[BR2500049] Beleidsplan volwassenen 'Grip op het leven'

Raadsvoorstel Gemeente Lansingerland

Onderwerp

Beleidsplan volwassenen 'Grip op het leven'

Portefeuillehouder

Leon Hoek

Registratienummer

BR2500049

Datum raad

25/09/2025

Gevraagde beslissing: Het beleidsplan 2025-2028 Grip op het leven (T25.04086) vast te stellen als koers voor het volwassenenbeleid en als basis voor de uitvoering daarvan. 0. Samenvatting In de Samenlevingsvisie ligt vast hoe we ons als gemeente willen verhouden tot ontwikkelingen in de samenleving. We hebben onze koers bepaald door te benoemen aan welke vier leidende thema’s we bijdragen: bestaanszekerheid, gezondheid, kansengelijkheid en leefbaarheid & veiligheid. We hebben bepaald dat we onze visie concretiseren in vier beleidsplannen voor jeugdigen, volwassenen, ouderen en leefbare en veilige wijken. Ook bij dit beleidsplan sluiten we weer aan bij de Lansingerlandse Standaard (T24.01352). Met het beleidsplan Grip op het leven in Lansingerland geven we hier uitvoering aan. In het beleidsplan leggen we de prioriteiten en kaders voor de komende jaren vast. In het nog op te stellen uitvoeringsplan, legt het college vast op welke manier we uitvoering geven aan de prioriteiten. De vijf uitgangspunten uit de Uitgangspuntennotitie Grip op het leven (T25.01540) hebben we vertaald naar prioriteiten en vormen de basis voor de beweging die we in gang willen zetten met het beleidsplan. De komende jaren willen we de stijgende lijn van het gebruik van maatwerkvoorzieningen afvlakken en het gebruik van laagdrempelige, vrij-toegankelijke voorzieningen vergroten (waar dat mogelijk is).

De hulpvragen van volwassenen gaan we, meer dan nu, in de sociale basis aanpakken met lichtere/ goedkopere vormen van hulp die passend zijn bij de hulpvraag van de inwoner. Dat betekent dat we steviger gaan investeren in de sociale basis en de samenleving. Niet voor elke (hulp)vraag is geïndiceerde hulp nodig en zo blijft geïndiceerde hulp beschikbaar voor inwoners die dat echt nodig hebben. De toegangsfunctie (tot geïndiceerde hulp) speelt hierbij een belangrijke rol net als de samenwerking met onze partners. Willen we daadwerkelijk de beweging in gang zetten dan krijgen we dat alleen voor elkaar door een gezamenlijke verantwoordelijkheid en inspanning. In het beleidsplan leggen we de volgende prioriteiten vast:  Een wendbare samenleving die initiatief neemt (we stimuleren bijv. initiatieven die bijdragen aan sociale cohesie, deelkastjes en lief/leedinitiatieven)  Een inclusieve samenleving waarin iedereen meedoet naar vermogen  Bouwen aan de sterke sociale basis gericht op doen-vermogen vergroten  Bouwen aan de sterke sociale basis, gericht op gezondheid en netwerkkracht  Passend aanbod aan hulp en ondersteuning: gemeentelijke taken uit de wetten (Wmo, Participatiewet etc.)  Een brede, integrale toegang, zodat inwoners passende hulp en of ondersteuning krijgen 1.

Aanleiding/ context met tijdlijn Het totaal aantal volwassen inwoners blijft de komende jaren groeien en we verwachten voor de leeftijdsgroep van 18 tot 65 jaar oud een inwonergroei van 8.000 van 2025 naar 2030. We willen ons voorzieningenniveau laten aansluiten op deze verwachte groei en veranderende behoeften in de

1

Raadsvoorstel Gemeente Lansingerland

samenleving. Zetten we het huidige beleid ongewijzigd voort, dan stijgt de vraag naar maatwerkvoorzieningen mee met de groei van het aantal volwassenen. Dat betekent ook een evenredige kostenstijging van de maatwerkvoorzieningen en daarmee staat de betaalbaarheid onder druk. Daarom maken we nu beleidskeuzes en bepalen we onze richting om de uitvoering van onze (wettelijke) taken voor volwassenen ook voor de langere termijn uitvoerbaar en betaalbaar te houden. 2. Maatschappelijk effect Gemeente Lansingerland wil dat volwassenen in Lansingerland gezond, bestaanszeker en zoveel als mogelijk zelfredzaam hun leven kunnen leiden. Het beleidsplan gaat het kader vormen voor alle volwassenen die in deze gemeente wonen. Daarvoor bieden we algemene voorzieningen aan (bijvoorbeeld sport, cultuur, bibliotheek, onderwijshuisvesting), vrij toegankelijke voorzieningen (bijvoorbeeld inloopplekken, maatjesprojecten en maatschappelijk werk), maatwerkvoorzieningen (bijvoorbeeld begeleiding individueel, schuldhulpverlening en minimabeleid). Hiermee dragen we bij aan de (mentale) gezondheid van onze volwassen inwoners, aan kansengelijkheid, veiligheid en bestaanszekerheid. We zetten met het beleidsplan de beweging in gang om gebruik te maken van laagdrempelige, vrij toegankelijke voorzieningen waar dat mogelijk is. Niet voor elke (hulp)vraag is geïndiceerde hulp nodig. 3.

Argumenten 1.1 Met het beleidsplan geven we invulling aan één van de vier opgaven van de Samenlevingsvisie In de Samenlevingsvisie hebben we vastgelegd dat we werken aan vier opgaven. Voor elke opgave maken we een beleidsplan, waarin we de Samenlevingsvisie vertalen naar prioriteiten en kaders voor de uitvoering van onze gemeentelijke taken. Na vaststelling, concretiseren we de beleidsplannen verder in uitvoeringsplannen, die onder de bevoegdheid van het college vallen. Daarnaast vertalen we de beleidskeuzes in regelgeving en werkprocessen. Onderstaand schema geeft een beeld van de samenhang van de stukken die onder de Samenlevingsvisie vallen en laat zien dat we ons in de fase van de beleidsplannen bevinden.

Figuur: Overzicht uitwerking Samenlevingsvisie in Beleidsplannen en Uitvoeringsplannen

2

Raadsvoorstel Gemeente Lansingerland

1.2 Met het beleidsplan leggen we de kaders en prioriteiten vast die we hebben ingezet met de Uitgangspunten Grip op het leven Voorafgaand aan het beleidsplan Grip op het leven is de uitgangspuntennotitie (T25.01540) op 3 april 2025 in de commissie Samenleving besproken en door het college op 20 mei 2025 vastgesteld. Op basis van de vastgestelde uitgangspunten, zijn de prioriteiten en kaders voor het beleidsplan uitgewerkt. 1.3 Met onze inzet op de prioriteiten zorgen we voor uitvoerbare en betaalbare plannen en zorgen we ervoor dat hulp beschikbaar blijft voor volwassenen die het echt nodig hebben De kaders die we vastleggen in het beleidsplan vormen de basis voor de uitvoering van het beleid via bijvoorbeeld aanpassingen in verordeningen, beleidsregels, inkoop, subsidieregelingen en werkprocessen. 1.4 Met het beleidsplan sluiten we aan op het begrotingsproces voor de begroting 2026-2029 door het kiezen van een financieel beeld van de nieuwe beleidslijn en de ambitieniveaus voor versobering en verschraling Het beleidsplan sluit aan op het Plan van Aanpak Begroting 2026-2029 (T24.08471). Voor het begrotingsproces volgen we een nieuwe werkwijze. We hebben daar rekening mee gehouden in het financieel kader dat in het beleidsplan is opgenomen. Deze nieuwe begrotingsaanpak heeft te maken met de afnemende middelen uit het gemeentefonds.

Het aangepaste begrotingsproces faciliteert dat de gemeenteraad integrale afwegingen maakt door het prioriteren van ambities. De gemeenteraad legt deze integrale afweging als kader vast in een Perspectiefnota. Het financieel kader dat in het beleidsplan is opgenomen, is op de Perspectiefnota afgestemd. We hebben in het beleidsplan naast een financieel beeld van de nieuwe beleidslijn een ambitieniveau voor versobering en verschraling opgenomen waarmee we een financiële bandbreedte meegeven. Dit biedt een kader voor de raad om desgewenst bij de begrotingsbehandeling eind 2025 bij te stellen op de conceptbegroting. We verwerken de gekozen beleidslijn in de begroting 2026. 1.5 Met het beleidsplan verwerken we de bevindingen uit het eindrapport van Cebeon en Rijnconsult Cebeon en Rijnconsult voerden in 2024 een onderzoek uit naar de gemeentefinanciën van Lansingerland. Dit onderzoek heeft zich, op taakveldniveau, gericht op een vergelijking met hetgeen we op basis van de vastgestelde criteria toegekend krijgen via gemeentefonds (inkomsten vergeleken met uitgaven op het taakveld) en betrof een benchmark met vier referentiegemeenten (Katwijk, Barneveld, Gooise Meren en Pijnacker-Nootdorp). Onder paragraaf 5 beschrijven we de bevindingen uit het onderzoek en de wijze hoe we deze verwerken.

1.6 Met het vaststellen van het beleidsplan voldoet de gemeenteraad aan de wettelijke verplichting om periodiek beleidsvoornemens vast te stellen Door het periodiek vaststellen van een (beleids-)plan door de gemeenteraad dat voldoet de gemeente aan diverse wetgeving die bepaald dat de gemeente beleid moet maken. 1.7 Met het vaststellen van het beleidsplan nemen we de adviezen van het Rekenkamerrapport ‘Meer bereiken. Onderzoek naar lokale inkomensregelingen’ mee in de verdere uitwerking van het beleid Op 22 mei 2025 besloot de gemeenteraad de adviezen uit het rekenkamerrapport over lokale inkomensregelingen over te nemen. Daarom is in het beleidsplan onder prioriteit 5 opgenomen dat we uitvoering geven aan de adviezen van de rekenkamer. Hoe we aan de adviezen uitvoering geven, wordt onderdeel van het uitvoeringsplan.

3

Raadsvoorstel Gemeente Lansingerland

4

Kanttekeningen

1.1 De beschikbare middelen vanaf 2026 zijn onzeker Het is voor gemeenten bekend dat de via het gemeentefonds beschikbare middelen vanaf 2026 structureel lager uitvallen, maar over de precieze hoogte van de uitkering uit het gemeentefonds bestaat nog veel onzekerheid. Deze onzekerheid wordt in de gedurende 2025, via de mei- en septembercirculaire kleiner. De mate van rijks financiering van medebewindstaken zal mede bepalen in welke mate we de ambities kunnen realiseren. 1.2 Nieuw beleid en nieuwe wetgeving door de rijksoverheid kan de komende jaren invloed hebben op de mate waarin we onze prioriteiten kunnen realiseren. Diverse wetgeving waar we in het beleidsplan volwassenen mee te maken hebben zal gewijzigd worden. Wat daar de gevolgen van zullen zijn op de realisatie van de prioriteiten is op het moment van schrijven nog niet bekend. Echter, het beleidsplan moet voldoende handvatten bieden om mee te kunnen bewegen met de ontwikkelen die komende 4 jaar op ons af komen. 1.3 We bepalen de financiële uitwerking van de ambitieniveaus versoberen en verschralen in het Begrotingsproces 2026 Mede met oog op het ravijnjaar 2026 zijn in het beleidsplan ambitieniveaus met bijbehorende uitgangspunten voor de uitvoering van het beleid geformuleerd.

De uitgangspunten zijn voor de beleidsplannen van het sociaal domein identiek geformuleerd als basis voor uitwerking naar concrete financiële consequenties. Dat betekent dat de aansluiten bij de lijn van de beleidsplannen Kansrijk opgroeien en Vitaal en waardig ouder worden. Hiermee zorgen we voor flexibiliteit bij onzekere gemeentefinanciën. De ambitieniveaus zijn bouwstenen voor het begrotingsproces 2026 en sluiten aan bij de Perspectiefnota. 5

Financiële consequenties met dekkingsvoorstel

5.1 Begrotingsproces 2026 Het financieel kader dat in het beleidsplan is opgenomen vormt de inbreng voor het begrotingsproces voor de Begroting 2026-2029, want met het vaststellen van de begroting neemt de gemeenteraad financiële besluiten. Onder argument 1.3 hebben we vastgelegd hoe het beleidsplan op het begrotingsproces aansluit. 5.2 Verwerken bevindingen eindrapport Cebeon/Rijnconsult Cebeon en Rijnconsult voerden in 2024 een onderzoek uit naar de gemeentefinanciën van Lansingerland. Dit onderzoek heeft zich, op taakveldniveau, gericht op een vergelijking met wat we op basis van vastgestelde criteria toegekend krijgen via het gemeentefonds (inkomsten vergeleken met uitgaven op het taakveld) en betrof een benchmark met vier referentiegemeenten (Katwijk, Barneveld, Gooise Meren en Pijnacker-Nootdorp). Voor het onderzoek hebben we begrotingscijfers over 2023 gebruikt. De middelen ten behoeve van Grip op het leven worden betreffen een deel van de middelen uit taakveld Participatie, een deel uit taakveld Wmo en een deel uit het taakveld Basisvoorzieningen. Het onderzoek laat zien dat de netto lasten op het taakveld Participatie in Lansingerland in 2023 hoger waren dan het gemeentefonds veronderstelt: circa € 30 per inwoner hoger. Lansingerland wijkt hiermee niet significant af van de referentiegemeenten.

Bij het taakveld Wmo wijkt Lansingerland niet af van het referentiegemiddelde. Wel laat het onderzoek zien dat Lansingerland hogere uitgaven op het taakveld Wmo heeft,

4

Raadsvoorstel Gemeente Lansingerland

dan we uit het gemeentefonds ontvangen. Het gaat om hogere netto lasten ter hoogte van ca € 17 per inwoner. De netto lasten op het taakveld Basisvoorzieningen zijn lager, dan het bedrag dat hiervoor uit van rijkswege beschikbaar is gesteld. Bij het taakveld Participatie is sprake van relatief hoge netto lasten ten opzichte van het gemeentefonds, circa € 30 per inwoner hoger. Lansingerland wijkt hiermee niet significant af van de referentiegemeenten. Het verschil tussen inkomsten uit het gemeentefonds en de uitgaven op het taakveld participatie zijn voor het grootste deel te verklaren door het tekort op BUIG. Gemeenten ontvangen van het Rijk een gebundelde uitkering (BUIG) voor het bekostigen van de uitkeringen in het kader van de Participatiewet, IOAW, IOAZ en Bbz 2004 (regeling voor ondernemers) en voor de inzet van loonkostensubsidie. Het saldo op de bijstandsuitkeringen (BUIG) is in 2023 vergelijkbaar met de referenties. Over 2023 deed Lansingerland een beroep op de vangnetregeling waarmee het tekort op de bijstandsuitkeringen deels wordt gedekt. Deze aanvraag is in juni 2024 in de gemeenteraad besproken. We hebben, als onderdeel van onze aanvraag vangnetuitkering, een maatregelenpakket ingezet om het tekort terug te dringen. Het maatregelenpakket omvat: 1. Het sneller aan het werk krijgen van statushouders door de extra inzet van een matchmaker 2.

Betere dienstverlening aan de poort, waardoor we minder aanvragen voor een bijstandsuitkering hoeven toe te kennen 3. Meer inzet op arbeidsplaatsen voor inwoners met een uitkering door inzet op loonkostensubsidie Het Rijk heeft een positief besluit genomen over onze vangnetaanvraag over 2023 met een compensatie ten bedrage van € 950.367. Daarnaast zien we toenemende inkomsten op BUIG: daar waar het BUIGbudget in 2023 ongeveer € 9 miljoen bedroeg, is dat voor 2024 € 11,2 miljoen. In 2024 was het tekort € 0,5 miljoen. Ten aanzien van taakveld Wmo adviseren Cebeon en Rijnconsult om te kijken naar besparingsmogelijkheden bij de Wmo-voorziening Hulp bij het huishouden. In de benchmark constateert het onderzoek dat drie referenties lagere netto lasten op deze voorzieningen realiseren, terwijl één gemeente hogere netto lasten realiseert. Op deze bevinding gaan we ook in het raadvoorstel bij het beleidsplan Vitaal en waardig ouder worden in (BR2400112). Wat betreft Hulp bij het huishouden zetten we richting 2026 in op twee sporen: (1) we sluiten aan op de lijn van het beleidsplan Vitaal en waardig ouder worden dat ons beleid erop is gericht de kosten op deze voorziening te beperken en (2) wij volgen nauwgezet het beleidsvoornemen van het rijk om voor deze voorziening vanaf 2027 niet het abonnementstarief te hanteren maar een inkomensafhankelijke eigen bijdrage.

6 Juridische aspecten Het beleidsplan volwassenen raakt diverse wetgeving waar we als gemeente mee te maken hebben. In een aantal wetten staat aangegeven dat we als gemeente daarin beleid op moeten stellen. Met het vaststellen van dit beleidsplan voldoen we daarmee aan deze wetgeving. 7 Duurzaamheid Niet van toepassing. 8 Extern draagvlak / burgerparticipatie Om te kunnen komen tot de prioriteiten in het beleidsplan hebben we sessies georganiseerd met interne en externe stakeholders om draagvlak creëren en de samenhang met de andere beleidsvelden in beeld te brengen. Ook hebben we een adviesvraag bij de ASD neergelegd en advies ontvangen (I25.10007).

5

Raadsvoorstel Gemeente Lansingerland

De overwegingen hebben we (deels) overgenomen in het beleidsplan. De ASD heeft een reactie vanuit het college hierover ontvangen (U25.02962). 9 Verdere procedure In het beleidsplan is vastgelegd op welke wijze we uw gemeenteraad jaarlijks informeren over de verantwoording over de uitvoering van het beleid. Voor de beleidsplannen onder de Samenlevingsvisie leggen we in de beleidsplannen de volgende uitgangspunten vast:  We verantwoorden over en stellen zo nodig de uitvoering bij via de reguliere P&C-cyclus: In de Jaarrekening rapporteert het college jaarlijks over de inzet en de resultaten;  We rapporteren jaarlijks over de prioriteiten in de factsheets bij de Samenlevingsvisie: Het college informeert uw raad jaarlijks over de voortgang van de plannen die onder de Samenlevingsvisie hangen. Dat doen we in één document met vier samenhangende factsheets. We doen dat voor het eerst parallel met Jaarrekening 2025.  Na vier jaar stellen we een eindrapportage op over het beleidsplan Grip op het leven: Deze rapportage geeft inzicht in de vraag of we het goede doen en of het nodig is om de koers bij te stellen. Daarmee leggen we ook de basis voor een nieuw plan voor volwassenen in Lansingerland. Bijlagen ter besluitvorming 1. Beleidsplan 2025-2028 Grip op het leven (T25.04086) Bijlagen ter informatie 2. Raadsinformatiebrief Beleidsplan 2025-2028 (U25.02971) 3.

De Lansingerlandse Standaard 2024 (T24.01352) 4. Uitgangspuntennotitie Grip op het leven (T25.01540) 5. Plan van Aanpak Begroting 2026-2029 (T24.08471) 6. Beleidsplan Vitaal en waardig ouder worden in (BR2400112) 7. Advies ASD Beleidsplan Grip op het leven (I25.10007) 8. Reactie op advies ASD Beleidsplan Grip op het leven (U25.02962)

6

Raadsbesluit Gemeente Lansingerland

Onderwerp

Beleidsplan volwassenen 'Grip op het leven'

Portefeuillehouder

Leon Hoek

Registratienummer

BR2500049

Datum raad

25/09/2025

De raad van de gemeente Lansingerland; Na het voorstel gelezen te hebben Op basis van de argumenten 1.1 met het beleidsplan geven we invulling aan één van de vier opgaven van de Samenlevingsvisie; 1.2 met het beleidsplan leggen we de kaders en prioriteiten vast die we hebben ingezet met de Uitgangspunten Grip op het leven; 1.3 met onze inzet op de prioriteiten zorgen we voor uitvoerbare en betaalbare plannen en zorgen we ervoor dat hulp beschikbaar blijft voor volwassenen die het echt nodig hebben; 1.4 met het beleidsplan sluiten we aan op het begrotingsproces voor de begroting 2026-2029 door het kiezen van een financieel beeld van de nieuwe beleidslijn en de ambitieniveaus voor versobering en verschraling; 1.5 met het beleidsplan verwerken we de bevindingen uit het eindrapport van Cebeon en Rijnconsult; 1.6 met het vaststellen van het beleidsplan voldoet de gemeenteraad aan de wettelijke verplichting om periodiek beleidsvoornemens vast te stellen; 1.7 met het vaststellen van het beleidsplan nemen we de adviezen van het Rekenkamerrapport ‘Meer bereiken. Onderzoek naar lokale inkomensregelingen’ mee in de verdere uitwerking van het beleid. Rekening te houden met  het beleidsplan volwassenen raakt diverse wetgeving waar we als gemeente mee te maken hebben. In een aantal wetten staat aangegeven dat we als gemeente daarin beleid op moeten stellen.

Met het vaststellen van dit beleidsplan voldoen we daarmee aan deze wetgeving. Besluit(en) Het beleidsplan 2025-2028 Grip op het leven (T25.04086) vast te stellen als koers voor het volwassenenbeleid en als basis voor de uitvoering daarvan.

Dit Raadsbesluit is vastgesteld door de raad van de gemeente Lansingerland in zijn openbare vergadering van 25 september 2025,

de griffier,

de voorzitter,

Eveline Hamelink-van Rens

Jules Bijl