(I20.23371) 2020-def-ontwerp-lage-bergse-bos
Tekst van het document
Lage Bergse Bos Definitief Ontwerp Kwaliteitsimpuls
HOSPER, 12 december 2019
Inhoudsopgave Inleiding
3
1. Visie
5
1.1 1.2 1.3 1.4 1.5 1.6 1.7 1.8
Aanleiding kwaliteitsimpuls Doel kwaliteitsimpuls Toekomstbeeld van het Lage Bergse Bos Visie Recreatief programma Duurzaamheid, klimaatadaptatie en ecologie Definitief ontwerp Bouwstenen
2. Bosrand 2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 2.6
17 Beplanting in de Bosrand Infrastructuur in de Bosrand Parkeerplaatsen in de Bosrand Meubilair in de Bosrand Themaroute in de Bosrand (Semi-) maatschappelijk centrum
3 Park 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5
Beplanting in het Park Water en oevers in het Park Infrastructuur in het Park Meubilair in het Park Functie in de oostelijke molenstomp
64 80 84 88 96
99 Beplanting in het Eilandenrijk Water en oevers in het Eilandenrijk Infrastructuur in het Eilandenrijk Meubilair in het Eilandenrijk Themaroute in het Eilandenrijk
100 108 110 114 120
5 Fasering
125
Bijlagen
129
B1 B2 B3
Colofon
2
18 32 38 48 58 60
63
4 Eilandenrijk 4.1 4.2 4.3 4.4 4.5
6 6 6 7 8 9 10 12
Voorbeelduitwerkingen objecten themaroutes Doorlopen proces Issuelijst
130 138 140
144
HOSPER - 2019
Inleiding Het Recreatieschap Rottemeren heeft HOSPER gevraagd om een visie en een ontwerp op te stellen voor het realiseren van een kwaliteitsimpuls voor het Lage Bergse Bos: een gewaardeerd maar gedateerd recreatiegebied tussen Bergschenhoek en de Rotterdamse wijk Hillegersberg. De visie is opgeleverd in oktober 2018. De visie is ruimtelijk uitgewerkt in een maatvast ontwerp: het Voorlopig Ontwerp. Dit Voorlopig Ontwerp is uitgewerkt in voorliggend Definitief Ontwerp. Daar waar het Definitief Ontwerp afwijkt van het Voorlopig Ontwerp, geldt hetgeen in het Defnitief Ontwerp staat. Voorliggend Definitief Ontwerp wordt gebruikt als basis voor de technische uitwerking en realisatie, zodat het Lage Bergse Bos nóg mooier en aantrekkelijker wordt. Parallel aan de kwaliteitsimpuls is het Recreatieschap voor het gehele Rottemerengebied een traject gestart, waarbij vier partijen (het Recreatieschap, gemeente Rotterdam, gemeente Lansingerland en gemeente Zuidplas) de kaders van het beleid hebben vastgesteld. Op basis van gelijktijdig vast te stellen ambities en speerpunten is een visie voor het gehele gebied ontwikkeld. In deze visie is het Lage Bergse Bos een van de ‘polderkamers’, met een eigen onderscheidend karakter en recreatieve clusters.
Lage Bergse Bos Voorlopig Ontwerp Kwaliteitsimpuls
Kwaliteitsimpuls Lage Bergse Bos Visie en schetsontwerp
16 oktober 2018
Visie en schetsontwerp, oktober 2018
27 maart 2019
Voorlopig Ontwerp, maart 2019
In april 2019 is een Kaderdocument vastgesteld en in september 2019 is gestart met het vervolg: een Ontwikkelplan. Dit is vergelijkbaar met een beeldkwaliteitplan en loopt tegelijkertijd met het opstellen van het Definitief Ontwerp voor de kwaliteitsimpuls. Om te zorgen dat het ontwerp voor het Lage Bergse Bos past binnen de vast te stellen kaders en het Ontwikkelplan, vindt regelmatig afstemming plaats. Bergschenhoek
De materiaalkeuze in het Lage Bergse Bos is gebaseerd op het versterken van de bestaande kwaliteiten, op de standaarden die het Recreatieschap hanteert voor de Rottemeren en op de keuzes die in het Ontwikkelplan zijn/worden gemaakt. Als na afronding van het Definitief Ontwerp van de Kwaliteitsimpuls blijkt dat er vanuit de samenhang binnen de Rottemeren (het Ontwikkelplan) andere materialen en/of detailleringen gewenst zijn, dan wordt het ontwerp van het Lage Bergse Bos hierop aangepast. Dit geldt met name voor de stijlkenmerken (bruggen en banken), bewegwijzering en de fietsroute ‘tweede rondje Rottemeren’. Elementen die uniek zijn voor het Lage Bergse Bos (zoals de themaroutes) vallen buiten de standaarden voor de Rottemeren en kunnen een eigen uitstraling krijgen.
Hoge Bergse Bos
Lage Bergse Bos
Voorliggend Definitief Ontwerp is tot stand gekomen door samenwerking met en input van diverse partijen en belanghebbenden: de deelnemende gemeenten van het Recreatieschap (Lansingerland, Rotterdam en Zuidplas), Staatsbosbeheer, Waterschap HHSK en consortium De Groene Boog, dat namens Rijkswaterstaat de verlengde A16 realiseert. Daarnaast zijn stakeholders bijeenkomsten georganiseerd waar gesproken is met ondernemers, omwonenden en belangengroepen. Een beschrijving van het planproces en de daaruit voortgekomen input vindt u respectievelijk in Bijlage 1 en Bijlage 2.
Rotte
Rotterdam
Haarlem, december 2019
Positie Lage Bergse Bos
Kader: landschapspark met Rotte en polders als dragers
HOSPER - 2019
3
4 HOSPER - 2019
Kwaliteitsimpuls
Lage Bergse Bos
1 Visie In dit hoofdstuk wordt een samenvatting gegeven van het visiedocument ‘Kwaliteitsimpuls Lage Bergse Bos - visie en schetsontwerp’, HOSPER, 16 oktober 2018. Het Voorlopig Ontwerp Kwaliteitsimpuls (27 maart 2019) en voorliggend Definitief Ontwerp zijn uitwerkingen van deze visie.
HOSPER - 2019
5
1.1 Aanleiding kwaliteitsimpuls
1.3 Toekomstbeeld van het Lage Bergse Bos
Het Lage Bergse Bos is een geliefd recreatiegebied, dat sinds de aanleg in de jaren ‘70 amper is veranderd. De maatschappij is door de jaren heen echter wel veranderd, en daarmee ook het gebruik van het Lage Bergse Bos en de eisen die aan het gebied worden gesteld. Zo is de verkeersdruk toegenomen, zijn er nieuwe vormen van recreatie ontstaan en zijn er andere verdwenen, waardoor vraag en aanbod van voorzieningen niet meer altijd op elkaar aansluiten. Het Lage Bergse Bos oogt op een aantal plekken gedateerd, speelt onvoldoende in op de behoefes van omwonenden (Rotterdam, Lansingerland en Zuidplas) en het veranderde gebruik en sluit niet goed genoeg aan op de omgeving.
In Lansingerland, aan de noordrand van Rotterdam, ligt een bos van 160 hectare. Met een grote diversiteit aan bomen en struiken is het in alle seizoenen mooi. In het hart van het bos zijn bijna geen auto’s meer hoorbaar. Bovendien zorgen de bomen en de waterpartij voor frisse lucht en verkoeling voor de stedeling.
Binnen het Recreatieschap bestaat al geruime tijd de behoefte aan een kwaliteitsimpuls voor het Lage Bergse Bos. Het was echter lang onduidelijk waar het tracé van de verlengde A16 exact gepositioneerd zou worden. In afwachting van besluitvorming hieromtrent is de laatste jaren weinig geïnvesteerd in het gebied. Met het definitief vaststellen van het tracé en het selecteren van een aannemer door Rijkswaterstaat, is het moment gekomen om de kwaliteitsimpuls in gang te zetten. De realisatie van Rijksweg A16 door het Lage Bergse Bos heeft grote gevolgen: de A16 komt in een halfverdiepte tunnelbak, overdekt door een langgerekte heuvel. Voor de realisatie van deze tunnelbak wordt een deel van het bos gekapt. Het zal enige tijd duren voordat het bosgevoel daar is hersteld. Daarnaast hebben de essentaksterfte en het planmatig bosbeheer grote invloed op het Lage Bergse Bos. Er moeten veel essen worden gekapt en er zullen ook andere grote bomen verdwijnen omdat ze aan het einde van hun levensduur zijn gekomen en daardoor onveilig worden (met name populieren).
1.2 Doel kwaliteitsimpuls
Bovenal is het Lage Bergse Bos een prettige plek om te zijn, voor mensen met diverse culturele achtergronden. Uiteenlopende bezoekers gaan naar het Lage Bergse Bos voor een bosbeleving die uniek is in de omgeving. Voor het dagelijkse ommetje of work-out, of als onderdeel van een langer bezoek. Op mooie dagen wordt er veelvuldig gewandeld, gespeeld, gepicknickt en gebarbecued. Er liggen drie aantrekkelijke wandelroutes: het Eilandenrijk met kleine paadjes en vlonders, een fraaie boswandeling door de Bosrand, en een vlakke wandelroute rond de waterpartij in het Park. De Parkheuvel (boven de tunnelbak van de A16) vormt een aantrekkelijk nieuw element in het gebied. Vanaf de tribune is een mooi uitzicht op het bos en plas. Met een picknickkleed is het prettig om op de heuvel de eerste én de laatste zonnestralen te pakken. Daarnaast biedt de heuvel volop aanleiding om te spelen: rollen, klauteren en sleeën. Aan de voet van de heuvel liggen twee molenstompen; deze krijgen weer een zichtrelatie met de Rotte. Ook als fietser is het Lage Bergse Bos van alle kanten te benaderen. De regionale route die de Rotte en de Schie met elkaar verbindt voert over de heuvel en biedt fraaie zichten op bos en waterpartij. Ook het Polderpad voert door het Lage Bergse Bos. Vanaf de fietsroutes door de Bosrand is het unieke boskarakter maximaal te ervaren.
Vanaf de fietsroutes is het aantrekkelijk om vaart te minderen en neer te strijken op het terras van een van de horecagelegenheden. In de toekomst is het Lage Bergse Bos een van de groene parels aan de Rotte.
Het doel van de kwaliteitsimpuls is tweeledig. Ten eerste moet het Lage Bergse Bos door de kwaliteitsimpuls een hoogwaardige uitstraling krijgen, met een spanningsboog in beleving. De landschappelijke kwaliteiten en het boskarakter moeten worden gekoesterd en versterkt. Hierdoor ontstaan verschillende deelgebieden, ieder met een sterk eigen karakter en een divers recreatief gebruik, dat flexibel kan inspelen op de toekomst. Ten tweede moet in de kwaliteitsimpuls een passend recreatief programma ontwikkeld worden, dat aansluit op de beoogde doelgroepen en op de (potentiële) vraag, zoals beschreven in het rapport ‘Recreatief programma voor het Lage Bergse Bos’ (LAgroup, 28 september 2018). Dit programma sluit aan op de ruimtelijke kwaliteitsimpuls en levert een positieve bijdrage aan gebruik, beleving, identiteit en waardering van het Lage Bergse Bos.
6
HOSPER - 2019
1.4 Visie 1.4.1 Eigen identiteit binnen Rottemeren Het Lage Bergse Bos maakt deel uit van het Rottemerengebied. Binnen het Rottemerengebied heeft het een eigen identiteit. In de regio is het Lage Bergse Bos uniek door de aanwezigheid van het bos. Er zijn veel polders, wateren en recreatiegebieden in de omgeving, maar weinig echte bossen. Dat geeft het Lage Bergse Bos een unieke aantrekkingskracht.
1.4.2 Ontspannen kern vergroten Het centrale deel van het Lage Bergse bos wordt hoog gewaardeerd door de bezoekers. Er is een sterke natuurbeleving door het overal aanwezige bos én door het waterrijke eiland met de daar aanwezige runderen. De waterpartij zorgt voor een parksfeer, mede door parkoevers en recreatieve voorzieningen zoals de speelvallei. De molenstompen vormen bijzondere elementen in het gebied. Doordat er in de onstpannen kern geen auto’s komen, is dit gebied rustiger dan de functionele rand van het Lage Bergse Bos. Het is mogelijk om hier te dwalen en te ontspannen, en het voelt ver van de drukte van de stad. De rand van het Lage Bergse Bos is functioneel ingericht. Er liggen driedubbele rijlopers voor auto’s en fietsers en er zijn veel parkeerplaatsen. Ontspannen wandelen en dwalen is hier niet goed mogelijk. Bovendien voelt de functionele rand als het einde van het bos, terwijl het bos aan de andere kant van de verkeerszone op veel plaatsen gewoon doorloopt. Tot slot is het Lage Bergse Bos op een flink aantal plekken vlak in sfeer en gebruik; het karakter zit vaak tussen bos, park en recreatiegebied in. Hierdoor ontbreekt een spanningsboog in de beleving. De visie voor het Lage Bergse Bos bestaat uit het vergroten van de onstpannen kern. Hierdoor worden de kwaliteiten van het Lage Bergse Bos versterkt en biedt het gebied meer ontspanning voor bezoekers.
Niet alleen de doelgroep die het Lage Bergse Bos in de huidige situatie al goed weet te vinden, maar ook voor de leefstijlen die in de huidige situatie in het Lage Bergse Bos relatief weinig wordt bediend. Om de ontspannen kern te vergroten, wordt de functionele rand geminimaliseerd. De ontsluitingsroute wordt beter ingepast in het bos en er zijn aleen parkeerplaatsen waar deze daadwerkelijk nodig zijn: bij de entrees en de horeca. Daarnaast vindt onderzoek plaats naar het beperken van het doorgaand verkeer op de Rottebandreef/ Bergsebosdreef. De kwaliteitsimpuls heeft, naast een ruimtelijk, ook een recreatief aspect. Een advies hieromtrent wordt beschreven in het rapport ‘Recreatief programma voor het Lage Bergse Bos’, LAgroup, september 2018. Dit advies is verwerkt in het visiedocument, dat de basis heeft gevormd voor het Voorlopig en Definitief Ontwerp. Op hoofdlijnen is het belangrijk om in het Lage Bergse Bos doelgroepen aan te trekken die het gebied nog relatief weinig weten te vinden. Daarvoor zijn functies nodig die uitnodigen tot actief buiten zijn, ontspanning en inspiratie en die creatief en stijlvol zijn. In het Lage Bergse Bos is het uitgangspunt dat de nieuwe functies moeten passen bij de schaal en het karakter van het landschap, en dat deze een ‘cultuurlijke uitstraling’ krijgen als aanvulling op de overal aanwezige natuur.
Een samenvatting van het rapport en de manier waarop dit in het Lage Bergse Bos een plek heeft gekregen, is te vinden in hoofdstuk 1.5.
1.4.3 Drie karakters voor het Lage Bergse Bos Binnen het Lage Bergse Bos zijn drie karakters te onderscheiden: de Bosrand, het Eilandenrijk en het Park. Deze karakters worden versterkt en uitgebreid. De Bosrand bestaat uit een robuust bos, dat het hele gebied omarmt. Hier worden functionele onderdelen zoals parkeerplaatsen en ontsluiting ingepast, bij de entrees wordt een relatie met de omgeving gezocht. Het Eilandenrijk ligt centraal in het gebied en heeft een sterk natuurlijk karakter, gebaseerd op het waterrijke bos (afgewisseld met hogere drogere delen). Het Park krijgt een cultuurlijk uiterlijk en strekt zich uit van de woonbuurt tot de oevers van de waterpartij, inclusief de heuvel over de A16. In het park liggen verschillende recreatieve functies en herkenningspunten zoals horeca, molenstompen en speelvallei. Bosrand De Bosrand omarmt het centrale deel van het Lage Bergse Bos en loopt door over de heuvel van de A16 en tot in het Hoekse Park. In de Bosrand zullen in verband met de essentaksterfte, planmatig bosbeheer en realisatie van de A16 veel bomen worden gekapt. Door nieuwe aanplant van bomen met onderbeplanting krijgt het bos weer een overwegend gesloten karakter. Bij de entrees en bij de functies zal de bosrand zich meer openen. Door deze afwisseling ontstaat een aantrekkelijk beeld.
De bosrand bevat alle entrees van het Lage Bergse Bos en de grootste verkeersstromen van auto’s, fietsers, wandelaars en ruiters. Het aantal parkeerplaatsen wordt beperkt tot drie: bij elke entree één. Eilandenrijk Door het graven van een waterverbinding verandert de landtong waar het familierestaurant op staat in een eiland. Hierdoor komen water en parkheuvel dichter bij elkaar te liggen en komt er meer ruimte voor een natuurlijke sfeer in het Eilandenrijk. Het noordelijke deel van het bestaande eiland wordt vergraven zodat meerdere kleine eilandjes ontstaan, als vervanging van de geliefde eilandjes die door de komst van de A16 zullen verdwijnen. Het eiland wordt niet langer ontwaterd, maar sluit aan op het water van de plas. Deze vernatting (10 cm) zorgt voor een transformatieproces van de vegetatie op de laagste delen van het eiland naar een meer vochtminnende vegetatie. Hierdoor wordt de ecologische diversiteit vergroot. Park Rond de waterpartij en tussen het water en de woonbuurt (over de heuvel) komt een parkkarakter. Het park krijgt een meer gecultiveerd uiterlijk en biedt plek aan vele recreatieve functies zoals horeca, speelvallei, parkweides voor buitensporten, samenzijn en barbecueën. Een deel van de harde oevers krijgt natuurlijke vooroevers met oever- en waterplanten.
Hierdoor ontstaat een aantrekkelijke afwisseling van gemaaid gras waar de bezoeker bij het water kan komen, en natuurlijke oevers. Samenhang De drie deelgebieden hebben een sterke samenhang door drie basisprincipes. Ten eerste de positionering ‘in elkaar’: om bij het eilandenrijk te komen worden de Bosrand en het Park gepasseerd. De deelgebieden zijn met elkaar verbonden door paden en zichtlijnen naar binnen én naar buiten. Een accentkleur versterkt de herkenning en samenhang tussen de deelgebieden en draagt bij aan de aantrekkingskracht voor de doelgroepen die het gebied nog relatief weinig weten te vinden. Als accentkleur wordt gekozen voor geel (RAL 1023), omdat dit een vrolijke uitstraling heeft, goed opvalt in het groen en niet te licht is voor beheer. Bosrand
Eilandenrijk
+
+
Park positie ‘in elkaar’
Concept ontspannen kern vergroten
concept drie karakters
HOSPER - 2019
paden en zichtlijnen
kleuraccent
samenhang
7
1.5 Recreatief programma Uitgangspunten recreatief programma Voor het recreatief programma wordt de BSR leefstijlen methodiek met kleuren gehanteerd. Volgens het Ambitiedocument Lage Bergse Bos van het Recreatieschap Rottemeren worden in het Lage Bergse Bos de leefstijlen ‘stijlvol en luxe blauw’, ‘creatief en inspirerend rood’ en ‘ondernemend paars’ relatief weinig bediend. Hieruit wordt geconcludeerd dat er in het Lage Bergse Bos voorzieningen moeten komen die juist deze doelgroepen/leefstijlen aanspreken/bedienen. Tegelijkertijd weet de leefstijl ‘uitbundig geel’ het Lage Bergse Bos al goed te vinden. Deze doelgroep -en de bijbehorende voorzieningen- moeten dan ook gekoesterd worden. Het bestaande karakter van het Lage Bergse Bos, met ‘echt bos’, wordt hoog gewaardeerd. Deze identiteit vormt de basis voor de kwaliteitsimpuls: de kwaliteitsimpuls is gebaseerd op het behouden en versterken van de ruimtelijke kwaliteit. Hiervoor is een robuust bos essentieel. In de toekomst zal de bevolking groeien, daarmee zal de stedelijke druk toenemen. Dit resulteert in een toenemende vraag in recreatiegebieden, om ruimte beschikbaar te stellen voor activiteiten en voorzieningen.
Het recreatief programma in het Lage Bergse Bos is gericht op het bieden van voorzieningen voor de beoogde leefstijlen, daarbij is het uitgangspunt dat het recreatieve programma binnen de landschappelijke draagkracht van het gebied moet passen. Dat betekent dat er keuzes gemaakt moeten worden: niet alles kan een plek krijgen in het Lage Bergse Bos. Het behouden van de landschappelijke kwaliteiten en de identiteit van het Lage Bergse Bos is leidend, het recreatieve programma moet daarop aansluiten en mag geen afbreuk doen aan het karakter. Op basis van bestaande onderzoeken zijn voorstellen gedaan voor programmatische functies, die zowel landschappelijk als qua doelgroepen passen bij de kwaliteitsimpuls voor het Lage Bergse Bos. Voor een uitgebreide beschrijving van de functies en een onderbouwing van de behoefte wordt verwezen naar het rapport ‘Recreatief programma voor het Lage Bergse Bos’ (LAgroup, 28 september 2018), dat ten behoeve van de kwaliteitsimpuls is opgesteld. Een samenvatting van het rapport vindt u in deze paragraaf.
Ontwikkelstrategie recreatieve invulling Lage Bergse Bos De volgende aspecten zijn leidend bij de voorstellen voor de recreatieve invulling. 1. Koesteren van bestaande functies, toevoegen van nieuwe met meerwaarde en aantrekkingskracht op blauwe, paarse en rode leefstijlen. Het Lage Bergse Bos beschikt al over horeca en over recreatieve functies die zorgen voor reuring en een loop in het gebied: functies die goed aansluiten bij de belangrijke doelgroep ‘uitbundig geel’ (waardeert wandelen met horecabezoek, de aanwezigheid van grote grazers en kleinschalige cultuurlandschappen). Voor geen van de bestaande functies zijn redenen om ze niet te continueren. De nieuw toe te voegen functies moeten zorgen voor het versterken van de aantrekkingskracht op de blauwe, de paarse en rode leefstijlgroep. 2. Duidelijke differentiatie ten opzichte van andere gebieden Rottemeren met identiteit romantisch, bos, rustig en natuurlijk. De functies en sferen in het Lage Bergse Bos moeten zich duidelijk differentiëren van met name het Hoge Bergse Bos. Dit betekent geen adventure, maar plekken en functies voor rust, sportiviteit, ontspanning, inspiratie (rode leefstijl), lifestyle en luxe (blauwe leefstijl), actief buiten zijn en sportiviteit (paarse leefstijl). Ook cultuur speelt een (ondersteunende) rol. De identiteit wordt omschreven als romantisch, bos, rustig en natuurlijk.
Alle nieuwe voorzieningen passen qua schaal en uitstraling bij het karakter van het deelgebied waar het in ligt. 3. Behouden en uitvergroten van het natuurlijk en rustig karakter op het eiland en in het noordelijke deel. Met de verplaatsing van de manege en het nieuwe Lake House ontstaan er twee nieuwe ‘points of interest’ in de noordelijke helft van het gebied. Voor de toevoeging van overige recreatieve functies wordt met name ingezet op het zuidelijke deel van het Lage Bergse Bos. Voor zowel het eiland als het noordelijke helft van het gebied geldt dat juist de rust, de besloten bossen en de organisch gevormde waterpartijen een belangrijke kwaliteit vormen. De impulsen voor het eiland en de noordelijke helft zullen met name landschappelijk van aard zijn, met als doel het gebied optisch aantrekkelijker en spannender te maken. 4. Nieuwe functies met eigen aantrekkingskracht in het zuidelijke deel. Met het verplaatsen van de manege ontstaat ruimte voor nieuwe functies aan de zuid(westelijke) flank. Voor toe te voegen functies geldt de gehele zuidzijde als het meest kansrijk. De locaties hier zijn het beste ontsloten voor auto’s, fietsers en 8
voetgangers. Daarnaast is de afstand tot de omliggende wijken aan de zuidzijde gunstiger, wat maakt dat de functies meer ‘traffic’ kunnen verwachten. Indien goed uitgevoerd, kunnen functies aan de zuidzijde ook fungeren als scharnierpunt ten opzichte van Hillegersberg, de andere wijken, Ommoord en verder. 5. Te verwachten stijging bezoekersaantal Lage Bergse Bos maakt toevoeging nieuwe functies mogelijk. Het bezoekaantal van het Lage Bergse Bos (800.000 in meetjaar 2014) zal naar verwachting toenemen na afronding van de kwaliteitsimpuls. Dit als gevolg van de komende bevolkingsgroei in Rotterdam en Lansingerland, de autonome aantrekkingskracht van de nieuwe functies en de sterkere inzet op marketing van het gehele Rottemerengebied als recreatieve bestemming. Deze factoren vormen belangrijke bijdragen aan de financiële levensvatbaarheid van bestaande en nieuwe functies in het gebied. 6. Richtlijnen bij programmatische invulling. Bij de programmatische invulling is gezocht naar functies die zichzelf kunnen bedruipen (al dan niet in combinatie met aanvullende bijdragen van fondsen/subsidiënten). Het leveren van een positieve financiële bijdrage aan de gebiedsexploitatie is nice to have, maar niet leidend.
Het toevoegen van functies die aanzienlijke delen van het gebied alleen tegen betaling bereikbaar maken wordt als niet gewenst beoordeeld: dit heeft een te grote negatieve impact op de routing en op het openbare karakter van het gebied. De nieuwe conceptuele invulling zorgt voor meer recreatieve functies die het Lage Bergse Bos ook aantrekkelijk maken op momenten dat het weer minder goed is. Zo ontstaat een seizoensverlengend effect voor recreatie in het gebied. De functies richten zich primair op bewoners (en organisaties) uit de omliggende stadsdelen/gemeentelijke kernen en secundair op inwoners vanuit de wijdere omgeving. Dit wil niet zeggen dat bezoekers van verder ook niet de weg naar de functies zullen vinden. Functies met een bovenregionale aantrekkingskracht (bijvoorbeeld de gehele Metropoolregio Rotterdam Den Haag) laten zich lastig tot niet inpassen in het gebied. Dergelijke recreatieve functies genereren veel traffic, vragen vaak veel (bebouwde) ruimte en maken dat delen van het gebied niet meer openbaar toegankelijk zijn. In de programmatische invulling is aanvullend aandacht voor maatschappelijke functies die zich richten op het bedienen van specifieke doelgroepen, met daarbij een nadruk op peuters en kinderen. Deze functies zijn toegevoegd om de maatschappelijke toegevoegde waarde van het Lage Bergse Bos te vergroten.
Voorstel recreatieve functies De uitgangspunten zijn vertaald naar gewenste functies in het Lage Bergse Bos, deze zijn in het ontwerp van de Kwaliteitsimpuls verwerkt. De bestaande voorzieningen in het Lage Bergse Bos worden gehandhaafd: beide horeca-gelegenheden, manege, kynologenclub en het hondenstrand. De speelvallei wordt uitgebreid en de modelautobaan wordt ruimtelijk beter ingepast. De jeux-de-boules baan krijgt een nieuwe plek. Tussen de nieuwe eilanden aan de noordzijde van het bestaande eiland komt een doorvaarbare route en aanlegplaatsen voor kano’s en fluisterboten. Het water is niet geschikt als zwemwater. Het landschap van het Lage Bergse Bos is uitermate geschikt voor informele vormen van recreatie. Er komen voldoende speel- en ligweides voor multifunctioneel gebruik: sporten, ontspannen, picknicken en barbecuen. De heuvel zorgt voor uitzicht en is een speelaanleiding (klauteren, rollen, sleeën). Diverse fietsruiter- en wandelroutes zorgen ervoor dat het gebied goed beleefd kan worden. Skaters kunnen gebruik maken van de fietspaden. Daarnaast is het in het hele gebied mogelijk om van de gebaande paden af te gaan om in de natuur te spelen en deze te ontdekken: hutten bouwen, een boomstam over een sloot leggen, slootjespringen, insecten vangen, vogels spotten, etc. In de visie wordt voorgesteld om de beide molenstompen te gebruiken voor een recreatieve functie.
De oostelijke molenstomp is een markante plek langs de entree, een potentiële plek voor ontmoeting, en kan op korte termijn ontwikkeld worden. De functie die in deze molenstomp komt, moet bijdragen aan de levendigheid, herkenbaarheid en dynamiek van het Lage Bergse Bos. Een functie zoals een stadswijngaard of voedselbos met proeverij speelt in op de trend dat er steeds meer behoefte is aan authenticiteit en kleinschaligheid, face-to-face ontmoetingen, ambachten/micro-productie en aandacht voor duurzaamheid. De landschappelijke kwaliteiten en voorzieningen voor kinderen zijn een goede basis voor het toevoegen van andere, meer (semi-)maatschappelijke functies in het gebied. Bijvoorbeeld scouting, kinderdagopvang/
HOSPER - 2019
buitenschoolse opvang (buiten spelen en leren), dagbesteding voor oudere leeftijdsgroepen (bosbeheer/ houtbewerking), kleinschalige kindergroepsaccomodatie (vakantie voor kinderen die thuis niet die mogelijkheid hebben) of natuureducatiecentrum. De westelijke molenstomp is een rustige plek in het park, op afstand van de parkeerplaatsen, en kan (met een autoluwe functie) ontwikkeld worden nadat de huidige huurder is vertrokken. Ook bied de visie ruimte aan een nieuwe gebouwde functie langs de Bosweg, voor een semi-maatschappelijke functie die zorgt voor reuring in de Bosrand en een nevenfunctie kan krijgen als service-/informatiepunt voor de Grindweg-entree van het Rottemerengebied. Het is mogelijk om een kleinschalig amfitheater op de heuvel te realiseren. Dit is idealitair gekoppeld aan een bestaande exploitatie in het gebied, zodat beheer en exploitatie van het amfitheater gewaarborgd zijn. De haalbaarheid dient nog onderzocht te worden, het zou ook een eenvoudige tribune/ontmoetingsplek met uitzicht op het Lage Bergse Bos kunnen zijn. De uitwerking hiervan valt onder de uitwerking van de heuvel. Het is gewenst om een bijzondere, prikkelende natuur-/belevingsroute langs verschillende ‘points of interest’ (natuurlijk, functioneel, recreatief, artistiek) te realiseren.
In het ontwerp is ruimte voor natuur-/ belevingsroutes waar kunst, educatie en natuur gecombineerd worden tot verassende en aantrekkelijke gebruiksobjecten. Een fitness-/sportparcours met toestellen om de conditie te trainen is eveneens mogelijk. Tot slot kunnen kleinschalige evenementen een interessante aanvulling zijn, bijvoorbeeld ‘Rotte Nazomeravonden’. Deze kunnen worden gekoppeld aan een of meer voorzieningen in het Lage Bergse Bos. Daarbij is een geleidelijke ontwikkeling van belang, om ervaring op te doen en omwonenden te laten wennen aan meer reuring in het Lage Bergse Bos.
boomziekte, hele bosvakken gerooid moeten worden. De soorten zijn zodanig gekozen dat ze ecologisch een meerwaarde bieden. De mix bestaat uit een combinatie van snelle groeiers en langzame groeiers. Snelle groeiers zodat op korte termijn weer een redelijk volgroeid bosbeeld ontstaat, en langzame groeiers voor een duurzaam bosbeeld op de langere termijn. Door het vergroten van de variatie in boomsoorten en door het toevoegen van heesters als onderbeplanting en mantelzoomvegetatie wordt de biodiversiteit en toekomstbestendigheid vergroot. In het Park en bij de entrees in de Bosrand komt bloemrijk grasland. Dit zorgt voor een aantrekkelijk beeld, nodigt uit tot plukken en ontdekken en heeft een ecologische meerwaarde als overgang tussen bos en water en als voedselbron voor insecten zoals bijen. Op de laagst gelegen delen van het Eilandenrijk en op de overgangen tussen nat en droog ontstaat rietland/vochtig grasland, hetgeen zorgt voor een natuurlijke overgang tussen land en water en een aanvullende habitat biedt aan vogels, amfibiën en insecten. Het eiland wordt niet langer ontwaterd, maar sluit aan op het water van de plas. Deze vernatting zorgt voor een transformatieproces van de vegetatie op de laagste delen van het eiland naar een meer vochtminnende vegetatie.
Het broekbos dat hierdoor zal ontstaan is ecologisch interessant omdat dit niet veel meer voorkomt en goed bij de ondergrond past. Bovendien zijn de natte delen slecht toegankelijk voor de mens, zodat een rustig leefmilieu en fourageerbiotoop voor dieren onstaat. Het Lage Bergse Bos vormt een ecologische verbinding tussen de Ackerdijkse Plassen en de Rottemeren. In het ontwerp zijn verschillende routes en rustgebieden voor de doelsoorten aanwezig. De overgang tussen bos en bloemrijk grasland langs de plas is kansrijk als fourageerroute voor vleermuizen, waarbij de padenstructuur door het bos en de groenstructuren vanuit de woonbuurten voor verbindingen zorgen met de omgeving. Voor kleine zoogdieren liggen er kansen voor een ecologische verbinding van de Rotte naar het Water in het Triangelpark door natuurvriendelijke oevers, bloemrijk grasland, zoomvegetatie en dichte struweelzones met bladval. De overgang tussen water en bloemrijk gras biedt, met de vooroevers, een route voor zoogdieren, vlinders en insecten. Tot slot zijn er ontoegankelijke eilanden en rustgebieden voor dieren.
Water
1.6 Duurzaamheid, klimaatadaptatie en ecologie In het Lage Bergse Bos vormen duurzaamheid, klimaatadaptatie en ecologie een vanzelfsprekend onderdeel van het ontwerp, zoals ook omschreven is in het Kader van het Recreatieschap Rottemeren.
Ecologie In het Lage Bergse Bos zijn drukke en rustige gebieden aanwezig. Het merendeel van de bezoekers zal de herkenbare wandel- en fietsroutes volgen, de tussengelegen ‘ontoegankelijke’ gebieden zijn relatief rustig. Een aantal eilanden is niet toegankelijk voor mensen, zodat hier de ijsvogels en reigers ongestoord kunnen leven. Er komt geen intensieve recreatieve programmering, die de bestaande natuurwaarden zal verstoren. In het Lage Bergse Bos wordt de diversiteit van habitats vergroot. Er wordt een sterker onderscheid gemaakt tussen de Bosrand en het moerasbos op het Eilandenrijk. De hoeveelheid bos en bomen neemt toe en het bos in de Bosrand wordt minder versnipperd. Veel van de harde oevers worden omgevormd tot zachte oevers en er worden nieuwe eilanden gecreëerd, waarbij het water dwars door het bos loopt zodat uitwisseling tussen bos en water mogelijk is. Het water van de plas wordt leefbaarder voor vissen, amfibiën en insecten door plas-dras oevers en door het vervangen van beschoeiing door flauwe taluds. De beschutte watergangen tussen de eilanden zorgt voor extra habitat voor vissen, met takken om onder te schuilen. Bij het aanpassen van de beplanting (als gevolg van de essentaksterfte, planmatig bosbeheer en de aanleg van de A16) wordt gekozen voor een robuuste mix van inheemse bomen en heesters.
Deze mix heeft een reëele kans om de klimaatverandering en toename van zoute kwel te overleven. Overal waar herplant nodig is, wordt een mix van soorten toegepast. Daarmee wordt voorkomen dat, bij een toekomstige
Er wordt nieuw water gegraven, dat draagt bij aan de benodigde capaciteit voor waterberging. Het Eilandenrijk wordt vergroot met de landtong waar het familierestaurant op staat. Hierdoor komen water en parkheuvel dichter bij elkaar te liggen en komt er meer ruimte voor een natuurlijke sfeer in het Eilandenrijk. Het noordelijke deel van het bestaande eiland wordt vergraven zodat meerdere kleine eilandjes ontstaan, als vervanging van de geliefde eilandjes die door de komst van de verlengde A16 zullen verdwijnen. Het eiland wordt losgekoppeld van het poldersysteem en aangesloten op de plas. Hierdoor watert het niet langer tegelijkertijd met de omgeving af op de boezem, maar pas in tweede instantie (gelijktijdig met de plas). Dat vergroot de waterberging en het verdwijnen van sifons maakt het watersysteem robuust.
Verharding In het ontwerp wordt de hoeveelheid verharding beperkt door de parkeerplaatsen te clusteren en alle overbodige verharding te verwijderen. In het Lage Bergse Bos wordt wandelen en fietsen gestimuleerd. Door de concentratie van parkeerplaatsen bij de entrees wordt zoekverkeer geminimaliseerd en tot de randen van het gebied beperkt. Wegen en paden wateren af op het aangrenzende groen, het water infiltreert daar in de bodem. Op de parkeerplaatsen komen grasdelen in de verharding en wadi’s, zodat het water kan infiltreren in de bodem. Bij extreme neerslag zorgt een overstort voor afwatering naar de sloot.
Materiaalgebruik In het gebied worden zo veel mogelijk materialen hergebruikt: betonstraatstenen, puinfundering en afvalcontainers. Voor de halfverharding kan betongranulaat worden gebruikt, dat afkomstig is van gesloopte gebouwen. Voor nieuwe voorzieningen vormt een duurzame materiaalkeuze het uitgangspunt. Het Lage Bergse Bos is donker. Uitzondering hierop is de verlichting bij de horeca.
HOSPER - 2019
9
1.7 Definitief ontwerp
10
HOSPER - 2019
Bosrand
Eilandenrijk
Park
HOSPER - 2019
11
1.8 Bouwstenen
routes
principe paden
Bouwstenen Bosrand
P
P
P
3m
kenmerken
1m
1m
3m
bestaande rijloper met bermen door dicht bos
beplanting en water
6m
autoweg: bestaande rijlopers tot parkeerplaatsen, bestaand asfalt ca. 6 m breed
P P
4.2 km
4m P
4m
drie entrees met parkeren voor gemotoriseerd verkeer
pad
1m
3m
voetpad of fietspad met bermen door dicht bos
bos: bomen met onderbeplanting
fietspaden: rondje bosrand en regionale fietsverbindingen in asfalt, 4.0 m breed
4.1 km
2m
5m pad
recreatieve functies in en aan de bosrand
zichtlijnen vanuit de bosrand naar plas en omgeving 12
sloten met schouwpad wandelen mogelijk (waar nodig natuurpad uitmaaien)
alleen bij voetpaden: boom in berm voor bosbeleving (langs nieuw pad bomen in berm handhaven)
Bosroute in halfverharding, 2.0 m breed
ruiterpad door dicht bos, 5 m opgekroond, 1.5 m breed ruiterpad: rondje bosrand HOSPER - 2019
Bouwstenen Eilandenrijk
kenmerken
beplanting en water
principe paden
wandelpaden
2m
1.9 km
2m
2m
eilandenrijk is alleen te bereiken via een brug
bos: dichte en open (natte) bosdelen struinen mogelijk op de drogere delen
voetpad met bermen door droger bosdeel
2m
Eilandroute in halfverharding en vlonderpaden op de natte delen, 2.0 m breed
1.5 m
natte en drogere bosdelen
sloten dicht laten groeien geen schouwpaden
voetpad op vlonder door nat bosdeel
verbindingen tussen voetpaden, 1.5 m halfverharding
belevenisroute door natte en drogere delen HOSPER - 2019
13
Bouwstenen Park
kenmerken
beplanting
principe paden
wandelpaden
2.8 km 2m
ligweides met zicht op water, speelweides bij woonbuurt
recreatieve functies en ruimte voor activiteiten in het park
open beeld van gras met bomen bomen: solitairen en clumbs zonder onderbeplanting
voetpad door bloemrijk gras met vooroever
bij ligweides: voetpad tussen bloemrijk gras en ligweide met beschoeiing
op de heuvel: voetpad door speel-/ligweide 14
HOSPER - 2019
Samenhang
Samenhang tussen bos, park en eilandenrijk
Kleurrijke elementen versterken natuurbeleving Lage Bergse Bos
+
positie ‘in elkaar’
+
paden en zichtlijnen
specifieke kleurrijke elementen
Vogel als route begeleiding Bosrand met activiteit objecten Eilandenrijk met beleef objecten
HOSPER - 2019
15
16 HOSPER - 2019
Kwaliteitsimpuls
Lage Bergse Bos
2 Bosrand
HOSPER - 2019
17
18
HOSPER - 2019
2.1 Beplanting in de Bosrand Uitgangspunten bos In de Bosrand is het uitgangspunt dat er een dicht bosbeeld met onderbeplanting ontstaat, bestaande uit boomvormers met onderbeplanting. Daarbij wordt de bestaande beplanting gehandhaafd, daar waar gekapt wordt in het kader van planmatig bosbeheer vindt herplant plaats. Ook is er ruimte voor spontane ontwikkelilng. Het bestaande bos wordt versterkt door op de open plekken en langs de rijlopers nieuw bos toe te voegen. De enige open ruimtes in het bos worden gevormd door de schouwpaden, infrastructuur en entrees. Voor de infrastructuur geldt dat heesters op een zodanige afstand van de verharding staan, dat ze vrij uit kunnen groeien. Bomen staan op minimaal 1 meter van de verharding, waarbij ze worden opgekroond om voldoende vrije ruimte te bieden aan de passanten. Bij het realiseren van een nieuw pad worden bestaande bomen zo veel mogelijk gehandhaafd, ook als dit binnen de eerste meter van de verharding is. Indien nodig kan een nieuw voetpad iets omgelegd worden om een grote boom te sparen. Vanuit de Bosrand zijn er zichtlijnen op de waterpartij via schouwstroken en ligweides. Daarnaast zijn er zichtlijnen op de omgeving: royale doorzichten bij de entrees en smalle doorzichten via sloten en schouwstroken.
Uitgangspunten entrees Ter plekke van de entrees opent de dichte bosrand zich, zodat er vanuit de Bosrand een goed zicht op de omgeving ontstaat. Vanuit de omgeving zorgt dit voor een verwelkomende opening in de dichte bosrand en voor een functioneel overzicht op het gebied waar gemotoriseerd verkeer, fietsers, voetgangers en ruiters elkaar kruisen. De beplanting van de entrees bestaat uit bloemrijk gras met solitaire bomen, zodat het bosgevoel niet helemaal onderbroken wordt en er op maaiveld toch een goed doorzicht is. Elke entree krijgt er een kenmerkende boomsoort bij, om de herkenbaarheid van de verschillende entrees te vergroten.
principe entrees met zichtlijnen
principe gesloten bos met onderbeplanting en afstanden tot het pad
principe open entrees met bomen in bloemrijk gras
HOSPER - 2019
19
20
HOSPER - 2019
Bomen in de Bosrand
Plantlijst bos
Carpinus betulus
In de Bosrand blijft de bestaande beplanting zo veel mogelijk staan. Daarbij vindt herplant plaats op de plekken waar door planmatig bosbeheer bomen gekapt moeten worden. In het ontwerp voor de kwaliteitsimpuls wordt het bos aangevuld op plekken in de Bosrand waar nog geen bosvegetatie is.
Hoogte: 15-20m Breedte: 12-15m
De nieuwe beplanting bestaat uit een beperkt aantal soorten, deze vormen een aanvulling op de bestaande variatie in soorten en op de soorten die spontaan in het gebied opkomen. De nieuwe beplanting in de Bosrand bestaat uit ‘droge’ soorten die anders zijn dan de ‘natte’ soorten in het Eilandenrijk, om een zo groot mogelijk onderscheid te realiseren tussen deze bossen en daarmee de verschillende karakters in het Lage Bergse Bos zo sterk mogelijk beleefbaar te maken. De voorgestelde soorten worden toegepast voor de huidige én toekomstige herplant ten behoeve van planmatig bosbeheer, en voor alle plekken waar nieuw bos geplant wordt. De bosvakken binnen de werkgrens van de verlengde A16 (TB-grens) moeten qua soortensamenstelling naadloos aansluiten op de aangrenzende bosvakken, zodat er geen zichtbaar onderscheid ontstaat tussen de delen binnen en buiten de TB-grens. De nieuwe beplanting bestaat uit grote bomen, kleine bomen en heesters:
Kroonvorm: breed eirond Kroonstructuur: gesloten Januari
Juli
December
Juli
December
Juli
December
Juli
December
Quercus robur Hoogte: 25-35m Breedte: 25-35m Kroonvorm: rond Kroonstructuur: halfopen
Bomen Carpinus betulus Quercus robur Tilia cordata Tilia platyphyllos Ulmus laevis
haagbeuk zomereik winterlinde zomerlinde fladderiep
Kleine bomen en heesters Acer campestre Cornus sanguinea Corylus avellana Corylus avellana ‘Gunslebert’ Crataegus laevigata Crateagus monogyna Euonymus europaeus Ligustrum obtusifolium Ligustrum vulgare Malus Sylvestris Prunus avium Prunus spinosa Rhamnus cathartica Ribes nigrum Rosa rubiginosa Sorbus aucuparia
veldesdoorn rode kornoelje gewone hazelaar grootvruchtige hazelnoot tweestijlige meidoorn eenstijlige meidoorn kardinaalsmuts liguster wilde liguster wilde appel zoete kers sleedoorn wegedoorn zwarte bes egelantier wilde lijsterbes
Januari
Tilia cordata Hoogte: 20-25m Breedte: 10-15m Kroonvorm: eirond Kroonstructuur: gesloten Januari
Tilia platyphyllos Hoogte: 25-30m Breedte: 20-25m Kroonvorm: breed eirond Kroonstructuur: gesloten Januari
Als aanvulling op bovenstaande soorten kunnen in de Bosrand ‘eetbare soorten’ toegevoegd worden. De exacte soortenkeuze en positie wordt op een later moment bepaald. Voor de positie wordt gekeken naar locaties waar sowieso bos gekapt moet worden in combinatie met bereikbaarheid vanaf een pad. De soorten worden in overleg met een expert bepaald, waarbij het beheer integraal wordt meegenomen.
Ulmus laevis Hoogte: 15-25m Breedte: 10-20m Kroonvorm: ovaal Kroonstructuur: halfopen Januari
HOSPER - 2019
Juli
December
21
Heesters in de Bosrand Acer campestre
Crataegus monogyna
Hoogte: 10-12m Breedte: 7-8m
Hoogte: 6-10m Breedte: 2-5m
Kroonvorm: eirons
Kroonvorm: rond
Kroonstructuur: gesloten
Kroonstructuur: gesloten
Januari
Juli
December
Januari
Cornus sanguinea
Juli
December
Juli
December
Kroonstructuur: halfopen Juli
December Januari
Corylus avellana
Ligustrum obtusifolium
Hoogte: 5-10m Breedte: 4-8m
Hoogte: 1-2m Breedte: 1-2m
Kroonvorm: vaas
Kroonvorm: breed eirond
Kroonstructuur: gesloten
Kroonstructuur: gesloten Juli
December
Januari
Crataegus laevigata
22
December
Kroonvorm: rond
Kroonstructuur: halfopen
Ligustrum vulgare
Hoogte: 5-8m Breedte: 3-6m
Hoogte: 2-5m Breedte: 2-5m
Kroonvorm: ovoid
Kroonvorm: ovaal
Kroonstructuur: semi-open
Kroonstructuur: halfopen
Januari
Juli
Hoogte: 2-6m Breedte: 2-4m
Kroonvorm: breed ovaal
Januari
December
Euonymus europaeus
Hoogte: 2-4m Breedte: 2-4m
Januari
Juli
Juli
December
Januari
HOSPER - 2019
Ribes nigrum
Malus sylvestris Hoogte: 3-10m Breedte: 4-8m
Hoogte: 1-1.5m Breedte: 1.5-2m
Kroonvorm: rond
Kroonvorm: ovaal
Kroonstructuur: halfopen
Kroonstructuur: halfopen
Januari
Juli
December
Januari
Hoogte: 15-25m Breedte: 10-15m
Hoogte: 2-3m Breedte: 2-3m
Kroonvorm: breed eirond
Kroonvorm: rond
Kroonstructuur: halfopen
Kroonstructuur: halfopen Juli
December
Januari
Prunus spinosa
Juli
December
Juli
December
Sorbus aucuparia
Hoogte: 3-4m Breedte: 3-4m
Hoogte: 8-12m Breedte: 6-8m
Kroonvorm: rond
Kroonvorm: breed eirond
Kroonstructuur: halfopen
Kroonstructuur: halfopen
Januari
December
Rosa rubiginosa
Prunus avium
Januari
Juli
Juli
December
Juli
December
Januari
Rhamnus cathartica Hoogte: 2-6m Breedte: 2-4m Kroonvorm: rond Kroonstructuur: open Januari
HOSPER - 2019
23
24
HOSPER - 2019
Plantlijst entrees
Bomen in de entrees
Bomen en grote heesters Ter plekke van de entrees blijven de bestaande grote bomen gehandhaafd. Vaak zijn dit al solitaire bomen, zo niet dan worden van een bosdeel de gezonde grote of kansrijke bomen gehandhaafd en worden de omliggende bomen en heesters verwijderd. Welke bomen in een bosperceel het beste gehandhaafd kunnen worden, dient ter plekke te worden beoordeeld. De bestaande bomen ter plekke van de entrees zijn van verschillende soorten, dit zorgt voor een vanzelfsprekend gevarieerd beeld. Per entree worden hier meerdere exemplaren van één nieuwe boomsoort aan toegevoegd, zodat elke entree een herkenbare identiteit krijgt. Voor de nieuwe bomen wordt gekozen voor soorten van een ‘voedselbos’, omdat dit veelal herkenbare (bloeiende) soorten zijn die ten tijde van het oogsten mensen aantrekken. Van het voedselbos worden alleen de notenbomen toegepast, omdat deze eetbare vruchten geven zonder overlast door insecten of een vuil wegdek. De bomen worden zodanig gepositioneerd dat ze geen noten laten vallen op het fietspad, voldoende zonlicht doorlaten en de hoeveelheid bladval beperkt blijft voor het bloemrijk gras.
De soorten (enkelstammig en meerstammig): Juglans regia walnoot Carya illinoinensis pecannoot Castanea savita tamme kastanje Bloemrijk gras De bomen staan in bloemrijk gras, dat maximaal 60 cm hoog mag worden zodat er voor de verkeersdeelnemers voldoende overzicht is. Ter plekke van de entrees zijn er geen heesters aanwezig. Voor het bloemrijk grasland wordt een mengsel gekozen dat is aangepast op de bodemomstandigheden en uniek is voor de Bosrand; het mengsel in het Park is gebaseerd op (deels) andere soorten. Hierdoor wordt het verschil in beleving tussen de Bosrand en het Park versterkt. Het mengsel voor de Bosrand: bloemrijke hooilandvegetaties met 100% kruiden van het Biodivers B104 Walstro - Wilde peenmengsel, aangevuld met extra plantensoorten voor de honingbij en wilde bijen. De ervaring van de gemeente Lansingerland is dat er in de grond al voldoende graszaden aanwezig zijn, en dat door het toevoegen van puur kruidenzaden een goede balans ontstaat. Wanneer er graszaden toegevoegd worden, gaan deze het kruidenmengsel overheersen en dat is niet de bedoeling. Maairegime: 2x per jaar (juni/september of juli/oktober). Het B104 Walstro - Wilde peenmengsel wordt in twee varianten toegepast. Een mengsel met soorten die lager blijven dan 60 cm bij de entrees voor een goed overzicht over de kruisingen, en een mengsel met hogere soorten en meer diversiteit.
Samenstelling laagblijvend mengsel: Bitterkruid, Duizendblad, Geel walstro, Gewone brunel, Gewone rolklaver, Goudhaver, Heksenmelk, Hopklaver, Kattendoorn, Klavervreter, Kleine bevernel, Kleine klaver, Kleine leeuwentand, Kleine pimpernel, Kleine ratelaar, Knolboterbloem, Kraailook, Liggende klaver, Margriet, Muskuskaasjeskruid, Rode klaver, Ruige leeuwentand, Ruige weegbree, Wilde marjolein, Wilde peen, Zeepkruid (basis B104 mengsel), aangevuld met Barbarakruid, Beemdlangbloem, Bleke klaproos, Dagkoekoeksbloem, Echte Guldenroede, Esparcette, Gewone hoornbloem, Kamgras, Kruipende boterbloem, Madelief, Paardenbloem, Vlasbekje, Smalle weegbree, Wilde reseda en Wilde klaproos.
Bij de entrees zonder autoverkeer worden aan het laag blijvende mengsel de volgende soorten toegevoegd: Aardakker, Beemdkroon, Beemdooievaarsbek, Cichorei, Donderkruid, Gele morgenster, Geoorde zuring, Gewone agrimonie, Gewoon reukgras, Gewoon struisgras, Glad walstro, Glanshaver, Groot streepzaad, Grote bevernel, Grote centaurie, Grote ratelaar, IJzerhard, Karwijvarkenskervel, Kleine ruit, Knoopkruid, Koningskaars, Oosterse morgenster, Pastinaak, Rapunzelklokje, Scherpe boterbloem, Stalkaars, Trilgras, Veldlathyrus, Veldsalie, Vogelwikke, Zachte dravik (basis B104 mengsel), aangevuld met Avondkoekoeksbloem, Boerenwormkruid, Fluitenkruid, Luzerne, Middelste teunisbloem, Roodzwenkgras, Veldgerst, Wilde cichorei, Wilde peen, Zwarte toorts, en veel Wilde korenbloem voor in het eerste jaar.
Carya illinoinensis Hoogte: 20-30m Breedte: 12-23m Kroonvorm: rond Kroonstructuur: open Januari
Juli
December
Juli
December
Juli
December
Juli
December
Castanea sativa Hoogte: 25-30m Breedte: 20-25m Kroonvorm: rond Kroonstructuur: gesloten Januari
Corylus avellana
Hoogte: 5-10m Breedte: 4-8m Kroonvorm: vaas Kroonstructuur: gesloten Januari
Juglans regia Hoogte: 20-30m Breedte: 20-30m Kroonvorm: afgeplat rond Kroonstructuur: gesloten Januari
Biodivers B104 Walstro - Wilde peenmengsel
HOSPER - 2019
25
Entree Henriëtte Bosmanlaan
Legenda populier populier
Rijweg asfalt donkergrijs 4 meter breed
Bos (Carpinus, Quercus, Tilia, Ulmus)
Fietspad asfalt donkergrijs 3 meter breed
Bloemrijkgrasland
Voetpad halfverharding 2 meter breed
Gazon/speelveld met fundering van mengranulaat
Ruiterpad zand 1,5 meter breed
Sloot met schouwstrook
Voetpad met afstrooilaag van asfalt 1.5 meter breed Hogelanddreef
Bestaande bomen
Bank Rough&Ready 6
Nieuw aan te planten bomen
Picknickbank Rough&Ready 6
Fietsnietjes
Bestaande afvalbak
Verbindingsstuk voor bosroute over fietspad met afstrooilaag op asfalt
zwarte tulepo
scharlaken eik
A zilveresdoorn
ad rterp Ma
populier
populier
populier
populier
ad
elp
ez
walnoot W
populier populier
populier populier populier populier walnoot
zwarte els
zoete kers
Bo
populier
zoete kers populier
sro
ute
populier populier
zwarte els
populier
es populier
wilg
A’
Ho
ge
He An nd dr rik ie ss e
lan
dd
re
nl
ef
aa
He Bo nrië sm tt an e laa n
n
Entree Henriëtte Bosmanlaan kaart schaal 1:750 doorsnedes schaal 1:250
ruiterpad zandbed
voetpad halfverharding betongranulaat
fietspad asfalt donkergrijs
2.00 72.00
A
26
bloemrijkgrasland
ruiterpad
HOSPER - 2019
1.50
6.50
3.00
9.00
voetpad
bloemrijkgrasland
fietspad
bloemrijkgrasland
A’ bos
Entree Mahlersingel
veldesdoorn
Legenda
scharlaken eik veldesdoorn
TB
gre
zoete kers
ns
Rijweg asfalt donkergrijs 4 meter breed
Bos, (Carpinus, Quercus, Tilia, Ulmus)
Fietspad asfalt donkergrijs 3 meter breed
Bloemrijkgrasland
Voetpad halfverharding 2 meter breed
Gazon
Ruiterpad zand 1,5 meter breed
Gazon/speelveld met fundering van mengranulaat
Voetpad met afstrooilaag van asfalt 1.5 meter breed Hogelanddreef
Sloot met schouwstrook
Verbindingsstuk voor bosroute over fietspad met afstrooilaag op asfalt
Bestaande bomen
Fietsnietjes
Nieuw aan te planten bomen
tamme kastanje mispel
scharlaken eik
Bo
sro
scharlaken eik
zoete kers
ute
tamme kastanje
zoete kers
A
scharlaken eik
tamme kastanje scharlaken eik zoete kers
Fa za nte np ad
zwarte tulepo
mispel
Ho
ge
lan
veldesdoorn
dd
scharlaken eik
re
ef
scharlaken eik tamme kastanje tamme kastanje
scharlaken eik
zwarte tulepo
scharlaken eik
rd
M
ah
ler
sin
ge
l
ge La me ns en ing te er gre lan n d- s Ro tte
am
populier
tamme kastanje
es
A’
populier
populier
populier
Entree Mahlersingel kaart schaal 1:750 doorsnedes schaal 1:250
populier
fietspad asfalt donkergrijs
berm
A
13.50 bloemrijkgrasland
voetpad halfverharding betongranulaat
1.00 3.00 fietspad
A' 2.00
2.00 voetpad
65.00 bloemrijkgrasland
HOSPER - 2019
A’
27
Entree Vaandragerdreef
Legenda Bos (Carpinus, Quercus, Tilia Ulmus)
Rijweg betonklinker verkeersplateau
Bloemrijkgrasland
boomstammen voor bermbescherming
Bank Rough&Ready 6
Fietspad asfalt donkergrijs 4 meter breed
Bestaande bomen
Voetpad halfverharding 2 meter breed
Nieuw aan te planten bomen
Ruiterpad zand 1,5 meter breed
Sloot met schouwstrook
Voetpad asfalt met afstrooilaag
Verbindingsstuk voor bosroute over fietspad met afstrooilaag op asfalt
Ro
tte
ba
nd
ree
f
Rijweg asfalt donkergrijs 6 meter breed
LB4-4 zachte berk Ro
A’
tamme kastanje
tte
ba
nd
ree
zomereik
sro
ute
f
Bo
tamme kastanje zachte berk
tamme kastanje
tamme kastanje zachte berk zachte berk Vaa
ndr
tamme kastanje zomereik zomereik
age
rdre
ef
tamme kastanje
LB5-4
A
Entree Vaandragerdreef kaart schaal 1:750 doorsnede schaal 1:250
fietspad asfalt donkergrijs
1.00
A
28
bos
rijbaan asfalt donkergrijs
berm
berm
1.00
1.00
voetpad halfverharding betongranulaat
1.00 berm
berm
4.00
16.00
bestaande breedte
fietspad
bloemrijkgrasland
rijbaan
HOSPER - 2019
4.40
1.00 berm
berm 2.00
6.50
voetpad
bloemrijkgrasland
bos
A’
Entree Rottebandreef
Legenda Rijweg asfalt donkergrijs 6 meter breed
Bos (Carpinus, Quercus, Tilia Ulmus)
Rijweg betonklinker verkeersplateau
Bloemrijkgrasland
boomstammen voor bermbescherming
Bank Rough&Ready 6
Fietspad asfalt donkergrijs 4 meter breed
Bestaande bomen
Voetpad halfverharding 2 meter breed
Nieuw aan te planten bomen
zachte berk
zachte berk zomereik
zomereik zomereik
zomereik zachte berk
zachte berk
walnoot
zomereik fladderiep
rou
te
walnoot
Bo s
zomereik
A sdreef
zachte berk
zachte berk
walnoot
Bergsebo
zachte berk
noot
zachte berk Ruiterpad zand 1,5 meter breed
walnoot
zomereik
Sloot met schouwstrook
reef
Rotteband
zwarte els walnoot zachte berk zomereik
A’
Entree Rottebandreef kaart schaal 1:750 doorsnede schaal 1:250
fietspad asfalt donkergrijs
voetpad halfverharding Grauwacke
1.00
A
2.00 voetpad Bosroute
24.00 bos
rijbaan asfalt donkergrijs
1.00 berm
berm 4.00 fietspad
1.00 22.00 bloemrijkgrasland
HOSPER - 2019
berm
ruiterpad zandbed
berm 6.00 rijbaan Rottebandreef
1:3
1.00 19.00 bloemrijkgrasland
2.80 ruiterpad
Kromme Tocht
6.00 bloemrijk grasland
A’
29
Entree Kromme Tochtweg
Legenda Rijweg asfalt donkergrijs 5-6 meter breed
Bos (Carpinus, Quercus, Tilia, Ulmus)
Rijweg betonklinker verkeersplateau
Bloemrijkgrasland
boomstammen voor bermbescherming
Sloot met schouwstrook
Fietspad asfalt donkergrijs 4 meter breed
Bestaande bomen
Voetpad halfverharding 2 meter breed
Nieuw aan te planten bomen
Ruiterpad 1,5 meter
Verbindingsstuk voor bosroute over fietspad met afstrooilaag op asfalt
Kr om
m
e
to ch tw
eg
zomerlinde
tamme kastanje zomereik zomereik
De doorgaande route Kromme Tochtweg Bergsebosdreef wordt duidelijker herkenbaar. De route naar het parkeerterrein sluit daar haaks op aan. Voor langzaam verkeer wordt het aantal oversteekmomenten beperkt. Hierdoor neemt de verkeersveiligheid toe.
zomereik
fladderiep tamme kastanje Eg
elp
ad
fladderiep winterlinde
winterlinde
5B
om
m
e
to c
ht w eg
fladderiep Kr
zomereik
zomereik
zomereik
fladderiep
LB 1-4
Bank Rough&Ready 6
tamme kastanje
tamme kastanje
zomereik zachte berk
dreef
Bergsebos
zomerlinde
zomereik zachte berk
zomereik fladderiep
fladderiep
zomereik zachte berk
zachte berk
zomerlinde
zomerlinde
tamme kastanje
zachte berk zomereik zomereik
zomereik
sdre
ebo
rgs
zachte berk
zomereik Be
zomereik
ef
zomereik zomereik zomereik zomereik zachte berk zomereik
zachte berk
zomereik zomereik
Entree Kromme Tochtweg kaart schaal 1:750 doorsnede schaal 1:250
A
30
A’
HOSPER - 2019
Entree Egelpad
Entree Polderpad
Europese vogelkers vogelkers
Legenda
g
Boswe
Legenda zomereik
walnoot Fietspad asfalt donkergrijs 4 meter breed
Bos (Carpinus, Quercus, Tilia, Ulmus)
fladderiep
A'
zomereik
wilg
Bos (Carpinus, Quercus, Tilia Ulmus)
wilg zachte berk
zachte berk
walnoot
zachte berk
Bloemrijkgrasland
A
winterlinde zomerlinde
Fietspad asfalt donkergrijs 3/4 meter breed
walnoot
Bloemrijkgrasland
zomereik
Ruiterpad 1,5 meter
pecannoot europese vogelkers
pecannoot
zachte berk Rijweg asfalt donkergrijs 6 meter
walnoot
Voetpad halfverharding 2 meter breed
zwarte els
zwarte els
pecannoot
zachte berk
zwarte els zomereik
zwarte els zachte berk walnoot
Sloot met schouwstrook
Voetpad halfverharding 2 meter breed
Bank Rough&Ready 6
Voetpad asfalt over rijweg afstrooilaag
Bestaande bomen
Ruiterpad zand 1,5 meter breed
Nieuw aan te planten bomen
zwarte els
walnoot
Nieuw aan te planten bomen
ad
elp
Bestaande bomen
Eg
zomerlinde
Sloot met schouwstrook
Entree Egelpad kaart schaal 1:750 doorsnede schaal 1:250
Entree Polderpad kaart schaal 1:750
A
A’
HOSPER - 2019
31
32
HOSPER - 2019
2.2 Infrastructuur in de Bosrand De infrastructuur in de Bosrand bestaat uit rijlopers, fietspaden, wandelpaden en ruiterpaden. De basis wordt gevormd door de bestaande paden, die waar nodig aangevuld of verplaatst worden. Qua hiërarchie gaan de hoofdwandelroutes (Bosroute, Parkroute en Eilandenroute) gevoelsmatig boven de overige infrastructuur. De verharding van deze wandelroutes wordt visueel doorgezet over de kruisende paden: door een afstrooilaag over het asfalt te leggen dat de kleur heeft van de hoofdwandelroute. Ook worden de hoofdwandelroutes zodanig vormgegeven dat ze duidelijk een doorgaand karakter hebben: alle andere paden sluiten haaks aan op deze hoofdwandelroutes zodat er geen misverstand ontstaat over de te volgen route. Autoverkeer wordt in het Lage Bergse Bos beperkt tot de doorgaande wegen en rijlopers naar de parkeerplaatsen. Alle gebouwen zijn bereikbaar voor bestemmingsverkeer (hulpdiensten, bevoorrading en invalidenparkeren). Om het recreatieve karakter van het Lage Bergse Bos optimaal te houden, worden voor dit bestemmingsverkeer geen rijlopers aangelegd, maar wordt gebruik gemaakt van overrijdbare langzaam verkeersroutes.
Principe doorgaande route
Daar waar twee paden op elkaar aansluiten, wordt een kleine bochtstraal aangebracht waardoor voorkomen wordt dat het gras in de hoeken stuk gaat. Hiervoor wordt standaard een straal van 1 meter aangehouden. Daar waar asfalt en halfverharding op elkaar aansluiten, wordt de bochtstraal uitgevoerd in halfverharding. 2.00
Voor de materialisering van de infrastructuur wordt in voorliggend Definitief Ontwerp voorstellen gedaan. Indien vanuit het Kader een andere materialisering wordt aangehouden, dan dient het DO van het Lage Bergse Bos hierop te worden aangepast. Hetzelfde geldt voor de doorgaande fietsroutes die de schaal van het Lage Bergse Bos overstijgen: het Tweede Rondje Rottemeren, het Polderpad en de regionale oost-west route over de heuvel. Deze routes hebben een regionale verbindende functie, de vormgeving van elke regionale route dient één geheel te zijn. Als voor een of meerdere van deze routes een andere materialisering en/of detaillering nodig is, wordt het gedeelte van de betreffende route in het Lage Bergse Bos hierop aangepast.
Hiërarchie infrastructuur
R1.00
2.00
Principe kruising hoofdwandelroute met rijweg of fietspad
stelconplaat 2x2
stelconplaat 2x2
1.50
R1.00
Kruising voetpaden halfverharding
Principe kruising asfalt - ruiterpad (met klopstrook)
R1.00
R5.00
voetpad
2.00
R1.00
Kruising voetpad halfverharding - asfalt
HOSPER - 2019
Kruising fietspaden asfalt
33
Rijweg gemotoriseerd verkeer
Fietspad
Het is wenselijk om het bosgevoel te versterken, de snelheid te verlagen en de beheerkosten te drukken. In het ontwerp worden de huidige zeer brede bermen omgevormd naar bos door ze in te planten met bomen en onderbeplanting. Daarbij worden de bermen de eerste meter vrij gehouden van opgaande beplanting, na deze eerste meter komen opgekroonde bomen te staan. Heesters beginnen op een zodanige afstand van de rijloper dat ze vrij kunnen uitgroeien zonder gesnoeid te hoeven worden. De berm bestaat uit bloemrijk grasland, dat maximaal 60 cm hoog mag worden voor een goed zicht op het verkeer. Uit een eerste verkeersstudie (memo RoyalHaskoningDHV 11 juli 2019) blijkt dat het mogelijk is om de Bergsebosdreef een vergelijkbaar profiel te geven als de Kromme Tochtweg: een smalle rijbaan met versterkt gras aan weerszijden, waarbij de vrijkomende ruimte ingericht wordt als bos. Dit kan worden doorgevoerd zodra in de toekomst groot onderhoud plaatsvindt, en onder voorbehoud dat deze versmalling het parkeren en de bereikbaarheid voor hulpdiensten tijdens evenementen niet dwarsboomt. Ook voor het gedeelte van de Bosweg tussen de Zwijnenplaats en de manege is een dergelijke versmalling gewenst.
De fietspaden zijn overrijdbaar voor bevoorrading, hulpdiensten en onderhoudsvoertuigen. Voor de fietspaden geldt dezelfde spelregel als voor de rijloper: de eerste meter is vrij van beplanting, na deze meter worden bomen en heesters toegevoegd. Drie routes zijn van regionaal belang en verbinden het Lage Bergse Bos met de omgeving: het Polderpad, de doorgaande oost-west verbinding over de heuvel en de route door de Bosrand als onderdeel van het ‘tweede rondje Rottemeren’. De breedte en materialisering van deze doorgaande routes worden bepaald in het Ontwikkelplan. In voorliggend ontwerp wordt hiervoor 4 meter aangehouden, voor de overige fietspaden 3 meter. De fundering van de doorgaande oost-west verbinding over de heuvel wordt aan de zuidzijde 1 meter breder gerealiseerd (menggranulaat sortering 0/31.5), zodat deze route in de toekomst eenvoudig verbreed kan worden. Materiaal: asfalt met deklaag AC 11 surf, zonder belijning, in aansluiting op de bestaande fietspaden.
Materiaal: bestaand grijs asfalt, versterkt gras n.t.b..
rijweg deklaag asfalt AC 11 surf 40 mm rijweg onderlaag asfalt AC 22 base OL-B 70 mm berm
C1
berm
fietspad asfalt
menggranulaat 0/31,5 300 mm voldoende plantafstand heesters
zandbed 300 mm 3.00
1.00
bestaande maat
1.00
menggranulaat 0/31,5 300 mm zandbed 300 mm 3.00
Schaal 1:100
34
voldoende plantafstand heesters
HOSPER - 2019
1.00
fietspad 3.00/4.00
1.00
Voetpad asfalt
Overige voetpaden
Een deel van de rijloper van de Hogelanddreef wordt omgevormd naar voetpad, indien nodig kunnen auto’s uitwijken over dit voetpad. Ook wordt een aantal voetpaden overrijdbaar gemaakt om de bereikbaarheid van gebouwde functies voor hulpdiensten en bevoorrading te kunnen garanderen.
De voetpaden worden bol aangelegd en eindigen een aantal centimeter boven de berm, zodat de voetpaden altijd goed kunnen afwateren en jaarrond voldoende droog en bruikbaar zijn. Hiervoor is regelmatig aanvullen van kuilen en gaten in de verharding van belang. De Bosroute is 2 meter breed, de overige voetpaden zijn 1.5 meter breed.
Materiaal: asfalt met slijtlaag in de kleur en fractie van de halfverharding van de overige voetpaden. Ook bij de voetpaden wordt een zone van 1 meter vrij gehouden van opgaande beplanting. Uitzondering hierop zijn bestaande bomen: deze worden waar nodig opgekroond en kunnen in de berm blijven staan. Materiaal: Grauwacke of betongranulaat. In het Ontwikkelplan wordt het defnitieve materiaal bepaald. Betongranulaat (fractie 6/12) is een duurzaam product (hergebruik gesloopte gebouwen), vormt een stevige verharding omdat de aanwezige kalk als bindmiddel fungeert en is waterdoorlatend. Grauwacke Flachkorn (sortering 0/12, kleur 4) heeft een warmere kleur, sluit aan op de bestaande voetpaden in het Lage Bergse Bos en is duidelijk onderscheidend van de asfalt fietspaden en rijlopers. Grauwacke