Inspiratie en achtergrondinformatie voor beeldvormende avond Burgerparticipatie 6 juli 2022.pdf

Beeldvormende avond Burgerparticipatie: Samen besturen Inspiratie en achtergrondinformatie ter voorbereiding 6 juli 2022

1

Informatie pilots

Pilot: Beleidskader Zonne-energie Dit is een project waarbij de kernvraag is: wat is het juiste moment om de raad te informeren en zorgvuldig aan participatie te doen over het beleidskader? Het concept beleidskader is tot stand gekomen met input vanuit onze omgeving. Er heeft dus al enige participatie plaatsgevonden tijdens het opstellen van de beleidstekst. Maar voordat er besloten gaat worden over het stuk, willen we het graag ter inzage leggen. We zoeken nu naar een wijze waarop we de raad de gelegenheid geven haar mening te uiten over proces én inhoud, voordat het stuk dit formele inspraaktraject in gaat. De raad wordt gevraagd of zij kan instemmen met de bestuurlijke route en/of gedane participatie naar hun mening voldoende heeft plaatsgevonden.

Dilemma’s Beleidskader •

De raad eerst formeel laten kennisnemen van het beleidskader of direct ter inzage (zoals tot nu gebruikelijk)?

• •

•

•

U wordt er misschien over aangesproken U wilt al vast wat vinden van het beleidskader en het misschien amenderen (maar wat als u dat gedaan heeft en inspraak wijst iets anders uit?)

Over het beleidskader heeft participatie plaatsgevonden. Middels een panelonderzoek en een bredere swipe enquete. Echter het beleidskader is nog niet heel concreet. Hoe gaan we om met het besluit over het beleidskader als straks een initiatief op veel weerstand stuit en past binnen de kaders? In het beleidskader worden ook afspraken opgenomen hoe een initiatiefnemer om moet gaan met participatie. Stel hij doet dat en er blijft veel weerstand, of hij pakt het niet goed aan maar om de energieambitie te halen is zijn plan van groot belang?

Centrale vragen: Wie praat met wie?

Centrale vragen: Scope: Waar gaat het over? Waar ligt de grens?

Wie praat met wie? Waar is de raad van?

Scope: Waar gaat het Wanneer is het goed genoeg? over? Waar ligt de grens?

Waar is de raad van? Wanneer is het goed genoeg?

Pilot: Greenery De gebiedsontwikkeling van de Greenery is een ontwikkeling waarbij de eigenaar grotendeels binnen de bestaande bestemmingsplankaders het gebied vernieuwd. Voor die onderdelen is geen invloed mogelijk. Slechts op enkele onderdelen is invloed mogelijk, zoals het mogen verhogen van enkele gebouwen naar een grotere hoogte. Participeren bestaat hier uit het adviseren over die onderdelen waar het wijzigen van het bestemmingsplan nodig is en het informeren over de wettelijke mogelijkheden tot inspraak op het te wijzigen bestemmingsplan of een nieuwe bestemmingsplan. Hiervoor ontwikkelen we een aanpak die ter informatie aan uw raad zal worden aangeboden. In februari van 2022 en najaar van 2021 zijn omwonenden geïnformeerd over de plannen. Er leven veel vragen over de verkeersafwikkeling, maar die valt net buiten het plangebied.

Dilemma’s Greenery • Gewenste tempo van de projectontwikkelaar vs zorgvuldige participatie • Het gebied is voor bewoners groter dan de plangrens van het project: Waar gaat het gesprek over? Hoe integraal is het plan als dit de grens is en welke risico’s lopen we dan als het gaat over beeldkwaliteit en verkeersontwikkeling? • De projectontwikkelaar verwacht dat er weinig eisen gesteld worden zoals dat ook gold voor andere ontwikkelingen in het gebied, hoe verhoudt zich dat tot gewenste beeldkwaliteit en integrale aanpak? • Precedentwerking? Als hier geen integrale gebiedsontwikkeling nodig is, hoe is dan het domino-effect richting aanliggende terreinen? • Er is weinig ruimte voor bewoners binnen de plangrenzen en het huidige bestemmingsplan kan veel van wat de ontwikkelaar wil gerealiseerd worden. Er zijn twee bijeenkomsten geweest waarbij nog veel onduidelijk was over de plannen en kaders die daarbij gelden. Hoe gaan we om met het vervolg?

Centrale vragen: Wie praat met wie? Scope: Waar gaat het over? Waar ligt de grens?

Waar is de raad van? Wanneer is het goed genoeg?

Pilot: Bleiswijk Voor deze woningbouwlocaties is inmiddels een masterplan vastgesteld. Er zijn vier moties aangenomen die in de vervolgfase worden uitgewerkt, waaronder de second opinion van het verkeersonderzoek voor de locatie Merenweg. Voordat hiermee gestart wordt ontvangt u (zoals toegezegd) een participatieplan ter vaststelling. In het participatieplan wordt vastgelegd op welke wijze de belanghebbenden worden betrokken bij de verdere planvorming. We gaan in gesprek met omwonenden aan de hand van bouwstenen voor het invullen van de locatie. Hoe bieden we ruimte aan de groep die minder zichtbaar is in het proces? In het participatieplan dat in voorbereiding is lezen we het volgende: De aard, omvang, reikwijdte en verwachte opbrengst van het te volgen participatieproces is beschreven in dit plan. Het participatieplan legt daarmee (proces)afspraken vast, waarop binnen en buiten het project kan worden teruggevallen. Door deze duidelijkheid verkleinen we de kans op misverstanden, teleurstellingen en discussie over het participatieproces. De dialoog met de omgeving en belanghebbenden kan zich dan richten op de inhoud. Het participatieplan is geen garantie voor inhoudelijk draagvlak of garantie voor het bereiken van iedereen die mee wil praten.

Het vergroot de kans op een transparant, eerlijk en navolgbaar proces voor de omgeving en dat zoveel mogelijk belangen inzichtelijk zijn voor de gemeenteraad die tussen de tegenstrijdige belangen een zorgvuldige afweging maakt.

Dilemma’s Bleiswijk • Vertegenwoordigen de klankbordgroepen alle bewoners? Wat als er daarna nog nieuwe groepen opstaan? • De bewoners mogen meebeslissen over de opdracht aan en het bureau voor het verkeersonderzoek. Hoe gaan we om met verkeersvragen die daarna nog ontstaan? • Bewoners van de Merenweg hebben het gevoel het probleem dat is ontstaan door de lagere bouw op de Lange Vaart door hen moet worden opgelost. Hoe gaan we om met die emoties en gevoelens? • Zorgvuldige participatie kost tijd, terwijl de woningnood hoog is. Hoeveel tijd mag zorgvuldigheid in beslag nemen?

Centrale vragen: Wie praat met wie? Scope: Waar gaat het over? Waar ligt de grens?

Waar is de raad van? Wanneer is het goed genoeg?

Op weg naar een concept: Visie ‘Samen besturen in Lansingerland’ Lansingerland bestuurt samen met haar inwoners. Inwoners, organisaties, bedrijven vormen met elkaar de gemeente, de samenleving. Samenleven dat, juist als het schuurt in belangen, kan rekenen op het gevoel van procedurele rechtvaardigheid en dat de gemeenteraad beslissingen neemt die recht doen aan het algemeen belang en zoveel mogelijk tegemoet komen aan het belang van individuele inwoners. Wij werken en leren samen in wisselende netwerken aan het bouwen aan de samenleving van Lansingerland. Om te komen tot de beste plannen en beleid doen we dat met vertrouwen in elkaar met openheid, transparantie, efficiency en gelijkwaardigheid als belangrijke uitgangspunten. Zodat democratie meer is dan de helft plus een; de samenleving en gemeente eigenaarschap nemen voor opgaven en dilemma’s. Zodat er ruimte is voor standpunten en ideeën en een representatief besluit van het bestuur. Dat doen we met respect voor elkaars rol en positie. Het bestuur is toegankelijk, zichtbaar en informeert de samenleving, zowel bij de voorbereiding van processen, als bij de uitvoering. Ze communiceert helder en transparant over wat wel en niet kan, zodat belanghebbenden weten wat zij mogen verwachten.

De gemeenteraad biedt ruimte in zijn kaderstelling en stelt zo nodig goed gemotiveerd zijn mening en kaders bij als het resultaat van het participatieproces daar aanleiding toe geeft. Gemeenteraad, College van Burgemeester en Wethouders (B&W), ambtenaren, bewoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties weten elkaar te vinden en maken optimaal gebruik van elkaars expertise, ervaring en talenten.

Doel burgerparticipatie

•

Benutten van de wijsheid en kennis van de samenleving

•

Meer ervaren legitimiteit door inwoners en organisaties

•

Transparantie voor de keuzes van het bestuur

•

Verantwoording voor de keuzes van het bestuur

•

Representatieve weergave van belangen

•

Betrokkenheid van inwoners organisaties en bedrijven bij de ontwikkeling van de stad vergroten

•

Versterken van het samenspel tussen overheid, bedrijven, organisaties en bewoners

•

Het is de taak en rol van het bestuur alle belangen af te wegen 10

Valkuilen

•

Participatie als doel op zich

•

Als er geen ruimte is, verwachtingsmanagement

•

Iedereen willen uitnodigen

•

Vervanging voor de representatieve democratie

•

Klankbordgroep en klaar

•

Onduidelijke vraag of doel

•

Besluitvorming niet aanhaken

•

Onduidelijkheid naar deelnemers impact resultaat

•

Geen terugkoppeling

•

Het is een proces en geen moment opname

•

Iedereen moet er blij van worden

•

Opgeleverde negotiated nonsense 11

Kernvragen voor de visie op samen besturen

•

Wat zien we als (de rol van) Burgerparticipatie?

•

Wat zijn voor Lansingerland belangrijke waarden?

•

Wat is onze ideale situatie en hoe komen we daar?

•

Wie heeft welke rol?

•

Hoe maken we afspraken over processen tussen Omgeving, Organisatie en Openbaar bestuur

•

En leggen we die in een verordening vast?

En ook L&O; Hoe ziet samen leren, ontwikkelen en evalueren er uit?

12

Inclusie: Hebben alle betrokkenen een stem in het proces? Is deze vorm toegankelijk? In hoeverre is er ruimte voor minderheidsbelang?

Transparantie: Is het transparant wie, wanneer, waar en hoe over spreekt en besluit? Zijn de werkwijze en begroting inzichtelijk?

Democratische Waarden Om proces te toetsen

Efficiency: Hoeveel geld, tijd en energie vraagt het? Weegt de investering op tegen de opbrengst (voor inwoners, stakeholders)? Deliberatie: Vindt er een open en toegankelijk gesprek plaats? Is de wijze van dialoog, discussie en besluitvorming zuiver? Democratische vaardigheden: Is iedereen voldoende toegerust om mee te doen en verantwoordelijkheid te dragen? Zeggenschap: Hoe is macht en tegenmacht, checks & balances, georganiseerd? Hoe gaat verantwoordelijkheid samen met zeggenschap? Wie zet de agenda?

13

Begin van een concept aan uitgangspunten De gemeente Lansingerland zet de kennis en ervaring van bewoners, bedrijven en instellingen in bij beleid, vanaf agendavorming tot beleidsontwikkeling, besluitvorming, uitvoering en evaluatie van het beleid.

De overheid is voor wat ‘over’ is • We werken vanuit de gedachte dat de overheid gaat over verschillen • We gaan uit van de kracht van de samenleving samen zaken op te lossen Ruimte aan samenleving (en met kaders, grenzen en oog voor algemeen belang) • Vanuit de gedachte: Wie zijn wij om voor anderen te beslissen? • We stellen vragen in plaats van het geven van antwoorden • We lichten onze dilemma’s toe • Er is geen monopolie op de werkelijkheid, er zijn altijd perspectieven

Democratie betekent voor ons dat we samen besturen, dat alle perspectieven op tafel komen voor het maken van een afweging door een representatief gekozen bestuur. De democratische waarden vormen voor ons een uitgangspunt en toetssteen. We maken contact

Het proces van komen tot een visie Najaar 2021: Resultaten enquete I&O Research 2021: https://www.lansingerland.nl/politiek-en-organisatie/burgerparticipatie-doe-mee/ 1e Kwartaal 2022: Plan van aanpak proces visievorming 1e kwartaal 2022: Verdiepende gesprekken intern 1e kwartaal 2022: Concept-participatieverordening gereed 2e kwartaal 2022: Verdiepende gesprekken (focusgroepen) I&O Research met inwoners 2e kwartaal 2022: Gesprek met college 2e kwartaal 2022: Gesprek met de gemeenteraad 3e kwartaal 2022: Gesprek met bewoners, raad, college en ambtenaren 2e & 3e kwartaal 2022: Schrijven Participatievisie 3e kwartaal 2022: Concept-visie toetsen bij inwoners, raad, college en ambtenaren 4e kwartaal 2022: Vaststellen visie

Triple O Overheidsbestuur

Concept-kaders (1) • We hebben vertrouwen in elkaar: • • • •

Organisatie

Omgeving, Overheidsbestuur en Organisatie Starten voor de start als uitgangspunt we leggen eerst het proces vast We geven ruimte daar waar het kan We waken voor de valkuilen van participatie We richten proces in rekening houdend met en houden ons aan de Wetten: • • • • •

Wet van de waarheid: wie liegt, barst. Wet van het speelveld: grenzen stellen werkt bevrijdend. Wet van de moeite: participeren is vragen om moeilijkheden. Wet van de deugdzaamheid: wie niet deugt valt door de mand. Wet van de vernieuwing: samen doet veranderen.

Omgeving Omgeving

Triple O Overheidsbestuur

Concept-kaders (2) • Eerst relatie dan participatie: We zijn ons • • • •

Organisatie

Omgeving

Omgevi

bewust dat het een continu proces is, voorbij de grenzen van een project Organisatie We sluiten aan bij waar burgers zijn We maken persoonlijk contact waar dat kan We dragen zorg voor een gelijk speelveld aan informatie Waar ben je voor besteld? Wat is je rol als het gaat om de relatie tussen overheid en samenleving? • • • • • • •

Rol van het algemeen belang: De toekomst van Lansingerland bestendigen Rol van de gemeenteraad: Kaders stellen en controleren Rol van het college: Rol van de raad mogelijk maken Rol van de inwoners: kennis en kunde inbrengen, belangen naar voren brengen en rol van de raad accepteren Rol van initiatiefnemers: Het algemene belang respecteren Rol organisaties en bedrijven: Het algemene belang respecteren Rol van de organisatie: Het proces faciliteren en kennis inbrengen

•

Draag verantwoordelijkheid voor een communicatie- en Participatieaanpak: maak afspraken vooraf

•

Maak het de deelnemers zo makkelijk mogelijk (gelegenheid en vorm, slim combineren)

Conceptuitgangspunten voor de uitvoering

•

Zoek het contact wanneer het er werkelijk toe doet (mijlpalen)

•

Werk op basis van vertrouwen met inwoners en bedrijven samen en geef (maximale?) ruimte (benut de aanwezige kennis)

•

Blijf in gesprek, met name als het onderwerp lastig is (ga het niet uit de weg)

•

Te lang radiostilte werkte niet goed; procesinformatie is ook waardevol

•

Effectieve communicatievormen als uitgangspunt (leefstijlen)

•

Baadt het niet dan schaadt het wel 18

Uitkomsten burgerpanel zomer 2021 •

• •

• • •

8 op de 10 inwoners vindt participatie zinvol 4 op de 10 inwoners heeft al eens meegedacht met de gemeente Tijdig worden betrokken, duidelijke communicatie en terugkoppeling vinden inwoners belangrijk Participeren via een digitale vragenlijst heeft de voorkeur 3 op de 10 inwoners heeft interesse in het indienen van een initiatief De gemeente krijgt gemiddeld een 5,3 voor burgerparticipatie

Tips van inwoners • “Bij projectplanning goed kijken wie ermee te maken heeft.” • “Betrek tijdig en volledig.” • “Luisteren, inbreng serieus nemen en terugkoppelen.” • “Aangeven wat de gemeente verwacht van bewoners en realistisch managen van verwachtingen.” • “Eerder communiceren, ook al is er nog niet veel te zeggen. Het is fijn om te weten waar de gemeente mee bezig is en wat er aan zit te komen.” • “Betere communicatie zodat meer mensen bereikt worden en gemotiveerd raken om mee te denken.” • “Luisteren, meewegen en afwijzingen en toezeggingen duidelijk motiveren.” • “Vaker dit soort initiatieven.” • “Vaker inwoners uitnodigen om mee te denken.” 19

Kern is dat inwoners van begin tot eind betrokken willen worden. En de houding waarmee de gemeente aan burgerparticipatie doet is voor inwoners belangrijk. Het continu betrekken van inwoners gaat over verschillende fasen: van in gesprek gaan over wensen en behoeften en het nemen

Verdiepende gesprekken (focusgroepen) I&O Research

van een besluit tot contact in de uitvoering. Het gaat om het proces en gemaakte keuzes. Inwoners verwachten daarbij duidelijkheid: kunnen ze invloed uitoefenen en zo ja, op welke onderwerpen? Of gaat het enkel om informeren? En op welke momenten worden ze betrokken? Inwoners geven aan te willen begrijpen wat er gebeurt en waarom, om daarna (meer) begrip te hebben voor genomen besluiten. Zij willen graag als gelijkwaardige partner van een samenwerkende overheid gezien worden.

20

Wetten van participatie Wet van de waarheid: wie liegt, barst. Wet van het speelveld: grenzen stellen werkt bevrijdend. Wet van de moeite: participeren is vragen om moeilijkheden. Wet van de deugdzaamheid: wie niet deugt valt door de mand. Wet van de vernieuwing: samen doet veranderen.

Bron: https://www.kennisknooppuntparticipatie.nl/wat+is+participatie/wetten+van+participatie2/default.aspx

Burgerparticipatie: Rol van de gemeenteraad

va n r esu l t at en n a ar r a n d v o o r wa ar d en

De over heid

De over heid

pr oduceert

werkt samen

De burger als Consument/ Cliënt

rger als

bu Net w o r Dek Pa rt ner

New Pu bl i c

Ma n ag em en t ( NPM) va n bi n n en n a ar bu i t en

G o v er n a n c e ( NG )

Part icipat ieladder

va n bu i t en n a ar bi n n en

(Mee)beslissen Coproduceren Adviseren Raadplegen I nfor meren

De over heid beschikt

Pu bl i c

So c i et al De over heid

Ad m i n i st r at i o n

Resi l i en c e

( PA)

(SR)

De burger al s Onderdaan (Recht sper soon)

va n r a n d v o o r wa ar d en n a ar r esu l t at en

reageert

De burger als I nit iat ief nemer

Leren en ontwikkelen • Burgerparticipatie is niet iets dat je kunt doen aan de hand •

van vinklijstjes Samen besturen vraagt om anders denken over en handelen als het gaat om democratie en de rol van de overheid •

Werken vanuit leefwereld in plaats van systeemwereld

• Burgerparticipatie maakt ons als overheid kwetsbaar • We gaan met elkaar leren en ontwikkelen wat werkt • Dat geldt voor de gemeenteraad, de organisatie en voor inwoners