[I26.08055] Accountantsverslag BDO Jaarstukken 2025

27 MEI 2026

ACCOUNTANTSVERSLAG 2025

Gemeente Lansingerland

BDO Audit ft Assurance B.V., Weena 764, 3014 DA Rotterdam, www.bdo.nl

4

S

k

Aan:

Geachte leden van de raad,

de raad van de gemeente Lansingerland T.a.v. mevrouw E. Hamelink Rens, griffier Tobias Asserlaan 1 2662 SB BERGSCHENHOEK

Wij hebben de jaarrekening 2025 van gemeente Lansingerland gecontroleerd. Zoals afgesproken in onze opdrachtbevestiging ontvangt u hierbij ons accountantsverslag 2025. In dit verslag hebben we de belangrijkste bevindingen en conclusies naar aanleiding van de jaarrekeningcontrole opgenomen. Wij zijn van mening dat de reikwijdte van onze werkzaamheden en de resultaten daarvan een deugdelijke basis vormen voor ons oordeel over de jaarrekening 2025 van gemeente Lansingerland.

Rotterdam, 27 mei 2026 Kenmerk: AK/JWB/RA5049

van

Dit concept accountantsverslag hebben wij toegelicht tijdens de ambtelijke voorbespreking op 29 april 2026. Hierna hebben wij op 7 mei 2026 ons concept accountantsverslag besproken met het directieteam en de portefeuillehouder. We zullen dit verslag toelichten tijdens de bijeenkomst van uw BAC op 3 juni 2026. Het opstellen en controleren van de jaarrekening vraagt elk jaar weer een aanzienlijke inspanning. Bij deze willen wij alle betrokken medewerkers van gemeente Lansingerland bedanken voor de constructieve en plezierige samenwerking tijdens de controle. Wij vertrouwen er op u met dit verslag van dienst te zijn. Vanzelfsprekend zijn wij graag bereid om een nadere toelichting op de inhoud te geven. Met vriendelijke groet, BDO Audit & Assurance B.V. namens deze, Digitaal ondertekend door: Arne Koole 27 mei 2026 14:43 h-02:00

F.P. (Arne) Koole MSc RA Partner

3

ACCOUNTANTSVERSLAG 2025 - GEMEENTE LANSINGERLAND

Inhoudsopgave

01

02

03

Dashboard accountantscontrole

Uitkomsten jaarrekeningcontrole

Resultaat ä financiële positie

04

05

Belangrijkste bevindingen

Bijlagen

4

4=1

ACCOUNTANTSVERSLAG 2025 - GEMEENTE LANSINGERLAND

1. Dashboard accountantscontrole

1.1

Dashboard accountantscontrole

5

4=1

ACCOUNTANTSVERSLAG 2025 - GEMEENTE LANSINGERLAND

STREKKING CONTROLEVERKLARING

BELANGRIJKE BEVINDINGEN

RESULTAAT 2025

Wij hebben bij de jaarrekening 2025 van gemeente Lansingerland een goedkeurende controleverklaring verstrekt

In het kader van de getrouwheid heeft het college de controleverschillen gecorrigeerd in de jaarrekening

Gemeente Lansingerland heeft in 2025 een positief resultaat behaald van C 7,3 miljoen

^ Getrouwheid: we hebben drie controleverschillen geconstateerd met een totale impact van C 1,6 miljoen (nadelig) op het saldo van baten en lasten. Twee van de drie controleverschillen zijn gecorrigeerd en het ongecorrigeerde controleverschil blijft ruim onder de marges.

^ Het ‘overschot’ van C 7,3 miljoen over 2025 is C 7,7 miljoen hoger dan de begroting na wijzigingen van tekort C 0,4 miljoen. Procentueel wijkt het resultaat 2025 2^ af van de totale begrote lasten.

*

Het jaarverslag, inclusief de opgenomen informatie in de paragraaf bedrijfsvoering, is verenigbaar met de jaarrekening en bevat geen materiële onjuistheden.

^ De grondslagen van de jaarrekening zijn aanvaardbaar en het BBV wordt nageleefd. ^ De WNT-verantwoording van de gemeente Lansingerland voldoet aan de vereisten. ^ Wij hebben de getrouwheid en rechtmatigheid van de SiSa-bijlage vastgesteld. ^ De gehanteerde materialiteit voor fouten en onzekerheden bedraagt C 4,7 miljoen.

^ Rechtmatigheid: het totaal van onrechtmatigheden en onduidelijkheden bedraagt C 12,1 miljoen (2024: C 23,3 miljoen). Dit is hoger dan de gestelde verantwoordingsgrens. Onrechtmatigheden zijn met name het gevolg van het niet-naleven van Europese aanbestedingsrichtlijnen (C 10,0 miljoen). We zien door aanscherping van de procedures een dalende trend in de aanbestedingsonrechtmatigheden.

^ Enkele relatief grote afwijkingen zijn het gevolg van de decembercirculaire en de actualisatie van de grondexploitaties. Op andere onderdelen kan scherper begroot worden. 2025

BEGROTING NA WIJZIGINGEN

PRIMITIEVE BEGROTING

Saldo van baten en lasten

5.819 (v)

7.568 (n)

10.061 (n)

Mutatie reserves

1.433 (v)

7.165 (v)

8.041 (v)

7.251 (v)

403 (n)

2.020 (n)

(x C1.000)

RESULTAAT

SAMENWERKING

AANDACHTSPUNTEN 2026

UW FINANCIËLE POSITIE

We hebben een plezierige en constructieve samenwerking met de organisatie ervaren

Wij zien de volgende aandachtspunten voor 2026

Uw financiële positie krijgt in onze landelijke benchmarkrapportage een 9 als score (2025: 7), maar schijn bedriegt

^ De jaarrekeningcontrole 2025 heeft in een plezierige en constructieve samenwerking plaatsgevonden. ^ Over het algemeen was de oplevering tijdig en van voldoende kwaliteit. Bij aanvang van de controle lag er een complete set van jaarstukken. Op een aantal onderdelen was sprake van vertraging in de oplevering en/of was de kwaliteit van de oplevering onvoldoende. Daar was met name sprake van bij de onderbouwingen van de reservemutaties en de voortgezette controle. Een evaluatie wordt gepland om in gezamenlijkheid richting volgend jaar weer vooruitgang te boeken.

^ De spelregels bij het verstrekken van subsidies zijn aangescherpt door de commissie BBV. We adviseren voor 2026 te toetsen of incidentele subsidies enkel verstrekt worden voor activiteiten die niet reeds voorzienbaar waren. ^ Wij adviseren gemeente Lansingerland kennis te nemen van de Publieke Managementletter van de NBA en waar nodig ‘blinde vlekken’ in de huidige digitale weerbaarheid te versterken. ^ Wij adviseren gemeente Lansingerland kennis te nemen van de NRA en - indien noodzakelijk - de interne analyses v.w.b. fraude en corruptie te verreiken met de inzichten van de NRA.

^ De begroting 2026 is structureel sluitend, maar dat is deels het gevolg van financieel technische ingrepen. Vanaf 2027 laat de begroting van Lansingerland structurele tekorten zien. De nieuwe raad heeft de taak te bepalen wat de juiste balans is tussen inzet van middelen en ambities. ^ Het weerstandsvermogen (4,8) en de solvabiliteit (60^) van gemeente Lansingerland zijn toereikend t.o.v. de signaleringswaarden van het GTK 2020. ^ Lansingerland valt met de ratio netto schuldquote (30^) in de categorie ‘minst risicovol’ en met de ratio’s grondexploitatie (27^) en belastingcapaciteit (102^) in de categorie ‘neutraal’.

6

ACCOUNTANTSVERSLAG 2025 - GEMEENTE LANSINGERLAND

2. Uitkomsten jaarrekeningcontrole

2.1

Onze opdracht en controle

2.2 Strekking controleverklaring

2.3 Aandachtspunten 2026

7

4=1

ACCOUNTANTSVERSLAG 2025 - GEMEENTE LANSINGERLAND

2.1 Onze opdracht en controle (1) Aangezien de jaarrekening 2025 van gemeente Lansingerland aan de daaraan te stellen eisen voldoet, hebben wij hierbij een goedkeurende controleverklaring afgegeven. Doel en object van de controle Het doel van de controle is het geven van een onafhankelijk oordeel of de financiële overzichten van gemeente Lansingerland, in alle van materieel belang zijnde opzichten, zijn opgesteld in overeenstemming met het BBV. De reikwijdte van onze controle nader toegelicht Wij hebben de jaarrekening gecontroleerd conform de Nederlandse controlestandaarden en de met u gemaakte afspraken in de opdrachtbevestiging. Tevens beoordeelden wij de verenigbaarheid van de andere informatie, inclusief de overige gegevens en het jaarverslag met de jaarrekening en of deze geen materiële afwijkingen bevatten op basis van onze kennis en ons begrip, verkregen vanuit de jaarrekeningcontrole of anderszins. Voor een accountantscontrole gelden inherente beperkingen, die zijn uiteengezet in de opdrachtbevestiging. Strekking van de controleverklaring is goedkeurend Aangezien de jaarrekening 2025 van gemeente Lansingerland aan de daaraan te stellen eisen voldoet, hebben wij hierbij een goedkeurende controleverklaring afgegeven.

Wij hebben drie controleverschillen geconstateerd boven ode rapporteringstolerantie, waarvan er twee door de gemeente zijn gecorrigeerd in de definitieve jaarrekening. Het ongecorrigeerd controleverschil heeft 570.000 impact op het resultaat (nadelig) en is niet gecorrigeerd vanwege de late timing van ontdekking. Deze blijft ruim onder de marge van C4,7 miljoen. Wij de hebben de materialiteit voor de jaarrekening bepaald op C 4,7 miljoen. De rapporteringstolerantie bedraagt C 200.000 Afwijkingen kunnen ontstaan als gevolg van fouten of fraude en zijn materieel indien redelijkerwijs kan worden verwacht dat deze, afzonderlijk of gezamenlijk, van invloed kunnen zijn op de economische beslissingen die gebruikers op basis van deze jaarrekening nemen. Bij onze controlewerkzaamheden hebben wij als uitgangspunt de door de raad vastgestelde toleranties gehanteerd.

Op basis van het Besluit accountantscontrole decentrale overheden (BADO) en onze professionele oordeelsvorming hebben wij de voor de jaarrekening als geheel bepaald op C 4,7 miljoen, zijnde 2% van het totaal van de lasten (2024: ^). Wij houden ook rekening met afwijkingen en/of mogelijke afwijkingen die naar onze mening voor de gebruikers van de jaarrekening om kwalitatieve redenen materieel zijn. Wij zijn met u overeengekomen dat wij tijdens onze controle geconstateerde afwijkingen boven de C 200.000 rapporteren, alsmede afwijkingen die naar onze mening om kwalitatieve redenen relevant zijn. Onze controle richt zich ook op de getrouwheid van de informatie in de WNTverantwoording en de getrouwheid en rechtmatigheid van de SiSa-bijlage van de jaarrekening. Voor de WNT en SiSa gelden specifiek voorgeschreven rapporteringstoleranties die veelal lager zijn dan de rapporteringstolerantie. Het jaarverslag en de jaarrekening van gemeente Lansingerland zijn verenigbaar De jaarstukken 2025 van gemeente Lansingerland bestaan uit: * het jaarverslag 2025 (programmaverantwoording en verplichte paragrafen); * de jaarrekening 2025 (rechtmatigheidsverantwoording, balans met toelichtingen, overzicht van baten en lasten in de jaarrekening met toelichting inclusief SiSa-bijlage en taakvelden); ^ de inhoudsopgave, managementsamenvatting en bijlagen overige.

In het onderdeel ‘programmaverantwoording’ van het jaarverslag is informatie opgenomen over ‘wat hebben we gedaan’, ‘wat hebben we bereikt’ en ‘wat heeft het gekost’. De programmaverantwoording vormt samen met de verplicht voorgeschreven paragrafen (zoals weerstandsvermogen, bedrijfsvoering, etc.) het jaarverslag. Het jaarverslag en de jaarrekening zijn met elkaar verenigbaar. De materiële schattingen die onderhevig zijn aan de jaarrekening hebben we gecontroleerd en daartoe hebben we geen bijzonderheden aangetroffen De belangrijkste grondslagen van uw gemeente zijn uiteengezet in de grondslagen van de jaarrekening. In 2025 zijn er geen grote wijzigingen geweest.

8

ACCOUNTANTSVERSLAG 2025 - GEMEENTE LANSINGERLAND

4=1

2.1 Onze opdracht en controle (2) Wij hebben voor de volgende risico’s in onze controle verhoogde aandacht gehad: management override en onjuiste waardering van bouwgronden in exploitatie (BIE). Significante verslaggevingsgrondslagen en toepassing hiervan zijn belangrijk voor de presentatie van de financiële positie van uw gemeente en de baten en lasten in de jaarrekening. Daarnaast vereisen zij van het college en het management dat zij een oordeel vormen ten aanzien van soms moeilijke, subjectieve en complexe posities vaak vanwege de noodzaak om inschattingen te moeten maken over het effect van zaken die inherent onzeker zijn. Wij hebben het door het college en het management toegepaste proces met betrekking tot significante verslaggevingsaspecten geëvalueerd en hebben gegevensgerichte controle­ werkzaamheden uitgevoerd. Onze controieaanpak is gebaseerd op een risicogerichte benadering Onze controleaanpak is gebaseerd op een risicogerichte benadering. Deze aanpak gaat uit van een risicoanalyse op transactiestromen, zoals inkopen van goederen en diensten, subsidieverstrekkingen, inkomensoverdrachten etc. In de risicoanalyse hebben wij beoordeeld in hoeverre de onderkende risico’s van invloed kunnen zijn op de jaarrekening.

Wij hebben voor de volgende risico’s in onze controle verhoogde aandacht gehad: * Het risico van management override of internal controls: In onze controlestandaarden (NV COS) wordt expliciet het risico van management override (bewuste beïnvloeding van de jaarcijfers door het college, de directie of het management) als een verplicht significant risico benoemd. Als accountant hebben wij in onze werkzaamheden hier specifiek aandacht aan besteed. Om het risico te mitigeren, beoordeelden wij schattingsprocessen en hebben wij controlewerkzaamheden rondom memoriaalboekingen (handmatige boekingen) verricht. Uit onze werkzaamheden volgen geen aanwijzingen voor management override. ^ Onjuiste waardering bouwgronden in exploitatie (BIE): Materiële post in de jaarrekening met verschillende materiële schattingselementen in de nog te realiseren kosten en opbrengsten.

Wij zijn onafhankelijk van gemeente Lansingeriand Op basis van Nederlands recht en overige beroepsregels, zoals de ‘Verordening inzake de onafhankelijkheid van accountants bij assuranceopdrachten’ (ViO), is vereist dat wij onafhankelijk zijn ten opzichte van onze controlecliënten. Wij zijn van mening dat door ons is voldaan aan deze eisen. Naast de controle van de jaarrekening en natuurlijk advies verrichten wij geen andere werkzaamheden voor gemeente Lansingerland. Wij hebben de automatiseringsorganisatie van gemeente Lansingeriand uitsluitend in het kader van de jaarrekeningcontroie beoordeeld De accountant dient op basis van artikel 2:393, lid 4 BW, melding te maken van zijn bevindingen met betrekking tot de betrouwbaarheid en continuïteit van de geautomatiseerde gegevensverwerking. Tijdens de interim-controle hebben wij ook relevante processen met betrekking tot de geautomatiseerde gegevensverwerking getoetst. Voor onze bevindingen verwijzen wij naar onze boardletter 2025. Wij hebben de automatiseringsorganisatie van de organisatie uitsluitend in het kader van de jaarrekeningcontrole beoordeeld. Wij vinden de inschatting van het college v.w.b. het vermogen om risico’s vanuit de reguliere bedrijfsvoering financieel op te vangen aanvaardbaar Gemeente Lansingerland heeft een ‘goede’ financiële positie.

In generieke zin kunnen gemeenten bij langdurige financiële tekorten een beroep doen op een extra uitkering uit het gemeentefonds. Gemeenten kunnen echter niet failliet gaan. Het gevolg hiervan is dat crediteuren en andere stakeholders nooit benadeeld kunnen worden door een faillissement. Desalniettemin is de financiële positie vanuit het perspectief van raadsleden van belang en moet het college inzicht geven in hoeverre de gemeente in staat is om de financiële risico’s vanuit de reguliere exploitatie en onverwachte tegenvallers financieel op te vangen, zonder tussenkomst van de toezichthouder.

9

ACCOUNTANTSVERSLAG 2025 - GEMEENTE LANSINGERLAND

4=1

2.1 Onze opdracht en controle (3) De besprekingen met het management en onze controlewerkzaamheden hebben geen indicaties voor materiële fraude opgeleverd. Met de invoering van de aangepaste Nederlandse Standaard 700 dienen accountants voor gemeenten in hun controleverklaringen bij jaarrekeningen naast fraude te rapporteren over de veronderstellingen inzake de financiële risico’s in relatie tot de financiële positie. Onze controlewerkzaamheden hebben geen informatie opgeleverd die strijdig is met de veronderstellingen en aannames van het college over de gehanteerde uitgangspunten om de normale bedrijfsvoering voort te kunnen zetten. Voor een nadere uiteenzetting van onze controleaanpak ten aanzien van de veronderstellingen inzake financiële risico’s in relatie tot de financiële positie verwijzen wij naar onze controleverklaring 2025. De besprekingen met het management en onze controlewerkzaamheden hebben geen indicaties voor materiële fraude opgeleverd Bij de planning van de jaarrekeningcontrole houden wij rekening met het risico dat de jaarrekening als gevolg van fraude en onregelmatigheden onjuistheden van materieel belang zou kunnen bevatten. Daarnaast hebben wij beoordeeld in hoeverre sprake kan zijn van een risico omtrent corruptie of een risico omtrent het niet-naleven van wet- en regelgeving.

Eén van de door ons uitgevoerde maatregelen is het bespreken van de mogelijke frauderisico’s en mogelijke fraudesituaties met verschillende personen binnen de gemeente. Daarnaast nemen wij kennis van de door u opgenomen toelichtingen in de jaarstukken (zie hiervoor tevens paragraaf 4.4). Het voorkomen en mitigeren van frauderisico’s is primair de verantwoordelijkheid van het management, de directie, het college en de raad (BAC). Daarom hebben wij op diverse momenten met u en de BAC over dit onderwerp van gedachten gewisseld. Deze besprekingen en onze controle­ werkzaamheden hebben geen indicaties voor materiële fraude opgeleverd. Hierbij hebben wij specifiek aandacht besteed aan de veronderstelling dat er bij de opbrengstverantwoording frauderisico’s bestaan.

Wij hebben in onze controleverklaring melding gemaakt van de belangrijkste frauderisico’s en hoe wij deze hebben geadresseerd. Tijdens de controle van boekjaar 2025 betroffen dat de risico’s zoals beschreven op de vorige pagina. Voor een nadere uiteenzetting van onze controleaanpak ten aanzien van de frauderisico’s verwijzen wij naar onze controleverklaring 2025. Onze werkzaamheden hebben niet geleid tot specifieke aanwijzingen voor materiële fraude(risico’s) of vermoedens van materiële fraude(risico’s).

4=1

10 ACCOUNTANTSVERSLAG 2025 - GEMEENTE LANSINGERLAND

2.2 Strekking controleverklaring Wij hebben een goedkeurende controleverklaring verstrekt. Strekking van de controleverklaring is goedkeurend Wij hebben een goedkeurende controleverklaring verstrekt. Een goedkeurend oordeel betekent dat de jaarrekening van gemeente Lansingerland een getrouw beeld geeft van de grootte en de samenstelling van zowel de baten en lasten over 2025 als van de activa en passiva per 31 december 2025 in overeenstemming met het Besluit begroting en verantwoording Provincies en Gemeenten (BBV). De in de jaarrekening opgenomen rechtmatigheidsverantwoording geeft een getrouw beeld en de met de raad gemaakte afspraken hierover zijn nageleefd (zie uitwerking in paragraaf 4.1). Wij hebben drie controleverschillen geconstateerd, waarvan er twee door de gemeente zijn gecorrigeerd in de definitieve jaarrekening (zie tabellen hieronder). Wij zijn met u overeengekomen dat wij tijdens onze controle geconstateerde afwijkingen boven C 0,2 miljoen rapporteren, alsmede afwijkingen die naar onze mening om kwalitatieve redenen relevant zijn.

Resultaatimpact (C) 1

Crediteuren die in 2026 zijn geboekt en toezien op 2025

Investeringen

1.135.000

2

Extra dotatie APPA-voorziening

Voorzieningen

1.043.000

1.043.000 (n)

2.178.000

1.043.000 (n)

SUBTOTAAL

Resultaatimpact (C) 1

Voorziening Wilderzijde (facilitair) te laag verantwoord SUBTOTAAL

Voorzieningen

570.000

570.000 (n)

570.000

570.000 (n)

Wij hebben, voor zover mogelijk, het college verzocht om het controleverschil te corrigeren. Het college heeft gemotiveerd aangegeven waarom zij dit niet heeft verwerkt en dat zij van oordeel is dat deze post niet materieel is voor de jaarrekening als geheel. Het verschil en de analyse van de impact is bevestigd in de bevestiging van het college bij de jaarrekening. Wij concluderen dat het resterende niet-verwerkte controleverschil niet materieel is voor de jaarrekening als geheel en hebben een goedkeurende controleverklaring verstrekt met betrekking tot de getrouwheid van de jaarrekening 2025. Onzekerheden sociaal domein Tot en met 2024 rapporteerde de (voorgaande) accountant onzekerheden met betrekking tot de prestatielevering van de geleverde zorg Wmo en Jeugd. Dit zag met name toe op zorg die werd geleverd door kleinere aanbieders die (contractueel) niet verplicht zijn een controleverklaring bij de productieverantwoording te overleggen. Gemeente Lansingerland heeft voldoende maatregelen ingevoerd om deze onzekerheden dusdanig in te perken zodat er voor 2025 geen onzekerheden resteren die meewegen in onze evaluatie van fouten en onzekerheden.

11 ACCOUNTANTSVERSLAG 2025 - GEMEENTE LANSINGERLAND

4=1

2.3 Aandachtspunten 2026 Wij adviseren Lansingerland voor 2026 te toetsen of incidentele subsidies enkel verstrekt worden voor activiteiten die niet reeds voorzienbaar waren. Wij adviseren Lansingerland voor 2026 te toetsen of incidentele subsidies enkel verstrekt worden voor activiteiten die niet reeds voorzienbaar waren In de uitspraak van de Raad van State van juli 2025 is bevestigd dat incidentele subsidies slechts in beperkte en uitzonderlijke gevallen kunnen worden verleend. Voor toepassing van deze grondslag is doorslaggevend dat sprake is van een onvoorzien en onverwacht project. Het dient te gaan om een activiteit met een bijzonder en naar haar aard eenmalig karakter, die niet reeds voorzienbaar was binnen bestaand beleid of lopende voorbereidingen. Indien een project gedurende langere tijd in voorbereiding is, onderwerp is van bestuurlijk overleg of past binnen vastgesteld beleid, ontbreekt het incidentele karakter en kan geen incidentele subsidie worden verleend. Wij adviseren de organisatie voor 2026 te toetsen of incidentele subsidies enkel verstrekt worden voor activiteiten die niet reeds voorzienbaar waren. Vanuit onze controlewerkzaamheden hebben geen aanwijzingen dat gemeente Lansingerland hier een verhoogd risico loopt.

De Publieke Managementletter van de NBA kan bijdragen kan de (digitale) weerbaarheid van gemeente Lansingerland De NBA heeft in samenwerking met NOREA en IIA de Publieke Managementletter over digitale weerbaarheid (PML) in de keten gepubliceerd. Deze PML beoogt bestuurders (directie en college), toezichthouders (raad/auditcommissie) en externe en interne accountants te ondersteunen in hun verantwoordelijkheid voor digitale weerbaarheid en ketencontinuïteit en draagt bij aan een scherper en eerlijker beeld van risico’s en afhankelijkheden in een steeds complexer ketenlandschap. Wij adviseren gemeente Lansingerland kennis te nemen van de PML en waar nodig ‘blinde vlekken’ in de huidige digitale weerbaarheid te versterken.

Wij adviseren gemeente Lansingerland kennis te nemen van de NRA en indien noodzakelijk - de interne analyses v.w.b. fraude en corruptie te verreiken met de inzichten van de NRA In onze boardletter adviseerden wij de organisatie de interne analyses op het gebied van fraude en corruptie (verder) periodiek te actualiseren. Onlangs heeft het Wetenschappelijk Onderzoek- en Datacentrum met de publicatie van de National Risk Assessment (NRA) de grootste corruptierisico’s in kaart gebracht. Welke corruptiedreigingen hebben voor Nederland het hoogste risiconiveau? Uitgaande van hun mogelijke impact en de mate waarin deze voorkomen of tegengegaan kunnen worden. Enkele van de grootste risico’s gaan o.a. over politieke ambtsdragers. Zij kunnen door criminele organisaties, private partijen of statelijke actoren worden gecorrumpeerd, bijvoorbeeld via omkoping of chantage. Wij adviseren gemeente Lansingerland kennis te nemen van de NRA en - indien noodzakelijk - de interne analyses v.w.b. fraude en corruptie te verreiken met de inzichten van de NRA.

12 ACCOUNTANTSVERSLAG 2025 - GEMEENTE LANSINGERLAND

3. Resultaat ft financiële positie

3.1

Begroting versus realisatie

3.2 Weerstandsvermogen en ratio’s

3.3

Ons beeld van uw financiële positie

4=1

13 ACCOUNTANTSVERSLAG 2025 - GEMEENTE LANSINGERLAND

3.1 Begroting versus realisatie (1) Het resultaat 2025 wijkt ongeveer 2,8X af van de totale begrote lasten (na wijziging). Op basis van onze ervaringsnorm bij decentrale overheden is een afwijking van 2-3X inherent aan een complex begrotingsproces. Realisatie vs. gewijzigde begroting Het resultaat 2025 van gemeente Lansingerland is C 7,7 miljoen beter in vergelijking met de begroting na wijzigingen. Percentueel wijken de werkelijke cijfers ongeveer 2^ af ten opzichte van de begroting na wijzigingen (als percentage van de totale begrote lasten). Op basis van onze ervaringsnorm bij decentrale overheden is een afwijking van 2^ inherent aan een complex begrotingsproces en hiermee acceptabel. In onderstaand overzicht is het resultaat per programma weergegeven: OVERZICHT REALISATIE PER PROGRAMMA 2025 * C 1.000 Programma

Realisatie

Begroting na wijziging

Verschil

1. Bestuur en dienstverlening

-/- 7.266

-/- 6.025

-/- 1.241

2. Openbare orde en veiligheid

-/- 7.910

-/- 8.356

446

3. Sport, cultuur en onderwijs

-/- 14.723

-/- 15.511

788

4. Sociaal Domein

-/- 54.519

-/- 55.882

1.363

5. Kwaliteit openbare ruimte

-/- 17.721

-/- 20.000

2.279

6. Lansingerland ontwikkelt

-/- 9.858

-/- 13.198

3.341

-/- 41

-/- 1.389

1.348

141.449

138.298

3.151

7. Grondzaken Algemene dekkingsmiddelen Overhead

-/- 23.593

-/- 25.496

1.903

Saldo van baten en lasten

5.819

-/- 7.568

13.387

Onttrekkingen reserves

39.683

41.203

1.521

-/- 38.250

-/- 34.038

-/- 4.212

7.251

-/- 403

7.654

Dotatie aan reserves RESULTAAT

Het saldo van baten en lasten van C 5,8 miljoen over 2025 is C 13,4 miljoen beter dan het verwachte tekort (excl. mutatie reserves) vanuit de begroting na wijzigingen ad C 7,6 miljoen (excl. mutatie reserves) Wij vinden het naast de analyse op de ontwikkeling van het resultaat ook goed om de ontwikkeling van het saldo van baten en lasten te analyseren, dus exclusief de reservemutaties. Het saldo van baten en lasten bepaalt immers het

‘overschot’ (of ‘tekort’) van het betreffende jaar. Het eigen vermogen stijgt (of daalt) met de omvang van het saldo van baten en lasten. Het ‘overschot’ van C 5,8 miljoen over 2025 is C 13,4 miljoen hoger dan het geplande ‘tekort’ vanuit de begroting na wijzigingen ad C 7,6 miljoen (excl. mutatie reserves). Het gerealiseerd structureel saldo over 2025 bedraagt C 3,9 miljoen positief. Dit betekent dat het totaal gerealiseerde saldo relatief sterk wordt beïnvloed door incidentele baten en lasten. Wij adviseren de gemeenteraad om met het college de dialoog te voeren hoe het structureel begrotingsevenwicht wordt beheerst (zie verder paragraaf 3.3). Voorspellend vermogen van de begroting van Lansingerland kan worden vergroot door verbeterde monitoring en een aantal andere aandachtspunten Voor een gemeente is de scheiding van taken, bevoegdheden en verantwoordelijkheden (dualisme) kenmerkend. Deze governance-verhoudingen vormen de basis voor de P&C-cyclus van een gemeente en is daarmee vanzelfsprekend ook een belangrijk proces binnen gemeente Lansingerland. Op meerdere programma’s is sprake van aanzienlijk afwijkingen tussen begrote baten en lasten en de daadwerkelijke baten en lasten.

Relatief grote, niet beïnvloedbare, afwijkingen worden veroorzaakt doordat de algemene uitkering hoger uitvalt dan begroot (effect decembercirculaire) en de incidentele uitkering door het opheffen van een verbonden partij. Andere grotere afwijkingen hangen samen met de grondexploitaties. Deze worden gedurende het jaar niet in detail geactualiseerd, maar alleen ten behoeve van de jaarrekening. Wij zijn overigens wel van mening dat de raad middels toelichtingen goed geïnformeerd wordt over de afwijkingen tussen begroting en realisatie. Op basis van het voorgaande concluderen wij dat het voorspellend vermogen van de begroting (na wijzigingen) van gemeente Lansingerland op meerdere programma’s voor verbetering vatbaar is. In dit kader adviseren wij het volgende (niet limitatief): ^ De controles of analyses van de programmabegroting, de kaderbrief en de zomer- en slotrapportages door zowel financiën als de concerncontroller en het directieteam diepgaander en zichtbaarder te maken. Dit kan bijv. door

14 ACCOUNTANTSVERSLAG 2025 - GEMEENTE LANSINGERLAND

4=1

3.1 Begroting versus realisatie (2) Voorspellend vermogen van de begroting van gemeente Lansingerland kan worden vergroot door verbeterde monitoring en een aantal andere aandachtspunten. een gestructureerd afsluitingsproces onderdeel te maken van de controlewerkzaamheden die financiën nu al uitvoert. * Financiën kan een tussentijdse monitoring uitvoeren op de voortgang van budgetten (realisatie versus begroting) en kan de uitkomsten hiervan vastleggen en doorvertalen naar de begrotingswijziging. ^ Tenslotte kan financiën analyses opstellen waaruit blijkt welke baten en lasten lastig te voorspellen zijn en leerpunten formuleren hoe dit verbeterd kan worden (backtesting). Een programmabegroting moet - in tegenstelling tot wat wij in de praktijk vaak zien - niet het startpunt van beleid zijn, maar juist het sluitstuk Wij constateren, in zijn algemeenheid, dat zonder een duidelijk inhoudelijk fundament de programmabegroting vooral een financieel-technisch document blijft. Dit kan leiden tot planningsoptimisme (meer plannen dan uitvoering), onrealistische raming van kosten en investeringen en gebrek aan prioritering. Ook geldt dat programmabegrotingen niet altijd gekoppeld zijn aan de (maatschappelijke) doelen die de gemeente zich stelt.

Een programmabegroting moet - in tegenstelling tot wat wij in de praktijk vaak zien - niet het startpunt van beleid zijn, maar juist het sluitstuk. Pas wanneer helder is wat de gemeente moet en wil bereiken, kan realistisch worden bepaald wat het kost, wat haalbaar is en hoe middelen en capaciteit moeten worden verdeeld. De eerste stap is dat gemeente Lansingerland in beeld brengt welke taken zij uitvoert, waarom deze worden uitgevoerd en welke doelen daarmee worden nagestreefd. Dit betekent dat de gemeente inzicht moet krijgen in alle wettelijke verplichtingen, autonome beleidskeuzes en de maatschappelijke effecten die gemeente wil bereiken. Een ‘producten- en dienstencatalogus’ (PDC) of een ‘opgavenprofiel’ is ondersteunend daarbij. Kernbegrippen bij de te maken keuzes zijn: ‘beleidsvrijheid en beïnvloedbaarheid’ Beleidsvrijheid is de ruimte die de gemeente heeft om zelf keuzes te maken over wat zij wil bereiken en hoe zij dat doet.

Sommige taken zijn wettelijk verplicht (bijvoorbeeld jeugdzorg of Wmo). Daar is de beleidsvrijheid beperkt. Bij andere onderwerpen - zoals cultuur, sport, duurzaamheid of extra handhaving - kan gemeente Lansingerland zelf bepalen hoeveel aandacht en geld zij eraan geeft. Waarom is dit belangrijk? Omdat beleidsvrijheid bepaalt waar de gemeenteraad écht kan sturen. Alleen bij onderwerpen met beleidsvrijheid kun je als raad keuzes maken, prioriteiten stellen en budgetten verschuiven. Beïnvloedbaarheid gaat over in hoeverre de gemeenteraad en het college de uitgaven en inkomsten daadwerkelijk kunnen aanpassen. Een deel van de programmabegroting bestaat uit vaste, moeilijk beïnvloedbare kosten (zoals wettelijke taken, bestaande contracten, kapitaallasten, cao-afspraken). Een ander deel is wel beïnvloedbaar - denk aan subsidies, investeringen, beleidsintensiveringen of bezuinigingen. Waarom is dit belangrijk? Omdat het laat zien hoeveel financiële ruimte er écht is om keuzes te maken. Van de begrote lasten van Lansingerland over 2026 van C 242,6 miljoen is ‘maar’ een relatief klein deel vrij inzetbaar en/of politiek stuurbaar. De programma’s 3 en 4 zijn bepalend voor de programmabegroting van gemeente Lansingerland en bevatten naast de wettelijk taken ook keuzeruimte. Deze programma’s zijn echter minder beïnvloedbaar dan de overige programma’s.

15 ACCOUNTANTSVERSLAG 2025 - GEMEENTE LANSINGERLAND

4=1

RATIO WEERSTANDSVERMOGEN

3.2 Weerstandsvermogen en ratio’s (1) Het weerstandsvermogen en de solvabiliteit van gemeente Lansingerland zijn toereikend t.o.v de signaleringswaarden van Gemeenschappelijk financieel toezichtkader (GTK) 2020. Onze rol in relatie tot het weerstandsvermogen en financiële kengetallen De analyse van het weerstandsvermogen en de financiële kengetallen is een onderdeel van het jaarverslag en de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing. De financiële kengetallen geven, met de inherente beperkingen hierbij, inzicht in (de ontwikkeling van) de financiële positie. Hieronder vindt u een andere toelichting op de ratio's van uw gemeente. Het weerstandsvermogen van gemeente Lansingerland is ruim voldoende In de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing heeft het college van gemeente Lansingerland een overzicht opgenomen van de weerstandscapaciteit. De weerstandscapaciteit bedraagt volgens deze paragraaf C 159,3 miljoen. In het weerstandsvermogen ultimo 2025 is de reserve Enecogelden van C 93,6 miljoen en het ‘overschot’ over 2025 van C 8,0 miljoen meegeteld. De bestemmingsreserves zijn niet meegenomen in de berekening van de weerstandscapaciteit. In geval van calamiteiten is het mogelijk om een deel van de bestemmingsreserves een andere aanwending te geven. In de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing zijn tevens de relevante risico’s benoemd.

Gemeente Lansingerland heeft op basis van interne berekeningen het totale bedrag aan risico’s waaraan de organisatie is blootgesteld bepaald op C 32,8 miljoen. Het weerstandsvermogen van gemeente Lansingerland is volgens het GTK 2020 ruim voldoende te noemen. De solvabiliteit van Lansingerland valt in de categorie ‘minst risicovol’ De solvabiliteit van gemeente Lansingerland bedraagt ultimo 2025 60^ (2024: 62^). Voor de solvabiliteit geldt dat hoe hoger dit percentage is, hoe beter gemeente Lansingerland in staat is om haar verplichtingen op lange termijn te voldoen. Met een solvabiliteit van 60^ valt gemeente Lansingerland ruim binnen de categorie ‘minst risicovol’ volgens het GTK 2020. De solvabiliteitsratio van gemeente Lansingerland is relatief hoog door de ontvangst van de Enecogelden in 2020 waarmee de gemeente vervolgens de schuldpositie gefaseerd afgebouwd heeft.

4,0 2,0 0,0 ^—Gemeente Lansingerland Signaleringswaarde GTK ^ 1,0)

SOLVABILITEITSRATIO 68^ 58^

__

48^

55,0^!

57^

— 2021

2022

63^

62^

60^

2023

2024

2025

38^ 28^ 18,0^

^—Gemeente Lansingerland Signaleringswaarde GTK ^ 20%)

16 ACCOUNTANTSVERSLAG 2025 - GEMEENTE LANSINGERLAND

4=1

NETTO SCHULDQUOTE

3.2 Weerstandsvermogen en ratio’s (2) Lansingerland valt met de ratio netto schuldquote in de categorie ‘minst risicovol’ en met de ratio’s grondexploitatie en belastingcapaciteit in de categorie ‘neutraal’.

85,0* 65,0* 45,0*

27,0*

29,0*

23,0*

30,0*

27,0*

30,0*

2023 Begroting

2023 Realisatie

2024 Begroting

2024 Realisatie

2025 Begroting

2025 Realisatie

25,0* De netto schuldquote van Lansingerland valt in de categorie ‘minst risicovol’ De netto schuldquote bedraagt 30,0* (2024: 27,0*). De netto schuldquote geeft een indicatie van de druk van de rentelasten en de aflossingen op de exploitatie en de hoogte van de investeringen uit het nabije verleden. De netto schuldquote van gemeente Lansingerland laat een positief beeld zien ten opzichte van de signaleringswaarden volgens het GTK 2020 en valt in de categorie ‘minst risicovol’. De ratio grondexploitatie van Lansingerland valt in de categorie ‘neutraal’ Voor de ratio grondexploitatie geldt dat hoe lager deze is, hoe beter. De ratio grondexploitatie van gemeente Lansingerland is relatief hoog doordat de grondpositie (de waarde van de grond) ten opzichte van de totale baten hoog is. De gemeente Lansingerland valt met een ratio grondexploitatie van 27,0* (2024: 39,0*) qua signaleringswaarde in de categorie ‘neutraal’ (2024: ‘meest risicovol’). De afgelopen jaren heeft gemeente Lansingerland relatief veel geïnvesteerd in de grondexploitaties. Hierbij zijn de kosten voornamelijk voor de baten uitgelopen, waardoor gemeente Lansingerland een relatief hoge boekwaarde voor de grondexploitaties heeft. De komende jaren worden lopende projecten (verder) afgerond waardoor de boekwaarde van de grondexploitaties zal dalen, een trend die de laatste jaren al zichtbaar is.

De belastingcapaciteit van Lansingerland valt in de categorie ‘neutraal’ De belastingcapaciteit geeft de belastingdruk in de gemeente weer. Een percentage hoger dan 100,0* geeft weer dat de belastingdruk van gemeente Lansingerland hoger is dan het landelijk gemiddelde. Met een ratio van 102,0* voor woningen en niet-woning gecombineerd (2024: 102,0*) is de belastingdruk in 2025 iets hoger dan het landelijk gemiddelde. Het OZB-tarief (in *) van woningen ligt in gemeente Lansingerland onder het landelijk gemiddelde, maar omdat er in gemeente Lansingerland sprake is van een relatief hoge WOZ-waarde ten opzichte van het landelijk gemiddelde zijn de gemiddelde woonlasten (in C) hoger dan het landelijk gemiddelde.

5,0*

^—Gemeente Lansingerland Signaleringswaarde GTK (c 90*)

RATIO GRONDEXPLOITATIE 60,0*

55,0* 47,0*

47,0*

39,0*

40,0*

27,0*

20,0* 0,0* 2021

2022

2023

2024

^—Gemeente Lansingerland ^—Signaleringswaarde GTK (c 20*)

2025

17 ACCOUNTANTSVERSLAG 2025 - GEMEENTE LANSINGERLAND

1 S *-

EINDSTAND STRUCTUREEL BEGROTINGSSALDO (IN MILJOENEN C)

3.3 Ons beeld van uw financiële positie Zonder verdere maatregelen zal de algemene reserve van gemeente Lansingerland ultimo 2029 per saldo zijn afgenomen tot circa C 43,8 miljoen. Schijn bedriegt: positieve cijfers verhullen structurele uitdagingen Schijn bedriegt: positieve cijfers verhullen structurele uitdagingen. Dat is de titel van ons benchmarkonderzoek gemeenten dat wij in januari 2026 hebben uitgebracht over de financiële positie van gemeenten. Wij concluderen hierin dat de meeste gemeenten over 2024 een positief resultaat hadden (per saldo C 2,0 miljard) terwijl voor de komende vijf jaren grote tekorten worden verwacht (over vijf jaar totaal voor alle gemeenten C 2,0 miljard). Dit is voornamelijk het gevolg van de gewijzigde financieringssystematiek vanuit het Rijk, wat leidt tot een zogenoemd ‘Ravijn’. Gemeenten staan aan de vooravond van een nieuwe bestuursperiode met grote financiële uitdagingen. Veel begrotingen laten een gunstiger beeld zien dan vorig jaar, maar dat is deels het gevolg van financieel technische ingrepen. De onderliggende opgaven in het sociaal domein, de energietransitie, het maatschappelijk vastgoed en de uitvoeringscapaciteit blijven onverminderd groot. Ook bij gemeente Lansingerland zien wij dit terug. Met name de grote gebiedsontwikkelingen voegen een extra dimensie van onzekerheid toe.

Deze projecten brengen substantiële investeringen met zich mee, hiermee nemen de onzekerheden en dus ook de risico’s toe. Bovendien zijn er externe factoren die het lokale beleid beïnvloeden en de risico’s verder kunnen vergroten. In de grafiek hiernaast zijn de begrote eindstanden van het structureel begrotingssaldo van de gemeente Lansingerland per jaar inzichtelijk gemaakt. Zonder verdere maatregelen betekent dit dat de algemene reserve van gemeente Lansingerland ultimo 2029 per saldo afgenomen zal zijn tot circa C 43,8 miljoen. De algemene reserve van Lansingerland per 31 december 2025 bedraagt C 58,2 miljoen, dus gemeente Lansingerland lijkt daarmee nog voldoende buffer te hebben om deze tekorten op te vangen, maar moet voor de langere termijn wel keuzes maken. De nieuwe gemeenteraad en het nieuwe college hebben de komende jaren de taak te bepalen wat de juiste balans is tussen inzet van middelen en ambities. Uw score in onze landelijke benchmarkrapportage 2026 is een 9 (2025: 7) Vanuit hun taak als financieel toezichthouder hebben de twaalf provincies een gemeenschappelijk financieel toezichtkader opgesteld. In dit GTK 2020 zijn signaleringswaarden opgenomen voor de financiële kengetallen zoals opgenomen in het jaarverslag van de gemeente (zie ook de voorgaande pagina’s).

Wij hebben deze signaleringswaarden als basis gebruikt voor het bepalen van uw score en dus financiële positie. Indien uw gemeente voor de komende jaren (2025 tot en met 2029) per saldo een negatief resultaat begroot (en inteert op het eigen vermogen), beïnvloedt dit de score. Een uitwerking van deze systematiek beschrijven wij in onze benchmarkrapportage.

1,0 0,1 0,0 -1,0

2028

2027

2026

2029

-2,0 -3,0 -4,0

-3,7

-5,0 -6,0 -7,0

-6,7 -7,5

-8,0

Lansingerland '

---- H 66.064

'

Netto/gecorrigeerd schuldquote

oZ.00%

«*27,0096«»» Meerjarenperformance

Structurele exploitatieruimte

39.007b

I s* 3,00o7o » Gecorrigeerde solvabiliteitsratio \

80/49,00o7o»x

x Sluit

groottecategorie 10

max

18 ACCOUNTANTSVERSLAG 2025 - GEMEENTE LANSINGERLAND

4. Belangrijkste bevindingen 4.1

Rechtmatigheidsverantwoording

4.2 Uitgelicht programma ‘Grondzaken’

4.3 Belangrijke (overige) bevindingen

4.4 BBV, WNT en SiSa

4.5 Belangrijke schattingsposten

4=1

19 ACCOUNTANTSVERSLAG 2025 - GEMEENTE LANSINGERLAND

4.1 Rechtmatigheidsverantwoording (1) Blijkens de rechtmatigheidsverantwoording bedraagt de omvang van de in de jaarrekening verantwoorde baten en lasten alsmede de balansmutaties die niet rechtmatig tot stand zijn gekomen C 12,1 miljoen (2024: C 23,3 miljoen). Strekking van de rechtmatigheidsverantwoording van gemeente Lansingerland De raad van gemeente Lansingerland heeft de verantwoordingsgrens bepaald op 2% van de totale lasten exclusief toevoegingen aan de reserves en de verantwoordingsgrens is daarmee bepaald op C 4,8 miljoen. Blijkens de rechtmatigheidsverantwoording stelt het college van gemeente Lansingerland vast dat de omvang van de in de jaarrekening verantwoorde baten en lasten alsmede de balansmutaties die niet rechtmatig tot stand zijn gekomen C 12,1 miljoen bedraagt. Dit is hoger dan de daarvoor gestelde verantwoordingsgrens. Van de niet rechtmatig tot stand gekomen verantwoorde baten en lasten alsmede de balansmutaties is volgens het college van gemeente Lansingerland een bedrag van C 2,1 miljoen acceptabel op basis van door de gemeenteraad vastgestelde afspraken. De door het college gerapporteerde afwijkingen en onduidelijkheden kunnen als volgt worden samengevat: BEVINDINGEN IN HET KADER VAN RECHTMATIGHEID Acceptabel (in C)

Niet-acceptabel (in C)

Totaal afwijkingen en onduidelijkheden (in C)

-

10.009.000

10.009.000

2.110.000

-

2.110.000

-

-

-

TOTAAL

2.110.000

10.009.000

12.119.000

Verantwoordingsgrens ^)

4.794.000

Onrechtmatigheden Voorwaardencriterium Begrotingscriterium Misbruik en oneigenlijk gebruik criterium

Rapportagegrens

200.000

Voorwaardencriterium Het college toetst bij de uitvoering van haar controlewerkzaamheden of bij de uitvoering van financiële beheershandelingen binnen de geldende wet- en regelgeving is gehandeld. De relevante wet- en regelgeving is tussen het college en de raad afgestemd door middel van het normenkader. Het voorwaardencriterium is met name relevant bij de processen subsidieverstrekkingen, participatiewet en (Europese) aanbestedingen. Indien is vast komen te staan dat de gemeente niet aan het voorwaardencriterium heeft voldaan is sprake van een onrechtmatigheid. (Europese) aanbestedingen De in 2025 geconstateerde onrechtmatigheden/onduidelijkheden met betrekking tot het voorwaardencriterium betreffen met name de kosten van lopende contracten die nog onder de oude overeenkomst zijn gesloten inzake inhuur (C 6,8 miljoen) en overige aanbestedingsonrechtmatigheden (C 2,4 miljoen). Een deel van bestedingen die in dit kader als onrechtmatig worden aangemerkt worden door gemeente Lansingerland opgevoerd in de SiSa-bijlage. Op basis van de Nota verwachtingen accountantscontrole 2025 rapporteren wij dit, voor zover de rapporteringstolerantie voor SiSa wordt overschreden, in de tabel in bijlage 5.1 van dit accountantsverslag. De omvang de onrechtmatigheden is ten opzicht van vorig jaar afgenomen. Wij zien dat gemeente Lansingerland (stap voor stap) actief bezig is

4=1

20 ACCOUNTANTSVERSLAG 2025 - GEMEENTE LANSINGERLAND

4.1 Rechtmatigheidsverantwoording (2) De rechtmatigheidsverantwoording in uw jaarrekening geeft een getrouw beeld en de paragraaf bedrijfsvoering is verenigbaar met de jaarrekening. om aanbestedingsonrechtmatigheden te verkleinen. Voor de komende periode staan in dit kader o.a. de volgende acties gepland: * Het verder herstellen van bevindingen en onrechtmatigheden (waar mogelijk); ^ Het verminderen van (nieuwe) onrechtmatigheden door de implementatie van een contractenbank en onderzoek naar een verplichtingenadministratie/ contractenbank, het werken aan bewustwording in de organisatie en het (verder) implementeren van het 3-lijnenmodel (zie paragraaf 5.1).

Tevens stelt het college vast of de getroffen maatregelen werken. Indien geconstateerd wordt dat beleid niet bestaat of niet wordt nageleefd dan wordt dit toegelicht in de paragraaf bedrijfsvoering. Alleen daadwerkelijke afwijkingen als gevolg van misbruik worden opgenomen in de paragraaf bedrijfsvoering. In 2025 is geen sprake van onrechtmatigheden in het kader van het misbruik en oneigenlijk gebruik criterium. Wij adviseren het M&O-beleid periodiek te evalueren en de werking ervan aantoonbaar te betrekken bij de interne beheersing en de rechtmatigheidsverantwoording.

Begrotingscriterium

De rechtmatigheidsverantwoording in uw jaarrekening geeft een getrouw beeld en de paragraaf bedrijfsvoering is verenigbaar met de jaarrekening Het is onze rol om de getrouwheid van de rechtmatigheidsverantwoording in de jaarrekening 2025 van gemeente Lansingerland te controleren. Wij hebben vastgesteld dat de rechtmatigheidsverantwoording in uw jaarrekening een getrouw beeld geeft. Hierbij hebben wij vastgesteld dat de rechtmatigheidsverantwoording is opgesteld in overeenstemming met de afspraken die gemaakt zijn tussen de gemeenteraad en het college. Deze afspraken zijn vastgelegd in het normenkader van gemeente Lansingerland, dat d.d. 17 december 2025 door de gemeenteraad is vastgesteld, en de financiële verordening. Bij de uitvoering van onze werkzaamheden hebben wij vastgesteld dat de organisatie toereikende werkzaamheden heeft uitgevoerd om de opsomming van de onrechtmatigheden in de rechtmatigheidsverantwoording te onderbouwen. Op grond van onze werkzaamheden zijn wij van mening dat de paragraaf bedrijfsvoering verenigbaar is met de jaarrekening en geen materiële afwijkingen bevat.

Het begrotingscriterium richt zich op het budgetrecht van de gemeenteraad van gemeente Lansingerland. Overschrijdingen van de lasten en overschrijdingen van investeringsbudgetten (kredieten) zijn op basis van de Gemeentewet onrechtmatig. Het totaal aan overschrijdingen op lasten ten opzichte van de laatst geautoriseerde begrotingswijziging bedraagt C 2,1 miljoen. Deze begrotingsonrechtmatigheden passen binnen het vooraf gestelde beleid en zijn daarmee acceptabel. In 2025 heeft geen overschrijding op individuele kredieten plaatsgevonden. Het college en de raad hebben in de financiële verordening afspraken gemaakt over wanneer overschrijdingen van baten en/of onderschrijdingen van lasten en baten en kredieten in een begrotingswijziging aan de raad voorgelegd moeten worden. Afgesproken is dat deze tijdig gemeld zijn indien deze in de jaarrekening toegelicht worden. Wij zijn van mening dat e.e.a. toereikend toegelicht is in de jaarrekening en dat de overschrijdingen van baten en/of onderschrijdingen van lasten en baten en kredieten rechtmatig zijn.

Misbruik en oneigenlijk gebruik criterium Als laatste dient het college een uitspraak te doen over de naleving van bepalingen die in wet- en regelgeving zijn opgenomen met betrekking tot misbruik en oneigenlijk gebruik. Hiervoor stelt het college vast welke verplichte handhaving noodzakelijk is en welke maatregelen binnen de gemeente genomen zijn om dit te kunnen uitvoeren.

21 ACCOUNTANTSVERSLAG 2025 - GEMEENTE LANSINGERLAND

1 S

4.2 Uitgelicht programma ‘Grondzaken’ (1) Beperkte ontwikkelingen v.w.b. grondexploitaties in 2025. Bij meerdere grondexploitaties hebben zich bijstellingen voorgedaan. De actualisatie en bijstelling grondexploitaties zijn betrokken in onze controle De grondexploitaties van gemeente Lansingerland zijn verantwoord in het programma ‘Grondzaken’. De boekwaarde van de grondexploitaties is in 2025 afgenomen van C 86,3 miljoen naar C 67,2 miljoen. Door de invloed van de parameters (zoals kostenstijgingen, stikstofproblematiek, bouwvrijstelling, fluctuatie verkoopprijzen, rente-effecten) die bepalend zijn voor de in de toekomst te realiseren kosten en opbrengsten hebben wij bij onze controle de grondexploitaties diepgaand gecontroleerd. Wij hebben vastgesteld dat de gehanteerde parameters en uitgangspunten (als de gehanteerde rekenrente, kostenen opbrengstenstijgingen, verkoopprijzen en programmering/fasering) passend en verifieerbaar zijn. Op basis hiervan hebben wij voldoende zekerheid verkregen ten aanzien van de waardering van de grondexploitaties. Wij hebben vastgesteld dat, op grondexploitaties waar sprake is van een verwacht negatief resultaat, in de jaarrekening 2025 een verliesvoorziening gevormd is.

ONTWIKKELING NETTO BOEKWAARDE GRONDEXPLOITATIES (x C 1 miljoen) 140 126,9

120

100

80

Ontwikkelingen in het ruimtelijk domein brengen risico’s met zich mee De bevolking van Lansingerland groeit de komende jaren verder. Het aantal huishoudens neemt zelfs nog sneller toe, doordat huishoudens gemiddeld kleiner worden. Daardoor blijft de vraag naar extra woningen hoog. In 2025 hebben zich bij meerdere grondexploitaties bijstellingen voorgedaan. Bij Oudeland leidt een vertraagde kavelverkoop tot een verlenging van de looptijd en hogere plankosten, wat per saldo resulteert in een verslechtering van het resultaat. Bij Westpolder-Bolwerk en RvR Groenzoom Noordeinde leiden hogere kosten tot bijstellingen, die grotendeels worden gecompenseerd door hogere of geïndexeerde grondopbrengsten. Bij Wilderszijde nemen zowel opbrengsten als kosten toe door ontwikkelingen op de woningmarkt, uitbreiding van het woningprogramma en hogere civiele kosten. Per saldo overtreffen de hogere opbrengsten de kosten, waardoor de eindwaarde van deze grondexploitatie toeneemt. De gemeente Lansingerland heeft vier grondexploitaties waarvoor een verliesvoorziening gevormd is Ultimo 2025 is op grond van de berekening van de netto contante waarden een voorziening grondexploitaties gevormd van in totaal C 38,9 miljoen voor Berkel Centrum West, Westpolder/Bolwerk, Leeuwenhoekweg en Landscheidingspark Horeca. Hiervan is C 34,5 miljoen in mindering gebracht op de boekwaarden.

Voor Berkel Centrum West is aan de creditzijde van de balans aanvullend een voorziening voor een bedrag van C 4,4 miljoen gevormd. Wij kunnen instemmen met de waardering van de verlieslatende grondexploitaties.

60

40

20

0 BIE

■ 2025 B2024 «2023 H2022 «2021

4=1

22 ACCOUNTANTSVERSLAG 2025 - GEMEENTE LANSINGERLAND

4.2 Uitgelicht programma ‘Grondzaken’ (2) Wij kunnen instemmen met de waardering van het faciliterende gedeelte van de gebiedsontwikkeling Wilderszijde Voor de grondexploitaties van gemeente Lansingerland is C 2,4 miljoen aan winst genomen Het voorzichtigheidsbeginsel leidt ertoe dat realisatie van winst moet worden uitgesteld tot daarover voldoende zekerheid bestaat. Dit betekent echter niet dat pas winst moet worden genomen bij het afsluiten van het grondexploitatiecomplex. In de notitie Grondbeleid in begroting en jaarstukken (2023) van de commissie BBV is opgenomen dat voor winstneming de Percentage of Completion (POC) methode geldt: voor zover gronden zijn verkocht en opbrengsten zijn gerealiseerd dient tussentijds naar rato van de voortgang van de grondexploitaties winst te worden genomen. Hiervoor moet het resultaat op de grondexploitatie wel op betrouwbare wijze kunnen worden ingeschat. Dit is mogelijk wanneer het waarschijnlijk is dat de economische voordelen die aan het project zijn verbonden naar de gemeente zullen toevloeien.

Dit is het geval wanneer: * het verwachte resultaat van de grondexploitatie betrouwbaar is vastgesteld op basis van een actuele en onderbouwde exploitatiebegroting; ^ gronden (of deelpercelen) daadwerkelijk zijn verkocht en opbrengsten voldoende zeker zijn; en ^ kosten zijn gerealiseerd, waarbij de winst naar rato van de voortgang conform de POC-systematiek wordt verantwoord. Voor de grondexploitaties van de gemeente Lansingerland heeft deze methode over 2025 geresulteerd in een winstneming van circa C 2,4 miljoen. Voor de nadere uitwerking wordt verwezen naar de paragraaf ‘Grondbeleid’ en de toelichting op de balans in de jaarstukken 2025 van de gemeente Lansingerland.

Wij kunnen instemmen met de waardering van het faciliterende gedeelte van de gebiedsontwikkeling Wilderszijde Het project Wilderszijde is administratief gesplitst in een grondexploitatie (GREX) voor het actieve grondbeleid met gronduitgifte door de gemeente en een anterieure overeenkomst (AOK) voor het faciliterende deel voor de gronden in eigendom van derden. Tezamen heet dit de “gebiedsexploitatie Wilderszijde”. Wij kunnen instemmen met de waardering van het faciliterende gedeelte van de gebiedsontwikkeling Wilderszijde ultimo 2025. Het faciliterende gedeelte van deze gebiedsontwikkeling is verlieslatend en vandaar dat er, aan de passivazijde van de balans, een verliesvoorziening is geboekt ter hoogte van de NCW minus de gerealiseerde kosten in 2025 van dit gedeelte van het project voor een bedrag van C 4,5 miljoen. Conform de notitie Grondbeleid in begroting en jaarstukken (2019) van de commissie BBV wordt het actieve gedeelte en het facilitaire gedeelte strikt gescheiden. We hebben specifiek aandacht besteed aan de gehanteerde verdeelsleutel, met name omdat het actieve gedeelte winstgevend is en het faciliterende gedeelte verlieslatend. In de praktijk is dat vaker andersom omdat bij facilitair grondbeleid sprake is van kostenverhaal (weinig risico) terwijl bij actief grondbeleid over het algemeen meer risico's worden gelopen.

4=1

23 ACCOUNTANTSVERSLAG 2025 - GEMEENTE LANSINGERLAND

4.3 Belangrijke (overige) bevindingen (1) Binnen het sociaal domein vinden in beperkte mate hercontroles plaats. Urenregistratie ten behoeve van rioleringsvoorziening benodigd t.b.v aansluiting op het BBV Binnen het sociaal domein vinden in beperkte mate hercontroles plaats. Toepassen van de werkwijze naar binnen alle clusters is sterk aan te bevelen Het uitvoeren van hercontroles binnen het sociaal domein is van belang om de rechtmatigheid van verstrekte voorzieningen en uitkeringen te borgen en tijdig eventuele afwijkingen te signaleren. Hercontroles dragen daarmee bij aan het zelfcorrigerend vermogen van de organisatie en vormen een belangrijk onderdeel van de interne beheersing, waarop in de jaarrekeningcontrole (deels) zou kunnen worden gesteund. Binnen gemeente Lansingerland zijn hercontroles vormgegeven via het zogenoemde brevetteringsproces, dat is vastgelegd in diverse DT-besluiten en waarin de scheiding tussen advisering en besluitvorming is geregeld. Na een periode van kwaliteitsmonitoring kan een consulent voor specifieke werkprocessen worden gemandateerd om zelfstandig besluiten te nemen. Deze werkwijze is binnen het cluster Wmo grotendeels gerealiseerd, binnen cluster Jeugd recent gestart en reeds langer van toepassing binnen team Participatie.

De uitkeringsadministratie borgt (achteraf) de getrouwheid en rechtmatigheid van de voorzieningen en uitkeringen doordat toetsing door een kwaliteitsmedewerker verplicht is indien een consulent niet gebrevetteerd is voor het betreffende werkproces. Uit VIC-controles blijkt dat beschikkingen uitsluitend worden afgegeven door gebrevetteerde consulenten dan wel vooraf zijn getoetst door een kwaliteitsmedewerker. Hierbij zijn geen materiële bevindingen geconstateerd. Aandachtspunt blijft het (verder) toepassen van deze werkwijze binnen alle clusters, in het bijzonder binnen Jeugd. Urenregistratie ten behoeve van rioleringsvoorziening benodigd t.b.v. aansluiting op het BBV Voor een zuivere bepaling van de mutaties in de rioleringsvoorziening is het van belang dat de aan het rioleringsbeheer toe te rekenen kosten op een betrouwbare en volledige wijze worden toegerekend, met name de inzet van (interne) uren. Wij constateren dat binnen de gemeente uren die samenhangen met werkzaamheden voor riolering beperkt worden vastgelegd en geen sprake is van een vier-ogenprincipe. Wij adviseren een procedure voor de urenregistratie voor werkzaamheden die samenhangen met de riolering in te richten waarmee

aangesloten wordt op het principe van kostentoerekening in lijn met het BBV. Drielijnenmodel verder uitgerold binnen Lansingerland - update t.o.v. onze boardletter 2025 Gemeente Lansingerland heeft de doelstelling om het 3-lijnenmodel (verder) te implementeren in de organisatie. Dit is een ontwikkeling die wij onderschrijven. Gemeente Lansingerland heeft dit model geïmplementeerd binnen de domeinen Samenleving, Bedrijfsvoering en Ruimte en Economie. In onze boardletter hebben wij hier reeds op gereflecteerd. Eind 2025 en begin 2026 is gemeente Lansingerland aan de slag gegaan met het (verder) uitrollen van het 3-lijnenmodel voor het sociaal domein en het proces van inkoop- en aanbesteden. De rollen en verantwoordelijkheden worden per materieel (kern)proces expliciet vastgelegd in de VIC-plannen 2026. Deze zijn op dit moment nog (deels) onderhanden. De volledigheid van de schulden per jaareinde behoeft, conform vorig jaar, aandacht; aanscherping van de procedures is noodzakelijk Tijdens de jaarrekeningcontrole hebben wij geconstateerd dat termijnfacturen die betrekking hebben op het boekjaar 2025 ten onrechte niet als investeringen in 2025 waren verantwoord. Vorig jaar hadden wij een vergelijkbare bevinding. Wij adviseren het college de procedures met betrekking tot de volledigheid van de schulden/verplichtingen per jaareinde aan te scherpen.

Mogelijk kan dit meegenomen wordt in de koppeling met de verplichtingenadministratie. Gemeente Lansingerland is vanaf boekjaar 2021 belastingplichtig voor de Vpb Gemeente Lansingerland was al Vpb-plichtig voor het inzamelen van restafval (middels de forfaitaire 1%-regel verwerkt) en de reclame-inkomsten. In 2025 is bekend geworden dat gemeente Lansingerland vanaf 2021 Vpb-plichtig is voor haar (actieve) grondexploitatie activiteiten. Wij hebben vastgesteld dat gemeente Lansingerland de te verrekenen vennootschapsbelasting over 2021-2024 en de te betalen vennootschapsbelasting over 2025 juist verwerkt heeft in de jaarrekening 2025.

4=1

24 ACCOUNTANTSVERSLAG 2025 - GEMEENTE LANSINGERLAND

4.4 BBV, WNT en SiSa (1) Gemeente Lansingerland leeft de wettelijke verslagleggingsregels (BBV) na, wel hebben wij enkele aanbevelingen waarmee de informatiewaarde van het jaarverslag vergroot kan worden. Gemeente Lansingerland leeft de wettelijke verslagleggingsregels (BBV) na Wij hebben vastgesteld dat gemeente Lansingerland de wettelijke verslagleggingsregels (BBV) heeft nageleefd. Wij hebben vastgesteld, op grond van de verkregen informatie in onze controle, dat de jaarrekening en het jaarverslag verenigbaar zijn en voldoen aan de eisen in de BBV voor de vorm en inhoud van het jaarverslag. Graag merken wij in dit kader nog het volgende op: * In de BBV notitie lokale heffingen staat dat gemeenten hun kostendekkendheid moet toelichten op microniveau: "De berekening en de toelichting omtrent de berekeningswijze voor de kostendekkende tarieven omvat allereerst een macroniveau (verordening in zijn geheel) en in de tweede plaats een microniveau (tarief of onderdeel / hoofdstuk van de verordening/kruissubsidiering)." Gemeente Lansingerland heeft allemaal verschillende verordeningen voor elke type belasting. De kostendekkendheid moet worden toegelicht worden voor de relevante belastingsoorten (Afval, Riool, Leges, Lijkbezorging, Marktgelden). Gemeente Lansingerland doet dat nu enkel voor riool en afval. ^ De organisatie heeft de aanpassingen vanuit onze e-mail d.d.

16 maart 2026 opgevolgd. In aanvulling daarop heeft de organisatie, in lijn met de uitspraak van de Commissie BBV, tevens een toelichting opgenomen over de gehanteerde uitgangspunten bij de bepaling van de APPA-voorziening (wethouderspensioenen). ^ Voor onze opmerkingen in het kader van de rechtmatigheidsverantwoording en de toelichtingen hieromtrent in de paragraaf bedrijfsvoering verwijzen wij naar paragraaf 4.1 van dit (concept) accountantsverslag. Wel hebben wij enkele aanbevelingen waarmee de informatiewaarde van het jaarverslag vergroot kan worden Het jaarverslag biedt veel informatie over de realisatie ten opzichte van de uitgangspunten van het beleid. In de basis is de kwaliteit van het jaarverslag voldoende. In het jaarverslag is een samenvattend overzicht opgenomen per programma met de realisatie. Daarnaast worden er tabellen gepresenteerd met de inhoudelijke en financiële realisatie van activiteiten. Dit geeft op een

gestructureerde wijze een goed beeld van de realisatie. Gericht kan de lezer dan meer de diepte in voor een nadere toelichting. Het is positief dat in de paragraaf ‘Grondbeleid’ een doorkijk is opgenomen ten aanzien van de reserve grondexploitaties. Andere observaties zijn: ^ De paragraaf verbonden partijen geeft beperkt inzicht in de risico’s. Hierbij rest de vraag wat de belangrijkste risico’s zijn, zowel financieel als inhoudelijk. Nu is er met name ingegaan op achtergrond en belangen, maar blijft de beschrijving en de impact van de risico’s beperkt. Indien een risico bij een verbonden partij (mogelijk) significant is wordt dit doorvertaald in de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing. ^ Voor de paragraaf over ‘Beleidsveld Duurzaamheid’ geldt dat er diverse activiteiten en indicatoren zijn opgenomen. Dit biedt een goede basis. Op termijn kan Lansingerland de volgende stap zetten waarbij deze indicatoren worden vertaald naar de begroting en hierover wordt verantwoord in de P&Ccyclus. Gemeente Lansingerland kan meer doen als het gaat om het rapporteren over eigen (interne) inspanningen in het kader van duurzaamheid. Voor een nadere uitwerking hiervan verwijzen wij naar onze managementletter 2024.