Inspreektekst nummer 2 over RTVL

Spreektekst

, voor de gemeenteraadsvergadering van 2 juli 2026, getimed op 4:30 min

(NB: dit document is ontwikkeling tot de raadsvergadering) Voorzitter, raadsleden, Vooraf: ik sta hier niet namens het bestuur van de Stichting RTV Lansingerland, maar als een van de makers en journalist, betrokken bij de omroep. Bij mijn vorige inspraak is een beeld ontstaan dat ik eerst wil rechtzetten. Ik maakte toen een vergelijking met een overname waarbij de ene partij niet aan tafel zit, maar op tafel ligt. Dat is opgevat als een persoonlijke aanval op de directeur van ZFM Zoetermeer,

. Dat was niet

mijn bedoeling. Het gaat niet over personen.

die vandaag opstapte als voorzitter uit alle

omroepbesturen, heeft een glansrijke politieke carrière achter de rug.

verdient

erkenning voor zijn jarenlange inzet voor ZFM Zoetermeer. Wij hebben bij RTVL ook mensen die erkenning verdienen, en één is zelfs beloond met de Vrijwilligersprijs 2023. De vraag gaat niet over personen. De vraag is of Lansingerland zijn lokale omroepvoorziening behoudt. Die vraag is urgent. Het college heeft de subsidie aan RTV Lansingerland per 1 juli 2026 opgeschort, omdat vertrouwen moet worden hersteld en de nieuwsvoorziening weer op het bekende niveau moet komen. Dat begrijp ik. Alleen: pauzeren maakt nog geen programma’s. Als RTVL daardoor financieel omvalt, raakt de lokale omroepfunctie juist verder weg. Wij willen doorwerken: nieuws maken, radio maken en in september weer televisie maken, zoals Het Raadhuis en Goedenavond Lansingerland. Daarvoor heeft Lansingerland een lokale omroep: lokale journalistiek, lokale gesprekken, lokale politiek en lokale zichtbaarheid. Precies die uitvoering wordt door besluiten van het stichtingsbestuur onmogelijk gemaakt. De persoon met de meeste kennis van onze tv-techniek mag het gebouw niet meer in. Zelfs niet op verzoek, bijvoorbeeld bij een storing. Daardoor staat de tv-productie direct onder druk. Veel mensen die de omroep technisch, journalistiek en organisatorisch draaiend hielden, zijn ontslagen of geschorst. Voor zover wij zien, is daar geen vervanging voor. De digitale infrastructuur is eveneens geraakt.

Dossiers zitten in de Microsoft-omgeving waar wij niet meer bij kunnen. E-mail werkt voor meerdere vrijwilligers niet goed. Contact met bronnen, gasten, verenigingen, inwoners en raadsleden wordt daardoor moeilijker. Er zijn bovendien vragen over de vertrouwelijkheid van e-mail en het doorsturen daarvan naar derden buiten RTV. De website is niet meer voor iedereen bereikbaar.

Het Raadhuis van juni is minder zichtbaar gemaakt op de website, doordat het uit de carrousel met recente tv-programma’s is gehaald. Daarmee verdwijnen niet alleen onze uitzending en ons journalistieke werk uit beeld, maar verdwijnen eveneens bijdragen van raadsleden

en

naar de achtergrond. Dit zijn geen interne ongemakken. Dit raakt de dienstverlening waarvoor deze gemeente subsidie verstrekt. Natuurlijk kunnen ontslagen en schorsingen juridisch worden aangevochten. Voor de korte termijn levert dat geen uitzending, nieuwsbericht of herstelde redactie op. Daarom sta ik hier vanavond. Mijn voorstel is: zorg voor tijdelijke ontvlechting. Daarmee bedoel ik geen coup en geen stilstand. Laat het bestuur van Stichting RTV Lansingerland verder werken aan de streekomroep met Zoetermeer. Vrijwilligers die zich daarbij willen aansluiten, moeten dat vrij kunnen doen. Borg tegelijk dat de werkvloer die lokale producties voor Lansingerland wil blijven maken, dat daadwerkelijk kan doen: met toegang tot studio, techniek, systemen, publicatiekanalen en dossiers. Dat hoeft niemand te schaden. ZFM Zoetermeer heeft al een radiostudio in Zoetermeer. ZFM maakt geen televisie en heeft de tv-studio in Berkel en Rodenrijs dus niet nodig. De streekomroep is bovendien nog in vorming. Het college schrijft zelf dat andere partijen straks eveneens een concessie kunnen indienen voor Streek 51. De toekomst ligt dus niet vast. Richt daarom een tijdelijke beheer- en continuïteitsvoorziening in voor de middelen die in Lansingerland zijn opgebouwd voor lokale media.

Niet om inhoudelijk te sturen, maar om te voorkomen dat publiek bekostigde infrastructuur stilvalt of uit Lansingerland verdwijnt. Dan krijgt de gemeente waarvoor de subsidie bedoeld was: programma’s, nieuws en journalistieke inhoud voor Lansingerland. Het bestuur kan verder met zijn traject. ZFM wordt niets afgenomen wat het nodig heeft. Vrijwilligers moeten zonder druk kunnen kiezen waar zij hun inzet leveren. Ontslag, schorsing of toegang tot het gebouw mogen daarbij geen drukmiddel zijn. Dat is belangrijk, want niet iedereen slaapt goed onder de druk die nu op mensen wordt gelegd. Het komende jaar kan de gemeente opnieuw beoordelen wie kan leveren: de huidige stichting, de streekomroep in wording, een andere concessiepartij, of een organisatievorm vanuit de werkvloer. Voorkom alleen dat we in de tussentijd alles kwijtraken. Wij vragen niet om macht. Wij vragen om ruimte om door te werken. Borg de lokale omroepfunctie van Lansingerland, voordat die feitelijk verdwijnt.

2

Hieronder een toelichting bij de spreektekst.

Toelichting bij het voorstel voor tijdelijke ontvlechting 1 juli 2026 Nader uit te werken door de gemeente, is handreiking die verder toegelicht kan worden Het voorstel voor tijdelijke ontvlechting is niet bedoeld als ingreep in de redactie, het bestuur of de interne organisatie van Stichting RTV Lansingerland. De stichting kan blijven bestaan en haar eigen traject richting de streekomroep vervolgen. Ontslagen, schorsingen en interne conflicten hoeven niet door de gemeente te worden beslecht. Dat is aan de stichting, betrokken medewerkers/vrijwilligers en eventueel de rechter. Het voorstel ziet op iets anders: het veiligstellen van de lokale omroepfunctie en de middelen waarmee die functie in Lansingerland wordt uitgevoerd, zo nodig via een tijdelijke aparte beheervoorziening.

Subsidie is doelgebonden De subsidiebeschikking 2026 maakt terecht een belangrijke juridische kanttekening. Daarin staat dat de Mediawet 2008 (https://wetten.overheid.nl/BWBR0025028/2026-01-01) is uitgesloten van de werkingssfeer van subsidietitel 4.2 van de Algemene wet bestuursrecht (https://wetten.overheid.nl/BWBR0005537/2018-08-01/?g=2018-08-01&z=2018-08-01#Hoofdstuk4_ Titeldeel4.2_Afdeling4.2.1_Artikel4:21), zodat die titel van de Awb bij deze bekostiging geen rechtstreekse werking heeft. De beschikking vermeldt eveneens dat aan de bekostiging, vanwege de programmatische onafhankelijkheid van de media-instelling, geen inhoudelijke voorwaarden of verplichtingen mogen worden verbonden. Dat uitgangspunt wordt hier gerespecteerd. Het voorstel voor ontvlechting gaat niet over programma-inhoud, redactionele keuzes of journalistieke lijn. Het gaat over de vraag of de lokale publieke mediafunctie voor Lansingerland feitelijk in stand blijft. Tegelijk volgt uit de beschikking zelf dat de bekostiging niet vrijblijvend is. RTV Lansingerland heeft voor 2026 € 43.550 ontvangen voor de activiteit “RTV Lansingerland 2026”. De beschikking noemt als voorwaarde dat RTV Lansingerland een lokale media-instelling in stand houdt in het kader van de Mediawet 2008 en conform de zendtijdtoewijzing door het Commissariaat voor de Media, met minimaal de mediakanalen radio en televisie.

De exploitatievergoeding wordt bovendien uitsluitend betaald indien de omroep beschikt over een zendmachtiging.

3

Voor RTV Lansingerland gaat het dus om activiteiten binnen de lokale publieke mediadienst: lokale journalistiek, radio, televisie, online publicatie, informatievoorziening en zichtbaarheid voor Lansingerland. Dat sluit aan bij artikel 2.170b Mediawet 2008 (https://wetten.overheid.nl/jci1.3:c:BWBR0025028&hoofdstuk=2&titeldeel=2.6&afdeling=2.6.5&arti kel=2.170b&z=2026-01-01&g=2026-01-01), waarin de gemeentelijke bekostiging wordt verbonden aan kosten die rechtstreeks verband houden met het verzorgen van de lokale publieke mediadienst, zodanig dat lokaal in een toereikend media-aanbod kan worden voorzien. We kunnen in dit verband dus wel verwijzen naar artikel 4:21 Awb (https://wetten.overheid.nl/jci1.3:c:BWBR0005537&hoofdstuk=4&titeldeel=4.2&afdeling=4.2.1&arti kel=4:21&z=2018-08-01&g=2018-08-01), niet als zelfstandige grondslag bovenop de beschikking, maar als verduidelijking van het algemene subsidiebegrip: subsidie is een aanspraak op financiële middelen, verstrekt met het oog op bepaalde activiteiten van de aanvrager, anders dan als betaling voor geleverde goederen of diensten. Ook de Algemene subsidie verordening Lansingerland 2018 (https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR470614) hanteert dat subsidiebegrip.

De verordening definieert subsidie als financiële middelen, verstrekt met het oog op bepaalde activiteiten van de aanvrager, anders dan als betaling voor geleverde goederen of diensten.

Beschikking 2026: radio én televisie, voortgang en verantwoording De beschikking 2026 is voor dit voorstel belangrijk, omdat daarin niet alleen een bedrag wordt toegekend, maar ook wordt omschreven waarvoor de exploitatievergoeding is bedoeld. Er staat in dat de gemeente gedurende één jaar bijdraagt aan de exploitatie door RTV Lansingerland, mits RTVL beschikt over een geldige zendmachtiging. Daarbij wordt als voorwaarde gesteld dat RTVL een lokale media-instelling in stand houdt met minimaal radio en televisie. Als de tv-productie feitelijk wegvalt doordat de dragende technische kennis wordt buitengesloten, raakt dat dus niet alleen een intern conflict, maar ook de uitvoering van de beschikking. De beschikking bevat daarnaast een voortgangs- en verantwoordingsmoment. RTV Lansingerland moet relevante ontwikkelingen binnen de organisatie die mogelijk invloed hebben op het verloop van de activiteiten melden. De bedragen in de beschikking zijn voorlopig; vóór 1 juni 2027 moet RTVL inhoudelijke en financiële verantwoording indienen, waarna het college besluit over de definitieve toekenning van de subsidie. Daaruit volgt dat de gemeente niet “klaar” is zodra het geld is betaald. Zij hoeft geen inhoudelijke media-instructies te geven, maar kan wel toetsen of de lokale publieke mediafunctie waarvoor zij bekostiging verstrekt feitelijk wordt uitgevoerd.

4

Duurzame middelen, doelvermogen en tijdelijke standstill Het argument dat “subsidie is gegeven, dus daarmee is alles elk jaar afgesloten” is te simpel. Dat kan gelden voor gewone jaarlijkse exploitatiekosten die correct zijn besteed en vastgesteld. Het is minder vanzelfsprekend voor duurzame activa en voorzieningen die in de loop der jaren met publieke bekostiging zijn opgebouwd. Denk aan camera’s, regie, studio-inrichting, zendertechniek, archief, website, domeinen, accounts, inventaris, montagefaciliteiten, programmadossiers en technische infrastructuur. Daarbij gaat het niet alleen om subsidierecht. Stichting RTV Lansingerland is een stichting met een eigen doel. De middelen van de stichting zijn geen vrij vermogen van het bestuur, maar moeten dienstbaar blijven aan het doel waarvoor de stichting bestaat en waarvoor de publieke bekostiging is verstrekt: de lokale publieke mediafunctie voor Lansingerland. De beschikking 2026 bevestigt dat doel. De bijdrage is verstrekt voor “RTV Lansingerland 2026”. Als voorwaarde geldt dat RTV Lansingerland een lokale media-instelling in stand houdt conform de Mediawet 2008 en de zendtijdtoewijzing door het Commissariaat voor de Media, met minimaal radio en televisie. De exploitatievergoeding wordt bovendien alleen betaald indien de omroep beschikt over een zendmachtiging.

Als de stichting door schorsingen, ontslagen en blokkering van toegang tot studio en systemen feitelijk niet meer in staat is radio, televisie en lokale nieuwsvoorziening voor Lansingerland te leveren, ontstaat een andere vraag dan alleen de subsidievraag. Dan moet worden vastgesteld of de duurzame middelen waarmee die functie jarenlang is uitgevoerd, zonder nadere toetsing kunnen worden verkocht, verplaatst, overgedragen of aan een andere bestemming dienstbaar gemaakt. Daarom ligt een tijdelijke pas op de plaats voor de hand. Zolang niet is vastgesteld welke middelen met publieke bekostiging zijn opgebouwd, welke bestemming zij hebben, wie juridisch rechthebbende is, en hoe de lokale publieke mediafunctie voor Lansingerland wordt geborgd, behoort geen overdracht, verkoop, verplaatsing, omleiding of herbestemming plaats te vinden van studio, techniek, inventaris, apparatuur, archief, domeinen, accounts, zenders of redactionele dossiers. Dat is geen inhoudelijke sturing op journalistiek. Het is het veiligstellen van de infrastructuur waarmee de bekostigde lokale mediafunctie feitelijk moet worden uitgevoerd. De Algemene subsidie verordening Lansingerland 2018 bevat daarvoor aanvullende aanknopingspunten.

Artikel 13 verplicht de subsidieontvanger om het college te informeren over besluiten of ontwikkelingen die ertoe kunnen leiden dat gesubsidieerde activiteiten niet geheel worden verricht, over relevante wijzigingen in de verhouding met derden, en over ontwikkelingen

5

waardoor verplichtingen niet worden nagekomen. Artikel 14 biedt ruimte voor bijzondere verplichtingen rond de wijze waarop of de middelen waarmee de gesubsidieerde activiteit wordt verricht, en voor toetsing bij vermogensvorming. Daarom is het redelijk dat de gemeente onderzoekt welke middelen met gemeentelijke bekostiging zijn opgebouwd, welke bestemming zij hebben, wie daarover mag beschikken, en of overdracht, verplaatsing, blokkering van gebruik of omleiding van toegang verenigbaar is met het doel van de bekostiging.

Tijdelijke beheer- en gebruikersregeling De tijdelijke pas op de plaats is bedoeld om tijd te creëren voor een ordelijke oplossing. De vervolgstap kan zijn dat de studio, techniek, inventaris, apparatuur, archief, domeinen, accounts, zenders en redactionele dossiers tijdelijk onder een beheer- en gebruikersregeling worden gebracht. Daarmee wordt niet vooruitgelopen op de juridische eigendom van afzonderlijke middelen en evenmin op de aanwijzing door het Commissariaat voor de Media. Het doel is dat de lokale media-infrastructuur beschikbaar blijft voor de functie waarvoor zij is opgebouwd: lokale publieke media voor Lansingerland. Daar komt bij dat de toekomstige voorziening voor Streek 51 nog niet definitief vaststaat. Het college heeft aangegeven dat naast Stichting RTV Lansingerland en Stichting Zoetermeer FM ook andere partijen een concessie kunnen indienen. Dan past het niet dat één partij in oprichting nu al feitelijk alle Lansingerlandse media-infrastructuur onder zich brengt, zeker niet nu juist de werkbaarheid van die constructie ter discussie staat. Een pauze en neutrale beheerregeling voorkomen dat de uitkomst van een later proces nu al materieel wordt vastgelegd. Zo nodig kan daarvoor een tijdelijke aparte beheervoorziening worden ingericht.

Die beheervoorziening bepaalt niet de journalistieke inhoud, maar beheert toegang, beschikbaarheid, continuïteit en zorgvuldig gebruik van de middelen. De werkvloer van RTV Lansingerland kan zich daarnaast organiseren in een vereniging die producties maakt, vrijwilligers inzet en aanspreekbaar is voor praktische afspraken. Op die manier hoeft de gemeente geen bestuurder, mediator of hoofdredacteur te worden. De gemeente borgt alleen dat publiek opgebouwde media-infrastructuur niet verdwijnt terwijl de vraag wordt beantwoord wie de lokale mediafunctie voor Lansingerland de komende periode feitelijk kan uitvoeren.

Tijdelijke ontvlechting schaadt de streekomroep niet Tijdelijke ontvlechting hoeft de vorming van de streekomroep niet te blokkeren. Integendeel: zij kan rust brengen.

6

ZFM Zoetermeer beschikt over een eigen redactieruimte en radiostudio in Zoetermeer. Voor de eigen radioproductie heeft ZFM de radiostudio in Berkel en Rodenrijs niet nodig. De tv-studio in Berkel en Rodenrijs is opgebouwd voor Lansingerlandse tv-producties. ZFM maakt van oorsprong geen televisie en heeft, voor zover zichtbaar, geen eigen ploeg die deze studio zelfstandig kan benutten. Voor online publicatie heeft de streekomroep al een eigen structuur, zoals streek51.nl, met een onderscheid tussen Lansingerland en Zoetermeer. Voor e-mail is een adres als redactielansingerland@streek51.nl duidelijker dan het overnemen of omleiden van bestaande RTVL-mailboxen. Die bestaande mailboxen in de Microsoft omgeving bevatten historie, broncontacten, redactionele dossiers en vertrouwelijke communicatie tussen journalisten, vrijwilligers, inwoners, verenigingen, raadsleden en andere bronnen. Zulke mailboxen horen niet zonder duidelijke grondslag te worden omgeleid naar derden buiten RTV Lansingerland. Daar komt bij dat de zendmachtiging geen onderdeel is van de boedel die door bestuur, gemeente of streekomroep kan worden overgedragen. Die aanwijzing berust bij het Commissariaat voor de Media, zodat deze kwestie niet alleen lokaal kan worden afgewikkeld.

Het domein rtvlansingerland.nl, de bestaande redactionele dossiers en de Microsoft-omgeving zijn in praktische zin niet zomaar “bezit van het bestuur”. Zij zijn onderdeel van de infrastructuur waarmee de lokale omroepfunctie voor Lansingerland is uitgevoerd en opgebouwd.

Vrijwilligers moeten vrij kunnen kiezen Vrijwilligers van RTV Lansingerland moeten zich kunnen melden waar zij willen werken: bij een tijdelijke beheervoorziening, bij de streekomroep, bij de stichting, of elders. Dat hoort zonder druk te zijn via schorsing, ontslag, toegang tot het gebouw, toegang tot accounts of verlies van dossiers. Tijdelijke ontvlechting geeft mensen ruimte om bij te dragen waar zij dat willen. Wie wil meewerken aan de streekomroep, kan dat doen. Wie lokale producties voor Lansingerland wil blijven maken vanuit de studio in Berkel kan dat eveneens doen. Samenwerking blijft mogelijk, maar dan op basis van vrijwilligheid en werkbare afspraken. Oude conflicten blijven buiten de deur.

Geen extra rol voor de gemeente als scheidsrechter De gemeente hoeft met dit voorstel geen inhoudelijke scheidsrechter, mediator of bestuurder van een mediaorganisatie te worden. Zij hoeft niet te bepalen wie gelijk heeft in diverse conflicten rond de streekomroep of RTV Lansingerland. Zij hoeft geen redactionele keuzes te maken. Zij hoeft het bestuur van de stichting niet te ontslaan of zich te mengen in het personeelsbeleid.

7

De gemeente hoeft alleen te borgen dat de lokale mediavoorziening waarvoor zij bekostiging verstrekt niet feitelijk verdwijnt, en dat met publieke middelen opgebouwde voorzieningen niet worden weggetrokken, stilgezet of aan een andere bestemming gegeven zonder toetsing. Dat past bij de beantwoording van de raadsvragen door het college (U26.02864, “Raadsvragen continuïteit RTV Lansingerland en uitvoering publieke mediaopdracht”). Daarin staat dat de gemeente een zorgplicht heeft voor de financiële instandhouding van de lokale mediavoorziening tot in ieder geval eind 2027, dat de continuïteit van die voorziening in gevaar dreigt te komen, en dat de subsidie per 1 juli 2026 tijdelijk is opgeschort in afwachting van herstel van vertrouwen en herstel van de nieuwsvoorziening. Tijdelijke ontvlechting vraagt dus niet dat de gemeente in de stichting ingrijpt. Het vraagt dat de gemeente de uitvoering van haar eigen bekostigingsdoel bewaakt: lokale publieke media voor Lansingerland, met ten minste radio en televisie, zoals ook in de beschikking 2026 is vastgelegd.

Overgang naar het nieuwe bestel De huidige situatie is tijdelijk. Het lokale publieke bestel beweegt richting de vorming van streekomroepen. Voor Streek 51 staat de toekomstige voorziening voor Zoetermeer en Lansingerland nog niet definitief vast. Het college heeft zelf aangegeven dat naast Stichting RTV Lansingerland en Stichting Zoetermeer FM ook andere partijen een concessie kunnen indienen. Volgens de beschikking beschikt RTV Lansingerland op dit moment over een zendmachtiging tot 6 oktober 2028. Tegelijk wijst de raadsinformatiebrief op de landelijke overgang naar het nieuwe bestel en op de procedure waarin kandidaten voor de streekomroep bekend worden gemaakt. Die overgang maakt het des te belangrijker om de bestaande productiecapaciteit in Lansingerland niet vóór die tijd te laten verdwijnen. Tijdelijke ontvlechting respecteert die overgang. Zij houdt de productiecapaciteit in Lansingerland overeind totdat duidelijk wordt wie vanaf 2027/2028 de lokale mediafunctie structureel kan dragen: de huidige stichting, de streekomroep in wording, een andere concessiepartij, of een organisatievorm vanuit de werkvloer. De kern van het voorstel is daarom beperkt: Laat de streekomroepvorming doorgaan, maar voorkom dat Lansingerland in de tussentijd zijn studio, techniek, dossiers, vrijwilligers, lokale producties, enz. kwijtraakt.

8