[I25.21845] Regiovisie Jeugdhulp Rijnmond
Tekst van het document
REGIOVISIE Jeugdhulp Rijnmond
Samen dragen we de toekomst Met stevige wortels in gezin, school en buurt, en steun waar dat écht nodig is."
INHOUDs
OPGAVE Inleiding 1
Onze ambitie: Nabij en Passend
2
Leidende principes
Q ^
Ontwikkelingen en maatschappelijke uitdagingen
A
Wettelijke eisen en regionale afstemming
5
3
4
6
7
9
Versterken van de jeugdhulpaanpak 11
6
Onderlinge verwachtingen 13
7
Begrippenlijst 15
INLEIDING In de Regiovisie Jeugdhulp Rijnmond voor 2026-2030
De
wordt de gezamenlijke ambitie voor de komende
verantwoordelijkheid.
periode uiteengezet. Met dit document ligt er een
Gemeenten,
gezamenlijk kompas in een tijd waarin de uitdagingen
maatschappelijke partners hebben ieder een cruciale
binnen de jeugdhulp toenemen: de vraag naar jeugdhulp
rol. Alleen door domeinoverstijgend samen te werken
blijft stijgen, de kosten nemen toe en er is een tekort
kan het aantal jeugdigen en ouders dat afhankelijk is
aan
van specialistische hulp daadwerkelijk afnemen.
professionals.
Veel
gezinnen
ervaren
een
opgave
vraagt
om
een
jeugdhulpaanbieders,
gezamenlijke onderwijs
en
groeiende maatschappelijke druk door de combinatie van
economische
onzekerheid
en
sociale
Waarom een geactualiseerde regiovisie?
De regiovisie 2020 vormde een belangrijke basis voor
veranderingen.
de beweging naar het nabij en passend organiseren Tegelijkertijd geldt dat jeugdhulp geen vanzelfsprekend
van jeugdhulp. Sindsdien zijn er waardevolle stappen
antwoord op (maatschappelijke) problemen mag zijn.
gezet, maar zijn er ook nieuwe uitdagingen en kansen
Het is onwenselijk dat steeds meer jeugdigen en
ontstaan. En soms moeten zaken ook echt beter dan
jongeren afhankelijk worden van professionele hulp. Een
de afgelopen jaren.
sterke pedagogische basis in het gezin, de buurt en op school zijn cruciaal voor een gezonde ontwikkeling.
Deze regiovisie is de eerste stap. In de volgende fase wordt een uitvoeringsplan opgesteld, waarin de visie
Deze regiovisie benadrukt daarom dat jeugdigen in
verder wordt uitgewerkt. Het uitvoeringsplan vormt de
Rijnmond zo thuis mogelijk opgroeien - veilig, gezond en
basis voor domein overstijgende afspraken tussen de
met
Gemeenschappelijke
verschillende betrokken partijen. Hierbij wordt de
zorgt ervoor dat er
samenwerking
toekomstperspectief.
Regeling Jeugdhulp (GRJR)
De
tussen
domeinen
zoals
preventie,
regionale specialistische zorg beschikbaar is als deze
welzijn, maatschappelijke ondersteuning en onderwijs
pijlers in het geding komen. Preventie, lokale jeugdhulp
versterkt. Door deze domeinen te verbinden, kan de
en het lokale team, bestaanszekerheid, maatschappelijke
regio Rijnmond een duurzame en contextgerichte
ondersteuning,
aanpak realiseren voor de problemen die jeugdigen en
en
het
versterken
van
de
basisvoorzieningen zijn hierbij randvoorwaarden waar
gezinnen ervaren met opgroeien en opvoeden.
elke gemeente een eigen verantwoordelijkheid voor draagt. Specialistische jeugdhulp wordt alleen ingezet
Met deze actualisatie willen we koersvast doorgaan
waar dat echt noodzakelijk is en wordt altijd zo nabij en
en tegelijkertijd scherpere keuzes maken om een beter
passend mogelijk georganiseerd. Door hulp te beperken
resultaat te bereiken.
tot situaties waarin het écht nodig is, wordt een groter
regiovisie schetst een duidelijke ambitie en richting:
Deze
actualisatie van de
beroep gedaan op de zelfredzaamheid van gezinnen en jongeren en hun veerkracht. Zelfredzaamheid betekent dat ouders en jeugdigen, binnen de mogelijkheden van hun situatie, hun eigen oplossingen creëren - waar nodig ondersteund door mensen en organisaties in hun omgeving.
Rijnmond is een regio waar kinderen en jongeren zoveel mogelijk zonder jeugdhulp opgroeien, maar waar passende ondersteuning zo thuis én nabij mogelijk beschikbaar is als het ook helpend is. Daarom de titel: Nabij en passend.
3
1. Onze ambitie: Nabij en passend Onze ambitie blijft helder: jeugdhulp moet nabij en passend zijn. Dit betekent dat jeugdigen en jongeren zoveel mogelijk in hun eigen gezin, op school en in hun directe omgeving kunnen opgroeien. Zo zorgen we ervoor dat gezinnen zelfredzaam en veerkrachtig blijven.
U Nabij: Hulp dichtbij de jeugdige en het gezin "Nabij" betekent dat hulp zo dicht mogelijk bij de jeugdige en het gezin wordt georganiseerd: toegankelijk, overzichtelijk en effectief. Jeugdhulp moet niet ver van het dagelijkse leven staan, maar tijdelijk en natuurlijk aansluiten op het leven van de jeugdige en het gezin - thuis, op school en in de buurt. Professionals moeten zicht hebben op het volledige aanbod in de gemeente, inclusief het voorliggend veld zoals jongerenwerk, sport, cultuur en Wmo-voorzieningen, zodat hulp op het juiste moment kan worden geboden. Preventie speelt hierbij een cruciale rol. Door lichte, laagdrempelige en vroegtijdige interventies aan te bieden, kunnen veel opgroei- en opvoedvragen worden opgevangen zonder dat specialistische hulp nodig is. Dit voorkomt escalatie, vermindert de behoefte aan zwaardere zorgtrajecten en versterkt de veerkracht van gezinnen.
"Passend" betekent dat de geboden hulp nauw aansluit op de daadwerkelijke behoeften van de jeugdige of het gezin. Dit vraagt om maatwerk en een integrale analyse van de hulpvraag: de juiste intensiteit, het juiste specialisme en de juiste duur. Passende hulp richt zich niet alleen op de jeugdige, maar op het hele gezinssysteem en de onderliggende zorgen. Vaak zijn de problemen van de jeugdige een onderdeel van bredere gezinsdynamieken. Door het gezinssysteem als geheel te bekijken, kunnen we de jeugdige 'onschuldigen' en de oorzaak van de problematiek beter aanpakken. Het doel is om gezinnen in staat te stellen zonder professionele hulp, maar met de steun van hun pedagogische basis, verder te kunnen. Passende hulp is ook effectief en efficiënt, wat gemeten wordt met de juiste data. Passende hulp is niet altijd jeugdhulp. Als jeugdhulp wel passend is, ondersteunt het de pedagogische basis, blijft het gezin zo veel mogelijk bij dezelfde aanbieder, en wordt de hulp afgebouwd zodra herstel zichtbaar is. Als de situatie dat vraagt, wordt de hulp aangepast in intensiteit. Specialistische jeugdhulp blijft beschikbaar voor wie het echt nodig heeft, maar het mag nooit de standaardroute zijn. Een doel is om regionaal minder uithuisplaatsingen en minder uitstroom naar speciaal onderwijs te realiseren.
Uithuisplaatsingen moeten worden voorkomen, tenzij de veiligheid van de jeugdige ernstig in gevaar is. Bovendien moeten jeugdigen verbonden blijven met hun school, ook als ze jeugdhulp ontvangen, om leerachterstanden te voorkomen en hun sociale contacten te behouden.
4
Daarnaast moeten jongeren die bijna 18 worden, tijdig worden begeleid naar een passende, zelfstandige plek, waarbij aanpalende domeinen zoals Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo), Wet langdurige zorg (Wlz), Werk en Inkomen en de Zorgverzekeringswet waar nodig ondersteunen.
SAMENHANGENDE ONDERSTEUNING
Nabij en passend werken betekent dat jeugdigen, jongeren en gezinnen kunnen rekenen op een samenhangend en effectief ondersteuningsaanbod dat aansluit op de leefomgeving. Dit kan alleen als casusregie effectief wordt belegd bij lokale teams en het estafettemodel wordt doorbroken. Lokale professionals blijven betrokken, ongeacht welke hulp er wordt ingezet, en ook wanneer de regie tijdelijk bij een gecertificeerde instelling ligt. Het doel is altijd dat het gezin in eigen regie verdergaat, met ondersteuning van de pedagogische basis. Om jeugdigen effectief te helpen, is samenwerking tussen domeinen en organisaties onmisbaar. Wanneer scholen, huisartsen, jeugdgezondheidszorg, maatschappelijke organisaties en lokale teams samenwerken, ontstaat er samenhang en continuïteit. Dit vergroot de regie en overzichtelijkheid voor jeugdigen en ouders, met minder wisselende hulpverleners. Verantwoordelijkheid wordt gezamenlijk gedragen, expertise wordt gedeeld en de overdracht naar de pedagogische basis verloopt zorgvuldig.
5
2. Leidende principes De ambitie om jeugdhulp nabij en passend te organiseren, sluit aan bij de leidende principes die het Algemeen Bestuur in 2020, in samenspraak met de aanbieders en andere betrokkenen van de Jeugdhulpregio Rijnmond, heeft vastgesteld. De leidende principes uit 2020 zijn essentieel voor het realiseren van deze ambitie en maken dan ook onderdeel uit van de Regiovisie.
DE LEIDENDE PRINCIPES ZIJN: Jeugdigen hebben een (t)huis en kunnen naar school.
Alle inzet heeft als uiteindelijk doel dit in stand te houden.
Ouders en opvoeders zijn blijvend.
Hulpverlening sluit aan bij wat zij nodig hebben.
We doen wat helpt.
Betekent dat we ook andere hulp en ondersteuning inzetten dan jeugdhulp. Eventueel kan aanvullend jeugdhulp aan de orde zijn. We luisteren naar de vraag van de jeugdige en spreken zijn taal.
We vragen hen wat ze zelf willen.
We streven altijd naar passende hulp: gewoon is goed genoeg.
Dit betekent dat eenvoud vaker effectiever is dan complexe oplossingen.
Tegelijkertijd worden de principes verder aangescherpt in de
praktijk.
Gemeenten worden
sterker
gepositioneerd als opdrachtgever, verordeningen worden beter afgestemd en duidelijke kaders worden gesteld voor aanbieders. Bovendien wordt de samenwerking tussen verschillende domeinen versterkt, waarbij onderwijs, bestaanszekerheid, publieke gezondheidszorg, Wmo en jeugdhulp elkaar aanvullen. In het volgende hoofdstuk worden de maatschappelijke en inhoudelijke ontwikkelingen besproken die de actualisatie van de regiovisie noodzakelijk maken.
6
3. Ontwikkelingen en maatschappelijke uitdagingen De actualisatie van de regiovisie is noodzakelijk vanwege de maatschappelijke en inhoudelijke ontwikkelingen die de jeugdhulp beïnvloeden. Veranderingen in wet- en regelgeving, gecombineerd met nieuwe uitdagingen in de regio en daarbuiten, vragen om een herziening van de koers. De vijf belangrijkste redenen voor de actualisatie van de regiovisie zijn: 1 Wettelijke verplichting en ontwikkelingen
De
nieuwe
Wet
verbetering
beschikbaarheid
jeugdzorg vraagt van ons om de onderliggende De landelijke Hervormingsagenda Jeugd (HAJ), die tot
thema's een plaats te geven in de regiovisie. Het
stand kwam ná de vorige regiovisie, vraagt om een
gaat hierbij om:
aanscherping
van de
regionale
koers.
De nieuwe
regiovisie is in de geest van de hervormingsagenda
« Aanpak wachttijden
geschreven; van individuele hulp naar ondersteuning in
« Bovenregionale samenwerking, waaronder de af-
de context met een collectieve aanpak.
en ombouw van de gesloten jeugdhulp « Regionale
De commissie van Ark stelt dat de HAJ vooral focust op
alternatieven
voor
de
gesloten
jeugdhulp
'de jeugdhulp anders organiseren', waarbij gedoeld wordt
« Aansluiting bij landelijke jeugdhulpstructuren
op de aanpalende domeinen. Volgens de commissie is
* Realisatie
het noodzakelijk om door te gaan met de HAJ, maar zij
regionale
expertiseteams
en
bovenregionale expertisenetwerken.
constateert terecht dat deze verbreed moet worden naar bestaanszekerheid,
wonen,
onderwijs
en
volwassenenzorg.
In hoofdstuk 4 wordt verder ingegaan op hoe deze org a n isatorische en wettelijke kaders de uitvoering van d e visie ondersteunen.
Aanpalende domeinen
inzetten, moet daadwerkelijk
leiden tot een krimp van de specialistische jeugdhulp.
Ongewenste groei in het gebruik van
Hierbij doelen we ook op de verbinding met het lokale
jeugdhulp
zorglandschap. Een van de uitwerkingen van de HAJ is De toename in zowel de omvang als de zwaarte van
de aanpassing van wetgeving.
(P Wet verbetering beschikbaarheid jeugdzorg
De nieuwe Jeugdwet verplicht iedere jeugdhulpregio om een actuele regiovisie op te stellen die voldoet aan de veranderende wet- en regelgeving. Dit is niet alleen een administratieve eis, maar een cruciaal instrument om de gezamenlijke koers van de regio vast te stellen en af te stemmen
op
nieuwe
landelijke
en
regionale
jeugdhulp in de regio Rijnmond is zorgwekkend. Hoewel jeugdhulp beschikbaar moet blijven wanneer dat de beste oplossing is, mag het niet de standaardoplossing worden voor problemen die ook binnen het gezin, op school of in de wijk opgelost kunnen worden. Te veel en te zware hulp is niet altijd effectief en kan zelfs ongewenst resultaat opleveren: 'baat het niet, dan schaadt het wel'.
ontwikkelingen.
7
Preventie, versterking van het pedagogisch klimaat,
Druk op middelen, prioriteiten en schaarste
het vergroten van bestaanszekerheid en het bouwen De stijgende vraag naar jeugdhulp heeft directe gevolgen
aan sterke lokale teams zijn cruciaal voor een
voor de beschikbare middelen, wat leidt tot verhoogde
toekomstbestendige aanpak.
druk
op
gezinnen,
professionals
en
gemeentelijke
budgetten. Daarbij zijn tijd, geld en menskracht schaars,
Het Toekomstscenario Kind- en Gezinsbescherming
wat vraagt om scherpe keuzes en duidelijke prioriteiten.
speelt hierbij een belangrijke rol. Dit scenario legt de
Tegelijkertijd moeten investeringen worden gedaan in het
nadruk op het versterken van de bredere context van
versterken van de pedagogische basis, zodat minder
problematiek door huishoudens waar het thuis niet
vaak een beroep op specialistische zorg nodig is. Dit
veilig is sneller en effectiever te ondersteunen. Het
draagt bij aan de financiële houdbaarheid en effectiviteit
doel is om problemen in een vroeg stadium aan te
van de jeugdhulp. Door de nadruk te leggen op preventie
pakken, met integrale zorg en minder versnippering.
en het versterken van het pedagogisch klimaat, kan het
Lokale teams, die de regie voeren en beschikken over
jeugdhulpstelsel efficiënter en minder belastend worden
de nodige expertise, spelen hierin een centrale rol. De
ingericht.
worden
afgelopen jaren zijn in de regio proeftuinen opgezet
doorverwezen naar specialistische hulp, worden grote
die hebben aangetoond dat deze benadering leidt tot
slagen gemaakt in het verminderen van de druk op
minder uithuisplaatsingen en betere resultaten voor
professionals en uiteindelijk ook in het verminderen van
huishoudens, door samen te werken met ouders en
wachtlijsten.
andere betrokkenen.
Wanneer
minder
jeugdigen
Nieuwe inkoopperiode
Conclusie
Er staat een nieuwe inkoopperiode voor de deur, waarin
Met de actualisatie van de regiovisie wordt beter
de 13 gemeenten gezamenlijk afspraken maken met
aangesloten bij zowel de maatschappelijke
zorgaanbieders over de levering van jeugdhulp voor de
veranderingen als de landelijke
komende jaren. Deze periode vraagt om een solide basis,
hervormingsinitiatieven, zoals de HAJ en het
die door de regiovisie wordt geboden. Door de visie te
Toekomstscenario Kind- en Gezinsbescherming.
actualiseren, wordt ervoor gezorgd dat de inkoop aansluit bij de ambities van de regio en dat zorgaanbieders de
Door deze nieuwe inzichten en ontwikkelingen te
juiste richting krijgen om effectief bij te dragen aan de
verwerken,
jeugdhulp.
verschillende
wordt
de
regionale
samenhang en
tussen
landelijke
de
trajecten
versterkt. Deze visie helpt om de koers vast te
De
Maatschappelijke en inhoudelijke uitdagingen
houden, de juiste keuzes te maken en de jeugdhulp in
samenleving verandert
de regio effectiever en toekomstbestendiger te
individualisering,
snel,
digitalisering,
met trends
prestatiedruk
zoals en
de
maken.
invloed van sociale media. Deze veranderingen vergroten de kwetsbaarheid van jongeren en maken het opvoeden complexer. De jeugdzorg kan deze maatschappelijke veranderingen niet volledig oplossen, maar moet er wel op
aansluiten.
De
versnippering
binnen
de
jeugdzorgketen, door de vele betrokken partijen, zorgt
"
BAAT HET NIET, DAN SCHAADT HET WEL"
voor druk op de samenwerking tussen domeinen zoals onderwijs en maatschappelijke ondersteuning.
Deze
complexe situatie vraagt om een regiovisie die verder kijkt dan zorg alleen.
8
4. Wettelijke eisen en regionale afstemming in jeugdhulp Dit hoofdstuk gaat dieper in op hoe de afstemming tussen lokale, regionale en bovenregionale zorg wordt georganiseerd om te voldoen aan de veranderende wet- en regelgeving zoals de Wet verbetering beschikbaarheid jeugdzorg Aanpak van wachttijden
De Wet verbetering beschikbaarheid jeugdzorg verplicht regio's om wachttijden in de jeugdhulp aan te pakken. In de regiovisie ligt de nadruk op het beperken van de instroom van jeugdigen in specialistische jeugdhulp, wat naar verwachting een positieve invloed zal hebben op de wachttijden. In samenwerking met gecontracteerde aanbieders, zoals in regionale contractgesprekken en aan de Zorglandschapstafel, wordt gestreefd naar tijdige en passende zorg. Hierbij wordt de treeknorm van 14 weken voor wachttijden gehanteerd. Afstemming over schaarste en inkoop van jeugdhulp
In de regio Rijnmond werken 13 gemeenten samen aan de inkoop
van
jeugdhulp.
Met
de
verwachte
regionale inkoopvormen volgens de wet gerealiseerd. Momenteel worden twee inkoopmodellen op regionaal niveau toegepast, waarbij nauw wordt samengewerkt met zorgaanbieders om een passend netwerk voor jongeren te garanderen. Rijnmond
(GRJR) is verantwoordelijk voor de (boven)regionale inkoop van
specialistische
jeugdhulp,
jeugdbescherming,
jeugdreclassering en het zorgen voor een advies- en meldpunt
huiselijk
geweld
en
Afstemming lokaal, regionaal, bovenregionaal en landelijk
Lokaal en regionaal werken we samen om de jeugdhulp effectief te organiseren. De regio Rijnmond heeft eigen lokale kenmerken, wat afstemming vereist over hoe zorg lokaal wordt georganiseerd en hoe deze gezamenlijk wordt ingekocht. Het is verplicht om specialistische jeugdzorg op regionaal niveau in te kopen, maar het is niet noodzakelijk dat deze zorg ook regionaal wordt georganiseerd.
nieuwe
inkoopstructuur per 1 januari 2029 worden de minimale
De Gemeenschappelijke Regeling Jeugdhulp
De GRJR is opgericht in 2014 en heeft zich sindsdien verder ontwikkeld. In lijn met het rekenkameronderzoek pakt de GRJR de verantwoordelijkheid op het gebied van sturingsinformatie, contractmanagement en regionaal toezicht. Daarnaast neemt de GRJR verbetersuggesties serieus zodat samenwerking en afstemming voortdurend geoptimaliseerd wordt. De regionale afstemmingscyclus wordt hierbij gebruikt om blijvende schaarste in jeugdhulp effectief aan te pakken.
De GRJR, als grote jeugdhulpregio, organiseert het zorglandschap binnen de regio. Voor de meest complexe casuïstiek is afstemming op landelijk niveau (Zuid-Holland) nodig, zoals voor JeugdhulpPlus. De vijf jeugdhulpregio's binnen het landsdeel Zuid-Holland leggen samen de visie vast op de af- en ombouw van gesloten jeugdhulp. Ook werken we samen in het bovenregionale expertisenetwerk (BREN) om passende zorg te bieden voor doelgroepen met de meest complexe hulpvraag. De regiovisie fungeert als kapstok voor deze bovenregionale afstemming.
kindermishandeling.
Daarnaast heeft de GRJR de taak om onderling overleg in de jeugdketen te bevorderen. De nieuwe Jeugdwetgeving en landelijke afspraken verplichten de gemeenten en de GRJR
te
werken
met
uniforme
inkoop-
en
contractafspraken in uniforme administratieve processen. Het doel is om de administratieve lasten in de jeugdketen te verminderen voor gemeenten en instellingen zodat er meer geld naar de zorg kan. ]1 Albrandswaard, Barendrecht, Capelle aan den IJssel, Goeree-Overflakkee, Krimpen aan den IJssel, Lansingerland, Maassluis, Nissewaard, Ridderkerk, Rotterdam, Schiedam, Vlaardingen, Voorne aan Zee.
Afbouw JeugdhulpPlus en alternatieven
Nieuwe wetswijzigingen
De afbouw van JeugdhulpPlus is onderdeel van het landelijke beleid om het aantal plaatsingen in gesloten jeugdhulpinsteMingen (JeugdzorgPlus) aanzienlijk te verminderen en uiteindelijk zoveel mogelijk te voorkomen. JeugdhulpPlus richt zich op jongeren met ernstige gedragsproblemen of risico's voor zichzelf of anderen. De regio Rijnmond werkt momenteel hard aan passende alternatieven voor deze groep jeugdigen.
Met de recente Tweede Kamerverkiezingen en de vorming van een nieuw kabinet kunnen er wijzigingen komen in de landelijke wetgeving. Deze wijzigingen zullen worden meegenomen in het uitvoeringsplan, zodat de gemeenten hun raden adequaat kunnen informeren. Dit geldt ook voor de lokale regelgeving bij de vorming van nieuwe raden na de gemeentelijke verkiezingen in 2026.
In de samenwerking met de aanbieders die vallen onder het Landelijk Transitie Arrangement (LTA) voor Rijnmond, en met de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) als inkoper van het LTA, wordt de hoofdboodschap van de regiovisie meegenomen. Ook in deze context blijft de focus op passende en nabij georganiseerde zorg van groot belang. Regio Rijnmond heeft een Regionaal Expertiseteam (RER) opgericht op basis van de landelijke richtlijnen. Het RER werkt samen met het bovenregionale expertisenetwerk voor kennisdeling en samenwerking. Binnen Rijnmond worden delen van de functies van het RER uitgevoerd door het team Zorgbemiddeling. Het RER richt zich op het analyseren van (gestructureerde) data over het zorglandschap om ontwikkelingen en trends te identificeren en advies uit te brengen aan de regio.
In het volgende hoofdstuk wordt dieper ingegaan op de specifieke punten die aandacht vragen en de acties die ondernomen moeten worden om de jeugdhulp verder te verbeteren. Het gaat daarbij om het versterken van de samenwerking, het verbeteren van de toegang tot zorg en het verder optimaliseren van de effectiviteit van de geboden ondersteuning
Samenhang met aanpalende domeinen
Het uitvoeringsplan fungeert als basis voor het maken van domein overstijgende afspraken. Hierbij gaat het om het versterken van de samenwerking tussen verschillende domeinen, zoals preventie, welzijn, maatschappelijke ondersteuning en onderwijs. Door deze domeinen te verbinden, kan de regio een duurzame en contextgerichte aanpak realiseren voor de problemen die jeugdigen en gezinnen ervaren met opgroeien en opvoeden.
10
5.Versterken van de Jeugdhulp aanpak De afgelopen jaren zijn er belangrijke stappen gezet, maar de resultaten zijn nog niet voldoende. Jeugdigen en gezinnen ervaren dagelijks dat hulp niet altijd snel beschikbaar is, dat trajecten soms te zwaar worden ingezet of dat er te weinig samenhang is tussen professionals en voorzieningen. Het is dan ook nu tijd om de volgende stap te zetten, naast de eerdergenoemde ontwikkelingen en uitdagingen.
Versterken pedagogische basis
Elke vorm van hulp moet dan ook gericht zijn op herstel: wat is er nodig om het gezin weer zelfstandig verder te
De inzet van jeugdhulp neemt al jaren toe, wat een
laten gaan, ondersteund door familie, vrienden, school, en
zorgelijk signaal is van de mentale gezondheid van
de bredere gemeenschap? Het afbouwen van hulp is
jeugdigen en de veerkracht van gezinnen. Deze
hierin een essentieel onderdeel. Een sterk en blijvend
stijging heeft niet alleen grote sociale gevolgen,
netwerk om het gezin heen is uiteindelijk de beste
maar ook aanzienlijke financiële impact. De huidige
garantie voor duurzame ondersteuning.
werkwijze is op de lange termijn niet houdbaar. Daarom is het essentieel om de pedagogische basis te versterken: de relaties en contacten tussen ouders, jeugdigen, opvoeders en de voorzieningen die hen ondersteunen, zowel fysiek als online. Een sterke
pedagogische
basis
biedt
ruimte
om
gezamenlijk de uitdagingen van opvoeden
en
opgroeien te dragen en voorkomt dat hulp te snel specialistisch wordt ingezet. Tegelijkertijd
zijn
er
maatschappelijke
ont
druk zetten. De samenleving legt steeds meer nadruk op prestaties en maakbaarheid, wat leidt tot oplossing
van
problemen
via
individuele
hulpverleningstrajecten. De kracht van het netwerk rond gezinnen wordt onderbenut. Het is belangrijk te realiseren dat de problemen waarmee jeugdigen kampen vaak niet in de jeugdige zelf liggen, maar in de
bredere omgeving.
Soms is
Er wordt aandacht besteed aan de gezinscontext en de behoeften en wensen van de jeugdige staan centraal. Het is belangrijk om te begrijpen wat de jeugdige zelf nodig heeft. Hulp werkt pas effectief als deze aansluit bij het dagelijks leven van jeugdigen en gezinnen, oog heeft voor bijvoorbeeld de culturele achtergrond, en gebaseerd is op
wikkelingen die deze pedagogische basis onder
de
Kind en gezin écht centraal
het juist de
omgeving die zich moet aanpassen, bijvoorbeeld binnen het gezin of de school, in plaats van de jeugdige te verplaatsen naar een andere school of opvang.
een integrale analyse van hun situatie. Dit vraagt actieve betrokkenheid
van
professionals:
luisteren
naar de
ervaringen van jeugdigen en gezinnen, hen betrekken bij het proces en uitgaan van hun kracht en perspectief. Hulpverlening moet flexibel zijn en meebewegen met de veranderende behoeften van het gezin en de omgeving. Dit vraagt om een aanpassing van het vakmanschap van professionals, waarbij altijd rekening wordt gehouden met de rechten van de jeugdige. Effectieve ondersteuning kan alleen geboden worden wanneer professionals betrokken blijven bij een gezin zolang dat nodig is.
Dit voorkomt terugval en is
kosteneffectiever. In dit proces worden jongeren en
Hulp is tijdelijk, het netwerk
ouders niet gezien als 'cliënten', maar als volwaardige
is blijvend
partners. Maatwerk wordt geleverd in samenwerking met het gezin en hun omgeving, waarbij gebruik wordt gemaakt van een gedeelde verklarende analyse en een
Jeugdhulp is altijd bedoeld als tijdelijk vangnet. Het doel is dat jeugdigen en gezinnen hun zelfstandigheid en veerkracht zo snel mogelijk terugvinden.
perspectiefplan.
11
Samenwerken zonder schotten
Regierol en opdrachtgeverschap
Jeugdigen en gezinnen hebben geen baat bij
Het opdrachtgeverschap van gemeenten wordt niet
versnipperde hulpverlening die zich beperkt tot de
alleen
grenzen van één domein. Zij vragen om een
casusniveau.
integrale aanpak waarin onderwijs, zorg, welzijn,
procesregie rond complexe casussen om de wettelijk
veiligheid
vereiste
en
gemeenten
verantwoordelijkheid
nemen.
gezamenlijk Jeugdigen
en
overkoepelend
verstevigd,
Gemeenten
doelmatigheid
zetten en
maar in
ook
op
op
stevige
doeltreffendheid
van
jeugdhulp beter te kunnen invullen.
gezinnen moeten niet van de ene naar de andere instantie worden doorverwezen. Het is belangrijk
In de praktijk blijkt nu vaak dat:
om verantwoordelijkheid te nemen en vast te
« Hulp niet passend genoeg is;
houden bij een gezin totdat het juiste traject is
* Er te vaak doorverwijzing plaatsvindt binnen het
afgerond.
jeugdhulpsysteem; « Te snel wordt gegrepen naar gedwongen
Domeinoverstijgende samenwerking moet dan ook de norm zijn. Dit betekent niet alleen betere afstemming
tussen
organisaties
binnen
de
jeugdzorg, maar ook het werken met gedeelde doelen
en
gezamenlijke
maatregelen; * Jeugdigen buiten de regio geplaatst worden, wat de betrokkenheid van het gezin en de school bemoeilijkt.
verantwoordelijkheid.
"Waar mogelijk moeten de beschikbare middelen
Om deze knelpunten aan te pakken, is een stevigere
voor hulp niet meer alleen binnen één zorggebied
regierol nodig.
worden gehouden, maar gedeeld worden tussen
besluitvorming rond complexe casuïstiek tot passende
verschillende zorggebieden.
Dit voorkomt dat
zorg leidt. Domeinoverstijgende samenwerking binnen
gezinnen vastlopen in de zorgketen en zorgt
het zorglandschap is hierbij onmisbaar. Ook wanneer
ervoor dat ze
gecertificeerde instellingen de regie over casussen
alle
benodigde hulp op
samenhangende manier krijgen.
een
Dit zorgt ervoor dat gezamenlijke
voeren, blijven gemeenten nadrukkelijk betrokken. De procesregie blijft bij de gemeenten, zodat zij vanuit hun wettelijke
verantwoordelijkheid
integraliteit, doelmatigheid
kunnen
sturen
op
en het voorkomen van
onnodige escalatie. Dit vraagt om heldere afspraken over rollen, mandaat en samenwerking.
12
6. Onderlinge verwachtingen Zoals eerder aangegeven, is de transformatie van de gemeenten alleen kan worden gerealiseerd. Geen
AANBIEDERS
enkele partij kan deze opgave alleen dragen. Alleen
Er wordt van aanbieders verwacht dat zij zich
wanneer gemeenten, aanbieders, onderwijs, zorg en
actief committeren aan de regiovisie. Dit
maatschappelijke partners ieder hun rol goed
betekent niet alleen het leveren van goede
oppakken en zich gezamenlijk inzetten, kan de
zorg, maar ook samenwerking met partners uit
beweging naar nabij en passend werkelijkheid
andere domeinen. De inzet moet gericht zijn op
worden.
het normaliseren van de situatie, het goed
jeugdhulp een gezamenlijke opgave die niet door
analyseren van het achterliggende probleem en
Verwachtingen van de betrokken partijen:
het
tijdig
doorgeleiden
naar
basisvoorzieningen en het sociaal netwerk. Dit
GEMEENĪIN
voorkomt dat gezinnen tussen wal en schip vallen door een estafette van verschillende
De huidige opgaven in de jeugdhulp vragen om
aanbieders.
meer dan het vasthouden aan bestaande
duidelijk gemaakt wat van aanbieders wordt
structuren.
verwacht.
Gemeenten
moeten
als
In
de
inkoopstrategie
wordt
betrouwbare opdrachtgevers sturen op zowel de effectiviteit van de regionale specialistische jeugdhulp als op casusniveau. Dit vereist dat er durf is om te leren, experimenteren en
PARĪNERS
vernieuwen. Het benutten en analyseren van
Partners
data speelt hierbij een cruciale rol, evenals het
huisartsen en maatschappelijke organisaties hebben
ruimte maken voor nieuwe werkvormen en
een sleutelrol
methoden. Oude patronen moeten worden
problemen, het bieden van preventieve steun en het
losgelaten
benaderingen
versterken van de pedagogische basis. Zij dragen
moeten worden gekozen, ook wanneer deze
verantwoordelijkheid voor het bieden van onderwijs
spannend zijn.
en het voorkomen van jeugdzorg. Samen zorgen zij
en
alternatieve
voor
de
zoals
brede
scholen,
jeugdgezondheidszorg,
in het vroegtijdig signaleren van
ontwikkeling
van
jeugdigen
gezinnen.
13
en
SAMEN Er is afgesproken dat gewerkt wordt vanuit één gezamenlijke opdracht: het bieden van passende ondersteuning aan jeugdigen en gezinnen die dat nodig hebben. Dit betekent dat gezamenlijk wordt gestuurd op effectiviteit, dat van elkaar wordt geleerd op basis van data en praktijkervaringen, en dat verantwoording wordt afgelegd over de behaalde resultaten. Kennis wordt gedeeld, er wordt domein overstijgend gewerkt en middelen en expertise worden gezamenlijk ingezet, niet als losse schakels. De Jeugdwet geeft de jeugdregio een rol in het werken aan de gezamenlijk opdracht. Inkoop die past bij de opdracht van nabij en passende hulp. Stevig contractmanagement ondersteund door data en informatie. Met vermindering van administratieve lasten door standaardisatie, zodat beschikbare mensen en middelen naar de inzet van hulp kunnen. In lijn met het rekenkameronderzoek en de nieuwe wetgeving blijft de GRJR zich verbeteren.
"SAMEN WERKEN WE IN RIJNMOND AAN JEUGDHULP DIE DICHTBIJ, PASSEND ÉN TOEKOMSTBESTENDIG IS. ” De kern is eenvoudig: alleen door samen te werken, elkaars expertise te benutten en jeugdigen en gezinnen écht centraal te zetten, kan een jeugdhulpstelsel gerealiseerd worden dat dichtbij, passend en toekomstbestendig is. Deze actualisatie van de regiovisie maakt duidelijk dat er veel nadrukkelijker gestreefd wordt naar het voorkomen of verkorten van specialistische zorg en het voorkomen van uithuisplaatsingen en uitschoolplaatsingen. Deze regiovisie is de eerste stap. In de volgende fase wordt een uitvoeringsplan opgesteld, waarin de visie verder wordt uitgewerkt. Het uitvoeringsplan vormt de basis voor domeinoverstijgende afspraken tussen de verschillende betrokken partijen. Hierbij wordt de samenwerking tussen domeinen zoals: preventie, welzijn, maatschappelijke ondersteuning en onderwijs versterkt. Door deze domeinen te verbinden, kan de regio Rijnmond een duurzame en contextgerichte aanpak realiseren voor de problemen die jeugdigen en gezinnen ervaren met opgroeien en opvoeden.
De regiovisie is afgestemd met ervaringsdeskundigen, jeugdhulpaanbieders, gecertificeerde instellingen, onderwijs, Veilig Thuis, de Raad voor de Kinderbescherming en andere ketenpartners.
14
Begrippenlijst Begrip
Omschrijving
Aanpalende
Domeinen die nauw verwant zijn aan jeugdhulp, zoals onderwijs, welzijn, werk en sociale zorg, waarbij samenwerking essentieel
domeinen
is om de effectiviteit van de hulpverlening te vergroten.
Casusregie
De commissie van Ark
Coördinatie van hulp en ondersteuning rondom één gezin of jeugdige, met als doel samenhangende, doelgerichte en passende hulp vanuit betrokken organisaties.
Een externe deskundigencommissie onder leiding van Tamara van Ark volgt de uitvoering van de Hervormingsagenda op de voet. Deze commissie brengt zwaarwegend advies uit aan het rijk en de VNG ten aanzien van de uitvoering van de maatregelen en de gepleegde inspanningen, vooral in relatie tot de uitgavenontwikkeling.
Domein
Het samenwerken over de grenzen van afzonderlijke domeinen heen, zodat integrale, gezamenlijke zorg wordt geboden en
overstijgend
verschillende betrokken partijen effectief kunnen bijdragen aan de ondersteuning van gezinnen en jeugdigen.
Gezinssysteem
Integrale analyse
Integrale zorg
Jeugdwet
Het geheel van relaties en interacties binnen een gezin, waarbij wordt gekeken naar de onderlinge invloed van gezinsleden op elkaar en de invloed van externe factoren zoals de bredere omgeving en het netwerk.
Het systematisch en gezamenlijk bekijken van de situatie van een gezin of jeugdige, waarbij niet alleen het kind, maar ook het gezin, de omgeving en de sociale context in ogenschouw worden genomen.
Zorg die verschillende aspecten van een jeugdige of gezin tegelijkertijd aanpakt, met betrokkenheid van meerdere zorgprofessionals, domeinen en instanties om een bredere, meer samenhangende ondersteuning te bieden.
De wet die de jeugdhulp in Nederland regelt, met als doel de zorg voor jeugdigen te verbeteren en te zorgen voor meer regie en samenwerking tussen gemeenten, zorgaanbieders en andere betrokkenen.
15
Landelijk Transitie arrangement (LTA)
Het Landelijk Transitiearrangement (LTA) is een set aan afspraken die door de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) landelijk wordt gemaakt, met een beperkt aantal jeugdhulpaanbieders, om er zeker van te zijn dat er een contractbasis is voor aanbieders met uitzonderlijk aanbod.
Stevige Lokale Teams is een begrip vanuit de Hervormingsagenda jeugd en van het Toekomstscenario Kind- en Lokale teams
Gezinsbescherming. In deze visie bedoelen we de lokale teams van de gemeenten, ookwel een wijkteam, sociaal team of toegangsteam genoemd.
(Sociaal) netwerk
Normaliseren
Dit bestaat uit de sociale contacten die een gezin heeft, bijvoorbeeld familieleden, vrienden, buren, leden van kerk, geloofsgemeenschap of (sport)club.
Het benadrukken dat bepaalde problemen, gevoelens of gedragingen onderdeel zijn van normale ontwikkeling en het dagelijks leven er mogen zijn, en dus niet altijd professionele hulp of een diagnose vereisen.
Procesregie is het sturen en bewaken van het gehele hulpverleningsproces, waarbij de procesregisseur zorgt dat de Procesregie
samenwerking tussen betrokken partijen goed verloopt. Het doel is om stagnatie in de casus te voorkomen of op te lossen door tijdig op te schalen en doorzettingsmacht in te zetten waar nodig.
Rekenkameronderzoek
Een onderzoek uitgevoerd door de Rekenkamer naar de effectiviteit en efficiency van overheidsuitgaven, waaronder de besteding van middelen binnen de jeugdzorg.
Het deel van de sociale basis dat bijdraagt aan de opgroei, opvoeding en ontwikkeling van kinderen en jonger Sociaal pedagogische basis
en wordt gevormd door pedagogische sociale relaties en leefomgevingen. a) Pedagogische sociale relaties bestaan tussen ouders, kinderen, jongeren en opvoeders, die inspelen op de ontwikkelbehoeften en opvoedrelaties. b) Pedagogische leefomgevingen omvatten voorzieningen, diensten en plekken, zowel fysiek als online, die door ouders, opvoeders, kinderen en jongeren worden gebruikt.
Zorglandschapstafel
Dit is een overlegmoment met alle gecontracteerde partijen en gemeenten op regionaalniveau.
Illustraties mede mogelijk gemaakt door: Jeannet van der Krol Krol Kreatie
16