[I26.13320] Boardletter BDO 2026
Tekst van het document
Gemeente Lansingerland heeft op hoofdlijnen een volwassen fundament gelegd voor informatiebeveiliging, waarbij meerdere elementen aantoonbaar zijn ingericht in lijn met de NIS2 en Cyberbeveiligingswet In het kader van de ontwikkelingen op het gebied van informatiebeveiliging heeft de Tweede Kamer in 2026 een wetsvoorstel definitief gemaakt dat toeziet op de verplichte implementatie van de NIS2 en Cyberbeveiligingswet (CBW) voor organisaties die als kritiek of essentieel worden beschouwd. Gemeente Lansingerland valt als overheidsinstantie onder deze categorie. Ook het recente incident met het RIS onderschrijft het belang van adequate cyberveiligheid. Ten opzichte van boekjaar 2025 hebben wij vernomen dat gemeente Lansingerland significante stappen heeft gezet op het gebied van de CBW en naar aanleiding hiervan een zeer sterk fundament heeft neergelegd voor de implementatie van de CBW. Gemeente Lansingerland is in het vierde kwartaal 2025 begonnen met het opstellen van een projectplan met betrekking tot de implementatie van NIS2 en de CBW, welke is gekoppeld aan zogeheten jaarschijven. Per jaarschijf wordt bepaald en vastgelegd welke activiteiten worden uitgevoerd en geïmplementeerd m.b.t. de CBW. Daarnaast is het projectplan onderverdeeld in fases, wat betekent dat het huidige projectplan (in concept) betrekking heeft op 2025 en 2026.
Na afronding van deze eerste fase wordt invulling gegeven aan de vervolgfasen. Wij hebben vernomen dat het projectplan niet het doel heeft om een perfect niveau van de CBW te bereiken, maar om inzicht te verkrijgen in de vereisten van de CBW en waar gemeente Lansingerland op dit moment staat m.b.t. volwassenheid, de benodigde ontwikkeling en investeringen, en de risico’s en risicobereidheid die betrekking hebben op de CBW, waarbij de gemeente streeft naar compliance met ruimte voor verbetering op de lange termijn. Hierbij blijkt uit het projectplan dat de implementatie is ingericht als een gefaseerd,
23 BOARDLETTER 2026 - GEMEENTE LANSINGERLAND 4=1 3.4 Overzicht van onze bevindingen t.a.v. de IT en cybersecurity Wij adviseren maatregelen tijdig te borgen in de lijnorganisatie en de voortgang periodiek te monitoren en op te nemen in de actualisatie van (implementatie)plannen. meerjarig traject met een pragmatische aanpak, waarbij in de huidige fase de nadruk ligt op het inrichten van governance, het versterken van het ISMS (PDCA-cyclus), het formaliseren van eigenaarschap en verantwoordelijkheden (conform het 3-lijnenmodel) en het adresseren van prioritaire thema’s zoals bedrijfscontinuïteit en de beveiliging van de toeleveringsketen. Tevens is sprake van een risico-gedreven benadering, waarin onzekerheden rondom wetgeving, capaciteit en budget expliciet zijn onderkend en meegenomen in de verdere uitwerking. De exacte invulling en de datum van volledige implementatie zijn op dit moment nog niet definitief vastgesteld, mede doordat de nadere uitwerking van de wettelijke vereisten nog gaande is en sprake zal zijn van een gefaseerde implementatie na inwerkingtreding van de wet. Wij onderkennen dit als een positieve ontwikkeling en constateren dat de gemeente Lansingerland grote stappen zet in de juiste richting.
Hierbij adviseren wij gemeente Lansingerland om de ingezette lijn voort te zetten en te blijven focussen op het verder concretiseren van governance, eigenaarschap en risicomanagement. Daarbij achten wij het van belang om prioritaire maatregelen (zoals ISMS-verbeteringen, incidentmanagement en leveranciersmanagement) tijdig te borgen in de lijnorganisatie en de voortgang periodiek te monitoren en op te nemen in de actualisatie van (implementatie)plannen en het vervolg voor 2027. Tevens adviseren wij om, mede gelet op de verwachte toenemende eisen vanuit toezicht en verantwoording, tijdig inzicht te verkrijgen in eventuele capaciteits- en investeringsbehoeften, zodat de gemeente beheerst kan toewerken naar naleving van de CBW.
24 BOARDLETTER 2026 - GEMEENTE LANSINGERLAND 4=1 3.5 Verbijzonderde Interne Controle Het verder implementeren van het 3-lijnenmodel binnen de verschillende teams is een van de speerpunten van gemeente Lansingerland voor de komende periode. Dit is een ontwikkeling die wij onderschrijven. Er is een belangrijke coördinerende rol voor de Verbijzonderde Interne Controle (VIC) weggelegd ten aanzien van de rechtmatigheidsverantwoording De VIC van gemeente Lansingerland is gericht op het verkrijgen van inzicht vanuit de eigen organisatie in de getrouwe en rechtmatige totstandkoming van de baten, lasten en balansmutaties, zoals deze in de jaarrekening (inclusief de rechtmatigheidsverantwoording) tot uitdrukking komen. Gemeente Lansingerland heeft de processen zo ingericht dat met name de controlewerkzaamheden, vastleggingen en uitkomsten de basis vormen voor de rechtmatigheidsverantwoording. De verantwoordelijkheden voor de rechtmatigheidsverantwoording liggen echter veel breder; alle organisatieonderdelen en het voltallige college zijn hiervoor verantwoordelijk. Het toetsen op de werking van systemen of het eventueel aanvullen met gegevensgerichte werkzaamheden kan ook bij de teams zelf (eerste lijn) of in de tweede lijn worden belegd.
Dan kan de VIC meer acteren als derde lijn waarbij het hun taak is om de betrouwbaarheid van informatievoorziening van de eerste en tweede lijn te beoordelen. Er vindt dan een verschuiving plaats van ‘de VIC als onderbouwing van de rechtmatigheidsverantwoording’ naar ‘de VIC als bevestiging van de getrouwheid van de rechtmatigheidsverantwoording van de verschillende teams’. Dit is een ontwikkeling waar gemeente Lansingerland mee bezig is en die de organisatie helpt meer in control te zijn in de lijn, fouten te voorkomen en het lerend vermogen in en het zelfcontrolerend vermogen van de organisatie te vergroten. In de volgende paragraaf lichten wij dit verder toe. Het implementeren van het 3-lijnenmodel binnen de verschillende teams is een van de speerpunten voor de komende periode Gemeente Lansingerland heeft in 2026 het 3-lijnenmodel verder uitgerold binnen de organisatie. In 2026 is het 3-lijnenmodel geïmplementeerd bij Treasury, Memoriaalboekingen (vanaf tweede halfjaar 2026), personele lasten, verminderingen grondexploitaties, huuropbrengsten en overige opbrengsten. Als we het 3-lijnenmodel bijvoorbeeld betrekken op de teams binnen het sociaal domein dan is onderscheid te maken tussen de consulenten (1e lijn), de kwaliteitsmedewerkers (2e lijn) en de VIC (3e lijn) die een onafhankelijke en objectieve steekproef uitvoert op het proces van toekenningen van zorg.
In het kader van de verdere implementatie van het 3-lijnenmodel is onder andere een risicoanalyse gemaakt waarbij inzichtelijk is gemaakt welke maatregelen waar en door wie worden uitgevoerd om risico’s af te dekken. In het kader van de optimalisatie van de beheersing langs het 3-lijnenmodel zal voor het proces rondom factuurverwerking en betalingen en Europese aanbestedingen worden afgewacht tot volledige implementatie van de contractenbank en de verplichtingenadministratie. De teammanagers en de domeindirecteur zijn verantwoordelijk voor de sturing en beheersing in de eerste lijn. Stapsgewijs zullen de tweedelijnscontroles uitgevoerd gaan worden door kwaliteitsmedewerkers, businesscontrollers, financial controllers en/of P&C coördinatoren. De VIC gaat in samenwerking met concern control een meer zuivere rol vanuit de derde lijn invullen. Na evaluatie van het 3-lijnenmodel is besloten dat het model gefaseerd wordt uitgerold binnen alle processen en dit blijkt ook uit de verdere implementatie die in 2026 heeft plaatsgevonden. Het doel van deze verdere implementatie van het 3-lijnenmodel is het creëren van een cultuur waarin risicobeheersing en verantwoording centraal staan. Wij vinden dat gemeente Lansingerland dit jaar ook weer goede stappen heeft gezet door de implementatie van het 3-lijnenmodel binnen diverse processen.
Wij bevelen verder aan om de rollen en verantwoordelijkheden binnen het 3- lijnenmodel per proces duidelijk vast te leggen. Dit kan bijvoorbeeld door deze rollen en verantwoordelijkheden expliciet op te nemen in het IC-plan 2027.
25 BOARDLETTER 2026 - GEMEENTE LANSINGERLAND 4=1 3.5 Verbijzonderde Interne Controle Gemeente Lansingerland beschikt over een stevige, goed functionerende VIC. Verbeterpunt: zichtbaar vertalen van het (volledige) normenkader naar het toetsingskader. Wij hebben enkele observaties en aanbevelingen om de kwaliteit van de VIC- werkzaamheden en het lerend en zelfcontrolerend vermogen van de organisatie te vergroten In het kader van onze interim-controle hebben wij het VIC-plan 2026, de steekproefmethodiek, de kwaliteit en diepgang van de documentatie, de foutevaluatie en de (tussentijdse) rapportages van de VIC beoordeeld. Hieruit volgen de volgende observaties en aanbevelingen: * Vertaling van normenkader naar toetsingskader: Een belangrijk verbeterpunt blijft het concreet en aantoonbaar vertalen van het volledige normenkader naar het toetsingskader, zodat de volledigheid van de toetspunten binnen de geplande VIC-werkzaamheden is gewaarborgd. Hierdoor blijft het risico bestaan dat niet alle relevante toetspunten in de VIC worden betrokken. * Meer datagedreven controleren: De VIC maakt bij de uitvoering van de interne controlewerkzaamheden in beperkte mate gebruik van innovatieve (AI-)tools of data-analyse. Het is nog onduidelijk wanneer de implementatie van de RPA-bots verder wordt voortgezet.
Wij zien op dit moment in elk geval mogelijkheden voor data-analyses op de uitgevoerde betalingen, factuurverwerking en sociaal domein. * Explicietere vastlegging prestatielevering bij termijnfacturen: Wij constateren dat de VIC bij investeringen en inkopen in de basis goed wordt uitgevoerd. Wel zien wij ruimte om de beoordeling van de prestatielevering, met name bij grotere projecten en termijnstaten, explicieter vast te leggen. Hierdoor wordt beter zichtbaar of en wanneer de prestatielevering heeft plaatsgevonden en kan de VIC een sterkere signalerende functie richting de lijn vervullen.