Gemeente Lansingerland - Brief BDO analyse Begroting 2026 d.d. 13.10.2025

T: +31 (0)30 284 99 60 E: info@bdo.nl www.bdo.nl

BDO Advisory B.V. Postbus 4053, 3502 HB Utrecht Van Deventerlaan 101, 3528 AG Utrecht Nederland

Aan de gemeenteraad van de gemeente Lansingerland Ter attentie van de griffie Postbus 1, 2650 AA Berkel en Rodenrijs

Utrecht, 13 oktober 2025 Referentie: Betreft:

25-627/NvE/AK/AB/1050040 Reflectie op de Begroting 2026-2029

Geachte leden van de gemeenteraad, Het college biedt de Begroting 2026-20209 aan de gemeenteraad aan. Deze brief bevat een reflectie vanuit BDO, uw accountant en adviseur, op deze begroting. Wij bieden u deze reflectie aan ter ondersteuning van de in de gemeenteraad te voeren beraadslagingen. Deze brief is tot stand gekomen op basis van onze analyse van de Begroting 2026-2029. Een concept van deze brief is geverifieerd met de ambtelijke organisatie op de genoemde feitelijkheden. Onze reflectie richt zich op het algemeen financieel beeld, de paragrafen: inzichten en aandachtspunten, de programma’s, de belangrijkste projecten en prioriteiten en de toekomstige uitdagingen. Tot slot formuleren wij een aantal adviezen die u als raad kunnen ondersteunen in uw kaderstellende en controlerende rol. Kernboodschap De gemeente Lansingerland heeft in 2026 een sluitende begroting, maar de structurele tekorten nemen snel toe vanaf 2027. De financiële kengetallen zijn op korte termijn ruim voldoende, maar verslechteren op de lange termijn. Het risicoprofiel blijft fors, vooral door afhankelijkheid van het Rijk en de grondexploitaties. Verdere structurele keuzes zijn noodzakelijk om de financiële positie op lange termijn gezond te houden.

Algemeen financieel beeld Sluitende begroting 2026 De begroting 2026 is tot stand gekomen door een combinatie van maatregelen, inzet van reserves en technische bijstellingen. De gemeente heeft een intensief traject doorlopen waarbij de raad en het college samen keuzes hebben gemaakt om het tekort voor 2026 structureel te dichten. Lansingerland staat voor grote opgaven, terwijl de inkomsten vanuit het Rijk niet in de pas lopen met de taken en ambities die op Lansingerland afkomen. Dit heeft geleid tot scherpe keuzes en het besef dat niet alle ambities kunnen worden waargemaakt. De raad en het college hebben samen gezocht naar een nieuwe balans, waarbij prioriteit is gegeven aan bestaanszekerheid, gezondheid, leefbaarheid & veiligheid en het streven naar een gezonde, vitale samenleving.

Statu tai r ge v e stigd te Eindhove n en inge schre ve n in he t ha nd e l sr e g i st e r o nd e r numme r 1 7 1 7 1 1 7 6 . BDO Advisory B.V. hande lt teve ns onde r de namen: BDO Busine ss Control, BDO Busine ss Restruct ur i ng Se r v i ce s, BDO Di g i t a l , BDO HR Co nsul t a nt s, BDO Huma n Re sour ce Co nsul t i ng , BDO IT Audit ors, BDO IT Auditors & Consultants, BDO IT Consulta n t s, BDO Int e r i m Int e rnal Audit Se rvice s, BDO Inte rim Wone n & Vastgoe d, BDO Organisation & Control, BDO Pe rsone e l & Organisatie , BDO Risk Advisory Se rvice s, BDO Transaction Advisory Se r vi c e s . BDO Advisory B.V. is lid van BDO Inte rnational Ltd, e e n r e c h t s p e r s o o n n a a r En ge l s r e c h t m e t b e p e r k t e a a n s p r a k e l i j k h e i d , e n m a a k t d e e l u i t va n h e t w e r e l d w i j d e n e t w e r k va n j u r i d i s c h z e lfstandige o r ga n i s a t ie s d i e o n d e r d e n a a m “ BDO” o p t r e d e n . BDO i s d e m e r k n a a m d i e w o r d t ge b r u i k t t e r a a n d u i d i n g va n h e t BDO n e t w e r k e n va n e l k va n d e BDO Me mbe r Firms.

Het college heeft, op expliciet verzoek van de raad, een sluitende begroting voor 2026 gepresenteerd zonder de lasten voor inwoners via de OZB te verhogen. Om het tekort te dichten, is een breed pakket aan maatregelen ingezet. Dit is bereikt door een combinatie van het inzetten van een deel van het surplus van de algemene reserve, het doorvoeren van bezuinigingen en het nemen van technische maatregelen. Allereerst is 10% van het surplus van de Algemene Reserve als structureel dekkingsmiddel gebruikt, wat ongeveer € 1,3 miljoen oplevert. Daarnaast zijn bezuinigingen doorgevoerd op diverse beleidsterreinen, is kritisch gekeken naar onderbestedingen en zijn technische bijstellingen toegepast. Zo is onder andere besloten om investeringen in scholen en maatschappelijke voorzieningen te dekken uit de Enecoreserve, en zijn diverse besparingen doorgevoerd op het gebied van dienstverlening, cultuur, sport en het sociaal domein. Tegelijkertijd is het onderhoudsniveau van de openbare ruimte in centra en stationsgebieden verlaagd, en zijn efficiencymaatregelen binnen de organisatie doorgevoerd. Voor kosten die pas later volledig effect sorteren (de zogenaamde frictiekosten) is een eenmalige dekking gevonden binnen het surplus van de Algemene Reserve.

Door deze combinatie van structurele en incidentele ingrepen is het gelukt om de begroting voor 2026 sluitend te maken, ondanks de aanhoudende onzekerheid over de rijksbijdragen en de politieke situatie in Den Haag. De voorgestelde maatregelen zijn als volgt te rubriceren: Kosten snijden/ versobering: Nieuwe beleidslijn Vitaal en waardig ouder worden (nr. 10-17)  Nieuwe invulling burgerparticipatie binnen verschillende pijlers  Versoberen cultuurbeleid, stoppen met Rotterdampas, versoberen Kansrijk Opgroeien  Verminderen ondersteuning aan sport  Versoberen Grip op het leven  Versoberen en verschralen sociale basis (jeugd en volwassenen)  Uitstel aanstelling extra BOA  Stoppen met wijkbrandweerfunctionaris  Verlagen beeldkwaliteit openbare ruimte (van A naar B)  Afschalen inzet ondersteuning bedrijven en centrumgebieden  Versoberen hulp bij huishouden, verhogen eigen bijdrage Wmo  Gebundeld effect van maatregelen op de organisatie (besparing € 546.000). De directe effecten op de organisatie maken onderdeel uit van de specifieke maatregelen. Naast deze directe zijn er ook indirecte effecten van de bezuinigingsmaatregelen op de organisatie (waaronder op overhead). Met deze effecten houdt het college rekening door dit bedrag als 'taakstelling' voor de organisatie op te nemen. 

Efficiency verbeteren:  Ophoging kredieten dekken uit kapitaallastendekkingsreserve  Vrijval stelposten  In 2026 wordt er geïnvesteerd in de digitale werkwijze binnen de gemeentelijke organisatie om zo een stap(je) te zetten naar de digitale toekomst. (Nextgen) Ontwikkeling structureel begrotingssaldo Hoewel de begroting voor 2026 sluitend is, verslechtert het saldo in de jaren daarna aanzienlijk. In 2027 ontstaat een structureel tekort van € 3,7 miljoen, dat in 2028 oploopt tot € 6,7 miljoen en in 2029 tot € 7,5 miljoen. Deze tekorten zijn het gevolg van het wegvallen van incidentele dekkingen, het doorschuiven van het landelijke “ravijnjaar” naar 2028, en het feit dat veel bezuinigingen slechts tijdelijk of beperkt effect hebben. De gemeente vangt deze tekorten voorlopig op met onttrekkingen uit de Algemene Reserve, maar deze ruimte is eindig. De sluitendheid is dus

PAGINA 2 VAN 9

kwetsbaar en vraagt om verdere structurele keuzes in de komende jaren. Dit vraagt om een scherpe prioritering en een voortdurende afweging tussen ambities en beschikbare middelen. Ontwikkeling van het risicoprofiel Het risicoprofiel van de gemeente Lansingerland blijft de komende jaren dus een belangrijk aandachtspunt. Vooral bij de grondexploitaties, met name het omvangrijke project Wilderszijde, liggen de grootste risico’s. Daarnaast vormen de open-einde regelingen in het sociaal domein (Wmo, Jeugd, Participatie) een aanzienlijke bron van onzekerheid, evenals de hoogte van de Algemene Uitkering van het Rijk. De benodigde weerstandscapaciteit wordt voor 2026 geraamd op ongeveer € 36 miljoen, waarvan het grootste deel – ruim € 33 miljoen – samenhangt met de grondexploitaties. De weerstandsratio, een belangrijke graadmeter voor de financiële veerkracht van de gemeente, bedraagt in 2026 3,7 (inclusief Enecoreserve) en loopt af naar 3,1 in 2029. Dit ligt ruim boven de provinciale norm van 1,4 tot 2,0, maar de trend is dalend, vooral als gevolg van de verwachte tekorten en het interen op de reserves. Ondanks deze daling beschikt de gemeente op korte termijn over voldoende buffers om de risico’s op te vangen.

Beeld op basis van de financiële kengetallen De financiële kengetallen laten zien dat Lansingerland op korte termijn financieel gezond is, met een lage schuldquote, hoge solvabiliteit en voldoende structurele exploitatieruimte. Op de langere termijn nemen de risico’s echter toe, vooral door structurele tekorten en de grote afhankelijkheid van rijksmiddelen. Op korte termijn (2026) zijn de financiële kengetallen van Lansingerland solide:  De netto schuldquote bedraagt 50% (ruim onder de risicogrens van 90%).  De solvabiliteit is 57% (ruim boven de norm van 50%).  De structurele exploitatieruimte is 2% (positief).  De belastingcapaciteit ligt op 115% van het landelijk gemiddelde.  De grondexploitatiequote is 31% (neutraal, maar nog relatief hoog). Op langere termijn (2027-2029) verslechteren deze kengetallen:  De netto schuldquote loopt op tot 51% in 2028, maar daalt daarna weer.  De solvabiliteit daalt ligt naar 55% in 2028/2029.  De structurele exploitatieruimte wordt 0% in 2027 en zelfs negatief in 2028/2029.  De belastingcapaciteit stijgt verder naar 125% in 2029.  De grondexploitatiequote daalt naar 18% in 2028 en 6% in 2029, wat een verbetering is. Op korte termijn heeft de gemeente Lansingerland voldoende buffers, maar het risicoprofiel blijft hoog, vooral door de afhankelijkheid van het Rijk en de grondexploitaties.

Als de structurele tekorten niet worden opgelost en de financiële steun van het Rijk afneemt, kunnen de risico’s op de langere termijn verder toenemen. Paragrafen: inzichten en aandachtspunten Lokale heffingen: Wat is de lastendruk? De OZB voor woningen daalt met 7,5% naar 0,0741%, waardoor de OZB-aanslag voor woningen 22% onder het landelijk gemiddelde ligt. Ondanks dat het Rijk de algemene uitkering met € 392.000 verlaagt vanwege de verwachte stijging van de WOZ-waarde, heeft Lansingerland besloten deze korting niet te compenseren door de OZB-tarieven te verhogen. De gemiddelde WOZ-waarde 2025 in Lansingerland is € 506.000, wat 127% van het landelijk gemiddelde is. Toch weet Lansingerland met

PAGINA 3 VAN 9

een lager OZB-tarief de gemiddelde OZB-aanslag (€ 449) lager te houden dan het landelijk gemiddelde (€ 453). De totale woonlasten voor een meerpersoonshuishouden stijgen in 2026 naar € 1.084,59. Dit is 15% hoger dan het landelijk gemiddelde (€ 964) en hoger dan in 2025 (€ 1.014). De stijging komt vooral door de afvalstoffenheffing, die met 20,5% omhooggaat naar € 281,99 (vast tarief). De variabele tarieven stijgen met ongeveer 38%. De rioolheffing stijgt met 5,3% naar € 285,15. Kwijtschelding voor afvalstoffen- en rioolheffing blijft gelijk aan 2025 (€ 370.000). Volgens de ‘Atlas van de lokale lasten 2025’ staat Lansingerland qua woonlasten voor meerpersoonshuishoudens op plek 154 van 346 gemeenten. Dit betekent dat de woonlasten in Lansingerland gemiddeld zijn: een lagere rang betekent lagere woonlasten, met 346 als hoogste en 1 als laagste. Weerstandsvermogen: De weerstandsratio is in 2026 3,7 (inclusief Enecoreserve), ruim boven de norm van 1,4-2,0. Dit betekent dat de gemeente ruim voldoende middelen heeft om financiële tegenvallers op te vangen. De ratio daalt naar 3,1 in 2029, maar blijft boven de norm. De algemene reserve en Enecoreserve samen bedragen eind 2025 € 143 miljoen, dalend naar € 112 miljoen in 2029. Onderhoud kapitaalgoederen: Actualiteit, financiële consequenties en investeringen Alle beheerplannen (openbare ruimte, riolering, gebouwen) zijn actueel.

Het Integraal Beheerplan Openbare Ruimte en het Beheerplan Gebouwen zijn in 2024 geactualiseerd, het Gemeentelijk Rioleringsplan in 2025. Voor het reguliere beheergebied geldt minimaal onderhoudsniveau B. Voor centra en stationsgebieden wordt voorgesteld het niveau te verlagen van A naar B vanwege bezuinigingen. Er zijn geen structurele onderhoudsachterstanden. De onderhoudskosten zijn volledig opgenomen in de begroting en voor groot onderhoud zijn reserves beschikbaar. De investeringen zijn afgestemd op de beheerplannen en worden jaarlijks geactualiseerd. Financiering: Ontwikkeling financieringspositie en risico’s De gemeente heeft een solide financieringspositie. In 2026 is geen nieuwe langlopende lening nodig, maar voor 2027 en 2029 zijn herfinancieringen van respectievelijk € 20 miljoen en € 10 miljoen voorzien. De herfinancieringsrente is ingeschat op 3,5%. De kasgeldlimiet wordt niet overschreden en de renterisiconorm blijft ruim binnen de wettelijke grenzen. Het totaal aan gewaarborgde leningen bedraagt ongeveer € 270 miljoen. Het risico voor de gemeente is beperkt tot 50% bij WSW/SWS/WEW, en 100% bij enkele oude leningen en onderwijsinstellingen. Door schatkistbankieren en wekelijkse liquiditeitsprognoses is het risico op liquiditeitsproblemen verwaarloosbaar. Het financieringstekort zal naar verwachting in de komende jaren verder oplopen.

De omvang van de langlopende leningen stijgt van € 48,6 miljoen per eind 2026 tot € 56,8 miljoen ultimo 2029. Dit betekent ook dat de geraamde rentelasten van € 2,2 miljoen over het jaar 2026 zullen toenemen in de opvolgende jaren. Bedrijfsvoering: Personeelsbeleid, IT, interne beheersing en rechtmatigheid De gemeente zet in op het verlagen van het aantal vacatures naar 10% (was 17% eind 2024), het terugbrengen van het ziekteverzuim naar 6,5% (was 7%) en het verhogen van de medewerkerstevredenheid. In 2026 wordt de I-visie afgerond en geïmplementeerd. Er wordt geïnvesteerd in de digitale werkplek (Next Gen werkplek), informatieveiligheid (NIS2, BIO2), en archivering (o.a. aansluiting op e-depot). Het 3-lijnenmodel voor interne beheersing wordt verder uitgerold. Audits en interne controles zijn structureel onderdeel van de bedrijfsvoering. Rechtmatigheid, privacy en informatieveiligheid zijn speerpunten. Jaarlijks wordt een frauderisicoanalyse uitgevoerd.

PAGINA 4 VAN 9

Verbonden partijen: Waar loopt de gemeente het meeste risico? De grootste financiële risico’s liggen bij: 







Jeugdhulp Rijnmond (GRJR): Specialistische jeugdhulpkosten zijn hoog en stijgen. De GRJR heeft geen reserves; deelnemende gemeenten zijn volledig aansprakelijk voor de lasten van hun jeugdigen. Kostenoverschrijding en wachtlijsten bij Veilig Thuis zijn belangrijke risico’s. Bleizo: De nieuwe grondexploitatie is nog niet doorgerekend; 'een gebiedsontwikkeling die nog in de verkennende fase zit kent een hoger dan gemiddeld (financieel) risicoprofiel. DCMR: Het financiële risico is gemiddeld tot laag, maar de krapte op de arbeidsmarkt kan de uitvoering beïnvloeden. Waterkwaliteit (o.a. glastuinbouw) is een aandachtspunt. MRDH: Door landelijke bezuinigingen op het OV en stijgende beheerlasten staat het investeringsvermogen onder druk.

De risico’s bij SVHW, GGD, CJG, Dunea en BNG zijn laag tot gemiddeld. Bij Stedin is het risico gemiddeld door de omvangrijke investeringen voor de energietransitie en de afhankelijkheid van dividenduitkeringen. Grondbeleid: Actuele ontwikkeling, risico’s en kansen Het grondbeleid is afgestemd op de Omgevingswet en de Omgevingsvisie. Jaarlijks worden de grondexploitaties geactualiseerd. In 2026 wordt grond voor 317 woningen en 2,02 hectare bedrijventerrein uitgegeven. De grootste risico’s liggen bij de grondexploitatie Wilderszijde (benodigd risicobedrag € 11,3 miljoen) en Ruimte voor Ruimte Groenzoom. De totale benodigde weerstandscapaciteit voor grondexploitaties is € 33,4 miljoen. Door de dalende boekwaarde en positieve kasstromen uit de grondexploitaties neemt het risico af. Jaarlijkse actualisatie en risicomanagement zijn essentieel om financiële tegenvallers te voorkomen. De programma’s De Begroting 2026 van Lansingerland laat zien dat de gemeente stevig inzet op het waarmaken van haar ambities, ondanks financiële druk en onzekerheden vanuit het Rijk. De begroting is opgesteld in samenwerking tussen college en gemeenteraad, met als uitgangspunt: wat voor gemeente willen we zijn? De raad stelde kaders, inwoners en ondernemers gaven via een enquête en bijeenkomsten hun mening. Ambities zijn besproken en geprioriteerd.

Bij het opstellen van de begroting is dus voornamelijk uitgegaan van de gestelde maatschappelijke doelen en minder van de beschikbare middelen. Elk programma kent zijn eigen accenten, maar er zijn duidelijke rode draden zichtbaar in de manier waarop doelstellingen, activiteiten en prestaties zijn geformuleerd en gemonitord. Bestuur en Dienstverlening: klantgericht en betrouwbaar, maar nog weinig inspirerend De gemeente wil een voorspelbare en betrouwbare overheid zijn, met dienstverlening die voor iedereen toegankelijk is. Dit vertaalt zich in concrete acties zoals het digitaliseren van akten, het verbeteren van de telefonische bereikbaarheid (“We streven naar een telefonische bereikbaarheid binnen 30 seconden.”) en het verkorten van wachttijden aan de balie. Deze doelen zijn helder en meetbaar: er zijn duidelijke normen voor wachttijd en bereikbaarheid, en het aantal leden van het burgerpanel wordt bijgehouden. Toch blijven de overkoepelende doelstellingen soms abstract en is het inspirerende karakter beperkt. De focus ligt vooral op het goed uitvoeren van de basis, minder op het enthousiasmeren van inwoners of het zichtbaar maken van maatschappelijke impact.

Openbare Orde en Veiligheid: veel acties, weinig outcome Op het gebied van veiligheid kiest Lansingerland voor een aanpak die sterk leunt op concrete acties: 25 handhavingsacties, 4 rondes buurtpreventie, het oppakken van meldingen van woonoverlast en

PAGINA 5 VAN 9

het vergroten van digitale weerbaarheid bij kinderen. De prestaties zijn goed meetbaar, met heldere aantallen en streefwaarden. Wat opvalt, is dat de gemeente vooral stuurt op output (hoeveelheid acties), terwijl het effect op het veiligheidsgevoel van inwoners minder zichtbaar wordt gemaakt. Hier ligt een kans om meer te sturen op wat inwoners daadwerkelijk merken van het beleid. Sport, Cultuur en Onderwijs: veel meetbare prestaties, kans op meer inspiratie De gemeente investeert fors in sportaccommodaties, cultuurhuizen en onderwijsvoorzieningen. Er zijn veel meetbare indicatoren, zoals de bezettingsgraad van gymzalen (doel: 38%), het percentage inwoners dat lid is van een sportvereniging (doel: 35%) en het aantal scholen dat deelneemt aan cultuureducatie (doel 17). Nieuwe voorzieningen zoals de sporthal in Wilderszijde en het cultuurhuis Casa Cadanza zijn aansprekend en zichtbaar. Toch blijft de vraag wat deze investeringen betekenen voor gezondheid, participatie en kansengelijkheid van inwoners. Hier kan de gemeente meer laten zien wat de maatschappelijke opbrengst is van haar beleid. Sociaal Domein: sterke focus op bestaanszekerheid, maar risico’s op overschrijdingen In het sociaal domein ligt de nadruk op bestaanszekerheid, preventie en ondersteuning van kwetsbare groepen.

De gemeente monitort het aantal bijstandsuitkeringen (doel: 690), schuldhulptrajecten (doel: 200) en het bereik van maatwerkvoorzieningen (7% van de inwoners). De activiteiten zijn concreet en meetbaar, maar de doelstellingen blijven soms algemeen. Door de open-einde regelingen (zoals Wmo, Jeugd en Participatie) bestaat het risico op forse overschrijdingen. Het is belangrijk om niet alleen te sturen op aantallen, maar ook op de ervaren kwaliteit en het effect van de ondersteuning. Kwaliteit Openbare Ruimte: duidelijke normen, ruimte voor meer beleving Het onderhoud van de openbare ruimte wordt strak gemonitord: er zijn normen voor het onderhoudsniveau (100% areaal op minimaal niveau B), het aantal aansprakelijkheidsstellingen (maximaal 10 per jaar) en de tevredenheid van inwoners (belevingsonderzoek, streefwaarde rapportcijfer 6,2). De gemeente betrekt inwoners via burgerpanels en belevingsonderzoeken. Door bezuinigingen wordt het onderhoudsniveau in centra en stationsgebieden verlaagd, wat mogelijk gevolgen heeft voor de beleving. Hier kan de gemeente meer sturen op de uitkomsten van belevingsonderzoeken en het inspirerende karakter van de openbare ruimte. Lansingerland ontwikkelt: groei, duurzaamheid en bereikbaarheid centraal De gemeente zet stevig in op woningbouw, duurzaamheid en bereikbaarheid.

Er zijn concrete aantallen voor nieuwbouwwoningen, laadpunten voor elektrische auto’s (doel: 820 in 2026) en bedrijven. De doelen zijn meetbaar en tijdgebonden, maar vaak breed geformuleerd. De realisatiekracht van grote projecten als Wilderszijde en Bleizo-West is afhankelijk van externe factoren. Het is belangrijk om niet alleen te sturen op aantallen, maar ook op de tevredenheid van inwoners over hun woon- en leefomgeving. Grondzaken: concreet en risicobewust Het grondbeleid is zeer concreet: het aantal gronduitgiftes (317 woningen in 2026), hectares bedrijventerrein (2,02 ha in 2026) en de jaarlijkse risicoanalyse zijn helder vastgelegd. De gemeente houdt forse buffers aan om risico’s op te vangen, vooral bij grote projecten als Wilderszijde. De uitdaging ligt in het zichtbaar maken van de maatschappelijke waarde van het grondbeleid en het betrekken van ontwikkelaars en inwoners bij de uitvoering. De begroting van Lansingerland is sterk op uitvoering, monitoring en risicobeheersing. Activiteiten en prestaties zijn over het algemeen goed meetbaar en realistisch. De doelstellingen zijn vaak duidelijk, maar kunnen nog concreter en inspirerender worden geformuleerd. Outcome-indicatoren

PAGINA 6 VAN 9

(zoals tevredenheid, welzijn, ervaren veiligheid) en het zichtbaar maken van maatschappelijke impact verdienen meer aandacht. De grootste risico’s liggen bij open-einde regelingen, grote investeringsprojecten en afhankelijkheid van externe partners. Belangrijkste projecten en prioriteiten Voor 2026 staan een aantal grote projecten en investeringen centraal. De gebiedsontwikkeling Wilderszijde is het meest in het oog springend, met de bouw van nieuwe woningen, scholen en maatschappelijke voorzieningen. Hier wordt gewerkt aan een nieuwe wijk met een sterke focus op betaalbare woningen: van de geplande woningen is 50% sociaal of betaalbaar, met maximale huurprijzen van €900 tot €1.184 per maand of koop tot €405.000 (prijspeil 2025). In 2026 worden er naar verwachting 446 woningen opgeleverd, waarvan 179 sociale huurwoningen en 99 overige betaalbare woningen. Ook wordt er ruimte gemaakt voor flexwoningen, bedoeld voor statushouders, spoedzoekers en andere doelgroepen met een urgente woonvraag. Ook wordt fors geïnvesteerd in onderwijshuisvesting, infrastructuur, duurzaamheid en digitalisering. In totaal wordt er in 2026 voor ruim €10 miljoen geïnvesteerd in onderwijshuisvesting en voorzieningen in Wilderszijde alleen al.

De kwaliteit van de openbare ruimte blijft een prioriteit, maar door de financiële situatie wordt het onderhoudsniveau in centra en stationsgebieden verlaagd van A naar B. Dit levert een besparing op, maar veiligheid en het voorkomen van kapitaalvernietiging blijven randvoorwaarden. In 2026 wordt ruim €1,4 miljoen geïnvesteerd in wegen, straten en pleinen, en €1,2 miljoen in de renovatie van openbare verlichting. Sport en bewegen krijgen een impuls met de bouw van een nieuwe sporthal in Wilderszijde (investering: €12,5 miljoen), renovatie van bestaande sportaccommodaties en het stimuleren van sportdeelname. Ook worden speeltoestellen vervangen (€749.000) en wordt geïnvesteerd in groen, water en speelplekken. Op het gebied van mobiliteit wordt gewerkt aan de realisatie van metropolitane fietsroutes, zoals de verbinding Delft/Rotterdam Alexander en Zoetermeer/Rotterdam. Er komen nieuwe fietsenstallingen bij stations, het laadnetwerk voor elektrische voertuigen wordt uitgebreid, en er wordt een nieuwe buslijn (172) geïntroduceerd. Ook wordt een bushalte gerealiseerd bij het Horti Science Park, wat de bereikbaarheid van bedrijven en onderwijsinstellingen verbetert. Duurzaamheid blijft een rode draad.

De gemeente focust op de energietransitie, met onder andere de ontwikkeling van warmtenetten in de glastuinbouwgebieden en het ondersteunen van inwoners bij het isoleren van hun woningen. Voor circulaire economie wordt gewerkt aan duurzaam inkopen en het verbeteren van afvalinzameling. Door beperkte financiële ruimte is de inzet op klimaatadaptatie in 2026 echter bescheiden. De ambitie van de gemeente is om een gezonde, vitale, klimaatneutrale en inclusieve samenleving te zijn, waarin iedereen kan meedoen en zich kan ontwikkelen. Toekomstige uitdagingen Ondanks een sluitende begroting in 2026 ontstaat vanaf 2027 een oplopend tekort: €3,7 miljoen in 2027, €6,7 miljoen in 2028 en €7,5 miljoen in 2029. De tekorten ontstaan door het wegvallen van incidentele dekking en uitstel van het “ravijnjaar” naar 2028. Voorlopig worden ze opgevangen met de Algemene Reserve, maar die ruimte is beperkt en daarmee geen lange termijn oplossing. Voor het behoud van een sluitende begroting zijn verdere structurele keuzes vereist, waarbij prioritering en het afwegen van ambities tegenover beschikbare middelen noodzakelijk blijven.

PAGINA 7 VAN 9

Desondanks zet de groei van Lansingerland onverminderd door. In 2026 worden 446 nieuwe woningen opgeleverd, waarvan 179 sociale huur en 99 betaalbare koop- of huurwoningen. Dit vraagt om forse investeringen in scholen, zoals de bouw van nieuwe basisscholen in Wilderszijde en de uitbreiding van bestaande scholen in Bleiswijk en Berkel en Rodenrijs. Tegelijkertijd stijgt het aantal 65-plussers naar 11.450, wat de druk op Wmo-voorzieningen, zorg en aangepaste woningen vergroot. Duurzaamheid blijft een speerpunt, maar de ambities botsen op financiële grenzen. De gemeente wil in 2050 klimaatneutraal zijn, maar in 2026 is de inzet vooral gericht op energietransitie in de glastuinbouw en het isoleren van woningen. Voor klimaatadaptatie en bewonersacties is nauwelijks geld beschikbaar. Het aandeel hernieuwbare energie ligt nu op 11,5%, terwijl het doel 100% in 2050 is. Ook de arbeidsmarkt en organisatie vragen aandacht. De gemeente heeft moeite om vacatures te vervullen, vooral in het sociaal domein en bij technische functies. Het ziekteverzuim ligt met 7% boven het landelijk gemiddelde van 6,5%. Digitalisering en informatieveiligheid zijn noodzakelijk, mede door nieuwe wetgeving zoals de Omgevingswet, Wet open overheid en de NIS2/Cyberbeveiligingswet. Investeringen in ICT, digitale dienstverlening en informatiebeveiliging zijn onvermijdelijk.

Advies aan de gemeenteraad De gemeente heeft een intensief traject doorlopen waarbij de raad en het college samen keuzes hebben gemaakt om het tekort voor 2026 structureel te dichten met als uitgangspunt: wat voor gemeente willen we zijn? De eerste stappen om vanuit de inhoud keuzes te maken zijn daarmee gezet. De financiële positie van Lansingerland is op korte termijn solide, voor het behoud van een sluitende begroting zijn echtere verdere structurele keuzes vereist, waarbij prioritering en het afwegen van ambities tegenover beschikbare middelen noodzakelijk blijven. Wij adviseren de gemeenteraad om samen met het college de ingeslagen weg te blijven volgen en de komende jaren scherp te blijven sturen op het realiseren van maatschappelijke effecten. Koppel de beschikbare middelen primair aan concrete resultaten en prioritaire opgaven, en wees terughoudend met het initiëren van nieuwe ambities zonder structurele financiële dekking. Laat maatschappelijke doelstellingen leidend zijn bij bestuurlijke besluitvorming en richt het beleid op een meerjarige termijn van minimaal vier jaar. Houd er rekening mee dat keuzes die op korte termijn financieel voordelig lijken, op de langere termijn mogelijk nadelige effecten kunnen hebben.

PAGINA 8 VAN 9

Tot slot wijzen wij u erop dat onze werkzaamheden enkel zijn gebaseerd op de Begroting 202620209. Onze werkzaamheden betreffen geen controle- of beoordelingsopdracht of enig andere assuranceopdracht. Dit houdt in dat wij geen onderzoek hebben gedaan naar de getrouwheid of volledigheid van de aan ons verstrekte informatie. De besluitvorming over en de verantwoordelijkheid voor beheers- en beleidsbevoegdheden blijven te allen tijde voorbehouden aan de gemeente. Wij vertrouwen erop dat deze analyse u ondersteunt in uw kaderstellende en controlerende rol. Uiteraard zijn wij graag bereid om een nadere toelichting te geven of specifieke onderdelen verder uit te werken.

Met vriendelijke groet, BDO Advisory B.V. namens deze,

drs. N.J.E.P. (Neil) van Engelen RA Adviseur van de Raad

PAGINA 9 VAN 9

A. (Arne) Koole RA Eindverantwoordelijk partner