[T19.20731] Lansingerland duurzaam - uitvoeringsagenda 2019-2022

ro

r-v o

rs O'

H

Lansingerland duurzaam Uitvoeringsagenda 2019 - 2022

Lansingerland

GEMEENTE

:-M

MM

Mm

•’•ŵ-tíA' ; v"..j

3^- -

•ţįįt.ŷ'ìto*' fägį*m

Kľį : Ķ^ţ. SŵĶįSíŞs‘

I r'’

Ķ fiŕ ş Ŵí:/ .

.

J. A-zÙ&bJtlìÈíbiåítoè D tt':

:

"""

";V "hr .

V-’ ■'.'įŵVÿŵiv'

-vvv. ř,''-' v v

Wmm-

t. řýv;

','Vwlįįÿų Mr:

tSSïíï. «■■..ïiýŖįfc sļJĄį

ÜHİ

Inhoudsopgave

VOORWOORD I 1 INLEIDING b LEESWIJZER

06

I 2 STRATEGIE b AANPAK

08

2.1 Plan voor de toekomst

08

2.2 Lansingerlandse kracht als uitgangspunt

09

2.3 Mate van invloed

10

2.4 Typering van initiatieven

11

2.5 Communicatie

11

I 3 INITIATIEVEN

Het inzetten op de energietransitie, een circulaire economie en klimaatadaptatie leidt tot een toekomstbestendige leefomgeving. I Gemeente Lansingerland

05

12

3.1 Overzicht initiatieven

12

3.2 Beschrijving initiatieven

15

3.2.1 Energietransitie

15

3.2.2 Circulaire Economie

19

3.2.3 Klimaatadaptatie

21

I4 GOVERNANCE

24

4.1 Organisatiebrede opgave

25

4.2 Werkwijze voor het toevoegenen afvoeren van projecten

25

4.3 Wijze en frequentie van informeren

25

4.4 Meetbaarheid

26

4.5 Relatie tot de begroting

26

GEMEENTE LANSINGERLAND

VOORWOORD

|

Voorwoord We moeten het samen doen en zorgen voor haalbare en betaal­ bare oplossingen.

Voor u ligt de Uitvoeringsagenda Duurzaamheid van de gemeente Lansingerland. Hierin maken we concreet wat de gemeente de komende jaren gaat doen om de duurzaamheidsambities te realiseren. In de visie Lansingerland Duurzaam schetsten wij eerder al de stip aan de horizon: een duurzame energietransitie, een circulaire economie en klimaatadaptatie.

X

„

In deze Uitvoeringsagenda staat wat wij de komende jaren gaan doen om dat te bereiken. Van ‘gisteren de schop in de grond’ tot transities die tientallen jaren kunnen duren. En bewustwording bij inwoners tot regionale en nationale samenwerking. Want één ding is zeker: we zullen verduurzaming met elkaar moeten vormgeven!

1

WMEENTE In deze agenda maken we duidelijk welke rol en invloed de gemeente in de duurzaamheidsopgave heeft en we geven ook aan wat inwoners en andere organisaties kunnen bijdragen. We moeten het samen doen en zorgen voor haalbare en betaalbare oplossingen. Gelukkig zien we in de gemeente veel goede initiatieven opbloeien die allemaal bouwstenen vormen richting de (inter) nationale doelen, die soms als een wat ‘ver-van-mijn-bed-show’ voelen. Die initiatieven koesteren we en we bouwen voort op die positieve, nieuwe energie. Lansingerland doet ‘t! Namens het college van burgemeester en wethouders,

‘■mį&i •••.iľil-tv

Albert Abee Wethouder Duurzaamheid ļŴ'į^jĶ ’-_

'•stįtm

inane Kok

5

GEMEENTE LANSINGERLAND

INLEIDING

|

r-f -V. Het thema Energietransitie staat voor de transitie naar het gebruik van duurzame en hernieuwbare bronnen voor het opwekken van energie ter vervanging van fossiele bronnen. Circulaire Economie betreft het optimaal sluiten van grondstoffen kringlopen, met een zo hoog mogelijk behoud van waarde, waarbij ingezet wordt op nieuwe vormen van consumptie zoals de ‘deeleconomie’. Klimaatadaptatie tenslotte gaat over de aanpassing aan klimaatverandering met als doel negatieve effecten hiervan op te vangen en zo een zekere mate van klimaatbestendigheid te bereiken. Deze uitvoeringsagenda bestaat uit een groot aantal concrete initiatieven die op de korte en lange termijn bijdragen aan het realiseren van de visie Lansingerland Duurzaam. Uiteraard kunnen en willen we dit als ge­ meente niet alleen doen, maar samen met inwoners, bedrijven en andere overheden.

-vįşV Bouldcren Freeninnin9 Calisthenics

Hinja Wafr,or Slackline

Bootcamp

#Urtur ■2*±

ä --

••“4ÄÉ J* V

’

ř^Mşyţl

\ B

ÄŽI-İÈaŴ.*?

i. Inleiding en leeswijzer Met deze projecten In Lansingerland is de afgelopen periode hard gewerkt aan duurzaamheid. Zo hebben we bijvoorbeeld in de afgelopen twee jaar een beleidskader opgesteld voor een duurzame inrichting van de openbare ruimte (DIOR) en is de Warmte Samenwerking Oostland van start gegaan. Daarnaast startten we met de Transitievisie Warmte en ronden dit eind 2019 af. Op het gemeentehuis is de mogelijkheid tot afvalscheiding gerealiseerd en we zijn bezig met de ontwikkeling van laadinfrastructuur voor elektrische voertuigen in de gemeente.

gaan we concreet aan de slag.

Ook vinden er jaarlijks energiemarkten en energiecafé’s plaats en zijn er uitvoeringsprojecten richting de bewoners van Lansingerland, zoals Tuin van de Toekomst, gerealiseerd. En toch is dit nog maar het begin. De grootste stappen moeten we nog gaan zetten en daar gaan we volop mee aan de slag. Daarom stelden wij in 2019 de visie Lansingerland Duurzaam op, die een toekomstbeeld van Lansingerland

6

schetst. Deze uitvoeringsagenda is daar een meer praktische uitwerking van, en geeft voor de komende periode aan welke keuzes we maken en met welke projecten we aan de slag zijn en nog gaan om de doelen in de visie te behalen. Wij presenteren in deze uitvoeringsagenda een uitwerking van de hoofdthema’s uit de visie: Energietransitie, Circulaire Economie en Klimaatadaptie.

De initiatieven in de uitvoeringsagenda dragen bij aan de brede agenda van Lansingerland. Van een gemeente in balans, groeiende dorpen met een parkachtig karakter, een sterke samenleving en een innovatieve economie. Specifiek versnellen ze bovendien de verduurzaming van belangrijke sectoren, zoals de glastuinbouw. Deze sector speelt immers een significante rol binnen onze gemeente en ver daarbuiten. De verduurzaming van deze sector heeft een grote impact op het behalen van de klimaatdoelen. Tegelijkertijd moet de verduurzaming van deze sector ervoor zorgen dat zij klaar is voor de toekomst zonder te verliezen aan concurrentiekracht.

, . a •f/'.

Daarnaast verbinden wij duurzaamheidsopgaven aan andere belangrijke ontwikkelingen en thema’s in de gemeente, zoals wonen, beheer van openbare ruimte, mobiliteit en economie. Dit vraagt om integraal denken en weloverwogen keuzes. Met het opstellen van deze uitvoeringsagenda zetten wij de volgende stap in het proces van het realiseren van de visie Lansingerland Duurzaam. Het doel van dit docu­ ment is om de inhoud en aansturing van de initiatieven transparant te maken voor de raad, inwoners, bedrijven en andere betrokkenen binnen en buiten Lansingerland. Ook dient dit document als basis voor de met de raad afgesproken vier-maandelijkse voortgangsrapportage. Hoofdstuk 2 beschrijft onze brede aanpak en strategie op het gebied van duurzaamheid. Hoofdstuk 3 biedt een overzicht van de initiatieven op hoofdlijnen, die wij vervolgens in hoofdstuk 4 beschrijven. Hoofdstuk 5 beschrijft hoe wij de initiatieven in de uitvoeringsagenda aansturen, de zogeheten governance.

Jan Willem (

v

GEMEENTE LANSINGERLAND

STRATEGIE EN AANPAK

meters. We kunnen aan de slag met concrete projecten zoals het plaatsen van zonnepanelen op onze panden, en brengen een groeiende beweging op gang. Onze projectenstrategie is erop gericht om de activitei­ ten te ondernemen in de juiste mix tussen meer ab­ stracte langjarige projecten en korter durende concrete projecten. Daarnaast is dit afgestemd op de eigenschap­ pen van Lansingerland (zie paragraaf 2.2) en de rol en invloed die we als gemeente hebben (zie paragraaf 2.3). ••vtv:

2.2 Lansingerlandse kracht als uitgangspunt De inhoud van deze agenda is afgestemd op de lokale kracht en eigenschappen van Lansingerland. Zo behalen we maximale resultaten van onze inspanningen.

arr-»

lerS"

Enkele voorbeelden:

o'0 OW»'

2. Strategie en aanpak We zorgen voor Onze ambities, opgaves en doelstellingen voor 2050 zijn helder. Gezamenlijk vormen zij het kader van onze duurzaamheidsinzet. Deze kaders zetten we om naar concrete projecten, beleid en activiteiten waar we de komende jaren verder mee aan de slag gaan. In dit hoofdstuk beschrijven we de strategie van onze aanpak. Op een aantal fronten staan we aan het begin van het proces, terwijl er op andere vlakken al meters gemaakt zijn of worden. Door deze op elkaar af te stemmen zorgen we voor samenhang, sturing en actie in één.

samenhang, sturing en actie rn een.

2.1 Plan voor de toekomst Duurzaamheid gaat onze gemeente veranderen. Het zal een impact hebben op onze manier van werken, het landschap en de gemeenschap. We kunnen hierbij niet te lang wachten en moeten meters maken. Tegelijkertijd moeten we dit zorgvuldig en stap voor stap doen. De omvang van het onderwerp duurzaamheid en de

8

transitie vereist om een visie op te stellen en de grote lijnen in de gaten te houden. Trajecten zoals de energietransitie in de bestaande bouw zullen enkele decennia gaan duren. Hoe dit precies gaat lopen kunnen we niet voorspellen. Daarom moeten we tijdig starten, nauw monitoren en de strategie bijstellen waar nodig. Tegelijkertijd ondernemen we actie en maken we

Lansingerland heeft een relatief jonge woningvoorraad, waardoor de energieprestaties van woningen gemiddeld al relatief goed zijn. Veel van deze woningen zijn in particulier bezit, dus inwoners hebben daarmee zelf de regie over de verduurzaming van deze woningen. Daarom starten wij vroeg met de onderzoeken en plannen voor het aardgasvrij maken van woonwijken, om zo deze in­ woners tijdig een perspectief te kunnen bieden. Doordat dit veelal grondgeboden woningen zijn, stimuleren wij inwoners hun tuinen en daken te vergroenen door acties in het kader van de Tuin van de toekomst. Ook worden er in de komende jaren nog veel woningen bijgebouwd. Door deze wijken zoveel mogelijk op duurzame wijze te realiseren zijn deze wijken ‘fit for the future’. Hierbij kijken we integraal naar duurzame ener­ gie, duurzaam materiaalgebruik en klimaatadaptatie. Het tuinbouwcluster is een belangrijke motor van de economie in Lansingerland. Dit gebied vormt het meest innovatieve cluster ter wereld. Deze innovatieve kracht wordt ook aangewend om stevig in te zetten op het toe­ passen van duurzame energie en materialen. Als gemeente werken we samen met de sector en omgeving aan een klimaatneutrale sector in 2040.

Het tuinbouw­ cluster is een

van duurzame energie, groenblauwe schoolpleinen en bewustwordingscampagnes op het gebied van afval. Lansingerland wordt door haar inwoners hoog gewaar­ deerd om het groene karakter. Dit koesteren we door aandacht te besteden aan en bewust om te gaan met het groen en de biodiversiteit binnen de gemeente. Lansingerland ligt in het hart van de Randstad, met grote steden nabij. Dit biedt kansen om in te blijven zetten op uitstekende ontsluiting met duurzame modaliteiten. Metrolijn E en station Lansingerland-Zoetermeer zijn hier al mooie gerealiseerde voorbeelden van. Dit netwerk breiden wij graag uit. Tenslotte maken we ook gebruik van de kracht binnen onze eigen organisatie. De activiteiten van een gemeente zijn erg breed waardoor we op veel terreinen een impact maken. Dat zetten we dan ook graag in om duurzame keuzes te maken, bijvoorbeeld bij onze inkoop, herin­ richtingen en beheer van de buitenruimte. Zo hebben we bijvoorbeeld duurzaamheidscriteria opgesteld voor onze inkoop van werken, leveringen en diensten en beleids­ regels voor de inrichting van de openbare ruimte in de Leidraad Duurzame Inrichting Openbare Ruimte (DIOR) en het kader Duurzame Gebiedsontwikkeling (DGO). De bovengenoemde thema’s staan niet los van elkaar. Door integrale en strategische inzet kunnen we duur­ zaamheid en andere belangrijke thema’s elkaar laten versterken.

Het zal op sommige vlakken ook op gespan­ nen voet staan met zekerheid (bij duurzame innovatie) of met bestaande budgetten (wanneer kost voor de baat uitgaat). De energietransitie zal ook een ruimtelijke impact hebben, denk hierbij aan windmolens en onder­ grondse warmteleidingen. Deze ontwikkelingen behoren­ de bij de energietransitie maken bijvoorbeeld ook dat er voor particuliere woningeigenaren technische en finan­ ciële consequenties zijn. Daarom blijven we strategisch vooruitkijken om toekomstbestendig te blijven. Samen met andere partijen, en in de (soms onzekere) context van het hier en nu.

belangrijke motor.

Lansingerland staat in de top 5 van gemeentes met de laagste gemiddelde leeftijd van Nederland. Onze kinderen, de generatie van de toekomst, willen we op laten groeien in een duurzame omgeving. Daarom dragen wij bij aan de verduurzaming van scholen op het gebied

Bron: Ariane Kok

|

|

STRATEGIE EN AANPAK

GEMEENTE LANSINGERLAND

2.3 Mate van invloed Figuur 1 geeft een schematisch overzicht van de invloedsgebieden van de gemeente. De invloed die wij kunnen uitoefenen op het verloop en de uitkomst van een activiteit of project varieert sterk per activiteit of project. Zo dragen wij zelf de verantwoordelijkheid voor onze gemeentelijke bedrijfsvoering. Hier staan we zelf aan het roer en zijn we verantwoordelijk voor resul­ taten. Vergeleken met de totale gemeente is de impact

Gemeentelijke bedrijfsvoering

echter vaak relatief beperkt. Aan de andere kant heeft het gedrag van inwoners en bedrijven een zeer grote impact, maar bepalen zij uiteindelijk zelf hoe zij hun huis verwarmen, wat zij kopen en hoe de tuin ingericht is. Onze invloed is daar beperkt. Het betekent echter wel dat we ook daarop in moeten en gaan zetten. Dit samenspel tussen invloed en effect maakt dat wij onze activiteiten vormgeven dat we inzetten op de diver­ se rollen en invloedssferen die we als gemeente hebben.

Grondgebied Ontwikkeling & beheer

2.4 Typering van initiatieven De initiatieven in deze uitvoeringsagenda zijn onder­ verdeeld in projecten enerzijds en beleid & activiteiten anderzijds. Deze twee categorieën dragen beide bij aan de duurzaamheidsvisie, maar hebben onderling een verschillende status. Wat is het verschil? ^

Projecten hebben een duidelijk begin- en eindpunt, worden aangestuurd door een bestuurlijk en ambte­ lijk opdrachtgever, geleid door een projectleider op basis van een projectplan en kennen een specifiek budget. Projecten betreffen de introductie van een nieuwe werkwijze of het realiseren van een investering, zoals het opstellen van een afwegings­ kader zonne-energie en de herinrichting van het afvalbrengstation. De projectenlijst vormt de kern van deze agenda en hierover ontvangt u als raad drie maal per jaar een overzicht van actualiteiten.

^

Beleid en activiteiten zijn eerder doorlopend van karakter, vaak al geïntegreerd in de ‘standaard’ werk­ zaamheden en beleid van de gemeente, maar dragen niettemin substantieel bij aan het realiseren van de doelstellingen. Denk hierbij aan het handhaven van de Wet milieubeheer, zodat bedrijven energiebespa­ rende maatregelen treffen met een terugverdientijd van vijf jaar of korter. Ook ecologisch maaibeheer en de doorlopende samenwerking met bewonersorgani­ saties vallen in deze categorie.

Lokale economie Inwoners & bedrijven

i Invloed hoog

Invloed redelijk

Invloed beperkt

Effect beperkt

Effect redelijk

Effect hoog

2.5 Communicatie Figuur 1. Invloedsgebieden van de gemeente

Bron: Ariane Kok

Een succesvolle realisatie van onze verduurzamingsstrategie valt of staat met de bewustwording bij onze inwoners en bedrijven. Veel van onze projecten hebben invloed op inwoners en bedrijven, of we hebben hen juist nodig om hun rol te pakken in de transitie. Dit vraagt om actieve en permanente communicatie. Per project maken we de afweging wat de communicatiebehoefte is en welke strategie we hiervoor hanteren.

SPORTHAL DE ZIJDE

gs.

10

|

.■ÍCŕ* |

INITIATIEVEN

GEMEENTE LANSINGERLAND

|

Ia

.’t

: - ^ V'

* i

Sk

. c-.;;

r*:‘, #r*

r r.4»

Thema

Domein

Initiatief

Project of beleid Ŭ activiteiten

Besluitvorming verwacht?

Energietransitie

Ruimte, wonen en bouwen

Regionale Energie Strategie (RES)

Project

Ja, raad

Aardgasvrije wijken

Project

Ja, raad

Pilotproject van gas los

Project

Ja, college

Betaalbaarheid energietransitie (revolverend fonds)

Project

Ja, college

Duurzame woningbouw

Beleid / Activiteit

Nee

Groene leges

Beleid / Activiteit

Ja, raad

Samenwerking met bewonersinitiatieven

Beleid / Activiteit

Nee

Verduurzaming glastuinbouw

Project

Nee

Windenergie

Project

Ja, college

Afwegingskader zonnevelden

Project

Ja, raad

Beleid biomassacentrales

Project

Ja, raad

Verduurzamen scholen

Project

Ja, raad

Duurzame bedrijventerreinen

Project

Nee

Stimuleren energie­ besparing bedrijven (Wet Milieubeheer)

Beleid / Activiteit

Nee

Verduurzamen ge­ meentelijk vastgoed

Project

Ja, raad m.b.t. De Windas

Verduurzamen ge­ meentelijk vervoer

Beleid / Activiteit

Nee

CO2-reductie verkeer en vervoer

Project

Ja, college

Actualiseren laadpalenbeleid

Project

Ja, raad

Holland Rail Terminal

Project

Ja, raad

B : ŕ .‘-!ľ V

■«ta r«,v^

ľlLJUf

1KT-A1

MM»

uaũĮ

Lansingerland 14 010

v^r^l

Economie en ondernemen

3. Initiatieven De initiatieven zijn onderverdeeld binnen de drie hoofdthema's.

In het vorige hoofdstuk hebben we al enkele initiatieven kort benoemd. Dit hoofdstuk biedt een overzicht van de huidige initiatieven met onderverdeling per thema. Daarna worden de initiatieven in meer detail beschreven.

Eigen bedrijfsvoering

3.1 Overzicht initiatieven De volgende tabel geeft een overzicht van de initiatieven. De initiatieven zijn onderverdeeld binnen de drie hoofdthema’s uit de duurzaamheidsvisie en vervolgens ook gerangschikt op subcategorieën. Zoals eerder besproken, wordt er een onderscheid gemaakt tussen projecten en beleid ft activiteiten. De indeling is echter niet bindend; meerdere projectplannen hebben raakvlakken met verschillende thema’s.

De hiernaast genoemde politieke beslismomenten zijn gebaseerd op de bestuurlijke route zoals wij die nu voor ogen hebben voor de projecten en activiteiten. De uitvoeringspraktijk kan echter leiden tot een bijstelling van dit overzicht op een later moment. Wanneer dit aan de orde is zullen wij u hierover informeren.

Mobiliteit

Tabel 1. Samenvattend overzicht van projecten en beleid/activiteiten die uitgevoerd worden om de visie Lansingerland Duurzaam te bewerkstelligen. 12

13

|

INITIATIEVEN

GEMEENTE LANSINGERLAND

Thema

Domein Ruimte, wonen en bouwen

Circulaire Economie

Initiatief Herinrichten afvalbrengstation

Project of beleid Ŭ activiteiten Project

Besluitvorming verwacht? Ja, raad

3.2 Beschrijving initiatieven In deze paragraaf staan de projecten en beleid & activi­ teiten per thema in meer detail beschreven.

3.2.1 Energietransitie

Economie en ondernemen

Eigen bedrijfsvoering

Klimaatadaptatie

Ruimte, wonen en bouwen

Circulair materiaalgebruik in buitenruimte

Project

Nee

Afvalbeleid

Beleid / Activiteit

Ja, raad

Terugwinnen grond­ stoffen en energie uit afvalwaterketen

Beleid / Activiteit

Nee

Samenwerking Emissieloze Kas

Beleid / Activiteit

Nee

Maatschappelijk verantwoord inkopen (MVI)

Project

Nee

Plasticvrije evenementen

Beleid / Activiteit

Ja, college

Gescheiden afval­ inzameling kantoor­ pand en publieke afvalbakken

Beleid / Activiteit

Nee

Implementatie DIOR

Beleid / Activiteit

Nee

Tuin van de toekomst

Project

Nee

Groenblauwe schoolpleinen

Project

Ja, college

Klimaatadaptief ge­ meentehuisterrein

Project

N.t.b.

Risicodialogen klimaatadaptatie

Project

Ja, college

Klimaatadaptatie strategie

Project

Ja, college

Groen en biodiversiteit

Beleid / Activiteit

Nee

Vervols tabel 1. Samenvattend overzicht van projecten en beleid/activiteiten die uitgevoerd worden om de visie Lansingerland Duurzaam te bewerkstelligen.

14

De energietransitie betekent een overgang van fossiele bronnen naar energie uit hernieuwbare bronnen. De focus ligt hierbij op het duurzaam in kunnen vullen van de elektriciteitsvraag en de warmtevraag van onze inwoners, bedrijven en onze eigen energievraag. Daar­ naast omvat het de energievraag van mobiliteit binnen de gemeentegrenzen. 3.2.1.1 Projecten Hierna volgt per project dat bijdraagt aan de doelstel­ lingen op het thema Energietransitie een beschrijving van de projecten op hoofdlijnen. Project: Regionale Energie Strategie (RES) De Regionale Energie Strategie (RES) is een regionaal product en tegelijkertijd een regionaal instrument om tussen de betrokken regiopartijen onderlinge afstemming te kunnen bereiken ten aanzien van elektriciteits- en warmtevraagstukken. Het is deels een ‘verplicht vrijwil­ lige’ samenwerking, waarop wij als gemeente goed op aangehaakt zijn. Zo kunnen wij Lansingerlandse belangen inbrengen, bijvoorbeeld ten aanzien van de glastuin­ bouw. De RES is een regionale ‘rijdende trein’ en wij zijn dus realistisch over onze invloed op de eindresultaten ervan. Maar door onze continue betrokkenheid zorgen wij ervoor dat wij niet verrast worden wanneer het gesprek bijvoorbeeld over zoekgebieden voor de opwek van grootschalige duurzame energie gaat. Ook richt onze inzet zich op het maken van koppelingen tussen ons eigen beleid en de RES.

Met name de relatie met onze Transitievisie Warmte en de Omgevingsvisie is relevant. De gemeenteraad betrekken wij in het RES-proces. Vaststelling van de definitieve RES, oftewel RES 1.0, is voorzien begin 2021. Project: Aardgasvrije wijken Het klimaatakkoord stelt dat uiterlijk in 2050 alle wonin­ gen in Nederland op duurzame wijze verwarmd moeten worden. In 2030 is het doel al 1,5 miljoen woningen aardgasvrij. In Lansingerland zijn we aan de slag gegaan om meer inzichten te krijgen en samen met inwoners en stakeholders met plannen voor een aardgasvrij Lansingerland te starten. Zo hebben we in 2019 een Transitievisie Warmte opgesteld, met daarin perspectieven op de alternatieven voor aardgas in de gebouwde omgeving.

Dit hebben wij in samenwerking met inwoners en professionele partners gedaan. Ook selecteren we daarin enkele wijken waarmee we willen starten om de mogelijkheden nader te onderzoeken. Na vaststelling van deze visie, stellen we in 2020 een plan op voor de vervolgstappen. We starten dan met verdiepend onder­ zoek naar enkele wijken en blijven scherp op nieuwe of meer gedetailleerde informatie waarmee we onze plannen kunnen aanscherpen. Bijvoorbeeld op het gebied van financiering. Communicatie en samenwerking met inwoners en andere stakeholders blijven daarbij belang­ rijke pijlers. Intussen zijn wij in praktische zin bezig met het sti­ muleren van inwoners om energie te besparen en te verduurzamen. Zie hiervoor ‘Samenwerking met bewonersinitiatieven’. Project: Pilotproject van gas los In 2018 dienden wij bij het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties al een aanvraag in om subsidie te krijgen voor een pilotproject. Helaas lukte het toen niet de subsidie binnen te halen. Eind 2019 beginnen wij met de voorbereidingen voor een nieuwe aanvraag, die wij in Q1 2020 zullen indienen. Hiermee willen wij subsidie binnenhalen ter ondersteuning van het doel om minimaal 500 woningen in de Havenbuurt van het gas af te halen.

Om de kans op het daadwerkelijk verkrijgen van de subsidie te vergroten zorgen wij dat wij vooraf een goed beeld hebben van de relevante toetsingscriteria van de subsidieregeling en passen wij waar mogelijk onze aan­ vraag daarop aan. Wij willen onderscheidend zijn en het pilotproject laten bijdragen aan de kennis die er op dit moment is over het aardgasvrij maken van woonwijken.

15

GEMEENTE LANSINGERLAND

INITIATIEVEN

WT'4.

Technische expertise en burgerparticipatie maken een belangrijk onderdeel uit van het project. Indien de subsidie wordt toegekend dan zetten wij het verder voorbereiden van het aardgasvrij maken van de Haven­ buurt voort. Mocht de subsidie niet worden toegekend, dan loopt het aardgasvrij maken van deze woningen mee in het proces van de Transitievisie Warmte. Project: Betaalbaarheid energietransitie (revolverend fonds) In de Kaderbrief 2020 hebben wij 5 miljoen euro gere­ serveerd voor het oprichten van een Revolverend Fonds waaruit onze inwoners en ondernemers financieel kunnen putten om duurzaamheidsmaatregelen aan hun woningen en panden te nemen. Op nationaal niveau zijn er tevens regelingen in voorbereiding met een zelfde doel. Zo is er in het klimaatakkoord het ‘warmtefonds’ aangekondigd. Wij willen voorkomen dat wij lokaal een regeling treffen die op nationaal niveau al invulling krijgt. Tegelijkertijd willen wij geen kostbare tijd verloren laten gaan, in afwachting van wat er op nationaal niveau precies komen gaat. Daarom onderzoeken wij voor de korte termijn hoe wij, bijvoorbeeld via het Stimuleringsfonds Volkshuisvesting (SVn), een Revolverend Fonds kunnen inzetten over onze inwoners en ondernemers. Eventueel zal die regeling dan later aangepast worden, wanneer blijkt dat een nationale regeling in onderdelen daarvan gaat voorzien.

In een breder verband willen wij met ons financiële arrangement in ieder geval specifiek aandacht schenken aan de positie van lage inkomensgroepen, om zo ook deze in staat te stellen duurzaamheidsmaatregelen te treffen, conform motie M2019-025. Daarnaast onderzoeken we in 2020 hoe we energiebesparingsmogelijkheden mee kunnen nemen in de huidige hulp die geboden wordt aan huishoudens die moeite hebben met het betalen van hun energierekening. Ook hebben wij het burgerinitiatief ‘Lansinger Energiebank’ financieel ondersteund, om de mogelijkheden daarvoor te kunnen onderzoeken. Hierbij kunnen inwoners met een surplus van zonnestroom dit doneren aan inwoners met energiearmoede. Project: Verduurzaming glastuinbouw De glastuinbouw is een belangrijke sector in Lansingerland en omliggende gemeenten. Samen met de sector zijn wij volop bezig om het energieverbruik te verminderen en te verduurzamen. Dit heeft een flinke impact op het to­ tale energieverbruik en de CO2-uitstoot van de gemeente.

16

. ; 'V

Bron: Jan Willem Groen

In 2018 hebben wij samen met Pijnacker-Nootdorp en Glastuinbouw Nederland hebben wij de Warmtesamenwerking Oostland (WSO) opgericht. Het doel op de lange­ re termijn is een gebiedsdekkende warmte-infrastructuur met duurzame warmte. Samen met de glastuinbouwon­ dernemers en andere relevante stakeholders zetten wij ons in om deze immense opgave stap voor stap vorm te geven. Zo hebben we in 2019 de Verkenning Duurzame Warmte gepresenteerd, waarin we een toekomstbeeld hebben geschetst van een duurzaam warmtesysteem voor de glastuinbouw en gebouwde omgeving (daar waar dit gunstig kan zijn). Ook in de komende jaren gaan wij met dit initiatief door. We zetten ons in om knelpunten te identificeren, kennis te ontwikkelen en ons ook regionaal hard te maken voor transportleidingen voor duurzame warmte van buiten ons gebied. Ook zijn wij actief in de uitvoering van het energieakkoord Greenport West-Holland, onder andere door een bijdrage in de realisatie van concrete projecten. Tenslot­ te dragen we ook bij aan de bekostiging van een energieregisseur voor onze glastuinbouwondernemers. Deze helpt hen bij het organiseren in een warmtecoöperatie per gebied en bij het vormen van een visie op duurzame warmte. Project: Windenergie Windenergie blijft ook in de nabije toekomst een rele­ vant onderwerp voor Lansingerland.

Het bedrijventerrein te Prisma/Bleizo en het daaraan grenzende noordelijke gedeelte van de Overbuurtsepolder is met een wijziging van de Visie Ruimte ft Mobiliteit (VRM) door de provincie aangewezen als zoekgebied voor de realisatie van 12 MW windenergie. Realisatie is door ruimtelijke beperkingen erg moeizaam gebleken. Wij blijven de mogelijkheden in het bestaande VRMgebied beschouwen, en zullen tegelijkertijd naar alter­ natieve locaties kijken. Daarbij houden wij rekening met meerdere concurrerende opgaven binnen onze gemeente­ grenzen en de afspraken die wij maken in het kader van de RES en het Convenant Windenergie Rotterdamse Regio. Indien nodig doen wij op basis van nieuwe inzichten een voorstel ter aanpassing van het bestaande beleid voor windenergie, maar vooralsnog achten wij deze recente kaders zeer geschikt om toekomstige afwegingen op te kunnen baseren. Nieuwe inzichten en koerswijzigingen ten aanzien kunnen ook vervat worden in een position paper.

Project: Afwegingskader zonnevelden Wij ontwikkelen beleid waarmee de (on)mogelijkheden voor de realisatie van zonneweides worden vastgelegd. Op basis van grotendeels ruimtelijke criteria moet een beeld ontstaan van welke locaties of welke gebieden al dan niet in aanmerking komen voor de realisatie van een zonneweide en onder welke voorwaarden. Hierbij haken wij aan bij de recentelijk opgestelde Handreiking Zonne-energie van de Provincie Zuid-Holland. Zo creëren wij duidelijkheid over wat er op dit punt wel en niet mogelijk is ten aanzien van nieuwe initiatieven. Hieruit volgt een handelingsperspectief voor marktpar­ tijen en weten ook onze inwoners waar zij aan toe zijn. Relevante (markt)partijen en inwoners betrekken wij op een nader te bepalen wijze in de voorbereiding, zodat er een gedragen en praktisch uitvoerbaar beleidskader ontstaat, waarbij ook de instandhouding gewaarborgd wordt.

|

Project: Duurzame bedrijventerreinen Dit project valt uiteen in twee delen. Enerzijds gaat het hier over onze inzet voor de Energyhub A12 en anderzijds over de wijze waarop wij het aanbrengen van zonne­ panelen op nu nog onbenutte daken van grote bedrijfs­ panden willen stimuleren. De Energyhub is een door de provincie geleid project waarin wij een nadrukkelijke rol spelen. Het gaat hier met name om het verbinden van initiatieven en projecten in het gebied langs de A12, om duurzame kansen beter en sneller te benutten en onderling met elkaar te verbinden.

Wij leggen de (onmoge­ lijkheden voor de realisatie van zonneweides vast.

Project: Beleid biomassacentrales Wij ontwikkelen beleid waarmee de (on)mogelijkheden voor de realisatie van biomassacentrales worden vastge­ legd. Op basis van grotendeels ruimtelijke criteria moet een beeld ontstaan van welke locaties of welke gebieden al dan niet in aanmerking komen voor de realisatie van een biomassacentrale en onder welke voorwaarden. Maar ook bestaande kaders en zorgen en wensen die nadruk­ kelijk in het maatschappelijk debat over dit onderwerp naar voren komen, over bijvoorbeeld luchtkwaliteit en (stank)overlast, zullen wij nadrukkelijk adresseren.

Daarnaast gaan wij vorm geven aan onze plannen om het plaatsen van zonnepanelen op daken van grote bedrijfspanden te stimuleren. Binnen onze gemeente­ grenzen zijn er veel bedrijven met grote panden waarvan de daken nu verder onbenut blijven. Dit is onbenut potentieel voor de opwek van zonne-energie, alhoewel dit niet altijd technisch mogelijk is. Wij verkennen dan ook de mogelijkheden om ondernemers te ontzorgen in het proces van voorbereiding, onderzoek en installatie. Het zal dan vooral gaan om de technische beoordeling en het aanvragen van subsidies.

Zo creëren wij duidelijkheid over wat er op dit punt wel en niet mogelijk is ten aanzien van nieuwe initiatieven. Hieruit volgt een handelingsperspectief voor marktpar­ tijen en weten ook onze inwoners waar zij aan toe zijn. Relevante (markt)partijen en inwoners betrekken wij op een nader te bepalen wijze in de voorbereiding, zodat er een gedragen en praktisch uitvoerbaar beleidskaders ontstaat.

Project: Verduurzamen gemeentelijk vastgoed Een belangrijke stap in het verduurzamen van onze eigen bedrijfsvoering is het verduurzamen van ons vastgoed (Nb. schoolgebouwen vallen niet binnen dit project, aangezien deze geen juridisch eigendom van de gemeen­ te zijn. Zie ‘Project: Verduurzamen scholen’ voor onze inzet voor scholen). Voor deze verduurzaming zijn de volgende doelen opgenomen:

Project: Verduurzamen scholen De verduurzaming van schoolgebouwen valt onder de ver­ antwoordelijkheid van schoolbesturen. Wij ondersteunen hen daarbij door duurzaamheid integraal op te nemen in het Integraal Huisvestingsplan (IHP) voor de schoolge­ bouwen. In 2019 hebben wij een schouw uit laten voeren naar de mogelijkheden per schoolgebouw. De resultaten en ambities zijn verwerkt in het Integraal Huisvestings­ plan. Dit houdt in dat in 2050 alle schoolgebouwen van het primair onderwijs energie neutrale gebouwen (ENG) zijn. We verwachten het Integraal Huisvestingsplan in het eerste kwartaal van 2020 op te kunnen leveren.

^ ^ ^

In 2020 zonnepanelen op alle gemeentelijke gebouwen waar dit technisch mogelijk is In 2035 al het gemeentelijk vastgoed aardgasvrij In 2050 de eigen bedrijfsvoering volledig CO2-neutraal.

Om dit te realiseren hebben wij in 2018 de eerste zonne­ panelen geplaatst. In 2019 hebben we dit aangevuld met 966 zonnepanelen. In 2020 verwachten we circa 550 zonnepanelen te plaatsen. Ook hebben we reeds stevig ingezet op energiebesparing, bijvoorbeeld door LEDverlichting.

17

|

INITIATIEVEN

In 2019 onderzoeken we de verduurzamingsmogelijkheden van zwembad De Windas en presenteren de resultaten aan de raad. Daarnaast is het doel om in 2019 en 2020 vijf panden aardgasvrij te maken. Tenslotte wordt in 2021 het beheerplan gebouwen geac­ tualiseerd. Bij de actualisatie zijn doelstellingen van de duurzaamheidsvisie het uitgangspunt. We verduurzamen het gemeentelijk vastgoed hiermee op een realistische manier zonder onnodige kapitaalvernietiging. Project: CO2-reductie verkeer en vervoer Wij dragen bij aan het door de Metropoolregio Rotterdam-Den Haag geformuleerde doel om in 2025 30% minder CO2 door de vervoer­ keten uit te laten stoten ten opzichte van 2015. Ook in Lansingerland stellen wij een pakket aan maatregelen op om een evenredige bijdrage te leveren aan de opgave van de metropoolregio. De te treffen maatregelen zijn erg divers en verschillen in omvang en reikwijdte. Globaal zijn de maatregelen onder te verdelen in onder andere de volgende categorieën: Inkoop van diensten en ma­ terialen, Stimuleren fiets en OV-gebruik en Bevorderen brandstoftransitie.

Wij stimuleren

het gebruik

van de fiets en het OV.

Project: Actualiseren laadpalenbeleid Wij stellen randvoorwaarden waarbinnen er laadpalen voor elektrische voertuigen geplaatst kunnen worden in onze gemeente. Daartoe actualiseren wij het bestaande uitvoeringskader uit 2017. Wij zullen aanpassingen doorvoeren om aanvragen van inwoners en ondernemers zo efficiënt mogelijk te behandelen en de plaatsing van palen af te stemmen op behoeften en ontwikkelingen. Ook kijken wij meer strategisch naar dit vraagstuk. Dit houdt in dat wij een analyse gaan laten uitvoeren om te kunnen besluiten op welke strategische locaties wij laadpalen plaatsen. Zo ontstaat er dus een actueel uitvoeringskader op basis waarvan vraag gestuurde laadpalen gerealiseerd kunnen worden dat ook aangeeft op welke strategische locaties wij laadpalen willen reali­ seren. Wij zorgen dat het verwachte toekomstige aantal elektrische voertuigen hierin wordt meegewogen. Project: Holland Railterminal Geïnteresseerde (lokale) ondernemers willen in Lansingerland een railterminal realiseren in Bleiswijk. De Holland Rail Terminal Lansingerland (HRT) is een goederenvervoerverbinding per spoor vanaf Bleiswijk

18

GEMEENTE LANSINGERLAND

naar het achterland. De HRT kan de eerste klimaatneutrale vervoersketen wereldwijd zijn. De bedoeling is om deze klimaatneutrale vervoersketen als concept te realiseren met een elektrische trein, elektrisch voor- en natransport en elektrische koeling. De HRT kan onze innovatieve greenport versterken, draagt bij aan het thema duurzaamheid en zorgt voor werkgelegenheid voor Lansingerland en omgeving. Daarom willen we dit initiatief ondersteunen en faciliteren. 3.2.1.2 Beleid en activiteiten Hierna volgt per beleid/activiteit dat bijdraagt aan de doelstellingen op het thema Energietransitie een beschrijving op hoofdlijnen. Beleid / activiteit: Duurzame woningbouw Gemeente Lansingerland heeft een grote woningbouw­ opgave. Deze woningbouw leidt nog vrijwel altijd tot een toename van de CO2-uitstoot, meer verharding en minder groen en nieuw materiaalgebruik. Voor gemeente Lansingerland is het de uitdaging om duurzaam te groeien in lijn met duurzaamheidsambities van CO2-neutraliteit, klimaatadaptie en een circulaire economie. In 2018 en 2019 zijn het Kader Duurzame Gebiedsontwikkeling (kader DGO) en de Leidraad Duurzame Inrichting Openbare Ruimte (DIOR) vastgesteld. In 2019 is het convenant klimaatadaptief bouwen ondertekend. Deze beleidstukken passen wij doorlopend toe bij onze woningbouwprojecten en de inrichting van de openbare ruimte bij die woningen.

Deze vormen de basis voor de onderwerpen duurzame energie, circulaire economie en klimaatadaptatie. Indien nodig of gewenst ontwikkelen we deze beleidsstukken door. Beleid / activiteit: Groene leges Het doel van dit project is om energiezuinige (ver)bouw te stimuleren door het toekennen van een korting op bouwleges bij het halen van hoge energieprestaties. Deze financiële prikkel dient ertoe een initiatiefnemer te stimuleren nieuwbouw of verbouw zo duurzaam mogelijk te verrichten. Eind 2019 evalueren we of en hoe wij deze regeling voortzetten. Beleid / activiteit: Samenwerking met bewonersinitiatieven Door nauw samen te werken met bewonersinitiatieven als Nieuwe Lansinger Stroom (NLS) en Lansingerland Samen Duurzaam (LSD) willen wij kennis uitwisselen en het lokale draagvlak voor de energietransitie ondersteu­ nen en vergroten. Concreet betekent dit wij elkaar op frequentie basis spreken en waar mogelijk projecten en initiatieven ondersteunen. Het kan dan bijvoorbeeld

gaan om de inzet van Energiecoaches, de ontwikkeling van energieprojecten (wind, zon) en netwerkvorming van bewoners en ondernemers door de organisatie van bijeenkomsten en gezamenlijke activiteiten. Beleid / activiteit: Verduurzaming gemeentelijk vervoer Wij zetten in op een geleidelijke verduurzaming van ons wagenpark. De buitendienst en aannemers van het groenonderhoud gebruiken waar mogelijk elektrische voertuigen en werktuigen. Daarnaast worden medewerkers gestimuleerd om hun zakelijke kilometers groen uit te voeren door het be­ schikbaar stellen van fietsen, elektrische fietsen en vier elektrische deelauto’s. Beleid / activiteit: Stimuleren energiebesparing bedrijven (Wet Milieubeheer) Wij stimuleren energiebesparing bij onze ondernemers. In het kader van de Wet milieubeheer zijn bedrijven in de gemeente verplicht om energiebesparende maatre­ gelen met een terugverdientijd van 5 jaar of korter te nemen. Vanaf 1 juli 2019 zijn bedrijven ook verplicht te rapporteren welke maatregelen zij hebben genomen. Wij helpen de (veelal) kleinere bedrijven die hiermee onvoldoende bekend zijn uit te leggen wat zij kunnen en moeten doen. Dit doen wij via milieudienst DCMR, vanuit de wettelijke taak om hierop toe te zien.

3.2.2 Circulaire Economie Een circulair Lansingerland betekent geen gebruik van primaire grondstoffen en een optimale scheiding van af­ val. Dit moet worden bewerkstelligd door te werken aan een ‘deeleconomie’, producten als dienst aan te bieden en te gebruiken en door het reviseren van producten aan het einde van hun levensduur zodat deze opnieuw gebruikt kunnen worden. 3.2.2.1 Projecten Hierna volgt per project dat bijdraagt aan de doelstellin­ gen op het thema Circulaire Economie een beschrijving van de projecten op hoofdlijnen.

Project: Herinrichten afvalbrengstation Voor afval dat niet in de minicontainers of verzamelcontainers past of dat ineens in grote volumes vrijkomt is er het Afvalbrengstation. De focus op het afvalbrengstation ligt op circulariteit: we scheiden zoveel mogelijk verschillende soorten afval die door aparte inzameling hoogwaardig gerecycled kunnen worden. Voorbeelden van soorten afval die we gescheiden inzamelen zijn; klein chemisch afval, asbest, harde kunststoffen, matrassen, B-hout, wit- en bruingoed. In 2019 startten we de planvorming voor de moderni­ sering van het afvalbrengstation. De uitvoering staat gepland voor 2021-2022. Project: Circulair materiaalgebruik in buitenruimte In een circulaire economie zal ook onze buitenruimte met circulaire materialen zijn ingericht. Dit zijn ma­ terialen met een lage milieu-impact, die keer op keer opnieuw toegepast of hoogwaardig gerecycled kunnen worden. Om hiermee ervaring op te doen passen wij dit type materialen al toe. Bij keuze voor speeltoestellen passen we zoveel mogelijk duurzaam materiaal toe. Denk hierbij aan RVS-toestellen, Robiniahout op metalen staanders om rotting tegen te gaan of kastanje-houten toestellen. Daarnaast zijn gekapte bomen soms opnieuw te gebrui­ ken in projecten. Denk hierbij aan natuurlijke speelaanleidingen, traptreden in het mountainbikeparcours of insectenhotels in het Annie M.G.

Smitpark ter verbetering van de biodiversiteit. Wilgentenen van geknotte knot­ wilgen hebben wij bij twee scholen (business school Melanchton te Bleiswijk en de Koningin Beatrixschool te Berkel) ter beschikking gesteld. Ook worden er houtrillen van gemaakt in openbaar groen, zoals Annie M.G. Smidtpark en Park de Polder. In de komende periode zullen we meer pilots draaien met circulair materiaalgebruik op andere gebieden. Als de pilot positief wordt afgesloten, is het tweede subdoel dat het materiaal van de pilot wordt toegepast in een regulier project en het na evaluatie in de DIOR opgenomen kan worden als geschikt circulair materiaal.

friS-.g]

Snoeiafval Grond

Al

Bron: Ariane Kok

|

|

INITIATIEVEN

Bij deze pilots worden ook de meer- of minderkosten nader in beeld gebracht. Project: Maatschappelijk Verantwoord Inkopen Door het toepassen van duurzaamheidscriteria in onze inkoop van werken, leveringen en diensten beperken wij onze impact en stimuleren wij de markt voor duurzame producten. Maatschappelijk verantwoord inkopen (MVI) is onderdeel van ons inkoopbeleid, waardoor er bij de in­ koop van werken, leveringen en diensten rekening wordt gehouden met de effecten op mensen (people), onze leefomgeving en planeet (planet) en winst en welvaart (profit). De belangrijkste uitgangspunten zijn: ^ ^ ^

People: Social Return wordt toegepast in aanbe­ stedingstrajecten van C200.000 of meer. Planet: Zoveel mogelijk inzetten op klimaatbewuste, circulaire en innovatieve oplossingen. Profit: Zoveel mogelijk bevorderen van de kansen van het midden- en kleinbedrijf, in het bijzonder lokaal.

Door het voeren van dit beleid worden duurzaamheidscriteria meegewogen in aanbestedingen. We hanteren minimumeisen op het gebied van duurzaamheid waaraan aanbieders en producten dienen te voldoen. Wanneer een aanbieder kan aantonen dat hij duurzamer werkt, levert dit in de puntentelling een betere score op. De criteria verschillen per aanbesteding en zijn al vaak toe­ gepast. Dit gaat van koffie en thee (biologisch, fairtrade, zeer duurzaam productieproces, afbreekbare beker) tot doelgroepenvervoer. Daarnaast werken we aan samenwerkingsverbanden rondom MVI en vragen we subsidies aan (zoals de klimaatenveloppe). 3.2.2.2 Beleid & activiteiten Hierna volgt per beleid/activiteit dat bijdraagt aan de doelstellingen op het thema Circulaire Economie een beschrijving van de projecten op hoofdlijnen. Beleid / activiteit: Afvalbeleid Naast het vervullen van onze zorgplicht om restafval inzamelmiddelen aan te bieden zorgt de gemeente dat er voldoen­ de inzamelmiddelen zijn voor de grondstofstromen; groente-, fruit- en tuinafval (GFT), oud papier en karton (OPK), glas, textiel en plastic verpakkingen, drankenkar­ tons en metalen verpakkingen (PMD).

Door duurzaam inkopen beperken wij onze milieu impact.

20

In 2018 behaalden we een scheidingsresultaat van 55%. Het vaststellen van nieuw afvalbeleid staat gepland voor eind 2020, de focus van het nieuwe beleid is gericht op het verder verbeteren van de scheiding van huishoudelijk restafval. Daarnaast hebben we in 2019/2020 een groot project lopen om de restafvalinzameling te verbeteren en de inzameling van GFT op te starten bij de appartemen­ tencomplexen. Deze inwoners hebben nu nog niet de mogelijkheid om het GFT gescheiden in te zamelen. In 2019 plaatsen we de nieuwe inzamelmiddelen in Bleiswijk en Bergschenhoek, in 2020 is Berkel en Rodenrijs aan de beurt. Communicatie We hebben nu sinds 3 jaar een vaste communicatiecam­ pagne lopen. Elke maand staat in het teken van een specifieke afvalstroom/grondstof. We maken voor de campagne gebruik van de lokale kranten, de digitale nieuwsbrief en website van de gemeente en de social media kanalen van de gemeente. Naast de maandelijkse aandacht geven we twee keer per jaar een nieuwsbrief uit die huis aan huis bezorgd wordt. De communicatie richt zich op het terugdringen van afval (voorkomen/preventie) en het goed scheiden van het afval dat vrijkomt. Educatie Educatieprogramma basisonderwijs: Koos de Vuilnisman Voor de scholen is het programma gratis.

Koos is een biologiedocent en acteur die met een interactief pro­ gramma en een wervelende show leerlingen enthousiast maakt om afval te scheiden en zwerfafval te voorkomen. Zijn programma duurt een halve dag voor een groep 7 of 8 van een school. Maar als de school dat wil, brengt hij op dezelfde dag ook bliksembezoeken aan de andere klassen. Zo kent na deze dag iedereen op de school Koos de Vuilnisman.

In dit samenwerkingsverband is de langetermijnvisie vastgesteld “Van afvalwaterketen naar Watercyclus”. Het terugwinnen van grondstoffen is hiervan een onder­ deel. Verder wordt er gezamenlijk toegewerkt naar een energieneutrale watercyclus. Beleid / activiteit: Samenwerking Emissieloze Kas Lansingerland heeft samen met andere glastuinbouwgemeenten, Hoogheemraadschappen en Glastuinbouw Ne­ derland een samenwerkingsverband ter verbetering van de waterkwaliteit. Doel is om de emissies van bedrijfswater uit de glastuinbouw naar de omgeving te stoppen en de waterkringlopen in de glastuinbouw te sluiten. De emissies leveren vervuiling op van de watergangen in en rond het glastuinbouwgebied. Er is met deze partijen een afsprakenkader tot en met 2022 om zich hiervoor gezamenlijk in te zetten. Beleid / activiteit: Plasticvrije evenementen Lansingerland heeft een rijke evenementenkalender. Op de diverse evenementen wordt ook vaak wegwerp-plastic, zoals bekers, gebruikt. Vooruitlopend op Europese wetge­ ving over het verbod op ‘single use plastics’ onderzoeken wij in het vierde kwartaal van 2019 of wij deze plastics kunnen verbieden op evenementen in Lansingerland. Beleid / activiteit: Gescheiden afvalinzameling kantoorpand en publieke afvalbakken Binnen de eigen organisatie zijn wij actief bezig met de vraag hoe wij met afval omgaan. Wij scheiden ons afval in 5 verschillende stromen.

Daarnaast is er aandacht voor de reductie van afval, bijvoorbeeld bij verpakkingen in het restaurant. In de dorpscentra zijn op enkele plaatsen gescheiden publieke afvalbakken geplaatst. Zo kan een groter deel van het afval als grondstof worden hergebruikt.

3.2.3 Klimaatadaptatie

Educatieprogramma voortgezet onderwijs: Recycle Valley Middelbare scholen kunnen gratis meedoen aan twee korte lesprogramma’s gegeven door gastdocenten van Recycle Valley. Voor de brugklassen is er het programma Trash Trackers van 2 keer 1 lesuur met als onderwerp zwerfafval. En voor de tweede klassen is er het program­ ma Recycling Heroes: drie lesuren over afval voorkomen en scheiden.

Als gevolg van klimaatverandering wordt het weer extremer: met risico op overstromingen, wateroverlast door extremere piekbuien, hitteperiodes en periodes van droogte. Het is belangrijk om maatregelen te treffen om de effecten hiervan het hoofd te kunnen bieden. Een klimaat-proof Lansingerland betekent daarom een gemeente waarin overstromingen voorkomen worden, wateroverlast geminimaliseerd wordt en waarin de gemeente leefbaar blijft ondanks toenemende hitte en periodes van droogte.

Beleid / activiteit: Terugwinnen grondstoffen en energie uit afvalwaterketen Lansingerland is deelnemer aan de regionale bestuurlijke overeenkomst Netwerk Afvalwaterketen Delfland (NAD).

3.2.3.1 Projecten Hierna volgt per project dat bijdraagt aan de doelstellin­ gen op het thema Klimaatadaptatie een beschrijving van de projecten op hoofdlijnen.

Project: Tuin van de toekomst In Nederland is er nog veel winst te halen ten aanzien van klimaatbestendige en waterrobuuste inrichting, om zo de gevolgen van klimaatverandering beter op te kunnen vangen. Wij willen het bewustzijn hierover onder onze inwoners vergroten en hen handelingsperspectief bieden om de schadelijke effecten van klimaatveran­ dering in hun directe omgeving te beperken. Met het subsidieproject Tuin van de Toekomst bereiken we dit.

Wij stimuleren onze inwoners hun tuinen te vergroenen met Tuin van de Toekomst. Door het beschikbaar stellen van een relatief klein sub­ sidiebedrag stimuleren wij onze inwoners om hun tuinen te vergroenen. Het beoogde resultaat van het project is dat een groter deel van de inwoners van Lansingerland zich bewust is van de urgentie en mogelijkheden van het toekomstbestendig maken van hun tuin. Daarnaast kunnen we aantonen dat een bepaald oppervlakte aan particuliere percelen klimaatbesteding en groener is ingericht. Project: Groenblauwe schoolpleinen Als gemeente vinden wij het belangrijk dat wij het goede voorbeeld geven ten aanzien van duurzaamheid als onderwerp. Duurzaamheid is dan ook een integraal onderdeel van veel van onze werkprocessen en ook onze gebouwen en voertuigen worden verduurzaamd.

21

|

INITIATIEVEN

In dat verband vinden we het ook belangrijk dat school­ pleinen beter toegerust zijn op de gevolgen van klimaat­ verandering. Een deel van de schoolpleinen is in ons beheer, een deel in beheer van de scholen zelf. Daarom ondersteunen wij scholen om de schoolpleinen zodanig in te richten dat het koelend vermogen uit groen en water zo goed als mogelijk wordt benut (vergroening) en dat deze adequaat om kunnen gaan met wateroverlast (verblauwing). Hierdoor moet hittests en wa­ teroverlast worden beperkt, ontstaat er meer variatie in de speelruimte en worden schoolgaande kinderen al op jonge leeftijd bewust gemaakt van de natuur en het klimaat.

IVé benutten het koelend vermogen uit groen en water.

Project: Klimaatadaptief gemeentehuisterrein In 2020 onderzoeken wij de mogelijkheden voor het meer klimaatadaptief inrichten van het gemeentehuisterrein. Daarbij worden kansen op het gebied van de energietransitie en circulaire economie zoveel mogelijk meege­ nomen. Afhankelijk van de resultaten van dit onderzoek bepalen wij de vervolgstappen. Project: Risicodialogen klimaatadaptatie Op het gebied van klimaatadaptatie volgen wij de stap­ pen uit het Delta Programma Ruimtelijke Adaptatie. Zo hebben we in 2019 een klimaatstresstest light opgesteld, die de voornaamste kwetsbaarheden op het gebied van klimaatadaptatie voor onze gemeente in kaart brengt. Als volgende stap voeren wij in 2019 en 2020 risicodialogen. De risicodialogen vertalen de eerder in beeld gebrachte risico’s ten gevolge van klimaatverandering naar verschillende schaalniveaus (regionaal, waterschap­ pen, gemeente, wijk en buurt) om via een dialoog met stakeholders overeenstemming te bereiken over wat wel of niet acceptabel is, welke maatregelen nodig zijn en wie deze wanneer gaat uitvoeren. De uitkomst van de risicodialoog dient vervolgens als input voor de Klimaatadaptatie strategie Lansingerland. Meerdere gemeentes in Nederland kampen in toene­ mende mate met de gevolgen van een dalend grondwa­ terpeil. Eigenaren van woningen kunnen dan te maken krijgen met paalrot.

De financiële gevolgen hiervan zijn vaak groot en niet door iedere woningeigenaar (gemak­ kelijk) te dragen. Fonds Duurzaam Funderingsherstel, beheerd door het stimuleringsfonds Volkshuisvesting (SVn), biedt in dit soort gevallen met de Funderingslening

GEMEENTE LANSINGERLAND

uitkomst. Wij onderzoeken (conform motie M2019-026) in Q1 2020 nut een noodzaak van het aansluiten bij dit fonds of dat een alternatief beter past bij de Lansingerlandse situatie. Daartoe is ook van belang dat wij een beter beeld krijgen bij de omvang van dit probleem in onze gemeente. Project: Klimaatadaptatie strategie Vanuit het Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie is het de ambitie om klimaatadaptatie uiterlijk per 2020 veran­ kerd te hebben in beleid en handelen. Daarom stellen wij in 2020 een klimaatadaptatie strategie op. Hierin komen in ieder geval de vier thema’s uit de stresstest naar voren (overstromingsgevaar, wateroverlast, hittestress, droogte), aangevuld met een gedeelte over bodemdaling. Ook starten we in 2020 met een pilot ‘Afkoppelen particulieren Dorp Noord-Oost’ in Bergschenhoek. Bij afkoppeling wordt regenwaterafvoer gescheiden van het huishoudelijk afvalwater. Hierbij ondersteunen we de particulieren die meedoen door de werkzaamheden in de privétuinen uit te voeren en te financieren. Zo doen wij breed ervaring op met dergelijke maatregelen (draagvlak onder inwoners, kosten en subsidies, voor- en nadelen), die we gebruiken bij de uitwerking van de strategie. 3.2.3.2 Beleid/activiteit Hierna volgt per beleid/activiteit dat bijdraagt aan de doelstellingen op het thema Circulaire Economie een beschrijving op hoofdlijnen.

Beleid / activiteit: Implementatie DIOR Met de vaststelling van de leidraad Duurzame Inrichting Openbare Ruimte (DIOR) bevindt de gemeentelijke orga­ nisatie zich nu in een fase waarin wij hieraan uitvoering gaan geven. Dat betekent dat de toepassing van DIOR een integraal onderdeel moet zijn van onze werkpro­ cessen. Dit doen we door minimumeisen te stellen, bijvoorbeeld ten aanzien van materiaalgebruik, aan de inrichting van de buitenruimte. Ook zorgen we dat de beoogde duurzaamheidsdoelstelling in de beginfase van een buitenruimteproject duidelijk zijn, zodat het gehele proces hierop kan worden afgestemd.

bloembollenmensgels aan om de biodiversiteit te stimuleren/ondersteunen. Ecologisch maaibeheer Het maaibeheer van extensief gras is meer afgestemd op het verbeteren van de biodiversiteit. Dit doen we door het gemaaide gras af te voeren (verschraling) en door het toepassen van sinusbeheer. We houden rekening met de aanwezige flora en fauna en gaan hier zorgvuldig mee om. Bijennetwerk Groene Cirkels We hebben in samenwerking met de Provincie Zuid-Holland en met Wageningen Universiteit ons bijennetwerk geïnventariseerd en in kaart gebracht aan de hand van de criteria van het Groene Cirkel Project. In de bijbehoren­ de adviesnotitie is aangegeven waar mogelijke knelpun­ ten liggen en staan aanbevelingen om de biodiversiteit binnen de gemeente te vergroten. Groenstructuurplan 2016-2026 In het groenstructuurplan zijn de groene hoofd- en nevenstructuren van de gemeente bepaald met als doel deze verbindingen te behouden en waar mogelijk te versterken. Deze structuren hebben een ecologische en esthetische waarde en dragen bij aan een aantrekkelijk leefklimaat.

Snoeicatalogus Juist/optimaal beheer verlengt de levensduur. Dankzij de catalogus communiceren we uniform met de aannemer en kan de aannemer zien hoe de gemeente wilt dat er gesnoeid wordt. Toekomstbestendig aanplanten van bomen In de DIOR (Duurzame Inrichting Openbare Ruimte) eisen we bij nieuwe aanleg standplaatsverbetering volgens de bepalingen uit het KBB Handboek bomen van het Norminstituut Bomen. Hiermee krijgt de boom de juiste en meest ideale groeiomstandigheden. In combinatie met de standaard plantenlijst levert ons dit een toekomstbestendig boombestand op. Zelfbeheer Groen Bewoners van Lansingerland hebben de mogelijkheid om zelf stukken openbaar groen (gezamenlijk) te onder­ houden. Hiermee hebben deze inwoners direct invloed op de leefbaarheid van hun buurt. Daarnaast kan het de sociale cohesie in de buurt versterken. Uitzondering hierop vormt de hoofdgroenstructuur, deze blijft in onderhoud bij de gemeente. Duurzaam groenmateriaal Al het ingekochte groenmateriaal moet voldoen aan duurzaamheidscriteria. Klimaatkrachtige speelplekken Er is een inspiratieboekje opgesteld met handreikingen en tips over hoe je een klimaatkrachtige speelplek kunt realiseren. Voorbeelden hiervan zijn het Goudengriffelplantsoen en de Spireadreef.

Bomenverordening 2018 Met de bomenverordening wordt de bescherming van bomen en boomstructuren binnen de gemeente gewaar­ borgd. Bomen en boomstructuren zijn waardevol voor de gezondheid, luchtkwaliteit, ecologie, biodiversiteit, klimaat- en waterbeheer.

Wadi’s aanleggen Op sommige locaties hebben wij wateroverlast op fiets­ paden of wegen, doordat bermen verzadigd zijn. Wadi’s kunnen langs deze wegen of fietspaden een natuurlijk tijdelijke berging vormen. Een wadi is een bufferingsen infiltratievoorziening die tijdelijk gevuld kan worden met hemelwater. Locaties zijn: Randweg te Bergschen­ hoek, fietspad Oudelandselaan. Bij de Spireaedreef hebben we wadi’s aangelegd bij een sportvoorziening, om langs het veld water tijdelijk te kunnen bergen.

Standaard plantenlijst Wij gebruiken een sortimentslijst, die past bij de groeiomstandigheden binnen onze gemeente. Daarbij is er ook rekening gehouden met de verandering van het klimaat, zodat we toekomstbestendige beplanting gebruiken. Daarbij kunnen via de sortimentslijst bomen ook geselecteerd worden op de mate waarin ze voedsel bieden aan insecten (drachtplanten) en op afvang van fijnstof.

Beleid / activiteit: Groen en biodiversiteit Onderwerpen die bijdragen aan het stimuleren van de biodiversiteit: Toepassen bij-vriendelijke bloem- en bloembollen mengsels Bij nieuwe bermen of recreatieve routes passen we waar mogelijk bij-vriendelijke bloemmengsels toe. Ook brengen we op strategische punten bij-vriendelijke

'Mgfrĩ' ?

imm

gŵip

AEfľ s

22

MičåzM

Bron: Ariane Kok

-ï

iuKŵY H. ĩ'l- 'Vfït AS

* ■íá.'Vř

Ŵ..V

|

|

GOVERNANCE

GEMEENTE LANSINGERLAND

tangs 0114

4.1 Organisatiebrede opgave

4.3 Wijze en frequentie van informeren

De duurzaamheidsvisie is een organisatiebrede opgave voor de gemeente. De initiatieven vallen in verschillende wethoudersportefeuilles en vragen om betrokkenheid en leiderschap vanuit verschillende domeinen. Dat wil zeggen dat voor het bereiken van de duurzaamheidsvisie intensieve samenwerking tussen diverse expertises nodig is. Uiteindelijk werken we toe naar een situatie waarin duurzaamheid zoveel mogelijk geïntegreerd is in de bestaande processen. De komst van de Omgevingsvisie zal bijdragen aan deze integraliteit. Instrumenten uit deze visie zullen wij benutten om de energietransitie en klimaatadaptatie te versterken en te versnellen.

De duurzaamheidsvisie wordt elke vier jaar geëvalueerd en uit de evaluatie vloeien wijzigingen voort. Daarnaast ontvangt u driemaal per jaar een overzicht van de belangrijkste actualiteiten zoals ook afgesproken bij de vaststelling van de visie. Staand beleid en activiteiten nemen we mee in deze cyclus als hier nieuwswaardige actualiteiten uit voortkomen.

4.2 Werkwijze voor het toevoegen en afvoeren van projecten

Bron: Lize Kraan

4. Governance De duurzaamheidsvisie

Dit hoofdstuk licht toe hoe de governance van de uitvoeringsagenda is opgezet en hoe dit de voortgang van de projecten in de agenda borgt. De governance heeft betrekking op de organisatie­ brede opgave die de duurzaamheidsvisie is. Daarnaast omvat deze uw rol als raad en de wijze waarop en frequentie waarmee u geïn­ formeerd wordt. Ook bevat het de werkwijze voor het toevoegen aan en afvoeren van projecten van de uitvoeringsagenda, de relatie tot de begroting en de wijze van evalueren en verbeteren van zowel de manier van werken als het bereiken van de doelstellingen.

is een organisatiebrede opgave voor de gemeente.

Verantwoording via zomerrapportage

Figuur 2. Visualisatie van de relatie tussen de visie,

Verantwoording via jaarrekening

Verantwoording via zomerrapportage

Na verloop van tijd kan de behoefte ontstaan om nieuwe projecten toe te voegen aan de uitvoeringsagenda, net zoals er projecten afgerond zullen zijn. Zo kunnen we ons blijven aanpassen aan de snel veranderende omge­ ving en houden we ruimte voor innovatie. Tegelijk is het nodig dat dit proces beheerst verloopt, zodat er duide­ lijkheid blijft bestaan over wat we wel en niet doen.

De reguliere Planning & Control cyclus, dat wil zeggen de zomerrapportage en de jaarrekening, zullen ook gebruikt worden voor het afleggen van verantwoording over de voortgang van de uitvoeringsagenda. Naast de reguliere voortgangsrapportages kan het zijn dat u over specifieke projecten de actualiteiten te horen krijgt of gevraagd wordt om een besluit te nemen. Daarnaast heeft u als Raad uw reguliere kaderstellende rol en controlerende taak. Wij verwachten dat er minder actualiteiten te melden zijn over beleid & activiteiten, doordat deze verankerd zijn in doorlopende reguliere processen.

Bij voorstellen tot het toevoegen van projecten houden wij rekening met de personele capaciteit. Bij niet verplichte initiatieven zal dit een belangrijk criterium vormen. Bij het toevoegen van projecten wordt ook de categorisering van het project bepaald. Zoals eerder besproken bestaat er onderscheid tussen projecten en beleid/activiteiten. Het is belangrijk dat deze categori­ sering op de juiste manier gebeurt, zodat bijvoorbeeld beleid/activiteiten niet als project behandeld worden. Eventuele veranderingen in de samenstelling van de initiatievenlijst binnen de looptijd van de uitvoeringsagenda gaan altijd via bestuurlijke besluitvorming.