 34

25 t/m 29

20 t/m 24

15 t/m 19

10 t/m 14

5 t/m 9

0 t/m 4

Figuur 5.2: % inwoners van Lansingerland dat lid is van één of meer sportverenigingen in 2019 (bron: NOC*NSF)

In bijlage 1 lichten we toe hoe we de cijfers uit onze bevolkingsprognose combineren met gegevens over leden van sportbonden11 van het NOC*NSF om te komen tot een onderbouwde raming van de groei van het aantal sporters per leeftijdscategorie in 2030. Figuur 5.3 op de volgende pagina geeft de resultaten hiervan weer. Ter illustratie bij deze berekening: als onze gemeente het komende jaar groeit met 100 kinderen in de leeftijdscategorie 10-14 jaar leidt dit tot een (geprognosticeerde) groei van het aantal leden van sportverenigingen met 72. Een groei met 100 inwoners in de leeftijdscategorie 35-39 jaar leidt tot een (geprognosticeerde) groei van 21 extra leden van sportverenigingen.

Omdat het aantal ouderen in onze gemeente de komende jaren harder groeit dan de andere leeftijdsgroepen en ouderen minder vaak lid zijn van sportverenigingen is de uiteindelijk

10 Bron: NOC*NSF 11 Van de ruim 28.000 sportverenigingen in Nederland zijn ruim 80% aangesloten bij het NOC*NSF. Hoewel deze

cijfers dus niet alle sportverenigingen in onze gemeente betreffen en niet alle sporters die bij verenigingen actief zijn altijd aangesloten zijn bij de sportbond vormen, deze gegevens een goede basis om bij voor een raming van de impact van de invloed van de bevolkingstoename (ceteris paribus). Accommodatieplan Sport 2021-2030

Pagina 22/66

T21.01062

geprognotiseerde groei van het aantal leden van sportverenigingen met 15,5% iets lager dan de toename van de totale bevolking (17%). 35,0% 30,0% 25,0% 20,0% 32,2%

15,0% 10,0% 5,0%

17,7%

15,5%

8,6%

0,0% 4 t/m19

20 t/m 64

65 t/m 89

gemiddeld

Figuur 5.3: geraamde groei van leden van sportverenigingen ten gevolge van de bevolkingsontwikkeling bij gelijkblijvende sportparticipatie (Bron: bijlage 1)

De cijfers uit de bovenstaande figuur vormen de basis van onze raming van de vraag naar sport en sportaccommodaties in 2030. Het betreft hierbij cijfers ceteris paribus: ‘al het overige gelijk blijvend’. In deze cijfers wordt alleen rekening gehouden met de invloed van de groei van onze gemeente. Andere ontwikkelingen die de vraag naar sport- en sportaccommodaties beïnvloeden worden hierin buiten beschouwing gelaten. De belangrijkste vragen die we hierbij moeten beantwoorden zijn de volgende:  Blijft het percentage inwoners dat sport bij één of meer verenigingen in de toekomst gelijk?  Welke sporten worden de komende jaren populairder en naar welke sporten zal juist minder vraag zijn? In het vervolg van dit hoofdstuk gaan we in op de bovenstaande vragen. We kijken daarbij achtereenvolgens naar landelijke trends (5.2), lokale trends (5.3) en de invloed van het coronavirus (5.4).

5.2

Landelijke trends In deze paragraaf schetsen we de belangrijkste voor deze rapportage relevante landelijke trends in de sportbeoefening. We kijken hierbij zowel terug als vooruit: trends uit de afgelopen jaren kunnen doorgetrokken worden naar de toekomst en nieuwe trends kunnen gesignaleerd worden. De inhoud van deze paragraaf is gebaseerd op gegevens en onderzoeken van NOC*NSF, KPMG en het Mulier Instituut. Ontwikkeling sportdeelname: actievere ouderen, passievere jongeren Er bestaan verschillen van inzicht over de ontwikkeling van het totale aantal sporters in Nederland over de afgelopen 10 jaar. Volgens het CBS houdt de toename van het aantal sporters de afgelopen jaren met 0,6% gelijke tred met de groei van de bevolking. Het NOC*NSF laat over deze zelfde periode juist een stijging met bijna 3% zien. Omdat het

Accommodatieplan Sport 2021-2030

Pagina 23/66

T21.01062

onderzoek van het CBS het meest betrouwbare is en de basis vormt voor het sportbeleid van het Rijk12 houden we in de voorliggende rapportage deze cijfers aan. Uit de gegevens van het CBS blijkt dat iets meer dan de helft van de Nederlandse bevolking in 2018 minimaal één keer per week een sportieve activiteit ondernam. Hier staat tegenover dat 24% van de Nederlandse bevolking nooit sport. Per saldo zijn deze percentages stabiel, tussen de verschillende doelgroepen zijn echter verschillen te zien. Zo nam het aantal wekelijkse sporters onder 40+’ers, en met name 65+’ers, de afgelopen jaren sterk toe. Dit wordt veroorzaakt door vergrijzing maar ook met een verandering van leefstijl. De huidige generatie 65+’ers lijkt structureel meer te sporten dan voorgaande generaties. Onder jongeren (tot 20 jaar) is juist sprake van een afname. Dit wordt verklaard door een toename van tijdsbesteding aan digitale activiteiten zoals social media, streaming en gamen. Naast leeftijd blijft inkomens- opleidingsniveau een belangrijke indicator voor sportdeelname: 72% van de hoger opgeleiden in Nederland sport regelmatig, tegen 56% van lager opgeleiden. Verwachting tot 2030: stabiel aantal sporters KPMG verwacht dat de sportdeelname tot 2030 ongeveer gelijk zal blijven.

De toename van sportbeoefening door actievere ouderen is naar verwachting op termijn echter onvoldoende om de daling van de sportdeelname onder jongeren te compenseren. Doordat het aantal sportmomenten thuis, in de openbare ruimte en in commerciële ruimtes groeit wordt op termijn een iets lagere vraag naar accommodaties voor georganiseerd sporten verwacht. Verenigingslidmaatschap stabiel tot licht dalend Het aantal leden van sportverenigingen in Nederland laat de afgelopen jaren een stabiel tot licht dalende trend zien. Deze ontwikkeling kan deels verklaard worden door een verschuiving tussen de segmenten zoals beschreven in paragraaf 2.4: het aantal sporters dat gebruik maakt van commerciële voorzieningen en ongeorganiseerd sporten in de openbare ruimte nam de afgelopen jaren toe, waarschijnlijk deels ten koste van georganiseerd sporten. Deze ontwikkeling wordt op haar beurt verklaard door een gedeeltelijke verschuiving van de vraag naar sport. KPMG signaleert een verschuiving naar een meer flexibel aanbod waarbij sporters zich meer als ‘klant’ opstellen dan als lid van een vereniging. Verklaringen hiervoor worden gezocht in de toenemende welvaart en gebrek aan tijd. Deze trend lijkt zich de komende jaren door te zetten. Motivatie om te sporten: gezondheid, conditie en gezelligheid Sport wordt in toenemende mate gezien als onderdeel van een leefstijl.

De toegenomen aandacht voor gezond leven en bewegen lijkt zich de komende jaren voort te zetten. Desgevraagd geven sporters aan dat de belangrijkste reden om te sporten het verbeteren van de gezondheid en conditie en het bereiken van een gezond gewicht is. Opvallend is dat bij een aantal groeisporten, met name yoga en wandelen, de motivatie naast het fysieke aspect ook nadrukkelijk de mentale gezondheid betreft. Bij de motivatie van sporters is er sprake van een belangrijk verschil tussen georganiseerd en anders-georganiseerd sporten. Voor sporters die lid zijn van verenigingen is naast de bovengenoemde (gezondheid)motivaties ook gezelligheid en sociale contacten belangrijk. Het verbeteren van prestaties en winnen van wedstrijden speelt voor de meeste sporters een kleine rol, ook binnen de georganiseerde sport. 12 De gegevens van het CBS worden onder andere gebruikt door het RIVM en het SCP

Accommodatieplan Sport 2021-2030

Pagina 24/66

T21.01062

Verschuiven in de sport De vraag naar sport is niet stabiel: bepaalde sporten worden populairder, terwijl andere juist een dalende trend kennen in het aantal beoefenaars. De onderstaande figuur geeft een overzicht van een aantal sporten waarvan het aantal beoefenaars in Nederland de afgelopen periode sterk groeide of juist daalde13. Deze figuur houdt overigens geen rekening met de toename van de bevolking van Nederland over deze periode.

Ontwikkeling aantal leden sportbonden 2008-2018

Badmiton

-5%

Tennis korfbal Volleybal Voetbal Gymnastiek Zwembond Hockey -4%

-3%

-2%

-1%

0%

1%

2%

3%

Figuur 5.4: relatieve groei en krimp van een aantal grotere sportbonden tussen 2008 en 2018.

De onderstaande figuur geeft een indicatief beeld van de ontwikkeling van de landelijke populariteit van een aantal sporten in de afgelopen jaren.

Krimp Badminton Tennis Judo Tafeltennis Base-/Softball Jeu de Boules Korfbal Gymnastiek Atletiek

stabiel

---

Zwemmen Volleybal Watersport Handbal Voetbal Schermen

groei (kick)boksen Yoga Padel Bootcamp Beachsporten Basketball Hockey Rugby Oost. Gevechtsk.

+++ +++ +++ +++ ++ + + + +

Figuur 5.5: landelijke ontwikkelingen van het aantal beoefenaars van verschillende vormen van sportbeoefening, met een (indicatieve) omvang van deze groei of krimp