BW2100019 Afvalbeleid

Onderwerp

Afvalbeleid

Voorstel van

Marieke de Wit

Portefeuillehouder

Simon Fortuyn

Domein

Ruimte & Beheer

Registratienummer

BW2100019

Team

Beheer

B&W Datum

16 februari 2021

Mede accordering

Financiën

N.a.v. ingekomen stuk

Communicatie Geheim

Nee

Vervolgactiviteiten Naar Commissie

Nee

Naar Gemeenteraad

Nee

Voorstel: Besloten is: 1. In te stemmen met het nieuwe Afvalbeleid “Afvalbeleid Lansingerland 2021-2025 Van afval naar grondstof - op weg naar volledig circulair in 2050” (T21.01288). Lansingerland kiest hiermee voor een beleid met als uitgangspunt een variabel tarief voor restafval (Diftar). 2. In te stemmen met het dekkingsvoorstel voor de kosten van de implementatie van het nieuwe Afvalbeleid zoals omschreven in bijlage 2 van het Afvalbeleid. 3. Het Afvalbeleid ter vaststelling voor te leggen aan de gemeenteraad. 0. Samenvatting De gemeente Lansingerland kiest in haar nieuwe afvalbeleid voor een verdeling van de kosten waarbij de inwoners zelf de regie krijgen over hun Afvalstoffenheffing. Hiermee willen wij de landelijke Van Afval Naar Grondstof (VANG) doelstellingen van minimaal 75% scheidingsresultaat en/of maximaal 100 kilogram restafval per inwoner behalen. De gemeente zet koers op weg naar de eigen doelstelling van 0 kilogram restafval in 2050, zoals vastgelegd in de Duurzaamheidsvisie. Tussen 2018 en nu zijn er diverse stappen gezet op weg naar nieuw Afvalbeleid, in chronologische volgorde: 1) Rekenkamer-onderzoek naar Afvalbeleid en Afvalstoffenheffing. De Rekenkamer stelde in haar onderzoek in 2018 vast dat het ambitieniveau van gemeente Lansingerland voor een gemeente van haar omvang en stedelijkheidsklasse te laag is.

Ook raadde zij aan om het beleid en daarmee het ambitieniveau te herzien. Deze conclusie is door de Raad onderschreven en de meeste aanbevelingen van de Rekenkamer zijn overgenomen. 2) Scenario-onderzoek naar een 5-tal scenario’s als voorbereiding op het nieuwe Afvalbeleid. 3) Vaststelling Duurzaamheidsvisie (T18.08535) met als een van de doelstellingen het volledig circulair zijn en het behalen van 0 kilogram restafval in 2050.

1

4) Raadpleging Afvalbeleid onder alle inwoners van Lansingerland. De gemeenteraad stelde het plan van aanpak raadpleging vast en daarbij dat de uitkomsten van de raadpleging richtinggevend zullen zijn voor het nieuwe Afvalbeleid. Het advies naar aanleiding van de raadpleging is om het scenario variabel tarief op restafval in te voeren. Op basis van de stappen die zijn gezet en alle adviezen die zijn ontvangen, kiest Lansingerland voor het invoeren van een variabel tarief op het restafval. Wat bereiken wij met dit nieuwe Afvalbeleid: 1) Lansingerland behaalt de landelijke doelstelling van minimaal 75% scheidingsresultaat en/of maximaal 100 kilogram restafval per inwoner per jaar. 2) De gemeente zet koers op weg naar de eigen doelstelling van 0 kilogram restafval in 2050, zoals vastgelegd in de Duurzaamheidsvisie. 3) De gemeente kiest voor een Afvalbeleid waarbij de raadpleging onder de inwoners richtinggevend is geweest, wij luisteren naar de mening van onze inwoners. 4) Inwoners krijgen zelf regie over de hoogte van de Afvalstoffenheffing. 5) Inwoners ervaren hetzelfde serviceniveau als voorheen. In de raadpleging en het belevingsonderzoek hebben de inwoners uitgesproken over het algemeen tevreden te zijn.

Planning op hoofdlijnen: 2021  start implementatie 2022  start met registratie 2023  invoering variabel tarief restafval (Diftar) 2024  voortgang monitoren 2025  evaluatie twee jaar na invoerikng + start besluitvorming nieuw Afvalbeleid per 2026 1. Aanleiding/ context met tijdlijn Het huidige Afvalbeleid is verouderd en liep officieel eind 2018 af. Lansingerland is met een resultaat van boven de 200 kilogram restafval per inwoner en een scheidingsresultaat van 58% een van de minst presterende gemeenten in haar stedelijkheidsklasse. De landelijke doelstelling is maximaal 100 kilogram en/of 75% scheidingsresultaat. Het is tijd om in actie te komen. Scheidingspercentage tot heden:

2017 53%

2018 55%

2019 57%

2020 58%

2

Tijdlijn tussenstappen nieuwe Afvalbeleid tot heden: 2018 Rekenkamer rapport Aanname diverse aanbevelingen (Raadsbesluit)

2018 Scenario-onderzoek

2019 Vaststelling Duurzaamheids-visie (Raadsbesluit)

2020 Raadpleging Afvalbeleid (Raadsbesluit)

2. Maatschappelijk effect Met dit nieuwe Afvalbeleid kiest de gemeente voor een hoge ambitie. We behalen de doelstelling van minimaal 75% scheidingspercentage en/of maximaal 100 kilogram restafval per inwoner per jaar. Daarmee sluiten wij aan op de landelijke doelstelling zoals geformuleerd door het Rijk in de VANG-doelstelling. Het afval dat niet meer naar de verbranding gaat, is aan de bron gescheiden in verschillende afvalstromen. Deze zet de industrie weer in voor (hoogwaardige) recycling. We zetten hiermee koers naar onze doelstelling uit de Duurzaamheidsvisie om in 2050 100% circulair te zijn. 3. Argumenten 1.1 Lansingerland behaalt door invoering van dit Afvalbeleid de landelijke doelstelling en zet koers naar de doelstelling uit de Duurzaamheidsvisie De doorrekening van het scenario-onderzoek en ervaringen van andere gemeenten die eerder een variabel tarief op restafval invoerde laat zien dat wij de doelstelling van minimaal 75% scheidingspercentage en/of maximaal 100 kilogram restafval per inwoner per jaar halen. Dit blijkt ook uit het recent gepubliceerde landeljke “diftaronderzoek” van IPR Normag van 21 januari 2021. Dit onderzoek met de titel “Diftar als beleidsinstrument bij huishoudelijk afvalbeheer” voerde IPR Normag uit in opdracht van Rijkswaterstaat.

In dit onderzoek komt naar voren dat gemeenten met een variabel tarief op restafval gemiddeld rond de 94 kilogram restafval per inwoner per jaar uit komen. 1.2 Het nieuwe Afvalbeleid respecteert de uitkomsten van de raadpleging, het bijbehorende advies én het advies van de Rekenkamer Bij het vaststellen van het plan van aanpak voor de raadpleging stelde de Raad ook vast dat de uitkomsten van de raadpleging richtinggevend zijn voor het nieuwe Afvalbeleid. Op basis van de uitkomsten van de raadpleging adviseert De AfvalSpiegel de gemeente om een variabel tarief voor restafval in te voeren. 1.3 Met het nieuwe Afvalbeleid kiest de gemeente voor een realistisch tijdpad Door de tijd te nemen voor een gedegen communicatiecampagne is er voldoende ruimte om het gesprek aan te gaan met de inwoners. We overtuigen de inwoners van het nut en de noodzaak van het nieuwe Afvalbeleid. Omdat we de tijd hebben voordat we daadwerkelijk het variabel tarief invoeren, is het mogelijk een half jaar tot een jaar voor die tijd de administratie volledig in te richten. Met die

3

administratie maken we inwoners alvast bewust van hun aanbiedgedrag. Zo zijn zij in staat om hun ‘afvalgedrag’ te veranderen, voordat er daadwerkelijk iets in de berekening van de Afvalstoffenheffing verandert. Door de keuze voor deze planning is er voldoende tijd om specifieke doelgroepen te benaderen en hier maatwerk te verzorgen. Denk hierbij aan mensen met veel medisch afval (incontinentiemateriaal). 1.4 Het serviceniveau blijft gehandhaafd Voor de invoering van het nieuwe Afvalbeleid passen wij niets aan het serviceniveau aan. Inwoners houden dezelfde inzamelmiddelen en we gaan uit van dezelfde inzamelfrequenties. Door deze werkwijze is de overgang met name een administratieve opgave. We hebben niet te maken met extra kosten voor grote aanpassingen aan de inzamelmiddelen en onze inwoners behouden de inzameling die zij gewend zijn. Resultaten van de raadpleging en het recent uitgevoerde belevingsonderzoek laten zien dat mensen tevreden zijn over de huidige service. 1.5 Inwoners krijgen zelf grip en regie op hun Afvalstoffenheffing. Ze betalen samen voor de vaste kosten van het afval en krijgen door hun scheidingsgedrag zelf grip op hoeveel zij in totaal betalen Het vaste deel van de Afvalstoffenheffing is voor alle inwoners gelijk. Daarmee dekt de gemeente het grootste deel van de vaste kosten voor inzameling en verwerking van het afval.

Inwoners zijn gewend om voor diverse voorzieningen/diensten een variabel te betalen voor datgeen dat zij daadwerkelijk gebruiken/verbruiken. Denk aan gas, water en licht. Het is een systeem waarbij mensen die het afval goed scheiden en hun best doen niet meer meebetalen voor de inwoners die het afval niet willen scheiden. 2.1 Voor de implementatie is de komende jaren extra geld nodig Voor zaken zoals controle van het containerbestand, communicatie en handhaving specifiek gericht op de implementatie is extra geld nodig. 2.2 De Afvalstoffenheffing is een doelbelasting Bij een doelbelasting is het de bedoeling alle kosten toe te rekenen via de heffing. 2.3 In het dekkingsvoorstel spreiden we de kosten over de jaren 2021, 2022 en 2023 Door de kosten te spreiden komt de verrekening niet ten laste van de Afvalstoffenheffing in één jaar. We boeken de kosten in het jaar dat de kosten gemaakt worden. 4. Kanttekeningen 1.1 Het nieuwe Afvalbeleid heeft impact op alle inwoners van Lansingerland Het invoeren van een variabel tarief voor restafval is een verandering waar inwoners tegen op kunnen zien. Inwoners zien verandering mogelijk als spannend of vervelend. We benadrukken in de communicatie dat er aan het serviceniveau niets veranderd.

4

Inwoners krijgen door de invoering van dit nieuwe beleid zelf meer grip en invloed op de hoogte van hun Afvalstoffenheffing. Door dit goed uit te leggen in de uitgebreide communicatiecampagne, nemen we angst en wantrouwen voor de invoering weg bij de inwoners. 1.2 De invoering van het Afvalbeleid kan leiden tot ongewenst aanbiedgedrag De invoering van een variabel tarief voor restafval kan leiden tot het dumpen van afval (bijplaatsingen) door mensen die hun afval niet willen scheiden en niet bereid zijn voor het restafval te betalen. Door de tijdelijke extra inzet van handhaving treden we hier vanaf de start tegen op. Om eventuele bijplaatsingen snel weg te halen, zetten we de servicewagen van de inzamelaar en de Buitendienst extra in. Het Afvalbeleid voorziet in de financiële dekking van de extra inzet door handhaving, de inzet van Afvalcoaches en het tijdelijk ruimen van bijgeplaatst afval. 1.3 Inwoners met een medische indicatie vrezen dat zij meer moeten betalen, terwijl zij geen invloed hebben over de extra hoeveelheid (medisch) afval die zij produceren Inwoners met een medische indicatie kunnen op dit moment bij de gemeente al aangeven dat zij door medische problemen meer afval produceren. Als zij dit aantonen met een medische verklaring is het aanvragen van een extra restafvalcontainer gratis.

Ook in het nieuwe Afvalbeleid is er een regeling voor inwoners met een medische indicatie. 5. Financiële consequenties met dekkingsvoorstel Het dalen van de hoeveelheid restafval heeft een positieve financiële uitwerking. De tarieven voor het verbranden van huishoudelijk afval stijgen en de Rijksoverheid heeft de intentie de verbrandingsbelasting verder te verhogen als prikkel om de hoeveelheid restafval te verlagen. Door de hoeveelheid restafval te beperken, beperken we de stijging van de verbrandingsbelasting en houden we de tarieven beheersbaar. Bij de invoering van het nieuwe Afvalbeleid zijn twee kostensoorten te onderscheiden. De eenmalige invoeringskosten en de structurele jaarlijkse kosten. De eenmalige invoeringskosten komen neer op een bedrag van € 450.000,-. Zie voor het dekkingsvoorstel bijlage 2 van het Afvalbeleid. De jaarlijkse kosten zijn afhankelijk van het scheidingsgedrag van de inwoners. De gemeente gaat uit van een 100% kostendekkendheid van de afvalstoffenheffing en houdt hiermee rekening bij het jaarlijks vaststellen van de tarieven voor de inwoners. De tarieven voor het jaar van invoering stelt de gemeenteraad in een later stadium vast bij het vaststellen van de Verordening Afvalstoffenheffing in kwartaal 4 van 2022. Onderdeel van het nieuwe Afvalbeleid is de Egalisatievoorziening. Dit is vanuit de BBV een verplichting voor de gemeente.

Deze voorziening krijgt een plafondbedrag van € 250.000,-. De voorziening gebruikt de gemeente en schommelingen in de kosten en opbrengsten van de afvalinzameling en -verwerking op te vangen.

5

6. Juridische aspecten Gemeenten hebben de wettelijke zorgplicht (vastgelegd in de Wet milieubeheer) voor de (gescheiden) inzameling van huishoudelijk afval en zijn daarmee verantwoordelijk voor het gemeentelijk afvalbeheer. Bij de invoering van het nieuwe Afvalbeleid is het van belang dat we het registreren en het gebruik van gegevens over de inzameling per huishouden secuur en correct doen. In aanloop naar het nieuwe Afvalbeleid stelt de Raad vast welke gegevens de gemeente verzamelt, op welke wijze gegevens worden verwerkt en gebruikt en door welke partijen. Wij houden ons hierbij aan de wetgeving zoals vastgelegd in de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG). 7. Duurzaamheid Het nieuwe beleid sluit aan op de doelen van de gemeente op het gebied van de circulaire economie. Na invoering van het nieuwe Afvalbeleid daalt de hoeveelheid restafval en stijgt de hoeveelheid grondstoffen die beschikbaar zijn voor recycling. De uitgangspunten sluiten aan bij de door de gemeenteraad vastgestelde visie “Duurzaam Lansingerland” (T18.08535). Het nieuwe Afvalbeleid gaat uit van het behoud van de huidige inzamelmiddelen. We gaan duurzaam om met onze bestaande inzamelmiddelen, er is geen sprake van onnodige kapitaalvernietiging. 8. Extern draagvlak / burgerparticipatie In september 2020 vond de raadpleging inwoners nieuw Afvalbeleid plaats.

Alle inwoners van de gemeente kregen de mogelijkheid hun mening te geven over de afvalinzameling. Gelet op de respons spreken we van een representatieve raadpleging. De uitkomsten van deze raadpleging zijn, in lijn met het Raadsbesluit hierover, richtinggevend voor de keuzes over het nieuwe Afvalbeleid. Na vaststelling van het nieuwe Afvalbeleid gaan we een nieuw traject van participatie en communicatie in. Om draagvlak te creëren voor het nieuwe Afvalbeleid zijn juist communicatie en participatie van belang. Bijgaand een greep uit de te nemen stappen: 1) Uitgebreide communicatiecampagne a. Uitingen in kranten, social media 2) Participatietraject a. Benaderen van de inwoners inclusief specifieke doelgroepen (inwoners met medisch afval, gezinnen met luiers, inwoners met lage inkomens). Denk hierbij aan het herhaaldelijk versturen van gerichte nieuwsbrieven. b. Organiseren inloopavonden c. Opleiden en inzetten Afvalcoaches d. Openstellen specifiek mailadres voor vragen/opmerkingen

6

9. Communicatie Zie onder kopje 8. Extern draagvlak / burgerparticipatie ook een toelichting op het belang van communicatie en een verwijzing naar de uitgebreide communicatiecampagne die we starten. Daarnaast zetten we ook Afvalcoaches in om onze inwoners heel gericht aan te spreken op het gewenst gedrag voor wat betreft het scheiden van het afval maar ook om ongewenst gedrag zoals dumping van afval tegen te gaan. 10. Aanpak/ uitvoering Na vaststelling van het nieuwe Afvalbeleid gaat het stappenplan uit het Afvalbeleid van start. Onderstaand zijn de belangrijkste stappen schematisch weergegeven. Zie voor een meer uitgebreide uitwerking hoofdstuk 5.4. van het Afvalbeleid.

Vaststelling Afvalbeleid (Raadsbesluit)

Uitwerking Uitvoeringsplan door college

Start communicatiecampagne

Vaststellen regels rondom privacy (Raadsbesluit)

Start registratie zonder financiele gevolgen

Vaststellen afvalstoffenverordening

Vaststellen tarieven (Raadsbesluit)

Definitieve invoering variabel tarief restafval

11. Evaluatie en verantwoording Evaluatie en verantwoording vindt plaats via de reguliere P&C cyclus. Bijlagen (voor besluitvorming B&W) 1. “Afvalbeleid Lansingerland 2021-2025 Van afval naar grondstof - op weg naar volledig circulair in 2050” (T21.01288)

7