BW2300109 Besluit noodopvang asielzoekers.pdf

B&W-advies Gemeente Lansingerland

Onderwerp

Besluit noodopvang asielzoekers

Voorstel van

René Segers-Hoogendoorn

Portefeuillehouder

Leon Hoek

Domein

Samenleving

Registratienummer

BW2300109

Team

Maatschappelijke Opgaven

B&W Datum

23/05/2023

Mede accordering

Nvt

N.a.v. ingekomen stuk

Geheim

Nee

Vervolgactiviteiten Naar Commissie Naar Gemeenteraad

Voorstel Besloten is: 1. Noodopvang asielzoekers te realiseren. 2. Hiervoor de locatie Wilderszijde (kavel tijdelijke voorzieningen direct achter gemeentehuis) aan te wijzen. 3. Bij de ontwikkeling van de kavel, vanwege de noodsituatie, een enkelvoudig onderhandse procedure te doorlopen voor het bouw- en woonrijp maken en hiertoe af te wijken van het Inkoop- en Aanbestedingsbeleid 2019. 4. De raad voor te stellen randvoorwaarden voor noodopvang van asielzoekers op locatie Wilderszijde vast te stellen. 5. De raad voor te stellen in 2023 incidentele capaciteit toe te kennen en te dekken uit de algemene reserve. 0. Samenvatting We verkeren als land in een asielcrisis. Het COA, dat verantwoordelijk is voor de opvang van asielzoekers kan de enorme stroom vluchtelingen niet meer aan. Daarom moeten er in Nederland op korte termijn meerdere crisis-nood, nood en structurele opvanglocaties gerealiseerd worden. De inzet van de aankomende Spreidingswet is om het Rijk de mogelijkheid te geven om gemeenten te verplichten tot het opvangen van asielzoekers. Volgens de informatie die nu bekend is, wordt van gemeenten verwacht dat zij een opvangplan indienen op basis van het richtcijfer van het aantal opvangplekken.

Het college wordt geadviseerd niet te wachten op de invoering van de Spreidingswet, maar daarop te anticiperen en nu zelf de regie te pakken ten aanzien van de (nood)opvang van asielzoekers. Ook zonder wettelijk kader is de crisis bij de opvang van asielzoekers immers een feit en als we proactief opereren hebben we meer ruimte om zelf de regie te houden over de randvoorwaarden. Commissiebespreking 11 mei Op 11 mei hebben de commissies Samenleving en Algemeen Bestuur gedebatteerd naar aanleiding van de collegebrief over de vier varianten voor noodopvang asielzoekers (U23.01981). Op basis hiervan wordt het college voorgesteld om een besluit te nemen over de realisatie en locatie van noodopvang. Daarnaast stelt het college voor aan de raad om een groeimodel te hanteren. 1/8

Capaciteit, locatie en financiën Om regie te pakken is het noodzakelijk dat er een ambtelijk kernteam wordt geformeerd dat het voorbereidende werk op zich neemt. Deze capaciteit kan niet worden vrijgemaakt in de huidige organisatie, zonder dat het werk aan de andere grote opgaven daaronder lijdt. Daarom wordt het college om instemming gevraagd om de raad te verzoeken om extra budget voor de formatie van externe capaciteit vrij te maken. Bij de zoektocht naar een geschikte locatie voor opvang is gebruik gemaakt van de locatiestudie voor de langdurige opvang Oekraïners (LOO) die recent uitgevoerd is. Daaruit blijkt dat er één locatie het meest passend is voor de tijdelijke noodopvang van asielzoekers. Dit is de kavel van Wilderszijde direct achter het gemeentehuis. Deze kavel is met name geschikt omdat er snel kan worden gehandeld. De gemeente is eigenaar van de grond, de grond is vrij en voorbelasting is niet nodig. Bovendien zullen er al (maatschappelijke) voorzieningen worden gerealiseerd (met name basisscholen). Van belang is dat de tijdelijkheid wordt vastgelegd conform de duur voor de tijdelijke locaties van de basisscholen (zomer 2026). De kosten voor het bouw- en woonrijp maken bedragen meer dan de grens van een enkelvoudige onderhandse aanbestedingsprocedure.

Om de locatie sneller bouw- en woonrijp te maken dan de zomer van 2024 is een enkelvoudige onderhandse aanbestedingsprocedure nodig. Het aangaan van een opdracht als deze vereist een afwijking van ons inkoopbeleid, omdat volgens het beleid er een meervoudig onderhandse procedure voor het werk doorlopen zou moeten worden. Om te voorkomen dat door twee bestuursonderdelen deelbesluiten worden genomen over hetzelfde onderwerp (college over locatie tijdelijke voorzieningen en concerndirectie over afwijking inkoopbeleid), wordt ook het afwijken van ons inkoopbeleid als beslispunt opgenomen in het te nemen B&W besluit. 1. Aanleiding/context Opvanglocaties komen in verschillende vormen; crisis-nood (6-12 maanden), nood (1 tot 3 jaar) en structurele opvanglocaties (AZC’s). Crisis-nood locaties worden georganiseerd en beheerd door de veiligheidsregio’s en zijn er voor ongeveer zes maanden tot maximaal een jaar. De huidige locatie voor ruim 50 asielzoekers aan de Tobias Asserlaan is zo’n crisis-noodlocatie. Deze crisis-noodopvanglocaties hebben tijdelijk wat ademruimte gecreëerd, maar bieden geen structurele oplossing voor de lange termijn. Het is daarom zaak om voor een langere termijn voldoende opvangcapaciteit te creëren. Gemeenten hebben hierdoor in feite een structurele opdracht voor de opvang van asielzoekers.

De uitvoering van opvang op nood en structurele locaties wordt georganiseerd en beheerd door het COA. Van belang is om hier als gemeente zoveel als mogelijk regie op te pakken en te houden. Dat doen we door nu proactief te handelen en het (vooralsnog uitblijvende) wettelijke kader niet af te wachten. Bovendien worden de huidige crisis-noodopvanglocaties binnenkort gesloten (zo ook de huidige opvang Tobias) en worden de regionale regietafels waar afstemming binnen de regio plaatsvindt, nu ingericht. Zowel het college als de raad wordt met de voorgestelde aanpak in staat gesteld om regie te houden over de mate waarin, de manier waarop en de locatie waar de opvang wordt gerealiseerd en dit in samenwerking met het COA vorm te geven. Het college besluit over de opvang en de locatie en de gemeenteraad besluit over randvoorwaarden. De beoogde locatie Wilderszijde voorziet in belangrijke randvoorwaarden die eerder door de gemeenteraad zijn gesteld voor de opvang van vluchtelingen, zoals bijvoorbeeld de kleinschaligheid en de nabijheid van maatschappelijke voorzieningen die aantrekkelijk zijn voor de doelgroep gezinnen, zoals de tijdelijke 2/8

basisscholen. Op de beoogde locatie kan snel gerealiseerd worden omdat de gemeente eigenaar is van de grond en omdat de kavel op dit moment nog niet bebouwd is. Er zijn tekeningen gemaakt die laten zien dat er genoeg ruimte is voor in ieder geval meerdere schoolgebouwen en een opvanglocaties voor asielzoekers. Om snel te kunnen voorzien in deze noodopvanglocatie wordt voorgesteld om het bouw- en woonrijp maken van de kavel enkelvoudig te gunnen. 2. Maatschappelijk effect Door de asielopgave proactief aan te pakken, zorgen gemeenteraad en college van B&W ervoor dat de asielopvang zoveel mogelijk op de voorwaarden plaatsvindt van de gemeente. Hierdoor kunnen wij het maatschappelijk effect deels sturen. Op dit moment is de schatting dat Lansingerland ongeveer 300 asielzoekers zal moeten opvangen. Wanneer we de tijd hebben om voorzieningen te treffen om de druk op de maatschappij zo laag mogelijk te houden zal de asielopgave voor ons als gemeente beter te behappen zijn. 3. Argumenten 1.1 Hiermee houdt de gemeente regie in eigen hand De huidige opvangcrisis betekent dat aan alle gemeenten in Nederland gevraagd wordt te komen met plannen voor (crisis-nood) opvang voor asielzoekers. De provinciale en regionale regietafels daartoe worden nu ingericht.

Ook al laat een wettelijk kader, waarmee het Rijk opvang en taakstellingen kan opleggen aan gemeenten, nog op zich wachten (wetstraject loopt nog) de opvangcrisis is een feit en regionale afstemming is aanstaande. Nu proactief een stap vooruit zetten zorgt ervoor dat de gemeente Lansingerland de regie over de (nood)opvang in handen houdt, niet gedwongen wordt en met een plan aan de regionale regietafel zit. 1.2 Overwegingen en randvoorwaarden vanuit de gemeenteraad Het is de bevoegdheid van het college om te besluiten (nood)opvang te realiseren en daarvoor een plek aan te wijzen. Voor de opvang van asielzoekers is een zo breed mogelijk draagvlak van belang en daarom heeft het college aan de gemeenteraad overwegingen gevraagd tijdens het commissiedebat op 11 mei naar aanleiding van de brief met vier scenario’s (U23.01981). Voorts neemt de gemeenteraad regie in het bepalen van de randvoorwaarden voor de (nood)opvang, waarvoor het college een voorstel doet. 2.1 Wilderszijde geschikt qua snelheid en tijdelijkheid Locatie Wilderszijde is een geschikte locatie voor de opvang van asielzoekers zowel vanwege de mogelijke snelheid aan de voorkant (eigen grond op vrije kavel), de vanzelfsprekende tijdelijkheid (verwachting tot zomer 2026) en de nabijheid van voorzieningen.

2.2 Wilderszijde geschikt vanwege nabijheid van voorzieningen Locatie Wilderszijde biedt tevens ruimte aan tijdelijke basisschoolgebouwen die de opvanglocatie aantrekkelijk maakt voor de doelgroep gezinnen. Andere voorzieningen zijn er ook in ruime mate in de nabije omgeving, zoals nu ook al het geval is voor de crisis-noodopvanglocatie Tobias. 2.3 Wilderszijde geschikt vanwege weinig omwonenden en belanghebbenden Er is sprake van drie omwonenden. Zij zijn eerder al ingelicht over de mogelijkheid van opvang (in het kader van LOO). Met alle drie de omwonenden is recent expliciet gesproken over mogelijke opvang van asielzoekers. Er zijn vooralsnog geen bezwaren geuit. Ook met de ontwikkelaars van Wilderszijde is gesproken en ook daar zijn geen bezwaren geuit.

3/8

2.4 Wilderszijde geschikt vanwege nabijheid crisis-noodopvanglocatie De crisis-noodopvanglocatie Tobias moet weg (reeds tweemaal verlengd). Bij de realisatie van een noodopvanglocatie op de kavel ernaast zal ingezet worden op het direct overplaatsen van de 50 asielzoekers van de Tobias naar de nieuwe locatie. 3.1 Snel starten levert meer tijd op Hoe eerder we kunnen voorzien in een noodopvanglocatie, hoe meer tijd er voor de gemeente Lansingerland is om het verloop van de asielcrisis en de daarbij behorende landelijke wetgeving te monitoren en erop te anticiperen. Vandaar dat voorgesteld wordt het bouw- en woonrijp maken van de kavel zo snel als mogelijk aan te vangen en daartoe enkelvoudig te gunnen. 4.1. De gemeenteraad geeft het college kaders mee voor de realisatie van de noodopvang. Naar aanleiding van de commissievergadering op 11 mei neemt het college de overwegingen van de gemeenteraad mee in haar definitieve besluitvorming. De gemeenteraad geeft als opdrachtgever randvoorwaarden mee aan het college. De randvoorwaarden richten zich op het aantal asielzoekers, de duur van de opvang, de doelgroep, de voorzieningen, het maatschappelijk middenveld, informatie en participatie, de samenwerking met ontwikkelaars van Wilderszijde en de samenwerking met het COA. 5.1 Om proactief te kunnen handelen heeft het college formatie nodig om inzet te plegen.

De asielopgave vraagt om visie, beleid en afstemming. Om dit te kunnen bewerkstelligen is ambtelijke capaciteit nodig dat zich met focus in kan zetten op deze opgave. We hebben hierbij geleerd van het opstarten van het opgaveteam Langdurige Opvang Oekraïners (LOO). Om snel en doelmatig te handelen, is een opgaveteam met personeel dat zich alleen hoeft te richten op deze opgave, essentieel. 5.2 De benodigde capaciteit wordt incidenteel georganiseerd en gedekt. Het organiseren van ambtelijke capaciteit voor de aanpak van de opgave asielopvang is incidenteel van aard. Voor het onderzoek naar en eventueel opstarten van een noodopvanglocaties verwachten wij dat dit incidentele inzet vraagt van 2023 tot eind 2025. Wanneer de noodopvang gerealiseerd is, zal het beheer van de locaties grotendeels extern worden belegd bij het COA. Hierdoor kan het opgaveteam dat de opvang heeft gerealiseerd worden opgeheven. Voor het kernteam dat met deze opgave aan de slag gaat, wordt het college voorgesteld de raad te verzoeken om gelden vrij te maken voor de werving en aanstelling van een opgavemanager, beleidsmedewerker en een projectsecretaris. We doen dat nu voor één jaar en komen op een later moment terug voor de te verwachten kosten voor de jaren 2024 en 2025. 5.3.

Incidentele lasten dekken met incidentele middelen via de Algemene Reserve Wanneer een project een duidelijk einde heeft in de tijd kan het bestempeld worden als incidenteel. Voor het opgaveteam geldt dat het werk eindigt zodra (nood)opvang gerealiseerd is. Voor het opgaveteam willen wij dan ook incidentele dekking aanwenden om zo minder last te leggen op het structurele begrotingssaldo. Dit willen we doen door de middelen te onttrekken uit de Algemene Reserve.

4/8

4. Kanttekeningen 1.1 Spreidingswet Omdat we nu nog niet weten hoe een wettelijk kader er precies uit zal komen te zien, draagt proactief handelen de onzekerheid met zich mee dat stappen die je nu zet mogelijkerwijs niet helemaal passen binnen latere wettelijke kaders. 2.1 Kosten Er zullen kosten worden gemaakt (ambtelijk opgaveteam en bouwrijp maken kavel) waarvan dekking (door COA/Rijk) niet zeker is. Direct toe te rekenen kosten aan realisatie van een (tijdelijke) COA-locatie worden gedragen door het COA. De infrastructuur van de kavel is niet gedekt in de grondexploitatie. De verwachte kosten zijn ca. € 1.000.000,-. Binnen de gemeente is hier geen dekking voor. Over deze kosten is al gesproken met het COA en zij staan niet onwelwillend ten opzichte van het dekken van deze kosten. 2.2 Tijdelijkheid Vanwege de directe opeisbaarheid van de grond door de gecontracteerde ontwikkelaar van Wilderszijde is het cruciaal dat alle te realiseren voorzieningen op de kavel tijdelijk van aard zijn. De gemeente heeft in de SOK met de ontwikkelaars BBGZ afgesproken dat zij op de kavel woningen mogen ontwikkelen. Het niet nakomen van die afspraak zou leiden tot claims die in de vele miljoenen zullen lopen én maatschappelijke discussie omdat er dan geen permanente woningbouw zou plaatsvinden, waar grote vraag naar is.

De huidige planning is dat de kavel weer beschikbaar moet zijn voor de voorbereidingen voor permanente woningbouw in de zomer van 2026. Zowel intern als naar het COA moet dit nu gelden als uiterste termijn. Het ligt voor de hand om in 2025 een evaluatie in te plannen om zowel in tijd als kwalitatief te evalueren of verlenging bespreekbaar is. 3.1 Inkoop- en aanbestedingsbeleid We wijken af van het staande inkoop- en aanbestedingsbeleid. Het is echter mogelijk om af te wijken van het beleid, mits de afwijking een deugdelijke motivering heeft. Gelet op de politieke en juridische complexiteit van het dossier, het op korte termijn gewenste eindresultaat, de grote spoed waarmee een en ander gerealiseerd dient te worden en de omvang (inhoudelijk) van de opdracht verzoeken wij het college om in afwijking van het Inkoop-en Aanbestedingsbeleid Lansingerland 2019 met toepassing van de in paragraaf 3.5 neergelegde afwijkingsbevoegdheid van het beleid af te wijken en in dit geval de enkelvoudige onderhandse aanbestedingsprocedure te volgen. 3.2 De opdracht heeft een waarde die de grens voor één op één gunning overstijgt De opdracht vertegenwoordigt een waarde van ca. € 1.000.000,-. Bij een opdracht voor werken van meer dan € 150.000,- moeten wij op grond van ons Inkoop- en Aanbestedingsbeleid 2019 een meervoudige onderhandse procedure organiseren.

Afwijking hiervan vereist een gemotiveerd B&W-advies. Met de argumenten onder 1.1 tot en met 1.4 voeren wij de redenen aan om af te wijken van ons beleid. 4.1 Inzet van incidenteel personeel zorgt voor weglekken van kennis Door de inzet van tijdelijk personeel kan kennis over de opgave weglekken. We zien echter dat de inzet voor deze opgave niet uit de organisatie kan komen. De organisatie staat onder druk en is niet in staat de mensen te leveren aan deze en andere opgaven. Ook het feit dat het hier om een tijdelijk project gaat, maakt het moeilijk om hier vast personeel voor te vinden. In de huidige arbeidsmarkt is het bieden van een tijdelijk contract voor veel mensen een reden om niet te solliciteren. 5/8

4.2 Putten uit de Algemene Reserve zal leiden tot een lager weerstandsvermogen Het putten van middelen uit de Algemene Reserve zal leiden tot een lager weerstandsvermogen. Echter, de ratio weerstandsvermogen van 2024 (uit Begroting 2023-2026) geeft met een ratio van 1,5 een zeer solide basis. De onttrekking zal niet leiden tot een daling van dit ratio omdat de impact van dit voorstel zeer klein is. 4.3 Behoefte aan structureel beleidsadvies verloopt via een separaat proces Het opgaveteam asielopvang is tijdelijk. Op dit moment sluiten we niet uit dat er na die tijd behoefte is aan beleidsadvies op asielopvang. Dit beleidsadvies staat dan los van dit opgaveteam en heeft dan focus op een structurele inbedding van asielbeleid. Wanneer dit aan de orde zou zijn, verloopt het toekennen van een structurele fte het reguliere gemeentelijk proces via Kaderbrief en Begroting. 5. Financiële consequenties met dekkingsvoorstel De kosten voor het bouwen en beheren van de noodopvanglocatie zijn voor rekening van het COA. Met het COA wordt ook gesproken over het dekken van de kosten van de infrastructuur voor de kavel voor tijdelijke voorzieningen. Na besluitvorming zullen de eerste kosten (engineeringscontract opstellen voor enkelvoudige gunning) gemaakt worden. Deze opdracht moet verleend worden om de planning te kunnen halen. Naar verwachting zijn de kosten ca. € 70.000,-.

Deze kosten worden geboekt op FCL 6623101 “Noodopvang asielzoekers” en ECL 343010. De gemeente gaat er vanuit dat het COA deze kosten dekt (maar dit is nog niet vastgelegd). Hieronder geven we een overzicht van de kosten van het kernteam van de opgave zoals wij deze nu zien. Onder kernteam verstaan we de opgavemanager, de beleidsmedewerker en de projectsecretaris.

Opgaveteam asielopvang Incidentele kosten kernteam opgave

2023 289.000

2024 320.000

2025 320.000

De incidentele kosten dekken we door een onttrekking uit de Algemene Reserve. Deze onttrekking bedraagt voor 2023 €289.000,-. De verwerking zal plaatsvinden via de zomerrapportage 2023. Overigens is het mogelijk dat we (een deel) van de kosten in de toekomst kunnen declareren bij het COA of de rijksoverheid. In dat geval doen we dat natuurlijk waardoor de onttrekking uit de reserve lager uit kan vallen. Wanneer dit het geval is, informeren wij u daarover via de P&C-cyclus. 6. Juridische aspecten Op grond van artikel 160 lid 1 sub d Gemeentewet is het college bevoegd om een besluit te nemen over de opvang van asielzoekers. Ten aanzien van inkoop- en aanbestedingsbeleid: • Aanbestedingsregels (Richtlijn 2014/24/EU, Aanbestedingswet 2012, Gids Proportionaliteit, Inkoop- en Aanbestedingsbeleid Lansingerland 2019); • Mandaatregeling Lansingerland 2020; • Gebruikelijke juridische voorwaarden bij opdrachtverstrekking. In de RO procedure en het aanvraagtraject voor de benodigde omgevingsvergunningen kan blijken dat er nadere informatie nodig is en moet worden opgevraagd. Ook moet er nog een ruimtelijke belangenafweging 6/8

gebeuren. Dit is namelijk een wettelijk vereiste voor het verlenen van de omgevingsvergunning voor het bouwen van de opvangvoorziening. Voor het daadwerkelijk in gebruik nemen van de opvangvoorziening is ook een aparte omgevingsvergunning nodig met het oog op de brandveiligheid. Tegen de omgevingsvergunningen staat bezwaar en beroep open voor belanghebbenden. Ondanks de inspanningen op de informatievoorziening voor de omgeving vooraf, bestaat de mogelijkheid dat er bezwaar wordt ingediend, of er bij de rechter om schorsing van de omgevingsvergunning wordt verzocht. De tijdelijkheid van de opvang van asielzoekers en de financiering moet op korte termijn worden vastgelegd met het COA. Deze bestuurlijke afspraken leggen we ter besluitvorming voor aan het college van B&W. 7. Duurzaamheid Niet van toepassing. 8. Extern draagvlak / burgerparticipatie Er is sprake van drie omwonenden. Zij zijn eerder al ingelicht over de mogelijkheid van opvang (in het kader van LOO). Met alle drie de omwonenden is recent expliciet gesproken over mogelijke opvang van asielzoekers. Er zijn vooralsnog geen bezwaren geuit. Ook met de ontwikkelaars van Wilderszijde is gesproken en ook daar zijn geen bezwaren geuit. Ten aanzien van de vergunningverlening staat een bezwaarprocedure open. Zodra hier meer over bekend is plaatsen we deze informatie op de gemeentelijke website. 9.

Communicatie Na besluitvorming over de locatie en bespreking in de raad(scommissie) zal de communicatie naar inwoners van de gemeente gestart worden. 10. Aanpak/ uitvoering Ten behoeve van de realisatie van noodopvanglocatie Wilderszijde zijn de volgende besluitvormingsmomenten voorzien:  B&W-besluit noodopvang asiel op locatie Wilderszijde incl. opgaveteam (23-05-23)  Na besluitvorming start het college de procedure rondom de vergunningsaanvragen (bouw/afwijken bestemmingsplan en brandveiligheid)  Commissiebespreking raadsvoorstel randvoorwaarden noodopvang asielzoekers (08-06-23)  Raadsbesluit gemeenteraad juni  Bestuurlijke afspraken COA  Bouw- en woonrijp maken (oktober 23)  Verplaatsen Tobias (oktober/november 23)  Start bouw extra opvangplekken (november/december 2023) 11. Evaluatie en verantwoording College en gemeenteraad zullen periodiek worden geïnformeerd over de gang van zaken rondom de realisatie van de noodopvanglocatie alsmede de prognoses van instroom asielzoekers en de stand van zaken rondom landelijke wetgeving. De teammanager zal de opdrachtbrief ondertekenen conform artikel 10:11 Awb en artikel 5 bijlage 1 van de Mandaatregeling. 7/8

Bijlagen (voor besluitvorming B&W)  Raadsinformatiebrief noodopvang asielzoeker (U23.01865)  Raadsvoorstel randvoorwaarden noodopvang asielzoekers en formalisering opgaveteam (BR2300027)  Randvoorwaarden noodopvang asielzoekers op Wilderszijde (T23.02606)

8/8