[T20.13564] Plan van aanpak Horti Science Visie & Uitvoeringsprogramma

Plan van aanpak Horti Science Visie & Uitvoeringsprogramma

Auteur: Samir Amghar Datum: 16 februari 2021 Corsa: T20.13564

Bestuurlijke opdrachtgever:

Jan-Willem van den Beukel

Ambtelijke opdrachtgever:

Gerard van Wijhe

Projectleider:

Samir Amghar

Projectnaam: PVA Horti Science Visie Corsa: T20.13564

1 Aanleiding Het afgelopen jaar zijn we gestart met het Toekomstperspectief Lansingerland. Dit Toekomstperspectief gaat uit van tien samenhangende opgaven 1 die essentieel zijn om de kwaliteit van leven in Lansingerland vast te houden en te versterken. Het Toekomstperspectief is ontstaan uit het besef dat de samenleving aan veranderingen onderhevig is. De bevolking neemt toe en verandert qua samenstelling, de energietransitie vormt een grote uitdaging, arbeidsmarkt en economie zijn in beweging door de inzet van nieuwe technologieën. Maar wat betekent dit voor Lansingerland? Hoe werken we samen aan een toekomstbestendige gemeente, waar mensen ook in 2050 nog prettig wonen, werken, en recreëren? Deze vraag beantwoorden we in 2021 door de tien opgaven uit te werken in meerjarig, samenhangend beleid en uitvoeringsprogramma’s. Dit plan van aanpak betreft de opgave Horti Science. In Lansingerland ontpopte zich een krachtig bedrijfsleven met (onder andere) verschillende bedrijventerreinen en een logistiek cluster rond de A12. Maar bovenal vervult Lansingerland een unieke rol in de Greenport West-Holland. Het Greenportcluster in de provincie Zuid-Holland behoort namelijk tot het meest innovatieve glastuinbouwcluster ter wereld voor kennis & innovatie gericht op de ontwikkeling van voeding en gezondheid voor de hele wereld.

Zo staat het meest toonaangevende tuinbouwinstituut ter wereld (Wageningen University & Research Center) in Lansingerland. Daarnaast vervullen greenportbedrijven uit Lansingerland een grote rol in de veredeling van en wereldhandel in groenten, fruit, bloemen en planten. De clustering van innovatieve bedrijven heeft geleid tot een sterk kennisnetwerk voor het hele (glas)tuinbouwcomplex. Het Horti Science Park met Delphy en WUR als gezichtsbepalende organisaties is de afgelopen jaren verder uitgebreid. Het Horti Science Park, meerdere wereldmarktleiders (Anthura, Bayer Crop Science en Koppert Biological Systems) en diverse andere toonaangevende greenportbedrijven in de gemeente Lansingerland genieten internationaal veel aanzien vanwege hun innovatieve producten en diensten. De top 10 greenportbedrijven kent een omzet van 1,7 miljard euro. De totale exportwaarde van de Greenport in Lansingerland is 1,1 miljard en de toegevoegde waarde bedraagt ruim 700 miljoen euro. Met 8.500 arbeidsplaatsen is het Greenportcluster de grootste werkgever van Lansingerland (1 op de 3 banen)2. Tegelijkertijd staat de traditionele Greenport onder druk. Zo bestaat het grootste gedeelte van de sector uit bulkproductie (tomaten, komkommers en paprika) welke kostprijs gedreven is. Als we doorgaan op dezelfde voet is de license to produce van de sector in gevaar.

Een sterkere focus op fundamentele en toegepaste innovatie (lees Horti Science) versterkt de license to produce in de breedte. Hiervoor hebben we een unieke uitgangspositie. Zo blijkt uit recent onderzoek dat het greenportcluster in de gemeente Lansingerland uitgroeide tot het meest innovatieve glastuinbouwcluster ter wereld (Marcelis, 2020). Dit resulteerde in de ambitie om in Lansingerland -als stip aan de horizon- de Greenport door te ontwikkelen tot Home of Horti Science. Deze vijver aan kennis, ondernemerschap en innovatie is de troef van Lansingerland en vraagt om doorontwikkeling.

1

De tien opgaven zijn: Wonen, Duurzaamheid, Mobiliteit, Horti Science, Economie, Veiligheid, Jeugd als Bouwsteen voor de

Toekomst, Versterken van Veerkracht, Ouderen Langer Thuis en Kwaliteit van de Leefomgeving . 2

Glastuinbouw Lansingerland op de kaart, Wageningen Economic Research (Verhoog en Berkhout, 2020)

2

Projectnaam: PVA Horti Science Visie Corsa: T20.13564

2

Doelstelling

De gemeente kan de economie niet regisseren, maar wel zorgen voor de best mogelijke randvoorwaarden voor behoud en groei van ondernemerschap, werkgelegenheid en welvaart in Lansingerland. Onderzoek van onder andere het Planbureau voor de Leefomgeving toont aan dat economisch beleid in succesvolle gemeenten en regio’s zich kenmerkt door een duidelijke focus gebaseerd op aanwezige kwaliteiten en een gecoördineerde gezamenlijke aanpak. Niet op alle fronten acteren, maar juist de meest kansrijke structuren (lees Horti Science) doorontwikkelen om vanuit die successen ook andere economische sectoren c.q. type ondernemingen te stimuleren. Wie kiest wordt gekozen, want bedrijven bepalen hun vestigingskeuze steeds vaker op basis van het ter plaatse aanwezige ecosysteem. Om de huidige positie te versterken ontwikkelen we met strategische partners een Horti Science Visie en een meerjarige uitvoeringsprogramma vanuit economisch en maatschappelijk perspectief. We kiezen voor onderstaande doelstelling. Op basis van de resultaten kan onderstaande doelstelling worden aangepast: In 2030 excelleert Lansingerland als ‘internationale hotspot voor fundamentele en toegepaste innovatie in de Greenport’.

Ondernemers, onderwijsinstellingen en overheden vormen een levendig en effectief ecosysteem waarin mensen samenwerken aan versterking van de economie en aan innovatieve oplossingen voor maatschappelijke opgaven. Zo wordt de economie in de breedte versterkt, nemen werkgelegenheid, inkomen en welzijn van Lansingerlanders toe en wordt Lansingerland ondernemender, duurzamer en groener.

3

Strategie

3.1 Integrale en gefaseerde aanpak De visie en bijbehorende uitvoeringsagenda komen tot stand via een integrale en gefaseerde aanpak. Integraal omdat we kiezen voor een gedragen visie van en door de nader te beschrijven strategische partners. Hierbij is relevant te beschrijven dat onze ambities nog niet door alle externe stakeholders worden (h)erkend. Dit geldt overigens ook binnen de gemeente Lansingerland, terwijl we een unieke uitgangspositie hebben, zowel nationaal als internationaal. Het is het best bewaarde geheim van Lansingerland welke we met deze visie gaan laden richting collega’s, ondernemers, (maatschappelijke) instellingen en inwoners. De op te stellen Horti Science Visie is daarnaast verweven met de overige opgaven uit het Toekomstteam. Zo is het bijvoorbeeld verweven met de energietransitie bij de opgave Duurzaamheid en met de opgave Mobiliteit vanwege doorstroming van (vracht)verkeer. Het is de kunst om de visie en uitvoeringsprogramma zo in te richten dat zo veel mogelijk acties uit de gemeentelijke organisatie aangrijpingspunten zijn om de visie te versterken. De complexiteit, gecombineerd met het hoge ambitieniveau van de visie, vraagt om een gefaseerde aanpak. Onderstaand tabel beschrijft hiervoor het groeipad. We onderscheiden ideaaltypisch drie fases die uiteindelijk leiden tot een succesvolle visie en uitvoeringsagenda.

We bevinden ons in de eerste fase; alle acties zijn erop gericht om uiteindelijk door te groeien naar de laatste volwassen fase 3:

3

Projectnaam: PVA Horti Science Visie Corsa: T20.13564

2021

2030 Tijd

Fase 1

Fase 2

Fase3

Presterende gemeente Lansingerland

Netwerkende gemeente

Responsieve, participerende

Lansingerland

gemeente Lansingerland



Creëren van juiste randvoorwaarden



Relatiegericht



Ruimte gevend



Initiatief nemend



Co-creatie



Eigenaarschap bij netwerk

Focus op maximaal betrekken





stakeholders 

Prestatiesturing



Relatief hoge investering (tijd-geld)

Belang van gezamenlijke visie wordt (h)erkend door

(bestaande uit stakeholders) 

stakeholders 

Gedeelde investering (tijd-geld)

Netwerk voert visie en uitvoeringsagenda uit



Faciliterend



Beperkte investering (tijd-geld)

Tabel gebaseerd op ‘Vier vormen van overheidssturing’ (Van der steen et al, 2014)

3.2 Thema’s Uit de eerste analyse om te komen tot een plan van aanpak voor de Horti Science Visie komen in ieder geval onderstaande thema’s naar voren. In de afbeelding is zichtbaar hoe de thema’s zich verhouden tot elkaar. Tevens is onder de afbeelding kort weergegeven welke accenten de desbetreffende thema’s kennen.

Gemeenteraad

College B&W

Directie

Citymarketing

Economie algemeen

Gezondheid

Werkgelegenheid

Onderwijs

Kunst & Cultuur Horti Science (Cluster Economie) Vergunningverlening

Duurzaamheid

Handhaving

Mobiliteit

Omgevingsvisie

Wonen

4

Projectnaam: PVA Horti Science Visie Corsa: T20.13564

Horti Science en Economie algemeen Horti Science is de sterkste economische structuur in Lansingerland. Door hierop te focussen versterken we de economie in de breedte. De doorontwikkeling van het Horti Science Park vervult hierin een prominente rol. Focus betekent ook dat bepaalde economische structuren consolideren. Bijvoorbeeld de Logistieke Hotspot in Lansingerland. Tegelijkertijd willen we voorkomen dat -door te kiezen- onze kwetsbaarheid vergroot. De inrichting en profilering van bedrijventerreinen in relatie tot Horti Science maakt bijvoorbeeld onderdeel uit van de exercitie. Dit geldt eveneens voor herstructurering en transformatie van (glastuinbouw) polders. Reden om gezamenlijk een afgewogen samenhangend programma te ontwikkelen. Werkgelegenheid De Greenport is met 8.500 de grootste werkgever van Lansingerland. Tegelijkertijd zien we dat het steeds ingewikkelder wordt voldoende personeel te werven. Zowel hoogopgeleid- als laagopgeleid personeel. Dit vraagt om een gecoördineerde aanpak, aangezien het de totale sector bedreigt. Onderwijs In het verlengde van het voorgaande zien we dat het onderwijs (ook) in de Greenport over het algemeen achter loopt op de praktijk. Reden om MBO, HBO en WO onderwijs zo veel als mogelijk hybride in te richten.

Lansingerland kan met de ingeslagen koers en haar uitgangspositie hierbinnen pionieren samen met het onderwijs en het bedrijfsleven. Duurzaamheid De Greenport is sterk afhankelijk van fossiele brandstoffen. De grillige prijsvorming hiervan bedreigt de license to produce van het totale cluster. Een schaalsprong naar duurzame bronnen is van cruciaal belang. Dit vraagt om verschillende acties en intensievere samenwerking tussen Rijk, lagere overheden, ondernemers en onderzoeksinstellingen. Dit is geen vanzelfsprekendheid. Reden voor verdieping in de Visie en het Uitvoeringsprogramma. Mobiliteit Thema is relevant vanuit het perspectief van ontsluiting; om te zorgen voor efficiënte transportbewegingen voor de producten. Maar ook relevant vanuit het perspectief van de medewerkers die naar hun werk gaan. Investeringen op beide terreinen zijn nodig om de huidige economische positie te versterken. Wonen De huidige krapte op de woningmarkt raakt de Greenport ook sterk. Enerzijds worstelen arbeidsmigranten met het vinden van een geschikte woning. Anderzijds is het lastig voor young professionals om een geschikte woning te vinden in Lansingerland. De verwachting is dat de ingezette koers Home of Horti Science in toenemende mate vraagt naar hoogopgeleide medewerkers die goed willen wonen, werken en recreëren. Dit vraagt om een doordachte aanpak.

Daarnaast liggen grote delen van een aantal polders braak en is het relevant –gegeven de beperkte woningbouwcapaciteit- te onderzoeken hoe die zich verhouden tot de Horti Science Visie. Citymarketing Zoals eerder beschreven is Horti Science de troef van Lansingerland waaraan wij onze identiteit ontlenen vanuit zowel economisch als maatschappelijk perspectief. Dit vraagt om een gerichte aanpak voor de verschillende doelgroepen.

5

Projectnaam: PVA Horti Science Visie Corsa: T20.13564

Omgevingsvisie De op te stellen Horti Science Visie dient als input voor de omgevingsvisie. Handhaving/Ondermijning Helaas constateerden we de afgelopen jaren dat in bepaalde polders strijdig gebruik optrad en in sommige gevallen zelfs ondermijning. Om hier tegen op te treden is een gecoördineerde aanpak nodig vanuit cluster Veiligheid. Vergunningverlening De ingeslagen koers leidt tot het aantrekken van pioniers die met hun innovaties niet altijd passen binnen de vigerende bestemmingsplannen. Tegelijkertijd willen we deze bedrijven maximaal de ruimte geven om te kunnen groeien. Dit vraagt om een oplossingsstrategie waarbij regelluwe zones tot de oplossing behoren. Gezondheid De ingeslagen koers vraagt om een sterkere verbinding met de samenleving vanuit gezondheidsperspectief. De groenten en fruit uit de kassen zijn immers gezonde producten vol vitamines. Horti Science kan in bewustwording en door het leveren van producten aan bepaalde groepen in de samenleving bijdragen aan het gezondheidsbeleid van de gemeente. Kunst & Cultuur De huidige burger identificeert zich nagenoeg niet met Horti Science. Terwijl Lansingerland de meest innovatieve glastuinbouwgemeente ter wereld is. Relevant vanuit het perspectief van het wereldvoedselvraagstuk, want we kunnen de wereld leren hoe ‘meer met minder’ kan worden geteeld.

Dus meer groenten en fruit op basis van minder grondstoffen en water. Relevant met het oog op de stijgende wereldbevolking en de uitputting van grondstoffen. Lansingerland kan hierbij door kunst & cultuur een etalage vormen voor voeding en gezondheid door het brede spectrum van historische achtergronden in de Greenport tot aan de nieuwste innovaties in de Greenport te tonen via exposities en festivals. 3.3 Organisatie Projectgroep Bestuurlijk trekker is Jan-Willem v/d Beukel (portefeuillehouder Greenport). Binnen het ambtelijk apparaat is Gerard van Wijhe (directeur Ruimte & Economie) opdrachtgever en ligt het initiatief bij cluster Economie. We stellen een aparte projectgroep op met Samir Amghar als projectleider en Freyr van den Assem als projectondersteuner. De projectgroep komt maandelijks bijeen, hierbij is de agenda bepalend voor de aanwezigheid van deelnemers. Ook combineren we situationeel interne projectgroepen uit de opgaven van het Toekomstteam. Dit verhoogt de efficiëntie.

De projectgroep bestaat (minimaal) uit onderstaande personen: - Arjan Koopman (Economische visie) - Elske Janssens (Kwartiermaker Toekomstteam) - Vacature (Economie algemeen) - Vacature (Greenport/Horti Science) - Rob Wijsman (Duurzaamheid) - Amke Zevenbergen (Omgevingsvisie & Wonen) - Maarten Batenburg (Mobiliteit) - Sylvia Oosterman (Gezondheid) - Sanna den Hoedt (Werkgelegenheid) - Jeffrey Quartel (Onderwijs) 6

Projectnaam: PVA Horti Science Visie Corsa: T20.13564

-

Alexander Haan (Kunst & Cultuur) René Dillise (Vergunningverlening) Medewerker 2020 (Handhaving/Ondermijning) Erwin Zwijnenburg (Ruimtelijke Ontwikkeling) Alexandra Myk (Communicatie) Maria Stokvis (Citymarketing)

Taken: De projectgroep geeft uitvoering aan het project, betrekt de klankbordgroep en benut diens input en rapporteert voortgang van het project aan ambtelijk en bestuurlijke opdrachtgevers. Verantwoordelijkheden: De projectleider heeft gedelegeerde bevoegdheid om dagelijkse projectmanagement op zich te nemen en binnen afgesproken kaders (tijd, geld, kwaliteit en scope) besluiten te nemen. De projectleider rapporteert en legt verantwoording af aan ambtelijk en bestuurlijke opdrachtgevers.

Bestuurlijk overleg Horti Science Horti Science raakt zoals beschreven verschillende thema’s binnen de organisatie waarvoor verschillende wethouders verantwoordelijk zijn. Om te zorgen dat iedere wethouder in zijn of haar kracht wordt gezet bij de positionering van Horti Science, stellen we eens in de 6 weken een wethouders-overleg in. Tijdens het overleg bespreken we de voortgang van de visie en het uitvoeringsprogramma. Daarnaast stemmen we bestuurlijke optredens af die in het licht van Horti Science op de agenda staan. Hierin participeren: - Ankie van Tatenhove - Kathy Arends - Simon Fortuyn - Jan-Willem van den Beukel (voorzitter) - Samir Amghar (secretaris) Klankbordgroep Om te komen tot een gedragen Horti Science Visie wordt naast de interne overslegstructuren een externe klankbordgroep ingesteld met relevante stakeholders bestaande uit vertegenwoordigers van: - VNO NCW Oostland - MRDH - InnovationQuarter - Provincie Zuid-Holland - Glastuinbouw Nederland - Tuinbouw Jongeren Oostland - Greenport West-Holland - Wageningen UR Glastuinbouw - Anthura - Koppert Biological Systems - Bayer Crop Science

7

Projectnaam: PVA Horti Science Visie Corsa: T20.13564

Taken: De klankbordgroep heeft een adviserende rol ten aanzien van het project en wordt gevraagd om input te leveren en reageren op vragen vanuit de projectgroep. Het doel hiervan is het vroegtijdig meenemen van betrokkenen en het vergroten van draagvlak voor project resultaten. Verantwoordelijkheden: Het behartigen van de belangen van de door de klantbordgroep vertegenwoordigede achterban in de vorm van het leveren van input namens deze achterban. Meet-up De tussentijdse resultaten -gedragen door eerdergenoemde partijen- worden gedeeld en getoetst bij alle ondernemingsverenigingen via de bestaande overlegstructuren. Daarnaast vindt één interactieve Meet-up plaats waar ondernemers en burgers voor worden uitgenodigd. College, Commissie en Gemeenteraad Om het beleid te verrijken en zoveel mogelijk draagvlak te verkrijgen wordt meermaals gerapporteerd aan College, Commissie en Gemeenteraad. Tevens bespreken we halverwege het traject in mei 2021 de tussentijdse resultaten in een dialoogavond met de gemeenteraad. Deze werkwijze maakt onderdeel uit van het Toekomstperspectief Lansingerland, dat wordt uitgewerkt door het Toekomstteam. 3.4 Financiën We stellen de Horti Science Visie in eigen beheer op en binnen de reguliere uren van de medewerkers.

4

Risico

De beschreven ambities en het strakke tijdspad vragen om een adequate ambtelijke bezetting. In het bijzonder het cluster Economie. Er staan 2 functies vacant, hetgeen een risico vormt voor de kwaliteit van de visie en/of het moment van opleveren. We trachten, tot de invulling van de functies, via interim opdrachten het risico te minimaliseren. Daarnaast kan Covid-19 en de daaraan gekoppelde maatregelen effect hebben op het ontwikkelen van de visie en het uitvoeringsprogramma. In het bijzonder op het vlak van participatie. Draagvlak van stakeholders is immers van cruciaal belang voor het slagen van de visie en het uitvoeringsprogramma. Eventuele (verscherpende) maatregelen beperken verschillende participatietrajecten en kunnen derhalve impact hebben op de hiernavolgende planning. We monitoren eerdergenoemde risico’s via een vast agendapunt in de projectgroep.

8

Projectnaam: PVA Horti Science Visie Corsa: T20.13564

5

Tijd

Onderstaand de (globale) planning weergegeven in een tabel: 2021 Jan x

Activiteit Plan van aanpak Directie Plan van aanpak College Opstellen communicatiestrategie Voorbereidingen participatietraject Deskresearch / visievorming Klankbordgroep Presentaties aan ondernemersverenigingen Onderzoek doorontwikkeling HSP Wethouders-overleg Presentatie college Rapportage commissie Dialoogavond Gemeenteraad Meet-up Concept Horti Science Visie + concept Uitvoeringsprogramma Vaststellen College Vaststellen Commissie Vaststellen Raad

Feb x x x x

x x x

Mrt

Apr

Mei

Jun

x x x

x

x x x

x

Jul

Aug

Sep

x x

x

x x

x

x x x x

x x x x

Contactmomenten door bijeenkomsten of rapportages: Activiteit Projectgroep Klankborgroep Ondernemersver. Meet-up & terugkoppeling College Commissie Gemeenteraad

Feb x

Mrt x x x

Apr x

Mei x x x

2021 Jun x

Jul x x x

Aug x

Sep x x x

x x x x

x x x

9