Presentatie RV on Tour Lansingerland 20 september

Ruimtelijke Verkenning 2023 Vier scenario’s voor de inrichting van Nederland in 2050 Lansingerland 20 september 2023 Leo Pols, Planbureau voor de Leefomgeving #NL2050

Belangrijkste onderzoeksvragen voor de vier scenario’s • Hoe kan een toekomstbestendig Nederland er rond 2050 uitzien? Mét ruimtelijke kwaliteit! • Via welke paden kunnen beleidsmakers hieraan werken?

Nut & noodzaak van scenario’s • Kunnen anticiperen op onzekerheid over ontwikkelingen • Onderkennen van de verschillende maatschappelijke waardenpatronen en bijbehorende krachtenvelden • Stip op de horizon zetten: transities vergen decennia en dus meerdere kabinetsperiodes • Opsporen van no-regret maatregelen & lock-ins voorkomen • Sectorale investeringen met elkaar in verband brengen: waar kun/moet/wil je meekoppelen? #NL2050

Vier normatieve scenario’s

Het mengpaneel

#NL2050

Mondiaal Ondernemend: waarin grote bedrijven de lead hebben en met overheden verantwoordelijkheid delen voor een gezonde leefomgeving Snelle Wereld: waarin de nog verder toegenomen digitalisering afstanden doet verdwijnen en sociale cohesie verder versnippert Groen Land: waarin mensen bewust kiezen voor herstel van klimaat en biodiversiteit Regionaal Geworteld: waarin burgers het veelal zelf het initiatief nemen voor een #NL2050 gezonde eigen leefomgeving

Deel 1 We beginnen met twee ‘economie voorop’ scenario’s

#NL2050

Mondiaal Ondernemend

Mondiaal Ondernemend – samenleving

§ Prioriteit voor Profit § Samenleving is prestatiegericht, individualistisch en hedonistisch § Geloof en vertrouwen in techniek § Technologie zorgt voor meer welvaart en minder belasting van het milieu § Ongelijkheid is groter dan nu

Mondiaal Ondernemend – economie

§ Extra ruimte voor circulaire economie – grote recyclehub § Enige tijd circulair en oud systeem naast elkaar § Consumptie en investeringen verschuiven door true pricing § Combinatie van tuinbouw met andere bedrijvigheid met koppeling van energie- en grondstofstromen

Mondiaal Ondernemend – stad en regio

§ Grote sociaaleconomische verschillen en maatschappelijke tweedeling tussen en binnen regio’s § Economische efficiëntie door functiemenging of juist hoge specialisatiegraad § +1 – +1,2 woningen erbij, ook buiten de stad

Mondiaal Ondernemend: ‘Metropolis’ Lansingerland onderdeel van Randstad / Middenstad

Mondiaal Ondernemend – landelijk gebied

§ Greenports in agro-industriële clusters § Natuur gescheiden van landbouw: buffers rond Natura 2000 gebieden § Ruimte voor recreatiegroen en blauw

Snelle Wereld

Snelle Wereld – Samenleving

§ Samenleving georganiseerd in digitale leefstijlgroepen (‘bubbels’) § Prioriteit voor people, planet of profit verschilt per ‘bubbel’ § Grote fascinatie voor het digitale en technologie i.h.a. § (Veel) mensen met beperkte digitale vaardigheden hebben minder toegang tot deze maatschappij

Snelle Wereld – economie

§ Rijk speelt in op hoge economische en technologische dynamiek: omgevingsbeleid liberaal en flexibel § Mededingings- en Privacybeleid aangescherpt § Kleine, hightechbedrijven leidend § Bedrijven en burgers vestigen zich op goedkope grond, mogelijk door digitaal werken

Snelle Wereld – stad en regio

§ Locatie verliest betekenis. Voorkeur voor goedkope locaties § Tijdelijke bestemmingen, snel veranderend ruimtelijk patroon. Herbestemming en transformatie § Een vluchtige wereld

Snelle Wereld: Exopolis’. Verstedelijking ook op afstand van de Randstad: Lansingerland staat wat ‘losser’ van de Randstad

Snelle Wereld – landelijk gebied

§ Greenports wat diffuus uitgebreid § Koppeling glastuinbouw met energieclusters en voedingsmiddelenindustrie vanwege rest- en energiestromen § Minder aandacht voor recreatiegroen en herstel biodiversiteit § Minder nadruk op duurzaamheid

Overeenkomsten en verschillen MO en SW Beide scenario’s zijn liberaal met meer markt en minder groen, minder people, maar verschillen in rol van de overheid:

§ MO: Relatief sterke overheid faciliteert en bewaakt op hoofdlijnen. Van aandeelhouders- naar stakeholderseconomie. True Pricing § SW: Zwakke (verdeelde) overheid. Van oligopolies naar bewaakte marktwerking, veel invloed van mededingingsautoriteit (goed werkende markten voor mensen en bedrijven) § Ongelijkheid neemt toe § Doelbereik VHR, KRW en andere EU Richtlijnen onvoldoende #NL2050

Deel 2 Vervolgens twee natuurinclusieve - groene - scenario’s

#NL2050

Groen Land

Groen Land – samenleving

§ Prioriteit voor Planet § Ecologische grenzen respecteren, sociale basis onderhouden § Rechten van toekomstige generaties en rechten voor planten en dieren meewegen in besluitvorming § Vrijheid tot consumeren ingeperkt: mensen zien zich als onderdeel van de natuur, identificeren zich met het collectief

Groen Land – economie

§ Consuminderen, meer deeleconomie: grondstoffengebruik – 40% § Ruimtebeslag bedrijven neemt daarmee ook af § Recycling + substitutie door biogrondstoffen § = Ruimte voor circulaire Bouwhub A13

Groen Land – stad en regio

§ Transit-oriented development: stedelijke ontwikkeling rond openbaarvervoerknopen § Geen woningbouw buiten bestaand bebouwd gebied § Functiemenging § Aantal extra woningen neemt minder sterk en met veel onzekerheid - +0,6-1,5 miljoen

Groen Land: Concentratie verstedelijking in BBG rondom stations van middelgrote steden. Lansingerland = ‘ecopolis’

Groen Land – landelijk gebied

§ Natuur +150.000 hectare. Daarbuiten natuurinclusief ruimtegebruik met ecosysteemdiensten § Groenblauwe dooradering stad en land § Grondgebonden landbouw natuurinclusief § Eiwittransitie dierlijk naar plantaardig § Glastuinbouwgebieden klimaatneutraal, gemengd met bedrijven/woningen

Regionaal Geworteld

Regionaal Geworteld – samenleving

§ Prioriteit voor People § Burgers en bedrijven nemen gezamenlijke initiatieven in participatieve democratie § Samenredzaamheid, vertrouwen, en menselijke maat zijn belangrijk § Veel zelfvoorziening

Regionaal Geworteld – economie

§ Gemeenten en provincies scheppen voorwaarden § Grote bedrijven splitsen op, coöperaties verschijnen § Regionale zelfvoorziening en informele economie voorop § Door beperkte groei in koopkracht – en lokaal delen, hergebruiken, repareren en recyclen – neemt het grondstoffengebruik af met 20%

Regionaal Geworteld – stad en regio

§ Regionalisering belangrijker dan agglomeratievorming; verstedelijking gespreid § Geconcentreerde groei in of aan bestaande steden/dorpen § Geleidelijke overgang van stad naar land § Daily urban systems kleiner § +0,5-1,6 miljoen woningen erbij

Regionaal Geworteld. Micropolis: verstedelijking verspreid. Lansingerland staat op zichzelf

Regionaal Geworteld – landelijk gebied

§ Land- en Tuinbouw natuurinclusief, korte ketens lokaal ingebed § Glastuinbouwareaal gekrompen en kleinschalig gemengd met bedrijven en woningen § Natuurinclusief ruimtegebruik met ecosysteemdiensten en 10% groenblauwe dooradering § Veel water vasthouden en functiecombinaties

Condities Beide scenario’s vergen een wezenlijke omslag. Als we niet willen dat trends zich automatisch voortzetten, dan moeten we als samenleving belangrijke knoppen omzetten: ØGroen Land: van vrijheid tot consumeren naar persoonlijk omgevingsbudget, omgevingsregels en handhaving

ØRegionaal Geworteld: van nationale verdeling naar regionale belastingheffing #NL2050

Deel 3 Overwegingen, keuzes en aanbevelingen

#NL2050

[Woningbouw] Uitbreiding stedelijk gebied = geen gegeven maar gevolg van keuzes: § Groot deel opgave kan in alle scenario’s binnen bestaand bebouwd gebied worden gerealiseerd. Heeft verdichten idd de voorkeur? § Verdichten kan door (meer) mengen van wonen en werken in centra, woonwijken en werkgebieden en door leegstaand maatschappelijk en privaat vastgoed (deels) te transformeren naar wonen. Waar kan dat (niet)? § Wonen combineren met glastuinbouw, kan dat? Werknemers huisvesten bij de bedrijven, willen we dat? § En wat is dat precies: toekomstbestendig, gevarieerd en kwalitatief hoogwaardige woonwijken? § Lansingerland = (kleine) stad, geen verzameling dorpen #NL2050

[Hortiscience]

Waar gaat het naar toe: krimpen, groeien, innoveren, de lucht in? No regret: Combineren glas met wonen, werken, landbouw -

Koppeling warmte- en reststromen, energieopwekking -

Meervoudig ruimtegebruik!

[Duurzaamheid en klimaatadaptatie] Ruimte voor water Combineer functies

§ Verder kijken: wat verwachten we voor 2100? § Zoetwater: voorraden aanleggen § Waterberging voor piekafvoeren § Meer water in de leefomgeving voor recreatie, verkoeling van de stad, natuur § Open water combineert al deze functies: voorbeeld Tuindershof Pijnacker-Nootdorp

#NL2050

[Geef natuur meer ruimte] Noodzaak vanwege VHR doelbereik en wenselijk vanwege ecosysteemdiensten

#NL2050

Maak ruimtelijk structurerende keuzes en koppel investeringsbeslissingen aan de gekozen structuur 1. Ruimtelijk structurerende keuzes (Kamerbrief RO/NOVEX) voor: a. Natuur en landbouw b. Verstedelijking c. Ordenende netwerken voor energie en CE

2. Maar deze structurerende keuzes zijn generiek – maatwerk is nodig. 3. Voor dit maatwerk is (waarschijnlijk?) het bodem- en watersysteem een geschikt uitgangspunt omdat (bijna) alle vraagstukken daar op aangrijpen en deze vraagstukken veelal een water- en bodemcomponent ‘delen’. #NL2050