[I20.23371] Definitief Ontwerp Kwaliteitsimpuls Lage Bergse Bos
Tekst van het document
Materiaal: bestaand grijs asfalt, versterkt gras n.t.b..
rijweg deklaag asfalt AC 11 surf 40 mm f7w—yż~ľ
rijweg onderlaag asfalt AC 22 base OL-B 70 mm
asfalt
berm menggranulaat 0/31,5 300 mm .
voldoende plantafstand heesters
zandbed 300 mm 3.00
1.00
bestaande maat
1.00 -
HOSPER - 2019
11.
-■v.íi ■tB v
; -.y-y:C y; ' ,-v-'VÇ:: V'-••ŕ į v" ï V' .-1 v.;Z.
-::
menggranulaat 0/31,5 300 mm zandbed 300 mm
3.00-
Schaal 1:100
34
i'/'V
voldoende plantafstand heesters
1.00 --------- fietspad 3.00/4.00--------- - 1.00
Voetpad asfalt
Overige voetpaden
Een deel van de rijloper van de Hogelanddreef wordt omgevormd naar voetpad, indien nodig kunnen auto's uitwijken over dit voetpad. Ook wordt een aantal voetpaden overrijdbaar gemaakt om de bereikbaarheid van gebouwde functies voor hulpdiensten en bevoorrading te kunnen garanderen.
De voetpaden worden bol aangelegd en eindigen een aantal centimeter boven de berm, zodat de voetpaden altijd goed kunnen afwateren en jaarrond voldoende droog en bruikbaar zijn. Hiervoor is regelmatig aanvullen van kuilen en gaten in de verharding van belang. De Bosroute is 2 meter breed, de overige voetpaden zijn 1.5 meter breed.
Materiaal: asfalt met slijtlaag in de kleur en fractie van de halfverharding van de overige voetpaden. Ook bij de voetpaden wordt een zone van 1 meter vrij gehouden van opgaande beplanting. Uitzondering hierop zijn bestaande bomen: deze worden waar nodig opgekroond en kunnen in de berm blijven staan.
1
Materiaal: Grauwacke of betongranulaat. In het Ontwikkelplan wordt het defnitieve materiaal bepaald. Betongranulaat (fractie 6/12) is een duurzaam product (hergebruik gesloopte gebouwen), vormt een stevige verharding omdat de aanwezige kalk als bindmiddel fungeert en is waterdoorlatend. Grauwacke Flachkorn (sortering 0/12, kleur 4) iïy.- 'iz heeft een warmere kleur, sluit aan op de bestaande voetpaden in het Lage Bergse Bos en is duidelijk ,ľ onderscheidend van de asfalt fietspaden en rijlopers.
n
Grauwacke
Betongranulaat
mm,
Mms
mmĩ
mm
s'MäĒītčteăĚÊã ÌËŹżf-'-.ĩi riT.ùit
rijweg deklaag asfalt AC 11 surf 40 mm rijweg onderlaag asfalt AC 22 base OL-B 70 mm slijtlaag in kleur van halfverharding voetpaden
'V' pf/
p JgtôAî-
betongranulaat 50 mm
menggranulaat
aiaŵ3ŵūiļļ
—*—----------------------- -
voldoende plantafstand heesters
rijweg 3.00
— 1.00 ---------- 2.50-
voetpad
zandbed 300 mm
menggranulaat 0/31,5 150 mm —1.5/2.0 m —
— 1.50— 1.00 -
Schaal 1:100
HOSPER - 2019
35
Natuurpad
Ruiterpad
Over de schouwpaden kan een natuurpad gerealiseerd worden: op wenselijke routes wordt een pad van 1.5 meter breed uitgemaaid. De positie van dit pad binnen de schouwstrook kan variëren.
De bestaande ruiterpaden blijven gehandhaafd, de nieuwe ruiterpaden worden 1.5 m breed. Materiaal: zand M3C, dikte 0.15 m, met een overhoogte van 0.05 m op moment van verwerken.
'i. »'rV
mm
ř' í’
opkronen tot 5m
.
L ' -,©
«.-si jyŵŵ'Mr
' ‘
sloot
1.50
natuurpad in schouwpad
zandbed
-—1.50 —-
5.00
Schaal 1:100
36
HOSPER - 2019
:
.
Principe bermen Het is de bedoeling om in de Bosrand het bosgevoel te maximaliseren. Het is echter ook belangrijk dat de beplanting op een natuurlijke wijze volwassen kan worden, zonder gesnoeid te hoeven worden. Daarom wordt het volgende principe gehanteerd voor de bermen: De eerste meter vanaf de verharding bestaat uit een vrije ruimte met gras of bosbodem. Bestaande bomen binnen deze zone blijven gehandhaafd (opgekroond waar nodig). Vanaf 1 meter van de verharding staan opgekroonde bomen, met kruidlaag en/ of overhangende takken van de heesters uit de bosrand. Heesters worden op een zodanige afstand geplant dat ze volledig kunnen uitgroeien richting de rijloper, waarbij de eerste meter vanaf de rijloper vrij blijft van overhangende takken. Als een heester van nature smaller blijft, kan deze dus dichter bij de rijloper worden geplaatst dan een heester die van nature breed uitgroeit.
bestaande boom
r:-;įý 4 įį&zķy *A įìÿ ^. e. 0*11.'..' 'r.-
fS? - ',k~
'
- -
1
1.00 m -voldoende plantafstand -
HOSPER - 2019
37
parkeren rtìrtįįftlijfcŕ uiïärí'iid irtg t mqgHiįjhe krimp
Muizenplaats fļM
Mollenplaats Zwijnenplaats
nu
r 38
"1
V*t* # HOSPER - 2019
2.3 Parkeerplaatsen in de Bosrand Berkenzwamplaats
Parkeren in het bos Voor de parkeerplaatsen is het uitgangspunt dat ze onderdeel uitmaken van het boskarakter: 'parkeren in het bos'. De parkeerplaatsen worden zodanig ingericht dat het bos doorloopt over de parkeerplaats, en dat de parkeerplaats vanuit de omgeving gezien het bosbeeld niet domineert. Om het boskarakter op de parkeerplaats te versterken worden veel bomen toegevoegd: tussen de parkeervakken en in de rand. Onder de bomen komt bloemrijk gras, voor een goed doorzicht om de sociale veiligheid te vergroten. De rijloper ligt aan de kopse kanten van de parkeerplaats direct langs de bosrand (zonder parkeervakken tussen rijloper en bos), hierdoor is het omliggende bos van nabij te beleven. Om het bosgevoel te versterken en om parkeren in de berm te voorkomen, wordt het bos langs deze rijlopers aangevuld met bomen (op 1 meter van de rijloper) en heesters (waarbij ze kunnen uitgroeien zonder overlast te veroorzaken). Deze dichte bosrand zorgt er ook voor dat het zicht op de parkeerplaats vanuit het omliggende bos beperkt wordt.
Hertenzwamplaats
Inktzwamplaats
Dassenplaats
Inrichting parkeerplaatsen De inrichting van de parkeerplaatsen bestaat uit een rijloper van asfalt en parkeervakken van betonstraatstenen: de standaard materialen van de parkeerplaatsen in de Rottemeren. Hierbij wordt zo veel mogelijk materiaal van de te verwijderen parkeerplaatsen hergebruikt: de puinfundering en betonstraatstenen. In het Lage Bergse Bos is extra aandacht voor de afwatering en klimaatadaptatie van de parkeerplaatsen, door de standaard betonstraatstenen aan te vullen met delen gras en door het realiseren van wadi's. Het regenwater kan infiltreren in het gras tussen de betonstraatstenen en in de wadi's, in geval van extreme neerslag is een overstort naar de nabijgelegen sloten voorzien.
Aantal parkeerplaatsen Conform de visie van de Kwaliteitsimpuls wordt het parkeren in het Lage Bergse Bos geconcentreerd bij drie hoofdentrees voor bezoekers van buiten de aangrenzende woonbuurt: Rottebandreef, Grindweg en Kromme Tochtweg. Hierdoor ontstaat meer ruimte voor het bos, zijn de mogelijkheden om te parkeren helder, wordt meer sturing gegeven aan de bezoekers in het Lage Bergse Bos en worden de parkeerlocaties beter benut en daardoor minder sociaal onveilig.
parkeren tijdens evenementen
In een eerste verkeersstudie (memo RoyalHaskoningDHV 11 juli 2019) is op basis van parkeeronderzoek een advies opgenomen voor de benodigde capaciteit per parkeerplaats: Zwijnenplaats 42 parkeerplekken, Muizenplaats 137 en Mollenplaats 107. In het Voorlopig Ontwerp waren deze aantallen substantieel hoger (respectievelijk 153, 190 en 419). Het streven is om in de toekomst meer bezoekers met de fiets, openbaar vervoer en lopend naar het gebied te trekken en het autogebruik te ontmoedigen. Aan de andere kant lijkt het huidige aantal parkeerplaatsen op de Muizenplaats en Mollenplaats in de praktijk wel degelijk nodig en geldt voor de Zwijnenplaats dat de manege nog niet in gebruik is en dat er een semi-maatschappelijke voorziening bij komt waar parkeerbehoefte voor gerealiseerd dient te worden. Daarom wordt in het Definitief Ontwerp uitgegaan van ca. 100 parkeerplekken op de Zwijnenplaats, ca. 190 op de Muizenplaats en ca. 260 op de Mollenplaats. Als op termijn blijkt dat de parkeerplaatsen te groot zijn, worden ze verkleind om de bosrand te versterken.Als blijkt dat de parkeerplaatsen juist vergroot dienen te worden, is uitbreiding mogelijk. De gewenste richting van een verkleining of uitbreiding zijn op de kaart hiernaast aangegeven.
Parkeren bij evenementen Voor evenementen is geen enkele hoeveelheid parkeerplaatsen voldoende, bovendien is een overcapaciteit aan parkeerplaatsen onwenselijk vanuit het beoogde bosbeeld en vanuit beheerkosten. Daarom wordt het parkeren tijdens evenementen op een tijdelijke manier opgelost. Het is mogelijk om gebruik te maken van de nabijgelegen Dassenplaats (ca. 225 parkeerplekken). Het is ook denkbaar om parkeerplaatsen iets verder weg (Inktzwamplaats ca. 70, Berkenzwamplaats ca. 70 en Hertenzwamplaats ca. 140 plekken) te parkeren, en een pendelbusje tussen deze parkeerplaatsen en het Lage Bergse Bos te laten rijden. Ook is het eenvoudig mogelijk om eenrichtingsverkeer op de Bergsebosdreef in te stellen, waarbij het verkeer alleen nog maar vanaf de Rottebandreef naar de Kromme Tochtweg kan rijden (of andersom), en de andere weghelft van de Bergsebosdreef gebruikt wordt voor langsparkeren. Dit levert ca. 100-125 parkeerplaatsen op. Een eventuele toekomstige versmalling van de rijloper dient zodanig uitgewerkt te worden dat langsparkeren en bereikbaarheid door hulpdiensten tijdens evenementen niet wordt beperkt. HOSPER - 2019
39
betontstraatsteen keiformaat 200*100*80 mm hergebruik
Opsluitband verdiept betongrijs 1000*150*200 mm hd
steunrug schraalbeton
zandbed 300 mm
stelspecie
5.00
Principe onzichtbare opsluitband parkeervakken 1:50
rijbaan asfalt donkergrijs
parkeervak hergebruik betonklinker 200*100*80 mm keperverband
bomen minimaal 1 meter uit het parkeervak planten
parkeervak hergebruik betonklinker 200*100*80 mm keperverband
teelaarde 6-8 cm
rijbaan asfalt donkergrijs
betontstraatsteen keiformaat 200*100*80 mm hergebruik
Grauwacke met 20% klei grove brokken 300 mm zandbed 300 mm
straatzand 50 mm menggranulaat 0/31,5 300 mm rijbaan 10 cm hoger dan berm
2% afschot richting wadi
2% afschot richting wadi
rijbaan 10 cm hoger dan berm
-ri-
.
:......................... ........—
Opsluitband verdiept betongrijs 000*150*200 mm hd
3.00 wadi 6.00
5.00 -
5.00
5.00
6.00
rijbaan
parkeerplaats
groentstrook
parkeerplaats
rijbaan
zandbed 300 mm
Principe parkeerplaats met wadi tussen de parkeervakken
Principe opbouw overrijdbaar gras 1:100
schaal 1:100 Gras Markeringssteen wit betonklinker hergebruik 200*100*80 mm
Enkele strek rondom parkeervak Parkeervak betonklinker hergebruik 200*100*80 mm elleboogverband
bomen op 1 meter
heesters op 4 meter
Opsluitband verdiept betongrijs 1000*100*200 mm hd
5.00
Symbooltegel invalidenparkeerplaats 210*210*60 mm Opsluitband verdiept betongrijs 1000*150*200 mm hd
- 1.00
-
bestaande rijloper
0.90
rijweg van asfalt
40
Principe rijloper langs bosrand
Principe parkeervak
schaal 1:100
schaal 1:50
HOSPER - 2019
3.50
2.50
Materialen
Ulmus laevis
Verharding De rijloper bestaat uit asfalt, conform de standaard van het Recreatieschap Rottemeren: asfalt met deklaag AC 11 surf, zonder belijning. De parkeervakken bestaan deels uit betonstraatstenen, hiervoor worden de bestaande betonstraatstenen hergebruikt. Als de bestaande stenen qua uiterlijk sterk van elkaar verschillen, worden deze gesorteerd zodat per parkeerplaats zoveel mogelijk dezelfde soort steen gebruikt kan worden voor een eenduidige uitstraling. De parkeervakken worden aangelegd in elleboogverband. De markering van de parkeervakken bestaat uit witte betonstraatstenen van hetzelfde formaat als de overige betonstraatstenen, zodat de parkeervakken goed herkenbaar zijn. De markering wordt in het elleboogverband van de parkeervakken ingestraat, zodat knippen niet nodig is. Voor de invalidenparkeerplaatsen (2% van het totaal aantal parkeerplaatsen) wordt een symbooltegel van 21x21x6 cm ingestraat. Het andere deel van de parkeervakken bestaat uit overrijdbaar gras. Hiervoor bestaat de opbouw uit een onderlaag met drainage, Grauwacke met 20% klei in grove brokken, 6-8 cm teelaarde en een stevige grasmat. Als blijkt dat een aantal parkeervakken zodanig intensief benut wordt dat het gras niet goed kan groeien, wordt op deze specifieke parkeervakken het gras vervangen door betonstraatstenen.
Hoogte: 15-25m Breedte: 10-20m Kroonvorm: ovaal Kroonstructuur: halfopen Januari
Juli
December
Juli
December
Juli
December
Juli
December
Juli
December
Betula pubescens Hoogte: 15-20m Breedte: 10-15m Kroonvorm: ovaal Kroonstructuur: open
Het is wenselijk om aan de parkeerplaatsen laadpalen voor elektrische auto's toe te voegen. Beplanting In de wadi's en tussen de parkeervakken komen bomen in bloemrijk gras. Indien mogelijk worden de bestaande bomen verplaatst, zodat ze op de vernieuwde parkeerplaats een robuuste groene basis kunnen vormen. Elke parkeerplaats krijgt een eigen hoofdsoort, zodat het beeld van elke parkeerplaats anders is. Deze hoofdsoort wordt aangevuld met een of twee andere soorten, voor de variatie in het beeld en bestendigheid tegen boomziekten. De Mollenplaats krijgt als hoofdsoort Ulmus laevis (fladderiep), aangevuld met de Alnus glutinosa (zwarte els) en Acer campestre (veldesdoorn). De Zwijnenplaats krijgt de Betula pubescens (zachte berk) als hoofdsoort, aangevuld met Alnus glutinosa (zwarte els). De Muizenplaats krijgt als hoofdsoort de Quercus robur (zomereik), aangevuld met de Betula pubescens (zachte berk). De bomen worden vooral enkelstammig toegepast, zodat parkeren onder de bomen goed mogelijk is. Opgekroonde meerstammige bomen zijn echter ook goed denkbaar. De stamomtrek van de nieuwe bomen is minimaal 18-20 cm, zodat ze minder kwetsbaar zijn, goed aan kunnen slaan en relatief snel uitgroeien tot grote bomen. Onder de bomen komt bloemrijk gras. Het Biodivers B116 Wadimengsel is geschikt voor wadi's met schrale en regelmatig droge bodems, die af en toe overstromen.
Hiermee worden erosiebestendige en bloemrijke wadi's ontwikkeld. Samenstelling: Betonie, Dotterbloem, Echte koekoeksbloem, Geel walstro, Gestreepte witbol, Grote pimpernel, Gevleugeld hertshooi, Kamgras, Knoopkruid, Kleine ratelaar, Kruipende boterbloem, Madelief, Margriet, Moerasrolklaver, Paardenbloem, Pijpenstrootje, Pinksterbloem, Ruwe smele, Roodzwenkgras, Schapengras, Scherpe boterbloem, Smalle weegbree, Struisgras, Veldlathyrus, Wilde betram en Witte klaver. Beheer: maaien en afvoeren 2x per jaar (juni/september of juli/oktober). Het gras in de parkeervakken moet stevig genoeg zijn om het overrijden door auto's te kunnen verdragen. Het grasmengsel bestaat uit raaigras, veldbeemgras, fijn roodzwenk en ruwe smele, bijvoorbeeld Barenbrug B3. Aan het grasmengsel wordt een bloemenmengsel toegevoegd. De soorten in het mengsel kunnen in laag gras vaak toch bloemen vormen, welke benut kunnen worden door bestuivende insecten. Qua beheer mag het mengsel niet vaker dan eens in de drie à vier weken worden gemaaid, het maaisel dient te worden afgevoerd. De verhouding tussen gras en bloemen is 25% - 75%, omdat het gras anders snel de overhand krijgt.
Het bloemenmengsel bestaat uit: duizendblad, madeliefje, pinksterbloem, klein streepzaad, gewone reigersbek, gewoon biggenkruid, vertakte leeuwentand, gewone rolklaver, hopklaver, smalle weegbree, gewone brunel, scherpe boterbloem, kruipende boterbloem, veldzuring, schapenzuring, kleine klaver, rode klaver en witte klaver.
Januari
Quercus robur Hoogte: 25-35m Breedte: 25-35m Kroonvorm: rond Kroonstructuur: halfopen Januari
Alnus glutinosa Hoogte: 10-20m Breedte: 6-12m Kroonvorm: breed piramidal Kroonstructuur: halfopen Januari
Acer campestre Hoogte: 10-12m Breedte: 7-8m Kroonvorm: eirons Kroonstructuur: gesloten Januari
HOSPER - 2019
41
Legenda
zachte berk zachte berk
Rijweg asfalt donkergrijs 5-6 meter bestaande situatie
Wadi parkeerplaats 3 meter breed in groenstrook met duiker (300-600 mm)
Parkeerplaats hergebruik betonklinker 200*100*80 mm 5,5 x 2,5 (3,5) m met grasstrook
Bos (Carpinus, Quercus, Tilia Ulmus)
zachte berk zachte beächte b veldesdoorn
Fietspad bosrand donkergrijs 3/4 meter breed
Grasvakken op parkeerplaatsen met nieuw aan te planten bomen
Voetpad bosrand halfverharding 2 meter breed met prullenbak bij parkeerplaats
Bestaande brug
Ruiterpad zand 1,5 meter
Elektriciteitshuisje
Sloot met schouwstrook
Bestaande bomen
zach
veldesdoorn __ . *
zachte berk
zachte zachte teberk zachte )erk
zacht
zachte berk
zachte b
zachte berk zwarte els zachte berk te els
zachte zachte berk
:achte b achte
te berk zwarte
A'
Zwijnenplaats kaart schaal 1:750 doorsnede schaal 1:250
-įv.’b'
ruiterpad zandbed
fietspad asfalt donkergrijs
rijbaan asfalt donkergrijs
parkeervak hergebruik betonklinker 200*100*80 mm ellenboogverband
ad rharding tongranulaat
rijbaan asfalt donkergrijs
bomen in wadi Betula pubescens Alnus glutinosa j'.'/ ï *
berm
1.00
berm
1.00
berm
1.00
1.00
6.00-7.00 bestaand A
42
ruiterpad
bos
sloot
schouwpad
rijbaan
6.00------------- -- ---------- 5.00------------- ------- 4.00---------- ---------- 5.00 bos/groenstrook
fietspad groenstrook voetpad
bos/groenstrook
HOSPER - 2019
parkeerplaats
rijbaan
parkeerplaats
wadi
parkeerplaats
6.00
5.00
rijbaan
parkeerplaats
A'
I
Parkeren Zwijnenplaats
Afstand omliggend bos - lm
De Zwijnenplaats wordt heringericht met haakse parkeervakken, waardoor het aantal parkeerplekken toeneemt tot 100 en de indeling praktischer is dan de huidige schuine vakken die maar vanuit één kant in te rijden zijn. Uit verkeersonderzoek blijkt een huidige parkeerbehoefte van 42 parkeerplekken. De manege is echter nog niet in gebruik en er komt een nieuwe (semi-)maatschappelijke functie waarbij de parkeerbehoefte op de Zwijnenplaats moet worden opgevangen, daarom worden er meer parkeerplekken gerealiseerd dan de huidige behoefte.
Ainus glutioosaOOļŵ) Setulo pübes-cens
mwl'ä;
De Bosweg wordt zodanig aangepast dat deze eindigt op de Zwijnenplaats, zodat bezoekers op een vanzelfsprekende manier het parkeerterrein op worden geleid. De route naar de manege takt hier haaks op aan en wordt minimaal gedimensioneerd, zodat deze duidelijk secundair is. Als de Grindweg in de toekomst een belangrijke entree wordt van het Rottemerengebied is de kans reëel dat het parkeerterrein op termijn vergroot moet worden. In dat geval kan er aan de zuidzijde van het parkeerterrein een rijbaan met aan weerszijden parkeervakken worden toegevoegd. In geval van een toekomstige overcapaciteit kan het parkeerterrein worden verkleind door de oostzijde van in te planten met bos.
Beplantmgsplan
HOSPER - 2019
mogeMjk toekomstige mtbreidmg en knmp parkeerplaats
43
Legenda
Rijweg asfalt donkergrijs 5-6 meter bestaande situatie
Wadi parkeerplaats 3 meter breed in groenstrook met duiker (300-600 mm)
Parkeerplaats hergebruik betonklinker 200*100*80 mm 5,0 x 2,5 (3,5) m met grasstrook
Bos (Carpinus, Quercus, Tilia, Ulmus)
Fietspad bosrand asfalt donkergrijs 4 meter breed
Grasvakken op parkeerplaats met nieuw aan te planten bomen
Voetpad bosrand halfverharding 2 meter breed
Bloemrijkgrasland
Sloot met schouwstrook
Bebouwing Lake House
Bestaande afvalbakken bij toegangen parkeerplaats
Bestaande bomen
zachte
rachtefr
y\ \\ # \ \ \ \
ìte berk
gewone plataan
Muizenplaats kaart schaal 1:750 doorsnede schaal 1:250
ĶĨJjÇţ
PtMS
bomen in wadi Quercus robur/ Betula pubescens
rijbaan asfalt donkergrijs
parkeerplaats hergebruik betonklinker 200*100*80 mm ellenboogverband
İĮĘfï.Z-1 ť—
'
—
3.00 wadi
3.00 wadi
-—3.00—~-------4.00-------- ~---------- 5.00-----------~------------- 6.00--------------~---------- 5.00-----------~------- 4.00--------~---------- 5.00-----------~------------- 6.00A
44
bloemrijkgrasland
sloot
schouwpad
bloemrijkgrasland
rijbaan
parkeerplaats
HOSPER - 2019
groenstrook
parkeerplaats
rijbaan
1.00 berm
-5.00---------- ~------- 4.00--------~---------- 5.00-----------~------------- 6.00 parkeerplaats
groenstrook
parkeerplaats
rijbaan
5.00---------- ~------------parkeerplaats
Parkeren Muizenplaats Afstand omŭqqend bos - lm
De Muizenplaats is bedoeld voor bezoekers van het Lage Bergse Bos die vanuit het noorden komen en voor bezoekers van horeca Lake House. De Muizenplaats vervangt de bestaande Konijnenplaats en Muizenplaats en heeft hetzelfde aantal parkeerplekken (190) als deze twee huidige parkeerterreinen samen Uit verkeersonderzoek blijkt een huidige parkeerbehoefte van 137 plekken (daarbij is het maximaal aantal geparkeerde auto's dat is geteld op beide bestaande parkeerterreinen samen, gehanteerd als zijnde 80% van de parkeerbehoefte). Het parkeerterrein in het ontwerp zou dus ruim voldoende moeten zijn.
Betula puüesceïis (3Ûajŵ)
o Ŭyercus fūbyr gewone plataan {bestaande}
Als in de toekomst de parkeerbehoefte verandert, kan de Muizenplaats worden aangepast. Als het parkeerterrein groter moet worden, dan is daar in noordwestelijke richting ruimte voor. Daarbij is het belangrijk dat de nabijgelegen Bosroute een stukje naar het noorden wordt verplaatst, zodat er voldoende bos tussen de parkeerplaats en de wandelroute overblijft en de parkeerplaats niet zichtbaar is vanaf deze belangrijke hoofdwandelroute. Als het parkeerterrein overcapaciteit blijkt te hebben, kan het noordwestelijke deel van het parkeerterrein worden vervangen door bos. De parkeerplaats heeft een heldere structuur met haaksparkeren tussen wadi's. Voor invalide gasten van het Lake House zijn twee parkeerplekken beschikbaar bij het gebouw, voor invalide bezoekers van het Lage Bergse Bos zijn parkeerplekken op het openbare parkeerterrein gepositioneerd. Beplantingsplan
WZm
mogelijk toekomstige uitbreiding en krimp parkeerplaats
ki*’--..* «
HéH
Voetpad ĩftalfverharding i betongranulaat
* i
'■Vv.vy-;-
'ĩWŮ
üšäìfài
fietspad asfalt donkergrijs
ruiterpad zandbedS
mm 1.00 berm
1.00 berm
13.00-----------------------------------—2.00 —------------------- 7.85--------------------~------- 4.00------- ~---------------------------------------------------------------22.00-------------------------------------------------------------- —1.50 —------------------------9.00-----------------------~—3.00 bos voetpad bos fietspad bos ruiterpad bos sloot
HOSPER - 2019
sch
A'
45
Legenda fladder larlaken eik V
ř.
\T
\
A'
Rijweg asfalt donkergrijs 5-6 meter bestaande situatie
Wadi parkeerplaats 3 meter breed in groenstrook met duiker (300-600 mm)
Parkeerplaats hergebruik betonklinker 200*100*80 mm 5,0 x 2,5 (3,5) m met grasstrook
Bos (Quercus, Tilia Ulmus)
Voetpad halfverharding 2 meter breed
grasvakken op parkeerplaats met nieuw aan te planten bomen
Sloot met schouwstrook
Bestaande bomen
Modelbaan
P\ \ A. \\ \ \
Bestaande afvalbakken bij toegangen parkeerplaats
Gazon met fundering van mengranulaat voor parkeren auto modelbaan
velde
Mollenplaats kaart schaal 1:750 doorsnedes schaal 1:250
mmm
WM,
-aľ
mm
•:V 's
ĩ‘'**ļxįL'~On :ví.
Inin*''!.
parkeerplaats hergebruik betonklinker 200*100*80 mm ellenboogverband
í'-ìfSs1 ŵ ĵĩg'Ąţ. '- .. .1
’ffitiirÀ
bomen in wadi Ulmus laevis Alnus glutinosa Acer campestre
í řįï
agaaKMi -—3.00—wadi
A
46
rijbaan asfalt donkergrijs
14.00--------------------------------------—---------- 5.00----------——3.00——---------------------------------------------------------------------------- 26.00----------------------------------------------------------------------------—---------- 5.00
-6.00------------- ~---------- 5.00
bos
rijbaan
schouwpad
sloot
bos
parkeerplaats
HOSPER - 2019
parkeerplaats
-—3.00—wadi 10.00
bloemrijkgras
-6.00------------- -- ---------- 5.00-----------~---------- 5.00------------- ---------- 5.00------------- ------------- 6.00 — rijbaan
parkeerplaats
bloemrijkgras
parkeerplaats
rijbaan
AriüflruS i]mlitřgrr*d boi ■a tm
Parkeren Mollenplaats
Uimm. l«vii ÍĆŮIŵl
De Mollenplaats is het grootste parkeerterrein van het Lage Bergse Bos (260 plekken) en is bedoeld voor bezoekers die vanuit het zuidoosten aankomen en voor bezoekers van familierestaurant Bergsche Plas. Dit parkeerterrein vervangt de bestaande Mollenplaats, Eekhoornplaats en Bokkenplaats. Uit verkeersonderzoek blijkt een huidige parkeerbehoefte van 107 parkeerplekken. De verwachting is echter dat het bezoekersaantal in dit gebied zal toenemen (onder andere door het uitbreiden van de Speelvallei en de Parkheuvel), en vooral op deze parkeerplaats zal parkeren.
Aç*r Ç-
-.ir# ISOTfrï
Alhuì ņl-jtíñüļ. įĩflļfcl
į3*
Bij de realisatie van het parkeerterrein wordt er naar gestreefd om de bestaande kastanjebomen te verplanten. Bij de uitwerking wordt onderzocht of dit financieel en technisch haalbaar is en of de kosten opwegen tegen de overlevingskansen van de bomen. Als het in de toekomst nodig is om het parkeerterrein uit te breiden, kan er aan de zuidwestzijde een rijbaan met aan weerszijden parkeervakken worden toegevoegd. Als het parkeerterrein te groot blijkt te zijn, kan het oostelijke deel van het parkeerterrein vervangen worden door bos.
Beplantingsplan
mogelijk toekomstige uitbreiding en krimp parkeerplaats
De bevoorrading van de horeca vindt plaats via het voetpad aan de westzijde van het parkeerterrein, in het verlengde van de aanrijdroute op de parkeerplaats. Om dat mogelijk te maken is dit voetpad van asfalt, met een slijtlaag in de kleur van de halfverharding op de overige voetpaden.
ar
mw1»; iĩäS?;!?*' íļňŞŵî,;, 1.00 berm -------5.00-------
23.00
parkeerplaats
bos
A'
HOSPER - 2019
47
liïmeuböajf
afvalbakken
ricřöfdpad
ĩ* v
* ^
(h -» m
^ v
\
I»»*
»
1 1
«
4
r - ^
*
f*
«Hn*»
m
m
« II
-L,r
i i * r ţ « a
r -i S.*ř,** 48
r HOSPER - 2019
ý4í
2.4 Meubilair in de Bosrand In dit hoofdstuk worden voorstellen gedaan voor meubilair. Als na uitwerking van het Kader blijkt dat er op de schaal van de Rottemeren als geheel een ander type standaard meubilair toegepast gaat worden, waardoor de samenhang binnen de Rottemeren wordt versterkt, dan is dat leidend en wordt het ontwerp van het Lage Bergse Bos hierop aangepast.
Zitmeubilair Voor het zitmeubilair wordt in het Lage Bergse Bos gekozen voor een familie van zitelementen, die per sfeer verschillend worden toegepast. In aansluiting op het bestaande meubilair in de Speelvallei wordt gekozen voor de Rough&Ready serie van Streetlife. In de Bosrand komt de Rough&Ready 6 bank: een rechte bank van 234 cm lang met 6 robuuste houten zitbalken en een rugleuning van twee horizontale balken. De poten zijn van cortenstaal, de rugbeugels worden gepoedercoat in TwoTone CorTen: dat oogt als cortenstaal maar geeft niet af op de zitting en kleding. De banken worden op anderhalve meter van het voetpad geplaatst. In de Bosrand staat de bank 'met de voeten in het bos': verzonken staanders zorgen dat de betonvoet onzichtbaar in de grond verdwijnt. Voor de beplanting achter en naast de bank gelden dezelfde spelregels als voor de beplanting langs de verharding: een boom staat op minimaal 1 meter van de bank en heesters op zodanige afstand dat ze volledig uit kunnen groeien. /ÁAÍAĄ /i/S
De banken zijn zodanig gepositioneerd dat ze bijdragen aan de beleving van de Bosrand: ze staan in de nabijheid van de themaroute en/of bieden een fraai uitzicht. Waar nodig worden zichtlijnen vrijgemaakt van beplanting.
Afvalbakken Voor de afvalbakken is het uitgangspunt dat de bestaande ondergrondse afvalcontainers worden hergebruikt. Op termijn is het wenselijk om te kiezen voor afvalcontainers met een modernere uitstraling (in aansluiting op het Ontwikkelplan). Er komen geen afvalbakken bij het zitmeubilair.
Prinicpe positionering zitelement ten opzichte van verharding en beplanting
De afvalcontainers worden gepositioneerd bij de parkeerplaatsen, ligweides en op de heuvel. Elke afvalcontainer is via een overrijdbaar fietspad bereikbaar, zodat ze eenvoudig geleegd kunnen worden. Bij het herplaatsen van de afvalcontainers komt de bovenkant van de betonvoet op gelijke hoogte te liggen met het maaiveld, zodat er geen opstaande rand ontstaat en deze minder opvalt dan in de huidige situatie. IX" IT7. r rt+Jļ
V -v qįĵŕ
âiäSïi Rough&Ready 6 bank met rugleuning met 2 balken (Streetlife)
HOSPER - 2019
bestaande afvalbakken
49
h rrmū-'h rr jninfľ
dmv boomstammen
ţhi»1» II
^ v
\
? 1
ff*
*
.In1»
ft
4
r - ^
*
m
m
-ur
a
r -1 S.*r,** 50
i i * r ţ « r
HOSPER - 2019
ý4í
voorlopig ontwerp | de reeks obecten
Borden en palen Bebording Voor de Rottemeren als geheel is een eenduidige familie van bewegwijzering in ontwikkeling. Deze bewegwijzering zal ook worden toegepast in het Lage Bergse Bos. Omdat dit nog in ontwikkeling is, zal dit later aan het ontwerp van het Lage Bergse Bos worden toegevoegd. bk 9820.
Als aanvulling op de bewegwijzering zijn paaltjes nodig zijn om aan te geven dat het verboden is voor honden, markering van ruiterpaden en aanvullende wandelroutes (zoals de Hof van Delflandroute) en wellicht informatieborden. Voor al deze paaltjes wordt FSC Cloeziana hout voorgesteld, met afmetingen 80x80 mm, 1 meter boven maaiveld, bovenzijde schuin afgezaagd onder een hoek van 45 graden. Boven op de afgeschuinde kop wordt een plaquette met de gewenste informatie bevestigd. Dezelfde palen worden gebruikt om hogere informatieborden aan of tussen te bevestigen. Voor alle plaquettes en informatieborden is de steunkleur geel (RAL 1023).
Ck. 2660-
[ãĄ
Ĵ3B
r-
b k 9820.
(4B| (4D|
(ĮA (seT (5Ç
3
S jB m
:
‘ 1^ . “
- letters coebftrub PMS 7771) t C 35, M 38, Y 36. B 77
concept bewegwijzering Rottemeren
houten paaltjes 80x80 mm met informatie
Alle bebording wordt zo goed mogelijk ingepast door deze zo veel mogelijk aan de boszijde van een pad te plaatsen, en niet in een open ruimte. Bermbescherming In het Lage Bergse Bos wordt gestreefd naar zo min mogelijk palen en bermbeschermingsobjecten. Om zeker te weten dat er geen overbodige objecten in het Lage Bergse Bos worden geplaatst, worden eerst alle bestaande stootbanden ('biggenruggen') in de hoeken van de rijlopers verwijderd. Zodra na verloop van tijd blijkt dat specifieke hoeken toch kapot gereden worden, kan alsnog een bermbescherming worden geplaatst. Deze nieuwe bermbescherming bestaat uit boomstammen van 2 tot 3 meter lang en minimaal 50 cm in doorsnede. Deze boomstammen komen uit het Lage Bergse Bos, zijn onbewerkt en worden vervangen door nieuwe boomstammen zodra dat nodig is. De boomstammen worden ca. 50 cm uit de kant van de verharding gepositioneerd.
Bermbescherming boomstammen; l: 2-3m; d: 0.50m
bermbescherming met boomstammen
principe detail bermbescherming
Afzetpalen Afzetpalen zijn eveneens ongewenst, en in de huidige situatie niet aanwezig. Daarom worden er ook in voorliggend ontwerp geen afzetpalen toegepast. Overige bestaande palen en objecten Momenteel staan er verspreid door het Lage Bergse Bos diverse paaltjes waarvan de functie niet duidelijk is en/of die overbodig zijn (zoals bermbeschermingspaaltjes langs een fietspad en meerdere paaltjes naast elkaar). Uitgangspunt voor een rustig beeld in het Lage Bergse Bos is zo min mogelijk paaltjes, borden en uiteenlopende beschermingsobjecten. Daarom worden alle vrijstaande objecten die geen duidelijk doel dienen, verwijderd. Bij twijfel wordt het betreffende object verwijderd, indien nodig wordt later alsnog iets teruggeplaatst dat aansluit op de in voorliggend Definitief Ontwerp voorgestelde materialen. Indien meerdere paaltjes naast elkaar staan, worden de benodigde functies op één paaltje gecombineerd.
Įl*
bestaande paaltjes met onduidelijke/overbodige functie
HOSPER - 2019
51
duller nieuw vaarduiker nieuw
doorvflarbare houten brug open, water l.p.v. duikr*
kďnŭ route
t -
*
ţh--« lv m
I II
J
-L.T' n-ri. r
52
-*
i.tr,«v
11
» f
M
»
*
b HOSPER - 2019
s K
Bruggen In de Bosrand ligt een kanoroute die het boezemwater verbindt met de waterpartij in het Lage Bergse Bos. Momenteel liggen hier drie duikers, die eigenlijk te laag zijn voor kanoërs. Het is de bedoeling om deze duikers te vervangen door iets met een hogere doorvaarhoogte (1.25 meter) en doorvaarbreedte (2.5 meter). Voor het voetpad en ruiterpad worden eenvoudige bruggen gerealiseerd, zoals ook in het Eilandenrijk worden toegepast: twee meter brede houten vlonderbruggen met een kleine bolling. Door de hoogte boven het water is het nodig om een leuning te realiseren, deze zou het beeld echter niet moeten domineren. Daarom wordt gekozen voor een zo transparant mogelijke leuning, bestaande uit smalle staanders met spandraden en een houten leuning. -
Het fietspad is overrijdbaar voor onderhoudsvoertuigen, daarvoor is een zwaardere constructie nodig. De Bosrand heeft een dicht karakter en de vaarverbinding is puur functioneel, daarom kan volstaan worden met een eenvoudige vaarduiker. Bijvoorbeeld een Spirosolbuis: deze heeft geen fundering nodig en heeft voldoende doorvaarcomfort voor kano's. Voorstel is om te kiezen voor een buis met een diameter van 2.5 meter, met aan de binnenzijde een geleiderails waar kanovaarders zich aan vast kunnen houden Z vooruit kunnen trekken. Daarbij is het belangrijk dat de buis afgeschuind wordt parallel aan het talud en dat de buis uitgevoerd wordt in een zwarte kleur, zodat deze onopvallend ingepast ligt in het landschap van de Bosrand.
vlonderbrug
--
,
C
,
leuning
-
„
Duikers
\ V\
BMSKń ť
Daar waar een nieuw pad een bestaande sloot kruist, wordt een duiker gerealiseerd. Op meerdere plekken in de Bosrand liggen bestaande duikers, die niet meer nodig zijn. Deze worden verwijderd en vervangen door open water. Dat heeft een positief effect op de beleving, ecologie en het beheer. . "Ti
Spirosolbuis
HOSPER - 2019
53
bestaande verlichting horeca
1 i "W
« ii
m]
i*
«
a m
’ *
> 54
X
-L,r
ii
if
ri
*
*
m
r -1 s.*r ***
r HOSPER - 2019
šk
Verlichting Momenteel is er in het Lage Bergse Bos vrijwel geen verlichting aanwezig, met uitzondering van enkele lichtmasten op de parkeerplaats Muizenplaats en de looproute naar het Lake House, en bolders langs de looproute tussen de Mollenplaats en familierestaurant Bersche Plas. Deze verlichting is aangelegd en wordt beheerd door de belanghebbende ondernemers. De consequentie hiervan is dat er in de huidige situatie geen eenheid is in materiaalkeuze. De ondernemers van de horeca-gelegenheden hebben aangegeven dat het wenselijk is om betere verlichting op de parkeerplaatsen Muizenplaats en Mollenplaats en tussen de woonbuurt en de beide horeca-gelegenheden te realiseren, de ondernemer van de manege heeft aangegeven dat het wenselijk is dat het fietspad tussen de woonbuurt en de manege verlicht wordt. Ook vanuit verkeerskundig oogpunt is het realiseren van verlichting wenselijk. Verlichting heeft echter een zeer negatief effect op de ecologie. Het is dan ook een bewuste keuze in deze regio om parken en bossen in principe niet te verlichten. Het realiseren van verlichting past daarom ook niet binnen het beleid van het Recreatieschap. Voor de sociale veiligheid is verlichting eveneens geen oplossing: het biedt een schijnveiligheid omdat een bos nooit sociaal veilig is.
In het Lage Bergse Bos worden parkeerplaatsen en routes dus niet door het Recreatieschap voorzien van lichtmasten, tenzij vanuit het Kader (op het niveau van de Rottemeren als geheel) anders wordt besloten.
bestaande verlichting parkeerplaats Muizenplaats
bestaande verlichting looproute Muizenplaats - Lake House
Als in de toekomst verlichting overwogen wordt is oriëntatieverlichting op zonne-energie wellicht een optie: een zeer beperkte hoeveelheid licht dat voorkomt dat mensen in het donker van het pad af raken.
referentiebeelden oriëntatieverlichting
HOSPER - 2019
55
vogels İ3PIRS bo^rouie
ţ -
* -
ţh--« m
I.V
I II
J
L.T' » 56
F
**
|ąftr i t*
m
1
if
M
k HOSPER - 2019
í..*
Vogels als routebegeleiding In het Lage Bergse Bos worden gele vogeltjes geplaatst. Deze vogeltjes zijn uniek voor het Lage Bergse Bos en vormen een extra toevoeging aan de beleving van het gebied. De vogeltjes refereren naar de aanwezige natuur, en hebben door hun vormgeving en kleur een cultuurlijke uitstraling. Deze combinatie zorgt voor een verrassingseffect en draagt bij aan de waardering door de doelgroepen die het Lage Bergse Bos nog relatief weinig weten te vinden. Bovendien zorgen de vogeltjes voor herkenbaarheid en identiteit van het Lage Bergse Bos, omdat ze door het hele gebied heen worden toegepast.
O
O Q
Er zijn drie vogeltjes ontwikkeld, elk vogeltje wordt ingezet als wegwijzer langs een van de drie hoofd wandelroutes: de Bosroute, Eilandenroute en Parkroute krijgen elk een 'eigen' vogeltje. Door het pad van de hoofdroute te volgen en af en toe een vogeltje te zien weten mensen dat ze nog steeds op de goede route zijn. De vogeltjes zijn ca. 25 cm lang en worden op ca. 2.5 meter hoogte aan een boom bevestigd. De positie is afhankelijk van de beschikbare bomen, maar dient zich tussen 5 en 10 meter van een kruising van paden te bevinden en duidelijk te laten zien welk pad de hoofdroute is: op een grote boom dicht naast dit pad. Bij elke kruising komt aan weerszijden een vogeltje, zodat duidelijk is welk pad de hoofdroute is voor wandelaars in beide richtingen. De kleur van de vogeltjes is RAL 1023. Ze worden bevestigd door een inkeping te maken in een holle vierkante buis van 20x20x300 mm en ze in deze inkeping onzichtbaar vast te lassen. De buis is gepoedercoat RAL 7004 en wordt door een anti-diefstal schroef met een veer tussen twee ringen op de boom bevestigd. Door de veer en de ringen kan de boom ongestoord verder groeien: zodra de veer te ver is ingeduwd, kan de schroef losser worden gedraaid en heeft de boom weer groeiruimte.
O
O
5.00
5.00 -10.00
O Ö
O
o
o
o
bovenaanzicht principe positie vogelhuisjes t.o.v. voetpaden
h 8.5 i IWÈM
xox 2,5mn
Bevestiging aan de padzijde van de stam
Hoogte boven maaiveld
Afmeting vogeltjes
-1,3 V«*»t
Dlnnáf'wi api —fUH.üíl rli.l. ,.. ľ
Eilandroute
Bosroute
I |
Parkroute Schets bevestiging en beveiliging tegen diefstal
HOSPER - 2019
Bevestigingsmateriaal
57
lűeaïiei üb .ectťi i
K c -
*. â I** v,
•v ľv V* V á g
m
v * ì *. V*^ 58
*
m
m
ļ 4 HOSPER - 2019
2.5 Themaroute in de Bosrand v r-
Voor het aantrekken van de gewenste doelgroepen én om de natuur van het Lage Bergse Bos beter beleefbaar te maken, worden educatieve functies aan de wandelroute door de Bosrand gekoppeld. Hiermee wordt de boservaring versterkt, krijgen bezoekers meer kennis en inzicht in de natuur van de Bosrand en worden ze gestimuleerd om de Bosroute te lopen en activiteiten te ondernemen in en met de natuur.
Ľŕv ■'á '™'r-
Qua materialisatie vormen alle objecten een samenhangende familie, met boomstammen en een gele accentkleur als basis. De objecten worden naast de Bosroute gepositioneerd, zodat doorgaande wandelaars niet opgehouden worden door mensen die bij de educatieve objecten staan. Rondom de objecten wordt het 'bermprincipe' gehanteerd: bomen op minimaal 1 meter afstand, heesters op zodanige afstand dat ze volledig uit kunnen groeien zonder overlast te veroorzaken. Mogelijke educatieve objecten: 1. Midden in het bos, tussen de manege en parkeerplaats Mollenplaats, komt een blote voeten pad. Hier kunnen kinderen zien welke verschillende materialen er in de natuur voorkomen en hoe dit voelt. 2. Nabij de parkeerplaats Zwijnenplaats komt een informatiebord en met daarop een aantal veel in het bos voorkomende diersoorten met bijbehorende pootafdrukken. In de nabijheid van dit bord zijn de dierensporen ook daadwerkelijk te vinden (artificieel). 3. Op de helling, in het bos, is ruimte voor een glijbaan om het hoogteverschil te accentueren. 4. In de nabijheid van de woonbuurt, in het bos tussen de beide molenstompen in, komt een bord waarop te zien is hoe ver verschillende dieren kunnen springen. Dit daagt kinderen (én volwassenen) uit om zo ver mogelijk te springen. 5.
In de nabijheid van de parkeerplaats Mollenplaats komt een interactief bord waar dingen uit het bos gevoeld, gehoord en geroken kunnen worden. 6. In de nabijheid van de parkeerplaats Muizenplaats komt een memory spel met dingen die in de Bosrand te vinden zijn. 7. In het rustige deel van het bos komt een cluster vogelhuisjes te hangen, waar verschillende vogelsoorten in kunnen nestelen. Dit vormt tevens een knipoog naar de vogeltjes die als routebegeleiding functioneren.
': r-
1. blote voeten pad
2. dierensporen herkennen
3. glijbaan op de helling
4. zo ver springen als welk dier
Voorbeelduitwerkingen van deze objecten zijn te vinden in de bijlage. De uitwerking dient plaats te vinden in overleg met Staatsbosbeheer en natuurverenigingen.
LISTEN
Indien gewenst is het mogelijk om ook een fitness-route in de Bosrand te realiseren. Zodra dit concreet wordt, dient uitgezocht te worden aan welke voorwaarden deze fitness-route dient te voldoen en hoe deze route het beste ingepast kan worden. Als echter blijkt dat door deze route andere gebruikers overlast ervaren, of als deze route om een andere reden niet goed inpasbaar blijkt te zijn, is de fitness-route ondergeschikt en vervalt.
.ij,
îi.dfete*
5. horen, voelen en ruiken
J
,4
8}
ŕ‘
6. bos memory
*
7. vogelhuisjes
HOSPER - 2019
59
Legenda
Europese vogelkers
zwarte els
zwarte els pecannoi euro.pi
vogelki
BosiNeQ
Erf (semi-)maatschappelijk centrum
Rijweg asfalt donkergrijs 5-6 meter bestaande situatie
Wilg
wilg
Openbare tuin voor bezoekers
Bos (Carpinus, Quercus, Tilia, Ulmus)
A B'
ziSnte Chtebek' pccannoo'
romerei
įċ-hţė
Gebouw met zadeldak materiaal van duurzaam hout
Toegang tot het comple Voetgangers en fietsen halfverharding
Fietspad bosrand donkergrijs 4 meter breed
Nieuw aan te planten bomen
zwarţi Voetpad bosrand halfverharding 2 meter breed
Sloot met schouwstrook
Kleine boomgaard
A'
voorbeelduitwerking (semi-) maatschappelijk centrum kaart schaal 1:750 doorsnedes schaal 1:250
fËBMäţe
jífÄ
ITT
ì
1ĮŞİ
A (semi) maatschappelijke functie —21---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 30---------------------------------------------------------------------------------------------------------—------------------------------------------------------------------------------------------------------ 30----------------------------------------------------------------------------------bloemrijk gras
60
" I A'
------------------------20-----------------------------
nutstuin
erf
HOSPER - 2019
bos
2.6 (Semi-) maatschappelijk centrum In de toekomst wordt de Grindweg een belangrijke entree voor het Rottemerengebied. Daarom is het wenselijk om reuring te brengen in dit deel van de Bosrand. Waar het Polderpad het Lage Bergse Bos in komt, is ruimte voor een nieuw gebouw met een (semi-)maatschappelijke functie. Bijvoorbeeld scouting, kinderdagopvang/buitenschoolse opvang (buiten spelen en leren), dagbesteding voor oudere leeftijdsgroepen (bosbeheer/houtbewerking) of natuureducatiecentrum. Het is wenselijk om het gebouw tevens een (neven)functie te geven als serviceVinformatiepunt voor het Rottemerengebied, met informatie over de Rottemeren en services zoals fietspomp, waterdrinkpunt, koffie, laarzen-leen-service, etc. Het gebouw staat in de Bosrand, ten zuiden van de Bosweg. De kavel wordt zichtbaar en voelbaar omringd door bos. De kavel is bereikbaar vanaf het fietspad in het verlengde van het Polderpad. De kavel is alleen toegankelijk voor langzaam verkeer en voor hulpdiensten, bevoorrading en invaliden. Parkeren vindt plaats op de nabijgelegen Zwijnenplaats (loopafstand ca. 125 meter). De kavel is 30 x 60 meter en volgt de kavelstructuur. Het hoofdgebouw staat in de noordelijke punt van de kavel en is zichtbaar vanaf de doorgaande langzaam verkeersroutes.
De entree van de kavel ligt in de westelijke punt, zodat er op de kavel een zonnige entreeruimte/ontmoetingsruimte ontstaat waar bezoekers zich welkom voelen.
oriëntatie: - in de bosrand ('rugdekking') - hoofdgebouw zichtbaar vanaf de doorgaande routes - vanaf het erf zicht op de waterpartij
ontsluiting: - bereikbaar vanaf fietspad - zonnige entreeruimte/ontmoetingsruimte
Het hoofdgebouw heeft een footprint van maximaal 250 m2, daarbij is één bijgebouw toegestaan met een footprint van maximaal 75 m2. De bouwhoogte is maximaal één laag met een kap. De gebouwen hebben meerdere voorkanten: minimaal richting de doorgaande langzaam verkeersroutes, de entreeruimte/ ontmoetingsruimte op de kavel en de waterpartij. De gebouwen hebben een vriendelijke uitstraling met hout, glas en groene daken of donkere daken met zonnepanelen. Op het erf is ruimte voor een nutstuin, bijvoorbeeld een moestuin met boomgaard en/of voedselbos.
'.(.ví
representativiteit gebouwen: - hoofdgebouw uitnodigend richting routes, entree en water - bijgebouw uitnodigend richting entreeruimte
.
•ŕi ’řř H . ;
-
«BB
ffiw—
KTH
ãrnimiâi
SĚäÜÌăŭiJiĚÉåM
r\,r
B
ľ
;
B' ------- 10------------------bloemrijk gras
--------5----------—2—------------------------------- 12.5-------------------------------- ~----------------- ----------------------------- 17.5--------------------------- ---------------------------------- 5.5----------------------3.5------- —------------5------------ sloot
gras
(semi) maatschappelijke functie
erf
bloemrijk gras
HOSPER - 2019
sloot
schouwstrook
bos
61
62 HOSPER - 2019
Kwaliteitsimpuls
Lage Bergse Bos
3. Park WW
HOSPER - 2019
63
bestaande bomen nieuwe bomen verwilderen bos
* 'V -
\'
V
L"Ŵ
•* 'A
; ^ M»
m
J
Hl r"
.
**u“«
t*
»
.
b
m
m
’^InT' fl
i
*f
ri
.'V
ĥ#ř ļt* 64
i
HOSPER - 2019
v
I
3.1 Beplanting in het Park Uitgangspunten Park In het Park is het uitgangspunt dat er een transparant beeld ontstaat, met bomen in gras. De bestaande bomen worden zo veel mogelijk gehandhaafd en aangevuld met nieuwe soorten. Het Park bestaat uit drie delen: de parkzone rond de plas, de parkzone tussen de molens en de woonbuurt en de parkzone op de heuvel. Uitgangspunten parkzone rond de plas Het Park rond de plas bestaat uit een in breedte variërende zone tussen Bosrand en plas. De basis wordt gevormd door een zone van bloemrijk grasland met solitaire bomen, waar een voetpad doorheen loopt. Op een aantal plekken verbreedt de parkzone zich en buigt het voetpad van het water af. De tussenliggende zone wordt ingericht als ligweide. Boomgroepen in bloemrijk gras zorgen voor ruimtewerking en maken de ligweides prettige verblijfsplekken.
Uitgangspunten parkzone tussen molens en woonbuurt De zone tussen de beide molenstompen en de woonbuurt bestaan uit bloemrijke entrees (zie vorige hoofdstuk) en royale speelweides langs het water en met een sterke zichtrelatie met de molenstompen. Dit zijn prettige verblijfsplekken, die goed bereikbaar zijn vanuit de woonbuurt. De speelweides zijn gefundeerd, zodat ze stevig en droog genoeg zijn voor intensief gebruik. De molenstompen hebben een historische relatie met elkaar en met de Rotte, deze zichtlijn maakt onderdeel uit van de parkzone. Bij de westelijke molenstomp wordt een opening in de Bosrand gerealiseerd, zodat er een relatie ontstaat met de heuvel en de achterliggende plas. Uitgangspunten parkzone op de heuvel Uitgangspunt voor het park op de heuvel is dat het een eenheid vormt met het park rond de plas en bij de molenstompen. Ruimtelijk is het voorstel dat het hart van de heuvel relatief open is, en de hoeveelheid solitaire bomen en boomgroepen richting de bosranden toeneemt zodat een zachte overgang ontstaat. Vanaf de heuvel is een goed zicht op de plas en de entreezone tussen de oostelijke molenstomp en de woonbuurt.
ĩ
Pąffe p
Lyj bos
bloemrijkgrasland voetpad
bos
voetpad
ligweide
________ Ä.
bloemrijkgrasland
ligweide
principe brede parkzone met ligweide aan de plas
principe smalle parkzone rond de plas
heuvel bos
bloemrijkgrasland
voetpad
bloemrijkgrasland
Lake House
principe parkzone tussen de plas en Lake House
principe parkzone tussen de heuvel en de plas
principe continue buitenrand met bloemrijk gras en gemaaide ligweide langs de plas
voetpad
principe ligweide: ruimtewerking door boomgroepen
principe molenstompen: relatie met elkaar, entrees en heuvel. zonering bloemrijke entree - speelweide - water - molen - heuvel.
HOSPER - 2019
principe heuvel: open hart met bomen langs de randen, zicht op plas, entreezone en molenstomp
65
Acer campcstre
Fruitbomen besraaíki
m. 9
Acei SáCťhjrïnyn» Ĉaţianţa ^atlva Iľorylus avellana
*
JugEanS regia
m 9 m 9 m
MespMus germanka ‘Wesíervetó' Nyssa sytvabca Prunus avwm QMHüî robvr Queícos cocf.inea
*
Sorbui autuparia
m 9
Tjlìa cardala Til ia sïlalyphyllos
Populus bestaand Overige: bomen beslaand
9
UbnuS la«vhi
i* 4 ~ «i
Ŵ?
XI «
*
*
M. W*
--.......
-
*
. ■f.
ì t t
m .i . . j’ ‘ Ä ‘ - - * - .
Ā *
vr . . tv 'ù V
**
c -
â
1 i'» . . . . I
"S I T
T T T ~
- -I F
T » .
»
. » . » « . .
ļhiv'' ‘
**
\ '. *
L
#
*i.ď
I. . ľ*
,-ť" '1 -■’**T»*»»»«B*»*«,**»*i. H
JÉ
4
** f .
» »i
p
-1
Ut
\
'l
*J w
L,T' #1 -P^ (- ' 3‘ X ]K
f
HOSPER - 2019
ii ii
,w-
Ì+ i
t *
i ii
4
.
i i
i f
i'i
«ri ^«aiíā-iüüM
4
t
ui ĩ 1 r. 5
I.. ļ ,'1-
«“II
\
*
A
. »
Y
1 “ * - - 1---------- 1- t'
66
.I'
*
’
i r v. * .v* l U*
s ‘v
4 *
Plantlijst bomen In het Park blijven bestaande gezonde bomen zo veel mogelijk staan. Als dit bomen in een bosperceel betreft, wordt de onderbeplanting verwijderd zodat de boom als solitair (of als onderdeel van een boomgroep) in het gras komt te staan.
Bosrand Cultuurlijk
De bestaande bomen worden aangevuld met nieuwe bomen. De bomen worden zowel enkelstammig als meerstammig toegepast. De stamomtrek van de nieuwe bomen is minimaal 18-20 cm, zodat ze minder kwetsbaar zijn, goed aan kunnen slaan en relatief snel uitgroeien tot grote bomen. De bomen worden zodanig gepositioneerd dat ze voldoende zonlicht doorlaten en de hoeveelheid bladval beperkt blijft voor het bloemrijk gras.
Natuurlijk
Elke ligweide krijgt een eigen hoofdsoort, zodat het beeld van elke ligweide anders is. Deze hoofdsoort wordt aangevuld met een of twee andere soorten, voor de variatie in het beeld en bestendigheid tegen boomziekten. De parkdelen op de heuvel en tussen de molens en de woonbuurt krijgen een gelijke mix van boomsoorten.
Natuurlijk Bosrand
In het Park wordt een onderscheid gemaakt tussen opvallende boomsoorten en boomsoorten die aansluiten op de bosrand. De opvallende boomsoorten bestaan uit bomen die passen in een natuurlijke omgeving (geen 'stedelijke' uitstraling) maar toch een kenmerkend uiterlijk hebben of noten geven. De soorten die aansluiten op de bosrand bestaan uit dezelfde bomen als in de bosrand, maar dan toegepast als solitair waardoor ze een andere uitstraling krijgen.
Cultuurlijk Cultuurlijk
Cultuurlijk
De opvallende boomsoorten worden toegepast in de intensief gebruikte parkdelen: op de heuvel, bij de molens en op de ligweides bij de drie entrees van het Lage Bergse Bos. De boomsoorten die aansluiten op de bosrand worden toegepast in de extensieve parkdelen: de rustige ligweides en de wandelzone rond de plas. Ook worden deze bomen toegepast als overgang tussen de bosrand en de parkheuvel, zodat bos en park op een vanzelfsprekende manier in elkaar overvloeien. Opvallende boomsoorten Acer saccharinum Carya illinoinensis Castanea sativa Castanea sativa 'Doréé de Lion' Corylus avellana Juglans ailantifolia x cinera 'Mitchell Buartnut' Juglans regia Juglans regia 'Lange van Lod' Mespilus germanica 'Westerveld' Nyssa sylvatica Prunus avium Quercus coccinea
zilveresdoorn pecannoot tamme kastanje grootbloemige tamme kastanje gewone hazelaar boterhartnoot walnoot walnoot grootvruchtige mispel zwarte tupeloboom zoete kers scharlaken eik
Boomsoorten in aansluiting op de Bosrand Acer campestre Sorbus aucuparia Quercus robur Tilia cordata Tilia platyphyllos Ulmus laevis
veldesdoorn gewone lijsterbes zomereik winterlinde zomerlinde fladderiep
Bosrand
Bos
ţk;* * r* ľ * ' ī *
-L.T'
Bomen uit het bos
Opvallende
Cultuurlijk
* ' it LJ ' m í . İ l-t f I
verloop bomen uit het bos naar ligweide op heuvel
HOSPER - 2019
67
Opvallende boomsoorten
Acer saccharinum
Juglans regia ■Kan.
Hoogte: 20-30m Breedte: 20-30m
Hoogte: 18-25m Breedte: 12-20m
4 Kroonvorm: rond Kroonstructuur: halfopen
Kroonvorm: afgeplat rond
TT- I
Kroonstructuur: gesloten
Januari
Juli
December
Januari
Carya illinoinensis
December
Mespilus germanica
Hoogte: 20-30m Breedte: 12-23m
Hoogte: 4-6m Breedte: 6-8m
Kroonvorm: rond
Kroonvorm: afgeplat rond Kroonstructuur: gesloten
Kroonstructuur: open
jnzŭ
Januari
Juli
December
Januari
Castanea sativa
Juli
December
Nyssa sylvatica
Hoogte: 25-30m Breedte: 20-25m
Hoogte: 10-12m Breedte: 8-10m
ifīJįS
Kroonvorm: rond
Kroonvorm: breed eirond
Ĺ&. Kroonstructuur: gesloten
Kroonstructuur: halfopen
Januari
December
■įvM
Januari
Corylus avellana
December
Prunus avium
Hoogte: 5-10m Breedte: 4-8m
Hoogte: 15-25m Breedte: 10-15m
Kroonvorm: vaas
Kroonvorm: breed eirond
Kroonstructuur: gesloten
Kroonstructuur: halfopen
Januari
December Januari
Juglans ailantifolia x cinera
Quercus coccinea
Hoogte: 16-25m Breedte: 16-20m Kroonvorm: rond Kroonstructuur: halfopen
Januari
68
Hoogte: 15-20m Breedte: 8-12m
.
R.ŴS
Kroonvorm: piramidaal
'*ŕï\
Kroonstructuur: halfopen
i
Juli
December
Januari
HOSPER - 2019
m
December
Bomen in aansluiting op de Bosrand
Acer campestre
Ulmus laevis
Hoogte: 10-12m Breedte: 7-8m
Hoogte: 15-25m Breedte: 10-20m
Kroonvorm: eirons
Kroonvorm: ovaal
Kroonstructuur: gesloten
Kroonstructuur: halfopen
Januari
Juli
December
Januari
w Juli
December
Quercus robur Hoogte: 25-35m Breedte: 25-35m Kroonvorm: rond Kroonstructuur: halfopen Januari
December
Sorbus aucuparia Hoogte: 8-12m Breedte: 6-8m Kroonvorm: breed eirond Kroonstructuur: halfopen
- 1 Juli
Januari
* m
December
Tilia cordata Hoogte: 20-25m Breedte: 10-15m Kroonvorm: eirond Kroonstructuur: gesloten Januari
December
Tilia platyphylos Hoogte: 25-30m Breedte: 20-25m
47 Kroonvorm: breed eirond Kroonstructuur: gesloten Januari
December
HOSPER - 2019
69
iĠgfilniäíiįļ gemaaid gra-s btaemrjjfc gfas bkiemřijkgříis.4 n btīp ļrt&rĩřfi
jflriïsbiBscctà gr»
L"Ŵ i*
*
tv
Hl r"
**U“«
»
« II
b
m
m
^L.T'
i
ff
n
.'V
ĥ#ř ļt* 70
i
a
HOSPER - 2019
v
I
gras
Plantlijst grassen
teelaarde 6-8 cm
ļįHfHö
In het Park komen twee soorten gras voor: bloemrijk grasland en speelVligweides.
Grauwacke met 20% klei grove brokken 300 mm
vVV-1 Speel- en ligweides De speel- en ligweides bestaan uit regelmatig gemaaid gras. Hiervoor wordt een robuust mengsel met ecologische meerwaarde gekozen. De basis van dit mengsel bestaat uit grassoorten die bestand zijn tegen intensieve betreding: raaigras, roodzwenkgras, veldbeemgras en ruwe smele, zoals Barenbrug B3. Dit basis gras wordt aangevuld met een bloemenmengsel, dat in extensief gemaaid gazon bloemen kan vormen met een meerwaarde voor insecten en voor een fraaie aanblik. Qua beheer mag het mengsel niet vaker dan eens in de drie à vier weken worden gemaaid, het maaisel dient te worden afgevoerd. De verhouding tussen gras en bloemen is 25% - 75%, omdat het gras anders snel de overhand krijgt. Het bloemenmengsel bestaat uit: duizendblad, madeliefje, pinksterbloem, klein streepzaad, gewone reigersbek, gewoon biggenkruid, vertakte leeuwentand, gewone rolklaver, hopklaver, smalle weegbree, gewone brunel, scherpe boterbloem, kruipende boterbloem, veldzuring, schapenzuring, kleine klaver, rode klaver en witte klaver.
zandbed 300 mm
..........į,.....
Speel- en ligweide gras met bloemenmengsel
Principe opbouw gedraineerde gestabiliseerde speelweides
Biodivers B103 Margrietmengsel
principe maaiafstand bloemrijk gras rond boomgroep ligweide
De speelweides bij de molenstompen (tussen de heuvel en het bloemrijke grasland van de entrees) krijgen een gestabiliseerde en gedraineerde ondergrond. De opbouw bestaat uit een zandbed met drainage, een laag Grauwacke (waterdoorlatende gebonden halfverharding) en een dunne laag teelaarde. Hierdoor ontstaat een stevige grasmat waar overheen gereden kan worden en die snel droog is na een regenbui. Bloemrijk gras Bloemrijk gras komt voor in de zone rond de plas (langs de plas en op de ligweides rond de boomgroepen) en tussen de beide molenstompen. De ervaring van de gemeente Lansingerland is dat er in de grond al voldoende graszaden aanwezig zijn, en dat door het toevoegen van puur kruidenzaden een goede balans ontstaat. Maairegime: 2x per jaar (juni/september of juli/oktober). Het bloemrijk gras in het Park onderscheidt zich van het bloemrijk gras bij de entrees in de Bosrand door de samenstelling van het mengsel. In de Bosrand wordt het Biodivers B104 Walstro-Wilde peenmengsel toegepast. In het Park Biodivers B103 Margrietenmengsel II, aangevuld met soorten voor de honingbij en wilde bijen.
Samenstelling hooilandmengsel: Beemdkroon, Bitterkruid, Cichorei, Gele morgenster, Geoorde zuring, Gewone rolklaver, Gewoon duizendblad, Gewoon reukgras, Gewoon struisgras, Glad walstro, Glanshaver, Goudhaver, Groot streepzaad, Grote bevernel, Grote ratelaar, Hopklaver, Karwijvarkenskervel, Kleine klaver, Kleine leeuwentand, Knolboterbloem, Knoopkruid, Kraailook, Margriet, Muskuskaasjeskruid, Oosterse morgenster, Pastinaak, Rode klaver, Roodzwenkgras, Ruige weegbree, Scherpe boterbloem, Smalle weegbree, Veldlathyrus, Vogelwikke, Wilde peen, Zachte dravik (basis B103 Margrietmengsel), aangevuld met Avondkoekoeksbloem, Barbarakruid, Boerenwormkruid, Beemdlangbloem, Bleke klaproos, Dagkoekoeksbloem, Echte guldenroede, Esparcette, Fluitenkruid, Gewone hoornbloem, Kamgras, Veldgerst, Luzerne, Kruipende boterbloem, Madelief, Middelste teunisbloem, Paardenbloem, Vlasbekje, Wilde reseda, Wilde cichorei, Wilde klaproos, Zwarte toorts en veel Wilde korenbloem voor in het eerste jaar. --------4.00------- -
Tussen het pad rond de plas en de waterlijn wordt aan bovenstaand mengsel een aantal natte soorten toegevoegd: Scherpe boterbloem, Heelblaadjes, Echte koekoeksbloem, Gevleugeld hertshooi, Kattenstaart, Moerasrolklaver en Wilde betram.
--------4.00------- -
Aan weerszijden van het pad wordt een zone van 1 meter regelmatig gemaaid, om te voorkomen dat het bloemrijk grasland over het pad gaat hangen en de doorgang belemmert. Op de ligweides wordt rond de boomgroepen eveneens bloemrijk gras toegepast. Dit zorgt voor een prettige ruimtewerking, fraaie aanblik en eenvoudiger beheer (minder maaien rond de boomstammen). De vorm en afmeting van het bloemrijk gras wordt bepaald door de bomen: bij het maaien van de speel- en ligweides wordt er ongeveer 4 meter afstand tot de bomen aangehouden. Deze zone wordt ingezaaid met bovengenoemd kruidenmengsel.
bloemrijk gras
regelmatig gemaaid gras weerzijden voetpad
bloemrijkgras + natte soorten
oevervegetatie
principe pad door bloemrijk gras met overgang naar oevervegetatie
HOSPER - 2019
71
Legenda
Ligweide Reeënpad
mm
O
iriinds
populier populier
Bestaande brug
Gazon/ligweide
Notaris ligstoel
Nieuw aan te planten bomen
Zitbank Rough&Ready 6
Bestaande bomen
zwarte ti zwarte ti scharli
populier
paardenkastanje scharlak
zwarte ţupelot
Ligweide Reeënpad schaal 1:750 doorsnedes 1:250
KŞįļŚTS
mm voetpad asfalt kleur betongranulaat
-čälàssSā
mm .Tĩi-! 'irTľļ'ü
A
72
bos eilandenrijk
—15.25-----
-5.50—
---------19.00----------
-11.30-
—2.00 —
22.00
Bergse plas
ligweide
bloemrijkgrasland solitaire bomen
ligweide
voetpad park route
bloemrijkgrasland
HOSPER - 2019
mm
tľ'y '
'MmmM A'
Legenda
Ligweide Egelpad
p
fladderiep
Voetpad parkroute 2 meter breed asfalt met slijtlaag
Bos (Carpinus, Quercus, Tilia, Ulmus)
Voetpad 1,5 meter halfverharding
Vooroever
Bloemrijkgrasland
Aanlegsteiger
Gazon/ligweide
Nieuw aan te planten bomen
Notaris ligstoel
Bestaande bomen
zomereik omereik
adder
populier
Zitbank Rough&Ready 6
fladderiep
populier
veldes
"9,
-5.00bos
bloemrijk gras
berm
berm -2.00-
\
\
\
'
A'
voetpad asfalt kleur betongranulaat
1.00
eik
Ligweide Egelpad schaal 1:750 doorsnedes schaal 1:250
1.00 -2.00
-5.00-
voetpad bloemrijk gras park route
oevervegetatie
water A'
A
ļggşfgļF
Si
mm mm» MiO'* żj
voetpad asfalt kleur betongranulaat
voetpad halfverharding betongranulaat
mm
'ŴlMpŴlž ----------------------- 9.00---------------- ------ —2.00—----------6.00--------------~------------------------------------------15.00----------------------------------------- —---------------------------------- 13.00-----------------------bos
bloemrijkgrasland
voetpad park route
gazon/ligweide
bloemrijkgrasland
-------3.60------ - 1.50 ----------------------- 8.80---------------------- -
gazon/ligweide B'
HOSPER - 2019
C
bos
bloemrijkgras
bloemrijkgras
bos
C'
73
Legenda
O
mm
Ligweide Heuvel
lijsterbť
.veldesdoorr
A'
Bloemrijkgrasland
Nieuw aan te planten bomen
Gazon/ligweide
Bestaande bomen
Zitbank Rough&Ready 6
Picknickbank Rough&Ready
veldesdoorr
zomereik
veldeSdoorr Idesd^orr
lijsterbes
veldesaoorn lijsterbes jispeT
veldesdoom
zomereik
ïerlinde
Ligweide Heuvel schaal 1:750 doorsnedes 1:250
zomerlinde,
voetpad halfverharding betongranulaat
fietspad asfalt donkergrijs
Ü1Ź1 -2.00-
voetpad asfalt kleur betongranulaat
2.00 —4.00 — 2.00 fietspad 2.00
pA voetpad
74
voetpad parkroute voetpad
ligweide
voetpad
ligweide
HOSPER - 2019
A
Ligweide Eilandenrijk
Ligweide Grindweg
populii
__ 1
parkroute zwarteJupeloboom
zoete kers
scharlaken eik zoete ker zoete kers scharlak
scharlakenei
ruwe be
zwarte tupelj scharlak»
zoete
ïte kers
haze
te kers
Legenda
Legenda Voetpad parkroute 2 meter breed asfalt met slijtlaag
Voetpad 1,5 meter halfverharding
Voetpad parkroute 2 meter breed
Bos (Carpinus, Quercus, Tilia, Ulmus)
I------ P'
Vooroever f.
*
-
Bos (Alnus, Betula, Salix)
me' "
Voetpad eilandenroute 2 meter
Vooroever
halfverharding
'ëk m W
Ligweide Grindweg schaal 1:750 doorsnedes schaal 1:250
Bloemrijkgrasland
Aanlegsteiger
Bloemrijkgrasland
Aanlegsteiger
Gazon/ligweide
Nieuw aan te planten bomen
Gazon/ligweide
Vlonderbrug voor voetgangers
Notaris ligstoel
Bestaande bomen
Notaris ligstoel
Nieuw aan te planten bomen
\
EB»
Zitbank Rough&Ready 6
Ligweide Eilandenrijk schaal 1:750 doorsnedes schaal 1:250
HOSPER - 2019
Bestaande bomen
75
noot
Legenda Voetpad parkroute asfalt afstrooilaag 2 meter breed
Hangmatschommel
Voetpad halfverharding 2 meter breed
Ligstoelen Notaris watercipres
fruitboom' Brug voor bevoorrading 4 meter breed
Picknickbank bestaand
. scha
îchte ber